📄 Save this Stotram as PDF Click the button to open the Save dialog
How to save: 1 Click "Save as PDF" 2 A dialog opens 3 Choose "Save as PDF" as printer 4 Click Save
2.114 ଅଯୋଧ୍ଯାକାଣ୍ଡ - ଚତୁର୍ଦଶାଧିକଶତତମ ସର୍ଗଃ
2.114 Ayodhyakanda - Chaturdashadhikashatatama Sargah
Valmiki Oriya
ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକୀଯ ରାମାଯଣେ ଅଯୋଧ୍ଯାକାଣ୍ଡମ୍ ।
ଅଥ ଚତୁର୍ଦଶାଧିକଶତତମସ୍ସର୍ଗଃ ।
ସ୍ନିଗ୍ଧଗମ୍ଭୀରଘୋଷେଣ ସ୍ଯନ୍ଦନେନୋପଯାନ୍ପ୍ରଭୁଃ ।
ଅଯୋଧ୍ଯାଂ ଭରତଃ କ୍ଷିପ୍ରଂ ପ୍ରଵିଵେଶ ମହାଯଶାଃ ॥ 1 ॥
ବିଡାଲୋଲୂକଚରିତାମାଲୀନନରଵାରଣାମ୍ ।
ତିମିରାଭ୍ଯାହତାଂ କାଲୀମପ୍ରକାଶାଂ ନିଶାମିଵ ॥ 2 ॥
ରାହୁଶତ୍ରୋଃ ପ୍ରିଯାଂ ପତ୍ନୀଂ ଶ୍ରିଯା ପ୍ରଜ୍ଵଲିତପ୍ରଭାମ୍ ।
ଗ୍ରହେଣାଭ୍ଯୁତ୍ଥିତେନୈକାଂ ରୋହିଣୀମିଵ ପୀଡିତାମ୍ ॥ 3 ॥
ଅଲ୍ପୋଷ୍ଣକ୍ଷୁବ୍ଧସଲିଲାଂ ଘର୍ମୋତ୍ତପ୍ତଵିହଙ୍ଗମାମ୍ ।
ଲୀନମୀନଝଷଗ୍ରାହାଂ କୃଶାଂ ଗିରିନଦୀମିଵ ॥ 4 ॥
ଵିଧୂମାମିଵ ହେମାଭାମଧ୍ଵରାଗ୍ନେ ସ୍ସମୁତ୍ଥିତାମ୍ ।
ହଵିରଭ୍ଯୁକ୍ଷିତାଂ ପଶ୍ଚାଚ୍ଛିଖାଂ ଵିପ୍ରଲଯଂ ଗତାମ୍ ॥ 5 ॥
ଵିଧ୍ଵସ୍ତକଵଚାଂ ରୁଗ୍ଣଗଜଵାଜିରଥଧ୍ଵଜାମ୍ ।
ହତପ୍ରଵୀରାମାପନ୍ନାଂ ଚମୂମିଵ ମହାହଵେ ॥ 6 ॥
ସଫେନାଂ ସସ୍ଵନାଂ ଭୂତ୍ଵା ସାଗରସ୍ଯ ସମୁତ୍ଥିତାମ୍ ।
ପ୍ରଶାନ୍ତମାରୁତୋଦ୍ଧୂତାଂ ଜଲୋର୍ମିମିଵ ନିସ୍ସ୍ଵନାମ୍ ॥ 7 ॥
ତ୍ଯକ୍ତାଂ ଯଜ୍ଞାଯୁଧୈଃ ସର୍ଵୈରଭିରୂପୈଶ୍ଚ ଯାଜକୈଃ ।
ସୁତ୍ଯାକାଲେ ସୁନିର୍ଵୃତ୍ତେ ଵେଦିଂ ଗତରଵାମିଵ ॥ 8 ॥
ଗୋଷ୍ଠମଧ୍ଯେ ସ୍ଥିତାମାର୍ତାମଚରନ୍ତୀଂ ତୃଣଂ ନଵମ୍ ।
ଗୋଵୃଷେଣ ପରିତ୍ଯକ୍ତାଂ ଗଵାଂ ପକ୍ତିମିଵୋତ୍ସୁକାମ୍ ॥ 9 ॥
ପ୍ରଭାକରାଦ୍ଯୈ ସ୍ସୁସ୍ନିଗ୍ଧୈଃ ପ୍ରଜ୍ଵଲଦ୍ଭିରିଵୋତ୍ତମୈଃ ।
ଵିଯୁକ୍ତାଂ ମଣିଭିର୍ଜାତ୍ଯୈର୍ନଵାଂ ମୁକ୍ତାଵଲୀମିଵ ॥ 10 ॥
ସହସା ଚଲିତାଂ ସ୍ଥାନାନ୍ମହୀଂ ପୁଣ୍ଯକ୍ଷଯାଦ୍ଗତାମ୍ ।
ସଂଵୃତଦ୍ଯୁତିଵିସ୍ତାରାଂ ତାରାମିଵ ଦିଵଶ୍ଚ୍ଯୁତାମ୍ ॥ 11 ॥
