📄 Save this Stotram as PDF Click the button to open the Save dialog
How to save: 1 Click "Save as PDF" 2 A dialog opens 3 Choose "Save as PDF" as printer 4 Click Save
2.100 ଅଯୋଧ୍ଯାକାଣ୍ଡ - ଶତତମ ସର୍ଗଃ
2.100 Ayodhyakanda - Shatatama Sargah
Valmiki Oriya
ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକୀଯ ରାମାଯଣେ ଅଯୋଧ୍ଯାକାଣ୍ଡମ୍ ।
ଅଥ ଶତତମସ୍ସର୍ଗଃ ।
ଜଟିଲଂ ଚୀରଵସନଂ ପ୍ରାଞ୍ଜଲିଂ ପତିତଂ ଭୁଵି ।
ଦଦର୍ଶ ରାମୋ ଦୁର୍ଦର୍ଶଂ ଯୁଗାନ୍ତେ ଭାସ୍କରଂଯଥା ॥ 1 ॥
କଥଞ୍ଚିଦଭିଵିଜ୍ଞାଯ ଵିଵର୍ଣଵଦନଂ କୃଶମ୍ ।
ଭ୍ରାତରଂ ଭରତଂ ରାମଃ ପରିଜଗ୍ରାହ ବାହୁନା ॥ 2 ॥
ଆଘ୍ରାଯ ରାମସ୍ତଂ ମୂର୍ଧ୍ନି ପରିଷ୍ଵଜ୍ଯ ଚ ରାଘଵଃ ।
ଅଙ୍କେ ଭରତମାରୋପ୍ଯ ପର୍ଯପୃଚ୍ଛତ୍ସମାହିତଃ ॥ 3 ॥
କ୍ଵ ନୁ ତେଽଭୂତ୍ପିତା ତାତ ଯଦରଣ୍ଯଂ ତ୍ଵମାଗତଃ ।
ନ ହି ତ୍ଵଂ ଜୀଵତସ୍ତସ୍ଯ ଵନମାଗନ୍ତୁମର୍ହସି ॥ 4 ॥
ଚିରସ୍ଯ ବତ ପଶ୍ଯାମି ଦୂରାଦ୍ଭରତମାଗତମ୍ ।
ଦୁଷ୍ପ୍ରତୀକମରଣ୍ଯେଽସ୍ମିନ୍ କିଂ ତାତ ଵନମାଗତଃ ॥ 5 ॥
କଚ୍ଚିଦ୍ଧାରଯତେ ତାତ ରାଜା ଯତ୍ତ୍ଵମିହାଽଗତଃ ।
କଚ୍ଚିନ୍ନ ଦୀନ ସ୍ସହସା ରାଜା ଲୋକାନ୍ତରଂ ଗତଃ ॥ 6 ॥
କଚ୍ଚିତ୍ସୌମ୍ଯ ନ ତେ ରାଜ୍ଯଂ ଭ୍ରଷ୍ଟଂ ବାଲସ୍ଯ ଶାଶ୍ଵତମ୍ ।
କଚ୍ଚିଚ୍ଛୁଶ୍ରୂଷସେ ତାତ ପିତରଂ ସତ୍ଯଵିକ୍ରମମ୍ ॥ 7 ॥
କଚ୍ଚିଦ୍ଧଶରଥୋ ରାଜା କୁଶଲୀ ସତ୍ଯସଂଙ୍ଗରଃ ।
ରାଜସୂଯାଶ୍ଵମେଧାନାମାହର୍ତା ଧର୍ମନିଶ୍ଚଯଃ ॥ 8 ॥
ସ କଚ୍ଚିଦ୍ବ୍ରାହ୍ମଣୋ ଵିଦ୍ଵାନ୍ ଧର୍ମନିତ୍ଯୋ ମହାଦ୍ଯୁତିଃ ।
ଇକ୍ଷ୍ଵାକୂଣାମୁପାଧ୍ଯାଯୋ ଯଥାଵତ୍ତାତ ପୂଜ୍ଯତେ ॥ 9 ॥
ସା ତାତ କଚ୍ଚିତ୍କୌସଲ୍ଯା ସୁମିତ୍ରା ଚ ପ୍ରଜାଵତୀ ।
ସୁଖିନୀ କଚ୍ଚିଦାର୍ଯା ଚ ଦେଵୀ ନନ୍ଦତି କୈକଯୀ ॥ 10 ॥
କଚ୍ଚିଦ୍ଵିନଯସମ୍ପନ୍ନଃ କୁଲପୁତ୍ରୋ ବହୁଶ୍ରୁତଃ ।
ଅନସୂଯୁରନୁଦ୍ରଷ୍ଟା ସତ୍କୃତସ୍ତେ ପୁରୋହିତଃ ॥ 11 ॥
କଚ୍ଚିଦଗ୍ନିଷୁ ତେ ଯୁକ୍ତୋ ଵିଧିଜ୍ଞୋ ମତିମାନୃଜୁଃ ।
ହୁତଂ ଚ ହୋଷ୍ଯମାଣଂ ଚ କାଲେ ଵେଦଯତେ ସଦା ॥ 12 ॥
କଚ୍ଚିଦ୍ଦେଵାନ୍ପିତ୍ରୂନ୍ ମାତୃର୍ଗୁରୂନ୍ପିତୃସମାନପି ।
ଵୃଦ୍ଧାଂଶ୍ଚ ତାତ ଵୈଦ୍ଯାଂଶ୍ଚ ବ୍ରାହ୍ମଣାଂଶ୍ଚାଭିମନ୍ଯସେ ॥ 13 ॥
ଇଷ୍ଵସ୍ତ୍ରଵରସମ୍ପନ୍ନମର୍ଥଶାସ୍ତ୍ର ଵିଶାରଦମ୍ ।
ସୁଧନ୍ଵାନମୁପାଧ୍ଯାଯଂ କଚ୍ଚିତ୍ତ୍ଵଂ ତାତ ମନ୍ଯସେ ॥ 14 ॥
କଚ୍ଚିଦାତ୍ମସମା ଶ୍ଶୂରା ଶ୍ଶ୍ରୁତଵନ୍ତୋ ଜିତେନ୍ଦ୍ରିଯାଃ ।
କୁଲୀନାଶ୍ଚେଙ୍ଗିତଜ୍ଞାଶ୍ଚ କୃତାସ୍ତେ ତାତ ମନ୍ତ୍ରିଣଃ ॥ 15 ॥
ମନ୍ତ୍ରୋ ଵିଜଯମୂଲଂ ହି ରାଜ୍ଞାଂ ଭଵତି ରାଘଵ ।
ସୁସଂଵୃତୋ ମନ୍ତ୍ରଧରୈରମାତ୍ଯୈ ଶ୍ଶାସ୍ତ୍ରକୋଵିଦୈଃ ॥ 16 ॥
କଚ୍ଚିନ୍ନିଦ୍ରାଵଶଂ ନୈଷୀଃ କଚ୍ଚିତ୍ କାଲେଽଵବୁଧ୍ଯସେ ।
କଚ୍ଚିଚ୍ଚାପରରାତ୍ରେଷୁ ଚିନ୍ତିଯସ୍ଯର୍ଥନୈପୁଣମ୍ ॥ 17 ॥
କଚ୍ଚିନ୍ମନ୍ତ୍ରଯସେ ନୈକଃ କଚ୍ଚିନ୍ନ ବହୁଭିସ୍ସହ ।
କଚ୍ଚିତ୍ତେ ମନ୍ତ୍ରିତୋ ମନ୍ତ୍ରୋ ରାଷ୍ଟ୍ରଂ ନ ପରିଧାଵତି ॥ 18 ॥
