📄 Save this Stotram as PDF Click the button to open the Save dialog
How to save: 1 Click "Save as PDF" 2 A dialog opens 3 Choose "Save as PDF" as printer 4 Click Save
1.13 ବାଲକାଣ୍ଡ - ତ୍ରଯୋଦଶ ସର୍ଗଃ
1.13 Balakanda - Trayodasha Sargah
Valmiki Oriya
ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକୀଯ ରାମାଯଣେ ବାଲକାଣ୍ଡମ୍ ।
ଅଥ ତ୍ରଯୋଦଶସ୍ସର୍ଗଃ ।
ପୁନଃ ପ୍ରାପ୍ତେ ଵସନ୍ତେ ତୁ ପୂର୍ଣସ୍ସଂଵତ୍ସରୋଽଭଵତ୍ ।
ପ୍ରସଵାର୍ଥଂ ଗତୋ ଯଷ୍ଟୁଂ ହଯମେଧେନ ଵୀର୍ଯଵାନ୍ ॥ 1 ॥
ଅଭିଵାଦ୍ଯ ଵସିଷ୍ଠଂ ଚ ନ୍ଯାଯତଃ ପରିପୂଜ୍ଯ ଚ ।
ଅବ୍ରଵୀତ୍ପ୍ରଶ୍ରିତଂ ଵାକ୍ଯଂ ପ୍ରସଵାର୍ଥଂ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମମ୍ ॥ 2 ॥
ଯଜ୍ଞୋ ମେ କ୍ରିଯତାଂ ବ୍ରହ୍ମନ୍ଯଥୋକ୍ତଂ ମୁନିପୁଙ୍ଗଵ ।
ଯଥା ନ ଵିଘ୍ନଃ କ୍ରିଯତେ ଯଜ୍ଞାଙ୍ଗେଷୁ ଵିଧୀଯତାମ୍ ॥ 3 ॥
ଭଵାନ୍ ସ୍ନିଗ୍ଧସ୍ସୁହୃନ୍ମହ୍ଯଂ ଗୁରୁଶ୍ଚ ପରମୋ ମହାନ୍ ।
ଓଢଵ୍ଯୋ ଭଵତା ଚୈଵ ଭାରୋ ଯଜ୍ଞସ୍ଯ ଚୋଦ୍ଯତଃ ॥ 4 ॥
ତଥେତି ଚ ସ ରାଜାନମବ୍ରଵୀଦ୍ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମଃ ।
କରିଷ୍ଯେ ସର୍ଵମେଵୈତଦ୍ଭଵତା ଯତ୍ସମର୍ଥିତମ୍ ॥ 5 ॥
ତତୋଽବ୍ରଵୀଦ୍ଵିଜାନ୍ଵୃଦ୍ଧାନ୍ଯଜ୍ଞକର୍ମସୁ ନିଷ୍ଠିତାନ୍ ।
ସ୍ଥାପତ୍ଯେ ନିଷ୍ଠିତାଂଶ୍ଚୈଵ ଵୃଦ୍ଧାନ୍ପରମଧାର୍ମିକାନ୍ ॥ 6 ॥
କର୍ମାନ୍ତିକାନ୍ ଶିଲ୍ପକରାନ୍ଵର୍ଧକୀନ୍ ଖନକାନପି ।
ଗଣକାନ୍ଶିଲ୍ପିନଶ୍ଚୈଵ ତଥୈଵ ନଟନର୍ତକାନ୍ ॥ 7 ॥
ତଥା ଶୁଚୀନ୍ଶାସ୍ତ୍ରଵିଦଃ ପୁରୁଷାନ୍ ସୁବହୁଶ୍ରୁତାନ୍ ।
ଯଜ୍ଞକର୍ମ ସମୀହନ୍ତାଂ ଭଵନ୍ତୋ ରାଜଶାସନାତ୍ ॥ 8 ॥
ଇଷ୍ଟକା ବହୁ ସାହସ୍ରାଶ୍ଶୀଘ୍ରମାନୀଯତାମିତି ।
0 ଉପକାର୍ଯାଃ କ୍ରିଯନ୍ତାଂ ଚ ରାଜ୍ଞାଂ ବହୁଗୁଣାନ୍ଵିତାଃ ॥ 9 ॥
ବ୍ରାହ୍ମଣାଵସଥାଶ୍ଚୈଵ କର୍ତଵ୍ଯାଶ୍ଶତଶଶ୍ଶୁଭାଃ ।
ଭକ୍ଷ୍ଯାନ୍ନପାନୈର୍ବହୁଭିସ୍ସମୁପେତାସ୍ସୁନିଷ୍ଠିତାଃ ॥ 10 ॥
ତଥା ପୌରଜନସ୍ଯାପି କର୍ତଵ୍ଯା ବହୁଵିସ୍ତରାଃ ।
ଆଵାସା ବହୁଭକ୍ଷ୍ଯା ଵୈ ସର୍ଵକାମୈରୁପସ୍ଥିତାଃ ॥ 11 ॥
ତଥା ଜାନପଦସ୍ଯାପି ଜନସ୍ଯ ବହୁଶୋଭନମ୍ ।
ଦାତଵ୍ଯମନ୍ନଂ ଵିଧିଵତ୍ସତ୍କୃତ୍ଯ ନ ତୁ ଲୀଲଯା ॥ 12 ॥
ସର୍ଵେ ଵର୍ଣା ଯଥା ପୂଜାଂ ପ୍ରାପ୍ନୁଵନ୍ତି ସୁସତ୍କୃତାଃ ।
ନ ଚାଵଜ୍ଞା ପ୍ରଯୋକ୍ତଵ୍ଯା କାମକ୍ରୋଧଵଶାଦପି ॥ 13 ॥