ପୁଷ୍ପନଦ୍ଧାଂ ଵସନ୍ତାନ୍ତେ ମତ୍ତଭ୍ରମରନାଦିତାମ୍ ।
ଦ୍ରୁତଦାଵାଗ୍ନି ଵିପ୍ଲୁଷ୍ଟାଂ କ୍ଲାନ୍ତାଂ ଵନଲତାମିଵ ॥ 12 ॥
ସମ୍ମୂଢନିଗମାଂସ୍ତବ୍ଧାଂ ସଙ୍କ୍ଷିପ୍ତଵିପଣାପଣାମ୍ ।
ପ୍ରଚ୍ଛନ୍ନଶଶିନକ୍ଷତ୍ରାଂ ଦ୍ଯାମିଵାମ୍ବୁଧରୈର୍ଵୃତାମ୍ ॥ 13 ॥
କ୍ଷୀଣପାନୋତ୍ତମୈର୍ଭଗ୍ନୈଃ ଶରାଵୈରଭିସଂଵୃତାମ୍ ।
ହତଶୌଣ୍ଡାମିଵ ଧ୍ଵସ୍ତାଂଂ ପାନଭୂମିମସଂସ୍କୃତାମ୍ ॥ 14 ॥
ଵୃକ୍ଣଭୂମିତଲାଂ ନିମ୍ନାଂ ଵୃକ୍ଣପାତ୍ରୈସ୍ସମାଵୃତାମ୍ ।
ଉପଯୁକ୍ତୋଦକାଂ ଭଗ୍ନାଂ ପ୍ରପାଂ ନିପତିତାମିଵ ॥ 15 ॥
ଵିପୁଲାଂ ଵିତତାଂ ଚୈଵ ଯୁକ୍ତପାଶାଂ ତରସ୍ଵିନାମ୍ ।
ଭୂମୌ ବାଣୈର୍ଵିନିଷ୍କୃତ୍ତାଂ ପତିତାଂ ଜ୍ଯାମିଵାଯୁଧାତ୍ ॥ 16 ॥
ସହସା ଯୁଦ୍ଧଶୌଣ୍ଡେନ ହଯାରୋହେଣ ଵାହିତାମ୍ ।
ନିହତାଂ ପ୍ରତିସୈନ୍ଯେନ ଵଡଵାମିଵ ପାତିତାମ୍ ॥ 17 ॥
ଶୁଷ୍କତୋଯାଂ ମହାମତ୍ସ୍ଯୈଃ କୂର୍ମୈଶ୍ଚ ବହୁଭିର୍ଵୃତାମ୍ ।
ପ୍ରଭିନ୍ନତଟଵିସ୍ତୀର୍ଣାଂ ଵାପୀମିଵ ହୃତୋତ୍ପଲାମ୍ ॥ 18 ॥
ପୁରୁଷସ୍ଯାପ୍ରହୃଷ୍ଟସ୍ଯ ପ୍ରତିଷିଦ୍ଧାନୁଲେପନାମ୍ ।
ସନ୍ତପ୍ତାମିଵ ଶୋକେନ ଗାତ୍ରଯଷ୍ଟିମଭୂଷଣାମ୍ ॥ 19 ॥
ପ୍ରାଵୃଷି ପ୍ରଵିଗାଢାଯାଂ ପ୍ରଵିଷ୍ଟସ୍ଯାଭ୍ରମଣ୍ଡଲମ୍ ।
ପ୍ରଚ୍ଛନ୍ନାଂ ନୀଲଜୀମୂତୈର୍ଭାସ୍କରସ୍ଯ ପ୍ରଭାମିଵ ॥ 20 ॥
ଭରତସ୍ତୁ ରଥସ୍ଥ ସ୍ସନ୍ ଶ୍ରୀମାନ୍ଦଶରଥାତ୍ମଜଃ ।
ଵାହଯନ୍ତଂ ରଥଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ସାରଥିଂ ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍ ॥ 21 ॥
କିଂ ନୁ ଖଲ୍ଵଦ୍ଯ ଗମ୍ଭୀରୋ ମୂର୍ଛିତୋ ନ ନିଶମ୍ଯତେ ।
ଯଥାପୁରମଯୋଧ୍ଯାଯାଂ ଗୀତଵାଦିତ୍ରନିସ୍ଵନଃ ॥ 22 ॥
ଵାରୁଣୀମଦଗନ୍ଧଶ୍ଚ ମାଲ୍ଯଗନ୍ଧଶ୍ଚ ମୂର୍ଛିତଃ ।
ଧୂପିତାଗୁରୁଗନ୍ଧଶ୍ଚ ନ ପ୍ରଵାତି ସମନ୍ତତଃ ॥ 23 ॥
ଯାନପ୍ରଵରଘୋଷଶ୍ଚ ସ୍ନିଗ୍ଧଶ୍ଚ ହଯନିସ୍ଵନଃ ।
ପ୍ରମତ୍ତଗଜନାଦଶ୍ଚ ମହାଂଶ୍ଚ ରଥନିସ୍ଵନଃ ॥ 24 ॥
ନେଦାନୀଂ ଶ୍ରୂଯତେ ପୁର୍ଯାମସ୍ଯାଂ ରାମେ ଵିଵାସିତେ ।
ଚନ୍ଦନାଗରୁଗନ୍ଧାଂଶ୍ଚ ମହାର୍ହାଶ୍ଚ ନଵସ୍ରଜଃ ।
ଗତେ ହି ରାମେ ତରୁଣା ସ୍ସନ୍ତପ୍ତା ନୋପଭୁଞ୍ଜତେ ॥ 25 ॥