କଚ୍ଚିଦର୍ଥଂ ଵିନିଶ୍ଚିତ୍ଯ ଲଘୁମୂଲଂ ମହୋଦଯମ୍ ।
କ୍ଷିପ୍ରମାରଭସେ କର୍ତୁଂ ନ ଦୀର୍ଘଯସି ରାଘଵ ॥ 19 ॥
କଚ୍ଚିତ୍ତୁ ସୁକୃତାନ୍ଯେଵ କୃତରୂପାଣି ଵା ପୁନଃ ।
ଵିଦୁସ୍ତେ ସର୍ଵକାର୍ଯାଣି ନ କର୍ତଵ୍ଯାନି ପାର୍ଥିଵାଃ ॥ 20 ॥
କଚ୍ଚିନ୍ନତର୍କୈର୍ଯୁକ୍ତ୍ଯା ଵା ଯେ ଚାପ୍ଯପରିକୀର୍ତିତାଃ ।
ତ୍ଵଯା ଵା ତଵାମାତ୍ଯୈର୍ବୁଧ୍ଯତେ ତାତ ମନ୍ତ୍ରିତମ୍ ॥ 21 ॥
କଚ୍ଚିତ୍ସହସ୍ରାନ୍ମୂର୍ଖାଣାମେକମିଚ୍ଛସି ପଣ୍ଡିତମ୍ ।
ପଣ୍ଡିତୋ ହ୍ଯର୍ଥକୃଚ୍ଛ୍ରେଷୁ କୁର୍ଯାନ୍ନିଶ୍ରେଯସଂ ମହତ୍ ॥ 22 ॥
ସହସ୍ରାଣ୍ଯପି ମୂର୍ଖାଣାଂ ଯୁଦ୍ଯୁପାସ୍ତେ ମହୀପତିଃ ।
ଅଥଵାପ୍ଯଯୁତାନ୍ଯେଵ ନାସ୍ତି ତେଷୁ ସହାଯତା ॥ 23 ॥
ଏକୋଽପ୍ଯମାତ୍ଯୋ ମେଧାଵୀ ଶୂରୋ ଦକ୍ଷୋ ଵିଚକ୍ଷଣଃ ।
ରାଜାନଂ ରାଜପୁତ୍ରଂ ଵା ପ୍ରାପଯେନ୍ମହତୀଂ ଶ୍ରିଯମ୍ ॥ 24 ॥
କଚ୍ଚିନ୍ମୁଖ୍ଯା ମହାତ୍ସ୍ଵେଵ ମଧ୍ଯମେଷୁ ଚ ମଧ୍ଯମାଃ ।
ଜଘନ୍ଯାଶ୍ଚ ଜଘନ୍ଯେଷୁ ଭୃତ୍ଯାଃ କର୍ମସୁ ଯୋଜିତାଃ ॥ 25 ॥
ଅମାତ୍ଯାନୁପଧାତୀତାନ୍ପିତୃପୈତାମହାଞ୍ଛୁଚୀନ୍ ।
ଶ୍ରେଷ୍ଠାଞ୍ଛ୍ରେଷ୍ଠେଷୁକଚ୍ଚିତ୍ଵଂ ନିଯୋଜଯସି କର୍ମସୁ ॥ 26 ॥
କଚ୍ଚିନ୍ନୋଗ୍ରେଣ ଦଣ୍ଡେନ ଭୃଶମୁଦ୍ଵେଜିତପ୍ରଜମ୍ ।
ରାଷ୍ଟ୍ରଂ ତଵାନୁଜାନନ୍ତି ମନ୍ତ୍ରିଣଃ କୈକଯୀସୁତ ॥ 27 ॥
କଚ୍ଚିତ୍ତ୍ଵାଂ ନାଵଜାନନ୍ତି ଯାଜକାଃ ପତିତଂ ଯଥା ।
ଉଗ୍ରପ୍ରତିଗ୍ରହୀତାରଂ କାମଯାନମିଵ ସ୍ତ୍ରିଯଃ ॥ 28 ॥
ଉପାଯକୁଶଲଂ ଵୈଦ୍ଯଂ ଭୃତ୍ଯସନ୍ଦୂଷଣେ ରତମ୍ ।
ଶୂରମୈଶ୍ଵର୍ଯକାମଂ ଚ ଯୋ ନ ହନ୍ତି ସ ହନ୍ଯତେ ॥ 29 ॥
କଚ୍ଚିଦ୍ଧୃଷ୍ଟଶ୍ଚ ଶୂରଶ୍ଚ ମତିମାନ୍ ଧୃତିମାନ୍ ଶୁଚିଃ ।
କୁଲୀନଶ୍ଚାନୁରକ୍ତଶ୍ଚ ଦକ୍ଷସ୍ସେନାପତିଃ କୃତଃ ॥ 30 ॥
ବଲଵନ୍ତଶ୍ଚ କଚ୍ଚିତ୍ତେ ମୁଖ୍ଯା ଯୁଧ୍ଦଵିଶାରଦାଃ ।
ଦୃଷ୍ଟାପଦାନା ଵିକ୍ରାନ୍ତାସ୍ତ୍ଵଯା ସତ୍କୃତ୍ଯମାନିତାଃ ॥ 31 ॥
କଚ୍ଚିଦ୍ବଲସ୍ଯ ଭକ୍ତଂ ଚ ଵେତନଂ ଚ ଯଥୋଚିତମ୍ ।
ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତକାଲଂ ଦାତଵ୍ଯଂ ଦଦାସି ନ ଵିଲମ୍ବସେ ॥ 32 ॥
କାଲାତିକ୍ରମଣାଚ୍ଚୈଵ ଭକ୍ତଵେତନଯୋର୍ଭୃତାଃ ।
ଭର୍ତୁଃ କୁପ୍ଯନ୍ତି ଦୁଷ୍ଯନ୍ତି ସୋଽନର୍ଥ ସ୍ସୁମହାନ୍ ସ୍ମୃତଃ ॥ 33 ॥
କଚ୍ଚିତ୍ସର୍ଵେଽନୁରକ୍ତାସ୍ତ୍ଵାଂ କୁଲପୁତ୍ରାଃ ପ୍ରଧାନତଃ ।
କଚ୍ଚିତ୍ପ୍ରାଣାଂ ସ୍ତଵାର୍ଥେଷୁ ସନ୍ତ୍ଯଜନ୍ତି ସମାହିତାଃ ॥ 34 ॥
କଚ୍ଚିଜ୍ଜାନପଦୋ ଵିଦ୍ଵାନ୍ଦକ୍ଷିଣଃ ପ୍ରତିଭାନଵାନ୍ ।
ଯଥୋକ୍ତଵାଦୀ ଦୂତସ୍ତେ କୃତୋ ଭରତ ପଣ୍ଡିତଃ ॥ 35 ॥
କଚ୍ଚିଦଷ୍ଟାଦଶାନ୍ଯେଷୁ ସ୍ଵପକ୍ଷେ ଦଶ ପଞ୍ଚ ଚ ।
ତ୍ରିଭିସ୍ତ୍ରିଭିରଵିଜ୍ଞାତୈର୍ଵେତ୍ସି ତୀର୍ଥାନି ଚାରକୈଃ ॥ 36 ॥
କଚ୍ଚିଦ୍ଵ୍ଯପାସ୍ତାନହିତାନ୍ପ୍ରତିଯାତାଂଶ୍ଚ ସର୍ଵଦା ।
ଦୁର୍ବଲାନନଵଜ୍ଞାଯ ଵର୍ତସେ ରିପୁସୂଦନ ॥ 37 ॥
କଚ୍ଚିନ୍ନ ଲୌକାଯତିକାନ୍ବ୍ରାହ୍ମଣାଂସ୍ତାତ ସେଵସେ ।
ଅନର୍ଥକୁଶଲା ହ୍ଯେତେ ବାଲାଃ ପଣ୍ଡିତମାନିନଃ ॥ 38 ॥
ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ରେଷୁ ମୁଖ୍ଯେଷୁ ଵିଦ୍ଯମାନେଷୁ ଦୁର୍ବୁଧାଃ ।
ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ଵୀକ୍ଷିକୀଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ନିରର୍ଥଂ ପ୍ରଵଦନ୍ତି ତେ ॥ 39 ॥
ଵୀରୈରଧ୍ଯୁଷିତାଂ ପୂର୍ଵମସ୍ମାକଂ ତାତ ପୂର୍ଵକୈଃ ।
ସତ୍ଯନାମାଂ ଦୃଢ ଦ୍ଵାରାଂ ହସ୍ତ୍ଯଶ୍ଵରଥସଙ୍କୁଲାମ୍ ॥ 40 ॥
ବ୍ରାହ୍ମଣୈଃ କ୍ଷତ୍ରିଯୈର୍ଵୈଶ୍ଯୈ ସ୍ସ୍ଵକର୍ମନିରତୈସ୍ସଦା ।
ଜିତେନ୍ଦ୍ରିଯୈର୍ମହୋତ୍ସାହୈର୍ଵୃତାମାର୍ଯୈ ସ୍ସହସ୍ରଶଃ ॥ 41 ॥
ପ୍ରାସାଦୈର୍ଵିଵିଧାକାରୈର୍ଵୃତାଂ ଵୈଦ୍ଯଜନାକୁଲାମ୍ ।
କଚ୍ଚିତ୍ସୁମୁଦିତାଂ ସ୍ଫୀତାମଯୋଧ୍ଯାଂ ପରିରକ୍ଷସି ॥ 42 ॥
କଚ୍ଚିଚ୍ଚୈତ୍ଯଶତୈର୍ଜୁଷ୍ଟ ସ୍ସୁନିଵିଷ୍ଟଜନାକୁଲଃ ।
ଦେଵସ୍ଥାନୈଃ ପ୍ରପାଭିଶ୍ଚ ତଟାକୈଶ୍ଚୋପଶୋଭିତଃ ॥ 43 ॥
ପ୍ରହୃଷ୍ଟନରନାରୀକସ୍ସମାଜୋତ୍ସଵଶୋଭିତଃ ।
ସୁକୃଷ୍ଟସୀମା ପଶୁମାନ୍ହିଂସାଭିଃ ପରିଵର୍ଜିତଃ ॥ 44 ॥
ଅଦେଵମାତୃକୋ ରମ୍ଯ ଶ୍ଶ୍ଵାପଦୈଃ ପରିଵର୍ଜିତଃ ।
ପରିତ୍ଯକ୍ତୋ ଭଯୈସ୍ସର୍ଵୈଃ ଖନିଭିଶ୍ଚୋପଶୋଭିତଃ ॥ 45 ॥
ଵିଵର୍ଜିତୋ ନରୈଃ ପାପୈର୍ମମ ପୂର୍ଵୈ ସ୍ସୁରକ୍ଷିତଃ ।
କଚ୍ଚିଜ୍ଜନପଦସ୍ସ୍ଫୀତଃ ସୁଖଂ ଵସତି ରାଘଵ ॥ 46 ॥
କଚ୍ଚିତ୍ତେ ଦଯିତାସ୍ସର୍ଵେ କୃଷିଗୋରକ୍ଷଜୀଵିନଃ ।
ଵାର୍ତାଯାଂ ସଂଶ୍ରିତସ୍ତାତ ଲୋକୋ ହି ସୁଖମେଧତେ ॥ 47 ॥
ତେଷାଂ ଗୁପ୍ତିପରୀହାରୈଃ କଚ୍ଚିତ୍ତେ ଭରଣଂ କୃତମ୍ ।
ରକ୍ଷ୍ଯା ହି ରାଜ୍ଞା ଧର୍ମେଣ ସର୍ଵେ ଵିଷଯଵାସିନଃ ॥ 48 ॥
କଚ୍ଚିସ୍ତ୍ରିଯ ସ୍ସାନ୍ତ୍ଵଯସି କଚ୍ଚିତ୍ତାଶ୍ଚ ସୁରକ୍ଷିତାଃ ।
କଚ୍ଚିନ୍ନ ଶ୍ରଦ୍ଧାସ୍ଯାସାଂ କଚ୍ଚିଦ୍ଗୁହ୍ଯଂ ନ ଭାଷସେ ॥ 49 ॥
କଚ୍ଚିନ୍ନାଗଵନଂ ଗୁପ୍ତଂ କଚ୍ଚିତ୍ତେ ସନ୍ତି ଧେନୁକାଃ ।
କଚ୍ଚିନ୍ନ ଗଣିକାଶ୍ଵାନାଂ କୁଞ୍ଜରାଣାଂ ଚ ତୃପ୍ଯସି ॥ 50 ॥
କଚ୍ଚିଦ୍ଦର୍ଶଯସେ ନିତ୍ଯଂ ମନୁଷ୍ଯାଣାଂ ଵିଭୂଷିତମ୍ ।
ଉତ୍ଥାଯୋତ୍ଥାଯ ପୂର୍ଵାହ୍ଣେ ରାଜପୁତ୍ର ମହାପଥେ ॥ 51 ॥
କଚ୍ଚିନ୍ନ ସର୍ଵେ କର୍ମାନ୍ତାଃ ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷାସ୍ତେଽଵିଶଙ୍କଯା ।
ସର୍ଵେ ଵା ପୁନରୁତ୍ସୃଷ୍ଟା ମଧ୍ଯମେଵାତ୍ର କାରଣମ୍ ॥ 52 ॥
କଚ୍ଚିତ୍ସର୍ଵାଣି ଦୁର୍ଗାଣି ଧନଧାନ୍ଯାଯୁଧୋଦକୈଃ ।
ଯନ୍ତ୍ରୈଶ୍ଚ ପରିପୂର୍ଣାନି ତଥା ଶିଲ୍ପିଧନୁର୍ଧରୈଃ ॥ 53 ॥
ଆଯସ୍ତେ ଵିପୁଲଃ କଚ୍ଚିତ୍କଚ୍ଚିଦଲ୍ପତରୋ ଵ୍ଯଯଃ ।
ଅପାତ୍ରେଷୁ ନ ତେ କଚ୍ଚିତ୍କୋଶୋ ଗଚ୍ଛତି ରାଘଵ ॥ 54 ॥
ଦେଵତାର୍ଥେ ଚ ପିତ୍ରର୍ଥେବ୍ରାହ୍ମଣାଭ୍ଯାଗତେଷୁ ଚ ।
ଯୋଧେଷୁ ମିତ୍ରଵର୍ଗେଷୁ କଚ୍ଚିଦ୍ଗଚ୍ଛତି ତେ ଵ୍ଯଯଃ ॥ 55 ॥
କଚ୍ଚିଦାର୍ଯୋ ଵିଶୁଦ୍ଧାତ୍ମା କ୍ଷାରିତ ଶ୍ଚାପରକର୍ମଣା ।
ଅପୃଷ୍ଟ ଶ୍ଶାସ୍ତ୍ରକୁଶଲୈର୍ନ ଲୋଭାଦ୍ଵଧ୍ଯତେ ଶୁଚିଃ ॥ 56 ॥
ଗୃହୀତଶ୍ଚୈଵ ପୃଷ୍ଟଶ୍ଚ କାଲେ ଦୃଷ୍ଟସ୍ସକାରଣଃ ।
କଚ୍ଚିନ୍ନ ମୁଚ୍ଯତେ ଚୋରୋ ଧନଲୋଭାନ୍ନରର୍ଷଭ ॥ 57 ॥
ଵ୍ଯସନେ କଚ୍ଚିଦାଢ୍ଯସ୍ଯ ଦୁର୍ଗତସ୍ଯ ଚ ରାଘଵ ।
ଅର୍ଥଂ ଵିରାଗାଃ ପଶ୍ଯନ୍ତି ତଵାମାତ୍ଯା ବହୁଶ୍ରୁତାଃ ॥ 58 ॥