ଯଜ୍ଞକର୍ମସୁ ଯେ ଵ୍ଯଗ୍ରାଃ ପୁରୁଷାଶ୍ଶିଲ୍ପିନସ୍ତଥା ।
ତେଷାମପି ଵିଶେଷେଣ ପୂଜା କାର୍ଯା ଯଥାକ୍ରମମ୍ ॥ 14 ॥
ତେ ଚ ସ୍ଯୁସ୍ସମ୍ଭୃତାସ୍ସର୍ଵେ ଵସୁଭିର୍ଭୋଜନେନ ଚ ।
ଯଥା ସର୍ଵଂ ସୁଵିହିତଂ ନ କିଞ୍ଚିତ୍ପରିହୀଯତେ ॥ 15 ॥
ତଥା ଭଵନ୍ତଃ କୁର୍ଵନ୍ତୁ ପ୍ରୀତିସ୍ନିଗ୍ଧେନ ଚେତସା ।
ତତସ୍ସର୍ଵେ ସମାଗମ୍ଯ ଵସିଷ୍ଠମିଦମବ୍ରୁଵନ୍ ॥ 16 ॥
ଯଥୋକ୍ତଂ ତତ୍ସୁଵିହିତଂ ନ କିଞ୍ଚିତ୍ପରିହୀଯତେ ।
ଯଥୋକ୍ତଂ ତତ୍କରିଷ୍ଯାମୋ ନ କିଞ୍ଚିତ୍ପରିହାସ୍ଯତେ ॥ 17 ॥
ତତସ୍ସୁମନ୍ତ୍ରମାନୀଯ ଵସିଷ୍ଠୋ ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍ ।
ନିମନ୍ତ୍ରଯସ୍ଵ ନୃପତୀନ୍ପୃଥିଵ୍ଯାଂ ଯେ ଚ ଧାର୍ମିକାଃ ॥ 18 ॥
ବ୍ରାହ୍ମଣାନ୍କ୍ଷତ୍ରିଯାନ୍ଵୈଶ୍ଯାଞ୍ଛୂଦ୍ରାଂଶ୍ଚୈଵ ସହସ୍ରଶଃ ।
ସମାନଯସ୍ଵ ସତ୍କୃତ୍ଯ ସର୍ଵଦେଶେଷୁ ମାନଵାନ୍ ॥ 19 ॥
ମିଥିଲାଧିପତିଂ ଶୂରଂ ଜନକଂ ସତ୍ଯଵିକ୍ରମମ୍ ।
ନିଷ୍ଠିତଂ ସର୍ଵଶାସ୍ତ୍ରେଷୁ ତଥା ଵେଦେଷୁ ନିଷ୍ଠିତମ୍ ॥ 20 ॥
ତମାନଯ ମହାଭାଗଂ ସ୍ଵଯମେଵ ସୁସତ୍କୃତମ୍ ।
ପୂର୍ଵସମ୍ବନ୍ଧିନଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ତତଃ ପୂର୍ଵଂ ବ୍ରଵୀମି ତେ ॥ 21 ॥
ତଥା କାଶୀପତିଂ ସ୍ନିଗ୍ଧଂ ସତତଂ ପ୍ରିଯଵାଦିନମ୍ ।
ଵଯସ୍ଯଂ ରାଜସିଂହସ୍ଯ ସ୍ଵଯମେଵାନଯସ୍ଵ ହ ॥ 22 ॥
ତଥା କେକଯରାଜାନଂ ଵୃଦ୍ଧଂ ପରମଧାର୍ମିକମ୍ ।
ଶ୍ଵଶୁରଂ ରାଜସିଂହସ୍ଯ ସପୁତ୍ରଂ ତ୍ଵମିହାନଯ ॥ 23 ॥
ଅଙ୍ଗେଶ୍ଵରଂ ମହାଭାଗଂ ରୋମପାଦଂ ସୁସତ୍କୃତମ୍ ।
ଵଯସ୍ଯଂ ରାଜସିଂହସ୍ଯ ସମାନଯ ଯଶସ୍ଵିନମ୍ ॥ 24 ॥
ପ୍ରାଚୀନାନ୍ସିନ୍ଧୁ ସୌଵୀରାନ୍ସୌରାଷ୍ଟ୍ରେଯାଂଶ୍ଚ ପାର୍ଥିଵାନ୍ ।
ଦାକ୍ଷିଣାତ୍ଯାନ୍ନରେନ୍ଦ୍ରାଂଶ୍ଚ ସମସ୍ତାନାନଯସ୍ଵ ହ ॥ 25 ॥
ସନ୍ତି ସ୍ନିଗ୍ଧାଶ୍ଚ ଯେ ଚାନ୍ଯେ ରାଜାନଃ ପୃଥିଵୀତଲେ ।
ତାନାନଯ ଯଥାକ୍ଷିପ୍ରଂ ସାନୁଗାନ୍ସହ ବାନ୍ଧଵାନ୍ ॥ 26 ॥
ଵସିଷ୍ଠଵାକ୍ଯଂ ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ସୁମନ୍ତ୍ରସ୍ତ୍ଵରିତସ୍ତଦା ।
ଵ୍ଯାଦିଶତ୍ପୁରୁଷାଂସ୍ତତ୍ର ରାଜ୍ଞାମାନଯନେ ଶୁଭାନ୍ ॥ 27 ॥
ସ୍ଵଯମେଵ ହି ଧର୍ମାତ୍ମା ପ୍ରଯଯୌ ମୁନିଶାସନାତ୍ ।
ସୁମନ୍ତ୍ରସ୍ତ୍ଵରିତୋ ଭୂତ୍ଵା ସମାନେତୁଂ ମହୀକ୍ଷିତଃ ॥ 28 ॥
ତେ ଚ କର୍ମାନ୍ତିକାସ୍ସର୍ଵେ ଵସିଷ୍ଠାଯ ଚ ଧୀମତେ ।
ସର୍ଵଂ ନିଵେଦଯନ୍ତି ସ୍ମ ଯଜ୍ଞେ ଯଦୁପକଲ୍ପିତମ୍ ॥ 29 ॥