ବହିର୍ଯାତ୍ରାଂ ନ ଗଚ୍ଛନ୍ତି ଚିତ୍ରମାଲ୍ଯଧରା ନରାଃ ।
ନୋତ୍ସଵା ସ୍ସମ୍ପ୍ରଵର୍ତନ୍ତେ ରାମଶୋକାର୍ଦିତେ ପୁରେ ॥ 26 ॥
ସହ ନୂନଂ ମମ ଭ୍ରାତ୍ରା ପୁରସ୍ଯାସ୍ଯ ଦ୍ଯୁତିର୍ଗତା ।
ନ ହି ରାଜତ୍ଯଯୋଧ୍ଯେଯଂ ସାସାରେଵାର୍ଜୁନୀ କ୍ଷପା ॥ 27 ॥
କଦା ନୁ ଖଲୁ ମେ ଭ୍ରାତା ମହୋତ୍ସଵ ଇଵାଽଗତଃ ।
ଜନଯିଷ୍ଯତ୍ଯଯୋଧ୍ଯାଯାଂ ହର୍ଷଂ ଗ୍ରୀଷ୍ମ ଇଵାମ୍ବୁଦଃ ॥ 28 ॥
ତରୁଣୈଶ୍ଚାରୁଵେଷୈଶ୍ଚ ନରୈରୁନ୍ନତଗାମିଭିଃ ।
ସମ୍ପତଦ୍ଭିରଯୋଧ୍ଯାଯାଂ ନାଭିଭାନ୍ତି ମହାପଥାଃ ॥ 29 ॥
ଏଵଂ ବହୁଵିଧଂ ଜଲ୍ପନ୍ଵିଵେଶ ଵସତିଂ ପିତୁଃ ।
ତେନ ହୀନାଂ ନରେନ୍ଦ୍ରେଣ ସିଂହହୀନାଂ ଗୁହାମିଵ ॥ 30 ॥
ତଦା ତଦନ୍ତଃ ପୁରମୁଞ୍ଝିତପ୍ରଭଂ ସୁରୈରିଵୋତ୍ସୃଷ୍ଟମଭାସ୍କରଂ ଦିନମ୍ ।
ନିରୀକ୍ଷ୍ଯ ସର୍ଵଂ ତୁ ଵିଵିକ୍ତମାତ୍ମଵାନ୍ମୁମୋଚ ବାଷ୍ପଂ ଭରତଃ ସୁଦୁଃଖିତଃ ॥ 31 ॥
ଇତ୍ଯାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାଯଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀଯ ଆଦିକାଵ୍ଯେ ଅଯୋଧ୍ଯାକାଣ୍ଡେ ଚତୁର୍ଦଶାଧିକଶତତମସ୍ସର୍ଗଃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe ayodhyākāṇḍam |
atha caturdaśādhikaśatatamassargaḥ |
snigdhagambhīraghoṣeṇa syandanenopayānprabhuḥ |
ayodhyāṃ bharataḥ kṣipraṃ praviveśa mahāyaśāḥ || 1 ||
biḍālolūkacaritāmālīnanaravāraṇām |
timirābhyāhatāṃ kālīmaprakāśāṃ niśāmiva || 2 ||
rāhuśatroḥ priyāṃ patnīṃ śriyā prajvalitaprabhām |
graheṇābhyutthitenaikāṃ rohiṇīmiva pīḍitām || 3 ||
alpoṣṇakṣubdhasalilāṃ gharmottaptavihaṅgamām |
līnamīnajhaṣagrāhāṃ kṛśāṃ girinadīmiva || 4 ||
vidhūmāmiva hemābhāmadhvarāgne ssamutthitām |
havirabhyukṣitāṃ paścācchikhāṃ vipralayaṃ gatām || 5 ||
vidhvastakavacāṃ rugṇagajavājirathadhvajām |