ଯାନି ମିଥ୍ଯାଭିଶସ୍ତାନାଂ ପତନ୍ତ୍ଯଶ୍ରୂଣି ରାଘଵ ।
ତାନି ପୁତ୍ରାନ୍ପଶୂନ୍ଘ୍ନନ୍ତି ପ୍ରୀତ୍ଯର୍ଥମନୁଶାସତଃ ॥ 59 ॥
କଚ୍ଚିଦ୍ଵୃଦ୍ଧାଂଶ୍ଚ ବାଲାଂଶ୍ଚ ଵୈଦ୍ଯାମୁଖ୍ଯାଂଶ୍ଚ ରାଘଵ ।
ଦାନେନ ମନସା ଵାଚା ତ୍ରିଭିରେତୈର୍ବୁଭୂଷସେ ॥ 60 ॥
କଚ୍ଚିଦ୍ଗୁରୂଂଶ୍ଚ ଵୃଦ୍ଧାଂଶ୍ଚ ତାପସାନ୍ ଦେଵତାତିଥୀନ୍ ।
ଚୈତ୍ଯାଂଶ୍ଚ ସର୍ଵାନ୍ସିଧ୍ଦାର୍ଥାନ୍ବ୍ରାହ୍ମଣାଂଶ୍ଚ ନମସ୍ଯସି ॥ 61 ॥
କଚ୍ଚିଦର୍ଥେନ ଵା ଧର୍ମମର୍ଥଂ ଧର୍ମେଣ ଵା ପୁନଃ ।
ଉଭୌ ଵା ପ୍ରୀତିଲୋଭେନ କାମେନ ଚ ନ ବାଧସେ ॥ 62 ॥
କଚ୍ଚିଦର୍ଥଂ ଚ ଧର୍ମଂ ଚ କାମଂ ଚ ଜଯତାଂ ଵର ।
ଵିଭଜ୍ଯ କାଲେ କାଲଜ୍ଞ ସର୍ଵାନ୍ଵରଦ ସେଵସେ ॥ 63 ॥
କଚ୍ଚିତ୍ତେ ବ୍ରାହ୍ମଣା ଶ୍ଶର୍ମ ସର୍ଵଶାସ୍ତ୍ରାର୍ଥକୋଵିଦାଃ ।
ଆଶଂସନ୍ତେ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ ପୌରଜାନପଦୈସ୍ସହ ॥ 64 ॥
ନାସ୍ତିକ୍ଯମନୃତଂ କ୍ରୋଧଂ ପ୍ରମାଦଂ ଦୀର୍ଘସୂତ୍ରତାମ୍ ।
ଅଦର୍ଶନଂ ଜ୍ଞାନଵତାମାଲସ୍ଯଂ ପଞ୍ଚଵୃତ୍ତିତାମ୍ ॥ 65 ॥
ଏକଚିନ୍ତନମର୍ଥାନାମନର୍ଥଜ୍ଞୈଶ୍ଚ ମନ୍ତ୍ରଣମ୍ ।
ନିଶ୍ଚିତାନାମନାରମ୍ଭଂ ମନ୍ତ୍ରସ୍ଯାପରିରକ୍ଷଣମ୍ ॥ 66 ॥
ମଙ୍ଗଲାଦ୍ଯପ୍ରଯୋଗଂ ଚ ପ୍ରତ୍ଯୁତ୍ଥାନଂ ଚ ସର୍ଵତଃ ।
କଚ୍ଚିତ୍ଵଂ ଵର୍ଜଯସ୍ଯେତାନ୍ରାଜଦୋଷାଂଶ୍ଚତୁର୍ଦଶ ॥ 67 ॥
ଦଶପଞ୍ଚଚତୁର୍ଵର୍ଗାନ୍ସପ୍ତଵର୍ଗଂ ଚ ତତ୍ତ୍ଵତଃ ।
ଅଷ୍ଟଵର୍ଗଂ ତ୍ରିଵର୍ଗଂ ଚ ଵିଦ୍ଯାସ୍ତିସ୍ରଶ୍ଚ ରାଘଵ ॥ 68 ॥
ଇନ୍ଦ୍ରିଯାଣାଂ ଜଯଂ ବୁଦ୍ଧ୍ଯା ଷାଡ୍ଗୁଣ୍ଯଂ ଦୈଵମାନୁଷମ୍ ।
କୃତ୍ଯଂ ଵିଂଶତିଵର୍ଗଂ ଚ ତଥା ପ୍ରକୃତିମଣ୍ଡଲମ୍ ॥ 69 ॥
ଯାତ୍ରାଦଣ୍ଡଵିଧାନଂ ଚ ଦ୍ଵିଯୋନୀ ସନ୍ଧିଵିଗ୍ରହୌ ।
କଚ୍ଚିଦେତାନ୍ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ ଯଥାଵଦନୁମନ୍ଯସେ ॥ 70 ॥
ମନ୍ତ୍ରିଭିସ୍ତ୍ଵଂ ଯଥୋଦ୍ଦିଷ୍ଟୈଶ୍ଚତୁର୍ଭିସ୍ତ୍ରିଭିରେଵ ଵା ।
କଚ୍ଚିତ୍ସମସ୍ତୈର୍ଵ୍ଯସ୍ତୈଶ୍ଚ ମନ୍ତ୍ରଂ ମନ୍ତ୍ରଯସେ ମିଥଃ ॥ 71 ॥
କଚ୍ଚିତ୍ତେ ସଫଲା ଵେଦାଃ କଚ୍ଚିତ୍ତେ ସଫଲାଃ କ୍ରିଯାଃ ।
କଚ୍ଚିତ୍ତେ ସଫଲା ଦାରାଃ କଚ୍ଚିତ୍ତେ ସଫଲଂ ଶ୍ରୁତମ୍ ॥ 72 ॥
କଚ୍ଚିଦେଷୈଵ ତେ ବୁଦ୍ଧିର୍ଯଥୋକ୍ତା ମମ ରାଘଵ ।
ଆଯୁଷ୍ଯା ଚ ଯଶସ୍ଯା ଚ ଧର୍ମକାମାର୍ଥ ସଂହିତା ॥ 73 ॥
ଯାଂ ଵୃତ୍ତିଂ ଵର୍ତତେ ତାତୋ ଯାଂ ଚ ନଃ ପ୍ରପିତାମହାଃ ।
ତାଂ ଵୃତ୍ତିଂ ଵର୍ତସେ କଚ୍ଚିଦ୍ଯାଚ ସତ୍ପଥଗା ଶୁଭା ॥ 74 ॥
କଚ୍ଚିତ୍ସ୍ଵାଦୁ କୃତଂ ଭୋଜ୍ଯମେକୋ ନାଶ୍ନାସି ରାଘଵ ।
କଚ୍ଚିଦାଶଂସମାନେଭ୍ଯୋ ମିତ୍ରେଭ୍ଯ ସ୍ସମ୍ପ୍ରଯଚ୍ଛସି ॥ 75 ॥
ରାଜା ତୁ ଧର୍ମେଣ ହି ପାଲଯିତ୍ଵା ମହାମତିର୍ଦଣ୍ଡଧରଃ ପ୍ରଜାନାମ୍ ।
ଅଵାପ୍ଯ କୃତ୍ସ୍ନାଂ ଵସୁଧାଂ ଯଥାଵଦିତଶ୍ଚ୍ଯୁତ ସ୍ସ୍ଵର୍ଗମୁପୈତି ଵିଦ୍ଵାନ୍ ॥ 76 ॥
ଇତ୍ଯାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାଯଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀଯ ଆଦିକାଵ୍ଯେ ଅଯୋଧ୍ଯାକାଣ୍ଡେ ଶତତମସ୍ସର୍ଗଃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe ayodhyākāṇḍam |
