📄 Save this Stotram as PDF Click the button to open the Save dialog
How to save: 1 Click "Save as PDF" 2 A dialog opens 3 Choose "Save as PDF" as printer 4 Click Save
2.113 ଅଯୋଧ୍ଯାକାଣ୍ଡ - ତ୍ରଯୋଦଶାଧିକଶତତମ ସର୍ଗଃ
2.113 Ayodhyakanda - Trayodashadhikashatatama Sargah
Valmiki Oriya
ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକୀଯ ରାମାଯଣେ ଅଯୋଧ୍ଯାକାଣ୍ଡମ୍ ।
ଅଥ ତ୍ରଯୋଦଶାଧିକଶତତମସ୍ସର୍ଗଃ ।
ତତ ଶ୍ଶିରସି କୃତ୍ଵା ତୁ ପାଦୁକେ ଭରତସ୍ତଦା ।
ଆରୁରୋହ ରଥଂ ହୃଷ୍ଟଃ ଶତ୍ରୁଘ୍ନେନ ସମନ୍ଵିତଃ ॥ 1 ॥
ଵସିଷ୍ଠୋ ଵାମଦେଵଶ୍ଚ ଜାବାଲିଶ୍ଚ ଦୃଢଵ୍ରତଃ ।
ଅଗ୍ରତଃ ପ୍ରଯଯୁ ସ୍ସର୍ଵେ ମନ୍ତ୍ରିଣୋ ମନ୍ତ୍ରପୂଜିତାଃ ॥ 2 ॥
ମନ୍ଦାକିନୀଂ ନଦୀଂ ରମ୍ଯାଂ ପ୍ରାଙ୍ମୁଖାସ୍ତେ ଯଯୁସ୍ତଦା ।
ପ୍ରଦକ୍ଷିଣଂ ଚ କୁର୍ଵାଣାଶ୍ଚିତ୍ରକୂଟଂ ମହାଗିରିମ୍ ॥ 3 ॥
ପଶ୍ଯନ୍ଧାତୁସହସ୍ରାଣି ରମ୍ଯାଣି ଵିଵିଧାନି ଚ ।
ପ୍ରଯଯୌ ତସ୍ଯ ପାର୍ଶ୍ଵେନ ସସୈନ୍ଯୋ ଭରତସ୍ତଦା ॥ 4 ॥
ଅଦୂରାଚ୍ଚିତ୍ରକୂଟସ୍ଯ ଦଦର୍ଶ ଭରତସ୍ତଦା ।
ଆଶ୍ରମଂ ଯତ୍ର ସ ମୁନିର୍ଭରଦ୍ଵାଜଃ କୃତାଲଯଃ ॥ 5 ॥
ସ ତମାଶ୍ରମମାଗମ୍ଯ ଭରଦ୍ଵାଜସ୍ଯ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ।
ଅଵତୀର୍ଯ ରଥାତ୍ପାଦୌ ଵଵନ୍ଦେ ଭରତସ୍ତଦା ॥ 6 ॥
ତତୋ ହୃଷ୍ଟୋ ଭରଦ୍ଵାଜୋ ଭରତଂ ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍ ।
ଅପି କୃତ୍ଯଂ କୃତଂ ତାତ ରାମେଣ ଚ ସମାଗତମ୍ ॥ 7 ॥
ଏଵମୁକ୍ତ ସ୍ସ ତୁ ତତୋ ଭରଦ୍ଵାଜେନ ଧୀମତା ।
ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ଭରଦ୍ଵାଜଂ ଭରତୋ ଧର୍ମଵତ୍ସଲଃ ॥ 8 ॥
ସ ଯାଚ୍ଯମାନୋ ଗୁରୁଣା ମଯା ଚ ଦୃଢଵିକ୍ରମଃ ।
ରାଘଵଃ ପରମପ୍ରୀତୋ ଵସିଷ୍ଠଂ ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍ ॥ 9 ॥
ପିତୁଃ ପ୍ରତିଜ୍ଞାଂ ତାମେଵ ପାଲଯିଷ୍ଯାମି ତତ୍ତ୍ଵତଃ ।
ଚତୁର୍ଦଶ ହି ଵର୍ଷାଣି ଯା ପ୍ରତିଜ୍ଞା ପିତୁର୍ମମ ॥ 10 ॥
ଏଵମୁକ୍ତୋ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞୋ ଵସିଷ୍ଠଃ ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ହ ।
ଵାକ୍ଯଜ୍ଞୋ ଵାକ୍ଯକୁଶଲଂ ରାଘଵଂ ଵଚନଂ ମହତ୍ ॥ 11 ॥
ଏତେ ପ୍ରଯଚ୍ଛ ସଂହୃଷ୍ଟଃ ପାଦୁକେ ହେମଭୂଷିତେ ।
ଅଯୋଧ୍ଯାଯାଂ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ ଯୋଗକ୍ଷେମକରେ ତଵ ॥ 12 ॥
ଏଵମୁକ୍ତୋ ଵସିଷ୍ଠେନ ରାଘଵଃ ପ୍ରାଙ୍ମୁଖଃ ସ୍ଥିତଃ ।
ପାଦୁକେ ହ୍ଯଧିରୁହ୍ଯୈତେ ମମ ରାଜ୍ଯାଯ ଵୈ ଦଦୌ ॥ 13 ॥
ନିଵୃତ୍ତୋଽହମନୁଜ୍ଞାତୋ ରାମେଣ ସୁମହାତ୍ମନା ।
ଅଯୋଧ୍ଯାମେଵ ଗଚ୍ଛାମି ଗୃହୀତ୍ଵା ପାଦୁକେ ଶୁଭେ ॥ 14 ॥
ଏତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଶୁଭଂ ଵାକ୍ଯଂ ଭରତସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ ।
ଭରଦ୍ଵାଜଶ୍ଶୁଭତରଂ ମୁନିର୍ଵାକ୍ଯମୁଵାଚ ତମ୍ ॥ 15 ॥
ନୈତଚ୍ଚିତ୍ରଂ ନରଵ୍ଯାଘ୍ର ଶୀଲଵୃତ୍ତଵତାଂ ଵର ।
ଯଦାର୍ଯଂ ତ୍ଵଯି ତିଷ୍ଠେତ୍ତୁ ନିମ୍ନେ ସୃଷ୍ଟମିଵୋଦକମ୍ ॥ 16 ॥
ଅମୃତ ସ୍ସମହାବାହୁଃ ପିତା ଦଶରଥସ୍ତଵ ।
ଯସ୍ଯ ତ୍ଵମୀଦୃଶଃ ପୁତ୍ରୋ ଧର୍ମଜ୍ଞୋ ଧର୍ମଵତ୍ସଲଃ ॥ 17 ॥
ତମୃଷିଂ ତୁ ମହାତ୍ମାନମୁକ୍ତଵାକ୍ଯଂ କୃତାଞ୍ଜଲିଃ ।
ଆମନ୍ତ୍ରଯିତୁମାରେଭେ ଚରଣାଵୁପଗୃହ୍ଯ ଚ ॥ 18 ॥
ତତଃ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣଂ କୃତ୍ଵା ଭରଦ୍ଵାଜଂ ପୁନଃ ପୁନଃ ।
ଭରତସ୍ତୁ ଯଯୌ ଶ୍ରୀମାନଯୋଧ୍ଯାଂ ସହ ମନ୍ତ୍ରିଭିଃ ॥ 19 ॥
ଯାନୈଶ୍ଚ ଶକଟୈଶ୍ଚୈଵ ହଯୈର୍ନାଗୈଶ୍ଚ ସା ଚମୂଃ ।
ପୁନର୍ନିଵୃତ୍ତା ଵିସ୍ତୀର୍ଣା ଭରତସ୍ଯାନୁଯାଯିନୀ ॥ 20 ॥
ତତସ୍ତେ ଯମୁନାଂ ଦିଵ୍ଯାଂ ନଦୀଂ ତୀର୍ତ୍ଵୋର୍ମିମାଲିନୀମ୍ ।
ଦଦୃଶୁସ୍ତାଂ ପୁନ ସ୍ସର୍ଵେ ଗଙ୍ଗାଂ ଶୁଭଜଲାଂ ନଦୀମ୍ ॥ 21 ॥
ତାଂ ରମ୍ଯଜଲସମ୍ପୂର୍ଣାଂ ସନ୍ତୀର୍ଯ ସହବାନ୍ଧଵଃ ଶୃଙ୍ଗିବେରପୁରଂ ରମ୍ଯଂ ପ୍ରଵିଵେଶ ସସୈନିକଃ ।
ଶୃଙ୍ଗିବେରପୁରାଦ୍ଭୂଯ ସ୍ତ୍ଵଯୋଧ୍ଯାଂ ସନ୍ଦଦର୍ଶ ହ ॥ 22 ॥
ଅଯୋଧ୍ଯାଂ ଚ ତତୋ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପିତ୍ରା ଭ୍ରାତ୍ରା ଵିଵର୍ଜିତାମ୍ ।
ଭରତୋ ଦୁଃଖ ସନ୍ତପ୍ତ ସ୍ସାରଥିଂ ଚେଦମବ୍ରଵୀତ୍ ॥ 23 ॥
ସାରଥେ ପଶ୍ଯ ଵିଧ୍ଵସ୍ତା ସାଽଯୋଧ୍ଯା ନ ପ୍ରକାଶତେ ।
ନିରାକାରା ନିରାନନ୍ଦା ଦୀନା ପ୍ରତିହତସ୍ଵରା ॥ 24 ॥
ଇତ୍ଯାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାଯଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀଯ ଆଦିକାଵ୍ଯେ ଅଯୋଧ୍ଯାକାଣ୍ଡେ ତ୍ରଯୋଦଶାଧିକଶତତମସ୍ସର୍ଗଃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe ayodhyākāṇḍam |
atha trayodaśādhikaśatatamassargaḥ |
tata śśirasi kṛtvā tu pāduke bharatastadā |
āruroha rathaṃ hṛṣṭaḥ śatrughnena samanvitaḥ || 1 ||
vasiṣṭho vāmadevaśca jābāliśca dṛḍhavrataḥ |
agrataḥ prayayu ssarve mantriṇo mantrapūjitāḥ || 2 ||
mandākinīṃ nadīṃ ramyāṃ prāṅmukhāste yayustadā |
pradakṣiṇaṃ ca kurvāṇāścitrakūṭaṃ mahāgirim || 3 ||
paśyandhātusahasrāṇi ramyāṇi vividhāni ca |
prayayau tasya pārśvena sasainyo bharatastadā || 4 ||
adūrāccitrakūṭasya dadarśa bharatastadā |
āśramaṃ yatra sa munirbharadvājaḥ kṛtālayaḥ || 5 ||
sa tamāśramamāgamya bharadvājasya buddhimān |
avatīrya rathātpādau vavande bharatastadā || 6 ||