hatapravīrāmāpannāṃ camūmiva mahāhave || 6 ||
saphenāṃ sasvanāṃ bhūtvā sāgarasya samutthitām |
praśāntamārutoddhūtāṃ jalormimiva nissvanām || 7 ||
tyaktāṃ yajñāyudhaiḥ sarvairabhirūpaiśca yājakaiḥ |
sutyākāle sunirvṛtte vediṃ gataravāmiva || 8 ||
goṣṭhamadhye sthitāmārtāmacarantīṃ tṛṇaṃ navam |
govṛṣeṇa parityaktāṃ gavāṃ paktimivotsukām || 9 ||
prabhākarādyai ssusnigdhaiḥ prajvaladbhirivottamaiḥ |
viyuktāṃ maṇibhirjātyairnavāṃ muktāvalīmiva || 10 ||
sahasā calitāṃ sthānānmahīṃ puṇyakṣayādgatām |
saṃvṛtadyutivistārāṃ tārāmiva divaścyutām || 11 ||
puṣpanaddhāṃ vasantānte mattabhramaranāditām |
drutadāvāgni vipluṣṭāṃ klāntāṃ vanalatāmiva || 12 ||
sammūḍhanigamāṃstabdhāṃ saṅkṣiptavipaṇāpaṇām |
pracchannaśaśinakṣatrāṃ dyāmivāmbudharairvṛtām || 13 ||
kṣīṇapānottamairbhagnaiḥ śarāvairabhisaṃvṛtām |
hataśauṇḍāmiva dhvastāṃṃ pānabhūmimasaṃskṛtām || 14 ||
vṛkṇabhūmitalāṃ nimnāṃ vṛkṇapātraissamāvṛtām |
upayuktodakāṃ bhagnāṃ prapāṃ nipatitāmiva || 15 ||
vipulāṃ vitatāṃ caiva yuktapāśāṃ tarasvinām |
bhūmau bāṇairviniṣkṛttāṃ patitāṃ jyāmivāyudhāt || 16 ||
sahasā yuddhaśauṇḍena hayāroheṇa vāhitām |
nihatāṃ pratisainyena vaḍavāmiva pātitām || 17 ||
śuṣkatoyāṃ mahāmatsyaiḥ kūrmaiśca bahubhirvṛtām |
prabhinnataṭavistīrṇāṃ vāpīmiva hṛtotpalām || 18 ||
puruṣasyāprahṛṣṭasya pratiṣiddhānulepanām |
santaptāmiva śokena gātrayaṣṭimabhūṣaṇām || 19 ||