atha śatatamassargaḥ |
jaṭilaṃ cīravasanaṃ prāñjaliṃ patitaṃ bhuvi |
dadarśa rāmo durdarśaṃ yugānte bhāskaraṃyathā || 1 ||
kathañcidabhivijñāya vivarṇavadanaṃ kṛśam |
bhrātaraṃ bharataṃ rāmaḥ parijagrāha bāhunā || 2 ||
āghrāya rāmastaṃ mūrdhni pariṣvajya ca rāghavaḥ |
aṅke bharatamāropya paryapṛcchatsamāhitaḥ || 3 ||
kva nu te'bhūtpitā tāta yadaraṇyaṃ tvamāgataḥ |
na hi tvaṃ jīvatastasya vanamāgantumarhasi || 4 ||
cirasya bata paśyāmi dūrādbharatamāgatam |
duṣpratīkamaraṇye'smin kiṃ tāta vanamāgataḥ || 5 ||
kacciddhārayate tāta rājā yattvamihā'gataḥ |
kaccinna dīna ssahasā rājā lokāntaraṃ gataḥ || 6 ||
kaccitsaumya na te rājyaṃ bhraṣṭaṃ bālasya śāśvatam |
kaccicchuśrūṣase tāta pitaraṃ satyavikramam || 7 ||
kacciddhaśaratho rājā kuśalī satyasaṃṅgaraḥ |
rājasūyāśvamedhānāmāhartā dharmaniścayaḥ || 8 ||
sa kaccidbrāhmaṇo vidvān dharmanityo mahādyutiḥ |
ikṣvākūṇāmupādhyāyo yathāvattāta pūjyate || 9 ||
sā tāta kaccitkausalyā sumitrā ca prajāvatī |
sukhinī kaccidāryā ca devī nandati kaikayī || 10 ||
kaccidvinayasampannaḥ kulaputro bahuśrutaḥ |
anasūyuranudraṣṭā satkṛtaste purohitaḥ || 11 ||
kaccidagniṣu te yukto vidhijño matimānṛjuḥ |
hutaṃ ca hoṣyamāṇaṃ ca kāle vedayate sadā || 12 ||
kacciddevānpitrūn mātṛrgurūnpitṛsamānapi |
vṛddhāṃśca tāta vaidyāṃśca brāhmaṇāṃścābhimanyase || 13 ||
iṣvastravarasampannamarthaśāstra viśāradam |
sudhanvānamupādhyāyaṃ kaccittvaṃ tāta manyase || 14 ||
kaccidātmasamā śśūrā śśrutavanto jitendriyāḥ |
kulīnāśceṅgitajñāśca kṛtāste tāta mantriṇaḥ || 15 ||
mantro vijayamūlaṃ hi rājñāṃ bhavati rāghava |
susaṃvṛto mantradharairamātyai śśāstrakovidaiḥ || 16 ||
kaccinnidrāvaśaṃ naiṣīḥ kaccit kāle'vabudhyase |
kacciccāpararātreṣu cintiyasyarthanaipuṇam || 17 ||
kaccinmantrayase naikaḥ kaccinna bahubhissaha |
kaccitte mantrito mantro rāṣṭraṃ na paridhāvati || 18 ||
kaccidarthaṃ viniścitya laghumūlaṃ mahodayam |
kṣipramārabhase kartuṃ na dīrghayasi rāghava || 19 ||