tato hṛṣṭo bharadvājo bharataṃ vākyamabravīt |
api kṛtyaṃ kṛtaṃ tāta rāmeṇa ca samāgatam || 7 ||
evamukta ssa tu tato bharadvājena dhīmatā |
pratyuvāca bharadvājaṃ bharato dharmavatsalaḥ || 8 ||
sa yācyamāno guruṇā mayā ca dṛḍhavikramaḥ |
rāghavaḥ paramaprīto vasiṣṭhaṃ vākyamabravīt || 9 ||
pituḥ pratijñāṃ tāmeva pālayiṣyāmi tattvataḥ |
caturdaśa hi varṣāṇi yā pratijñā piturmama || 10 ||
evamukto mahāprājño vasiṣṭhaḥ pratyuvāca ha |
vākyajño vākyakuśalaṃ rāghavaṃ vacanaṃ mahat || 11 ||
ete prayaccha saṃhṛṣṭaḥ pāduke hemabhūṣite |
ayodhyāyāṃ mahāprājña yogakṣemakare tava || 12 ||
evamukto vasiṣṭhena rāghavaḥ prāṅmukhaḥ sthitaḥ |
pāduke hyadhiruhyaite mama rājyāya vai dadau || 13 ||
nivṛtto'hamanujñāto rāmeṇa sumahātmanā |
ayodhyāmeva gacchāmi gṛhītvā pāduke śubhe || 14 ||
etacchrutvā śubhaṃ vākyaṃ bharatasya mahātmanaḥ |
bharadvājaśśubhataraṃ munirvākyamuvāca tam || 15 ||
naitaccitraṃ naravyāghra śīlavṛttavatāṃ vara |
yadāryaṃ tvayi tiṣṭhettu nimne sṛṣṭamivodakam || 16 ||
amṛta ssamahābāhuḥ pitā daśarathastava |
yasya tvamīdṛśaḥ putro dharmajño dharmavatsalaḥ || 17 ||
tamṛṣiṃ tu mahātmānamuktavākyaṃ kṛtāñjaliḥ |
āmantrayitumārebhe caraṇāvupagṛhya ca || 18 ||
tataḥ pradakṣiṇaṃ kṛtvā bharadvājaṃ punaḥ punaḥ |
bharatastu yayau śrīmānayodhyāṃ saha mantribhiḥ || 19 ||
yānaiśca śakaṭaiścaiva hayairnāgaiśca sā camūḥ |
punarnivṛttā vistīrṇā bharatasyānuyāyinī || 20 ||
tataste yamunāṃ divyāṃ nadīṃ tīrtvormimālinīm |
dadṛśustāṃ puna ssarve gaṅgāṃ śubhajalāṃ nadīm || 21 ||
tāṃ ramyajalasampūrṇāṃ santīrya sahabāndhavaḥ śṛṅgiberapuraṃ ramyaṃ praviveśa sasainikaḥ |
śṛṅgiberapurādbhūya stvayodhyāṃ sandadarśa ha || 22 ||
ayodhyāṃ ca tato dṛṣṭvā pitrā bhrātrā vivarjitām |
bharato duḥkha santapta ssārathiṃ cedamabravīt || 23 ||
sārathe paśya vidhvastā sā'yodhyā na prakāśate |
nirākārā nirānandā dīnā pratihatasvarā || 24 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye ayodhyākāṇḍe trayodaśādhikaśatatamassargaḥ ||