ତତଃପ୍ରୀତୋ ଦ୍ଵିଜଶ୍ରେଷ୍ଠସ୍ତାନ୍ ସର୍ଵାନିଦମବ୍ରଵୀତ୍ ।
ଅଵଜ୍ଞଯା ନ ଦାତଵ୍ଯଂ କସ୍ଯଚିଲ୍ଲୀଲଯାଽପି ଵା ॥ 30 ॥
ଅଵଜ୍ଞଯା କୃତଂ ହନ୍ଯାଦ୍ଦାତାରଂ ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ ।
28 ତତଃ କୈଶ୍ଚିଦହୋରାତ୍ରୈରୁପଯାତା ମହୀକ୍ଷିତଃ ॥ 31 ॥
ବହୂନି ରତ୍ନାନ୍ଯାଦାଯ ରାଜ୍ଞୋ ଦଶରଥସ୍ଯ ଵୈ ।
ତତୋ ଵସିଷ୍ଠସ୍ସୁପ୍ରୀତୋ ରାଜାନମିଦମବ୍ରଵୀତ୍ ॥ 32 ॥
ଉପଯାତା ନରଵ୍ଯାଘ୍ର ରାଜାନସ୍ତଵ ଶାସନାତ୍ ।
ମଯାପି ସତ୍କୃତାଃ ସର୍ଵେ ଯଥାର୍ହଂ ରାଜସତ୍ତମାଃ ॥ 33 ॥
ଯଜ୍ଞୀଯଂ ଚ କୃତଂ ରାଜନ୍ ପୁରୁଷୈସ୍ସୁସମାହିତୈଃ ।
ନିର୍ଯାତୁ ଚ ଭଵାନ୍ଯଷ୍ଟୁଂ ଯଜ୍ଞାଯତନମନ୍ତିକାତ୍ ॥ 34 ॥
ସର୍ଵକାମୈରୁପହୃତୈରୁପେତଂ ଚ ସମନ୍ତତଃ ।
ଦ୍ରଷ୍ଟୁମର୍ହସି ରାଜେନ୍ଦ୍ର ମନସେଵ ଵିନିର୍ମିତମ୍ ॥ 35 ॥
ତଥା ଵସିଷ୍ଠଵଚନାଦୃଶ୍ଯଶୃଙ୍ଗସ୍ଯ ଚୋଭଯୋଃ ।
ଶୁଭେ ଦିଵସନକ୍ଷତ୍ରେ ନିର୍ଯାତୋ ଜଗତୀପତିଃ ॥ 36 ॥
ତତୋ ଵସିଷ୍ଠପ୍ରମୁଖାସ୍ସର୍ଵ ଏଵ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ ।
ଋଶ୍ଯଶୃଙ୍ଗଂ ପୁରସ୍କୃତ୍ଯ ଯଜ୍ଞକର୍ମାରଭନ୍ ତଦା ॥ 37 ॥
ଇତ୍ଯାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାଯଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀଯ ଆଦିକାଵ୍ଯେ ବାଲକାଣ୍ଡେ ତ୍ରଯୋଦଶସ୍ସର୍ଗଃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe bālakāṇḍam |
atha trayodaśassargaḥ |
punaḥ prāpte vasante tu pūrṇassaṃvatsaro'bhavat |
prasavārthaṃ gato yaṣṭuṃ hayamedhena vīryavān || 1 ||
abhivādya vasiṣṭhaṃ ca nyāyataḥ paripūjya ca |
abravītpraśritaṃ vākyaṃ prasavārthaṃ dvijottamam || 2 ||
yajño me kriyatāṃ brahmanyathoktaṃ munipuṅgava |
yathā na vighnaḥ kriyate yajñāṅgeṣu vidhīyatām || 3 ||
bhavān snigdhassuhṛnmahyaṃ guruśca paramo mahān |
oḍhavyo bhavatā caiva bhāro yajñasya codyataḥ || 4 ||
tatheti ca sa rājānamabravīddvijasattamaḥ |
kariṣye sarvamevaitadbhavatā yatsamarthitam || 5 ||
tato'bravīdvijānvṛddhānyajñakarmasu niṣṭhitān |