kaccittu sukṛtānyeva kṛtarūpāṇi vā punaḥ |
viduste sarvakāryāṇi na kartavyāni pārthivāḥ || 20 ||
kaccinnatarkairyuktyā vā ye cāpyaparikīrtitāḥ |
tvayā vā tavāmātyairbudhyate tāta mantritam || 21 ||
kaccitsahasrānmūrkhāṇāmekamicchasi paṇḍitam |
paṇḍito hyarthakṛcchreṣu kuryānniśreyasaṃ mahat || 22 ||
sahasrāṇyapi mūrkhāṇāṃ yudyupāste mahīpatiḥ |
athavāpyayutānyeva nāsti teṣu sahāyatā || 23 ||
eko'pyamātyo medhāvī śūro dakṣo vicakṣaṇaḥ |
rājānaṃ rājaputraṃ vā prāpayenmahatīṃ śriyam || 24 ||
kaccinmukhyā mahātsveva madhyameṣu ca madhyamāḥ |
jaghanyāśca jaghanyeṣu bhṛtyāḥ karmasu yojitāḥ || 25 ||
amātyānupadhātītānpitṛpaitāmahāñchucīn |
śreṣṭhāñchreṣṭheṣukaccitvaṃ niyojayasi karmasu || 26 ||
kaccinnogreṇa daṇḍena bhṛśamudvejitaprajam |
rāṣṭraṃ tavānujānanti mantriṇaḥ kaikayīsuta || 27 ||
kaccittvāṃ nāvajānanti yājakāḥ patitaṃ yathā |
ugrapratigrahītāraṃ kāmayānamiva striyaḥ || 28 ||
upāyakuśalaṃ vaidyaṃ bhṛtyasandūṣaṇe ratam |
śūramaiśvaryakāmaṃ ca yo na hanti sa hanyate || 29 ||
kacciddhṛṣṭaśca śūraśca matimān dhṛtimān śuciḥ |
kulīnaścānuraktaśca dakṣassenāpatiḥ kṛtaḥ || 30 ||
balavantaśca kaccitte mukhyā yudhdaviśāradāḥ |
dṛṣṭāpadānā vikrāntāstvayā satkṛtyamānitāḥ || 31 ||
kaccidbalasya bhaktaṃ ca vetanaṃ ca yathocitam |
samprāptakālaṃ dātavyaṃ dadāsi na vilambase || 32 ||
kālātikramaṇāccaiva bhaktavetanayorbhṛtāḥ |
bhartuḥ kupyanti duṣyanti so'nartha ssumahān smṛtaḥ || 33 ||
kaccitsarve'nuraktāstvāṃ kulaputrāḥ pradhānataḥ |
kaccitprāṇāṃ stavārtheṣu santyajanti samāhitāḥ || 34 ||
kaccijjānapado vidvāndakṣiṇaḥ pratibhānavān |
yathoktavādī dūtaste kṛto bharata paṇḍitaḥ || 35 ||
kaccidaṣṭādaśānyeṣu svapakṣe daśa pañca ca |
tribhistribhiravijñātairvetsi tīrthāni cārakaiḥ || 36 ||
kaccidvyapāstānahitānpratiyātāṃśca sarvadā |
durbalānanavajñāya vartase ripusūdana || 37 ||
kaccinna laukāyatikānbrāhmaṇāṃstāta sevase |
anarthakuśalā hyete bālāḥ paṇḍitamāninaḥ || 38 ||
dharmaśāstreṣu mukhyeṣu vidyamāneṣu durbudhāḥ |