prāvṛṣi pravigāḍhāyāṃ praviṣṭasyābhramaṇḍalam |
pracchannāṃ nīlajīmūtairbhāskarasya prabhāmiva || 20 ||
bharatastu rathastha ssan śrīmāndaśarathātmajaḥ |
vāhayantaṃ rathaśreṣṭhaṃ sārathiṃ vākyamabravīt || 21 ||
kiṃ nu khalvadya gambhīro mūrchito na niśamyate |
yathāpuramayodhyāyāṃ gītavāditranisvanaḥ || 22 ||
vāruṇīmadagandhaśca mālyagandhaśca mūrchitaḥ |
dhūpitāgurugandhaśca na pravāti samantataḥ || 23 ||
yānapravaraghoṣaśca snigdhaśca hayanisvanaḥ |
pramattagajanādaśca mahāṃśca rathanisvanaḥ || 24 ||
nedānīṃ śrūyate puryāmasyāṃ rāme vivāsite |
candanāgarugandhāṃśca mahārhāśca navasrajaḥ |
gate hi rāme taruṇā ssantaptā nopabhuñjate || 25 ||
bahiryātrāṃ na gacchanti citramālyadharā narāḥ |
notsavā ssampravartante rāmaśokārdite pure || 26 ||
saha nūnaṃ mama bhrātrā purasyāsya dyutirgatā |
na hi rājatyayodhyeyaṃ sāsārevārjunī kṣapā || 27 ||
kadā nu khalu me bhrātā mahotsava ivā'gataḥ |
janayiṣyatyayodhyāyāṃ harṣaṃ grīṣma ivāmbudaḥ || 28 ||
taruṇaiścāruveṣaiśca narairunnatagāmibhiḥ |
sampatadbhirayodhyāyāṃ nābhibhānti mahāpathāḥ || 29 ||
evaṃ bahuvidhaṃ jalpanviveśa vasatiṃ pituḥ |
tena hīnāṃ narendreṇa siṃhahīnāṃ guhāmiva || 30 ||
tadā tadantaḥ puramuñjhitaprabhaṃ surairivotsṛṣṭamabhāskaraṃ dinam |
nirīkṣya sarvaṃ tu viviktamātmavānmumoca bāṣpaṃ bharataḥ suduḥkhitaḥ || 31 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye ayodhyākāṇḍe caturdaśādhikaśatatamassargaḥ ||