sthāpatye niṣṭhitāṃścaiva vṛddhānparamadhārmikān || 6 ||
karmāntikān śilpakarānvardhakīn khanakānapi |
gaṇakānśilpinaścaiva tathaiva naṭanartakān || 7 ||
tathā śucīnśāstravidaḥ puruṣān subahuśrutān |
yajñakarma samīhantāṃ bhavanto rājaśāsanāt || 8 ||
iṣṭakā bahu sāhasrāśśīghramānīyatāmiti |
0 upakāryāḥ kriyantāṃ ca rājñāṃ bahuguṇānvitāḥ || 9 ||
brāhmaṇāvasathāścaiva kartavyāśśataśaśśubhāḥ |
bhakṣyānnapānairbahubhissamupetāssuniṣṭhitāḥ || 10 ||
tathā paurajanasyāpi kartavyā bahuvistarāḥ |
āvāsā bahubhakṣyā vai sarvakāmairupasthitāḥ || 11 ||
tathā jānapadasyāpi janasya bahuśobhanam |
dātavyamannaṃ vidhivatsatkṛtya na tu līlayā || 12 ||
sarve varṇā yathā pūjāṃ prāpnuvanti susatkṛtāḥ |
na cāvajñā prayoktavyā kāmakrodhavaśādapi || 13 ||
yajñakarmasu ye vyagrāḥ puruṣāśśilpinastathā |
teṣāmapi viśeṣeṇa pūjā kāryā yathākramam || 14 ||
te ca syussambhṛtāssarve vasubhirbhojanena ca |
yathā sarvaṃ suvihitaṃ na kiñcitparihīyate || 15 ||
tathā bhavantaḥ kurvantu prītisnigdhena cetasā |
tatassarve samāgamya vasiṣṭhamidamabruvan || 16 ||
yathoktaṃ tatsuvihitaṃ na kiñcitparihīyate |
yathoktaṃ tatkariṣyāmo na kiñcitparihāsyate || 17 ||
tatassumantramānīya vasiṣṭho vākyamabravīt |
nimantrayasva nṛpatīnpṛthivyāṃ ye ca dhārmikāḥ || 18 ||
brāhmaṇānkṣatriyānvaiśyāñchūdrāṃścaiva sahasraśaḥ |
samānayasva satkṛtya sarvadeśeṣu mānavān || 19 ||
mithilādhipatiṃ śūraṃ janakaṃ satyavikramam |
niṣṭhitaṃ sarvaśāstreṣu tathā vedeṣu niṣṭhitam || 20 ||
tamānaya mahābhāgaṃ svayameva susatkṛtam |
pūrvasambandhinaṃ jñātvā tataḥ pūrvaṃ bravīmi te || 21 ||
tathā kāśīpatiṃ snigdhaṃ satataṃ priyavādinam |