buddhimānvīkṣikīṃ prāpya nirarthaṃ pravadanti te || 39 ||
vīrairadhyuṣitāṃ pūrvamasmākaṃ tāta pūrvakaiḥ |
satyanāmāṃ dṛḍha dvārāṃ hastyaśvarathasaṅkulām || 40 ||
brāhmaṇaiḥ kṣatriyairvaiśyai ssvakarmanirataissadā |
jitendriyairmahotsāhairvṛtāmāryai ssahasraśaḥ || 41 ||
prāsādairvividhākārairvṛtāṃ vaidyajanākulām |
kaccitsumuditāṃ sphītāmayodhyāṃ parirakṣasi || 42 ||
kacciccaityaśatairjuṣṭa ssuniviṣṭajanākulaḥ |
devasthānaiḥ prapābhiśca taṭākaiścopaśobhitaḥ || 43 ||
prahṛṣṭanaranārīkassamājotsavaśobhitaḥ |
sukṛṣṭasīmā paśumānhiṃsābhiḥ parivarjitaḥ || 44 ||
adevamātṛko ramya śśvāpadaiḥ parivarjitaḥ |
parityakto bhayaissarvaiḥ khanibhiścopaśobhitaḥ || 45 ||
vivarjito naraiḥ pāpairmama pūrvai ssurakṣitaḥ |
kaccijjanapadassphītaḥ sukhaṃ vasati rāghava || 46 ||
kaccitte dayitāssarve kṛṣigorakṣajīvinaḥ |
vārtāyāṃ saṃśritastāta loko hi sukhamedhate || 47 ||
teṣāṃ guptiparīhāraiḥ kaccitte bharaṇaṃ kṛtam |
rakṣyā hi rājñā dharmeṇa sarve viṣayavāsinaḥ || 48 ||
kaccistriya ssāntvayasi kaccittāśca surakṣitāḥ |
kaccinna śraddhāsyāsāṃ kaccidguhyaṃ na bhāṣase || 49 ||
kaccinnāgavanaṃ guptaṃ kaccitte santi dhenukāḥ |
kaccinna gaṇikāśvānāṃ kuñjarāṇāṃ ca tṛpyasi || 50 ||
kacciddarśayase nityaṃ manuṣyāṇāṃ vibhūṣitam |
utthāyotthāya pūrvāhṇe rājaputra mahāpathe || 51 ||
kaccinna sarve karmāntāḥ pratyakṣāste'viśaṅkayā |
sarve vā punarutsṛṣṭā madhyamevātra kāraṇam || 52 ||
kaccitsarvāṇi durgāṇi dhanadhānyāyudhodakaiḥ |
yantraiśca paripūrṇāni tathā śilpidhanurdharaiḥ || 53 ||
āyaste vipulaḥ kaccitkaccidalpataro vyayaḥ |
apātreṣu na te kaccitkośo gacchati rāghava || 54 ||
devatārthe ca pitrarthebrāhmaṇābhyāgateṣu ca |
yodheṣu mitravargeṣu kaccidgacchati te vyayaḥ || 55 ||
kaccidāryo viśuddhātmā kṣārita ścāparakarmaṇā |
apṛṣṭa śśāstrakuśalairna lobhādvadhyate śuciḥ || 56 ||
gṛhītaścaiva pṛṣṭaśca kāle dṛṣṭassakāraṇaḥ |
kaccinna mucyate coro dhanalobhānnararṣabha || 57 ||
vyasane kaccidāḍhyasya durgatasya ca rāghava |
arthaṃ virāgāḥ paśyanti tavāmātyā bahuśrutāḥ || 58 ||
yāni mithyābhiśastānāṃ patantyaśrūṇi rāghava |
tāni putrānpaśūnghnanti prītyarthamanuśāsataḥ || 59 ||
kaccidvṛddhāṃśca bālāṃśca vaidyāmukhyāṃśca rāghava |
dānena manasā vācā tribhiretairbubhūṣase || 60 ||
kaccidgurūṃśca vṛddhāṃśca tāpasān devatātithīn |
caityāṃśca sarvānsidhdārthānbrāhmaṇāṃśca namasyasi || 61 ||
kaccidarthena vā dharmamarthaṃ dharmeṇa vā punaḥ |
ubhau vā prītilobhena kāmena ca na bādhase || 62 ||
kaccidarthaṃ ca dharmaṃ ca kāmaṃ ca jayatāṃ vara |
vibhajya kāle kālajña sarvānvarada sevase || 63 ||
kaccitte brāhmaṇā śśarma sarvaśāstrārthakovidāḥ |
āśaṃsante mahāprājña paurajānapadaissaha || 64 ||
nāstikyamanṛtaṃ krodhaṃ pramādaṃ dīrghasūtratām |
adarśanaṃ jñānavatāmālasyaṃ pañcavṛttitām || 65 ||
ekacintanamarthānāmanarthajñaiśca mantraṇam |
niścitānāmanārambhaṃ mantrasyāparirakṣaṇam || 66 ||
maṅgalādyaprayogaṃ ca pratyutthānaṃ ca sarvataḥ |
kaccitvaṃ varjayasyetānrājadoṣāṃścaturdaśa || 67 ||
daśapañcacaturvargānsaptavargaṃ ca tattvataḥ |
aṣṭavargaṃ trivargaṃ ca vidyāstisraśca rāghava || 68 ||
indriyāṇāṃ jayaṃ buddhyā ṣāḍguṇyaṃ daivamānuṣam |
kṛtyaṃ viṃśativargaṃ ca tathā prakṛtimaṇḍalam || 69 ||
yātrādaṇḍavidhānaṃ ca dviyonī sandhivigrahau |
kaccidetānmahāprājña yathāvadanumanyase || 70 ||
mantribhistvaṃ yathoddiṣṭaiścaturbhistribhireva vā |
kaccitsamastairvyastaiśca mantraṃ mantrayase mithaḥ || 71 ||
kaccitte saphalā vedāḥ kaccitte saphalāḥ kriyāḥ |
kaccitte saphalā dārāḥ kaccitte saphalaṃ śrutam || 72 ||
kaccideṣaiva te buddhiryathoktā mama rāghava |
āyuṣyā ca yaśasyā ca dharmakāmārtha saṃhitā || 73 ||
yāṃ vṛttiṃ vartate tāto yāṃ ca naḥ prapitāmahāḥ |
tāṃ vṛttiṃ vartase kaccidyāca satpathagā śubhā || 74 ||
kaccitsvādu kṛtaṃ bhojyameko nāśnāsi rāghava |
kaccidāśaṃsamānebhyo mitrebhya ssamprayacchasi || 75 ||
rājā tu dharmeṇa hi pālayitvā mahāmatirdaṇḍadharaḥ prajānām |
avāpya kṛtsnāṃ vasudhāṃ yathāvaditaścyuta ssvargamupaiti vidvān || 76 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye ayodhyākāṇḍe śatatamassargaḥ ||