vayasyaṃ rājasiṃhasya svayamevānayasva ha || 22 ||
tathā kekayarājānaṃ vṛddhaṃ paramadhārmikam |
śvaśuraṃ rājasiṃhasya saputraṃ tvamihānaya || 23 ||
aṅgeśvaraṃ mahābhāgaṃ romapādaṃ susatkṛtam |
vayasyaṃ rājasiṃhasya samānaya yaśasvinam || 24 ||
prācīnānsindhu sauvīrānsaurāṣṭreyāṃśca pārthivān |
dākṣiṇātyānnarendrāṃśca samastānānayasva ha || 25 ||
santi snigdhāśca ye cānye rājānaḥ pṛthivītale |
tānānaya yathākṣipraṃ sānugānsaha bāndhavān || 26 ||
vasiṣṭhavākyaṃ tacchrutvā sumantrastvaritastadā |
vyādiśatpuruṣāṃstatra rājñāmānayane śubhān || 27 ||
svayameva hi dharmātmā prayayau muniśāsanāt |
sumantrastvarito bhūtvā samānetuṃ mahīkṣitaḥ || 28 ||
te ca karmāntikāssarve vasiṣṭhāya ca dhīmate |
sarvaṃ nivedayanti sma yajñe yadupakalpitam || 29 ||
tataḥprīto dvijaśreṣṭhastān sarvānidamabravīt |
avajñayā na dātavyaṃ kasyacillīlayā'pi vā || 30 ||
avajñayā kṛtaṃ hanyāddātāraṃ nātra saṃśayaḥ |
28 tataḥ kaiścidahorātrairupayātā mahīkṣitaḥ || 31 ||
bahūni ratnānyādāya rājño daśarathasya vai |
tato vasiṣṭhassuprīto rājānamidamabravīt || 32 ||
upayātā naravyāghra rājānastava śāsanāt |
mayāpi satkṛtāḥ sarve yathārhaṃ rājasattamāḥ || 33 ||
yajñīyaṃ ca kṛtaṃ rājan puruṣaissusamāhitaiḥ |
niryātu ca bhavānyaṣṭuṃ yajñāyatanamantikāt || 34 ||
sarvakāmairupahṛtairupetaṃ ca samantataḥ |
draṣṭumarhasi rājendra manaseva vinirmitam || 35 ||
tathā vasiṣṭhavacanādṛśyaśṛṅgasya cobhayoḥ |
śubhe divasanakṣatre niryāto jagatīpatiḥ || 36 ||
tato vasiṣṭhapramukhāssarva eva dvijottamāḥ |
ṛśyaśṛṅgaṃ puraskṛtya yajñakarmārabhan tadā || 37 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye bālakāṇḍe trayodaśassargaḥ ||