Shri Rama Charita Manasa - Aranyakanda

ॐ

ଶ୍ରୀ ରାମ ଚରିତ ମାନସ - ଅରଣ୍ଯକାଣ୍ଡ

Rama Valmiki Oriya

ଶ୍ରୀ ଗଣେଶାଯ ନମଃ

ଶ୍ରୀ ଜାନକୀଵଲ୍ଲଭୋ ଵିଜଯତେ

ଶ୍ରୀ ରାମଚରିତମାନସ

ତୃତୀଯ ସୋପାନ (ଅରଣ୍ଯକାଣ୍ଡ)

ମୂଲଂ ଧର୍ମତରୋର୍ଵିଵେକଜଲଧେଃ ପୂର୍ଣେନ୍ଦୁମାନନ୍ଦଦଂ

ଵୈରାଗ୍ଯାମ୍ବୁଜଭାସ୍କରଂ ହ୍ଯଘଘନଧ୍ଵାନ୍ତାପହଂ ତାପହମ୍।

ମୋହାମ୍ଭୋଧରପୂଗପାଟନଵିଧୌ ସ୍ଵଃସମ୍ଭଵଂ ଶଙ୍କରଂ

ଵନ୍ଦେ ବ୍ରହ୍ମକୁଲଂ କଲଙ୍କଶମନଂ ଶ୍ରୀରାମଭୂପପ୍ରିଯମ୍ ॥ 1 ॥

ସାନ୍ଦ୍ରାନନ୍ଦପଯୋଦସୌଭଗତନୁଂ ପୀତାମ୍ବରଂ ସୁନ୍ଦରଂ

ପାଣୌ ବାଣଶରାସନଂ କଟିଲସତ୍ତୂଣୀରଭାରଂ ଵରମ୍

ରାଜୀଵାଯତଲୋଚନଂ ଧୃତଜଟାଜୂଟେନ ସଂଶୋଭିତଂ

ସୀତାଲକ୍ଷ୍ମଣସଂଯୁତଂ ପଥିଗତଂ ରାମାଭିରାମଂ ଭଜେ ॥ 2 ॥

ସୋ. ଉମା ରାମ ଗୁନ ଗୂଢ़ ପଣ୍ଡିତ ମୁନି ପାଵହିଂ ବିରତି।

ପାଵହିଂ ମୋହ ବିମୂଢ़ ଜେ ହରି ବିମୁଖ ନ ଧର୍ମ ରତି ॥

ପୁର ନର ଭରତ ପ୍ରୀତି ମୈଂ ଗାଈ। ମତି ଅନୁରୂପ ଅନୂପ ସୁହାଈ ॥

ଅବ ପ୍ରଭୁ ଚରିତ ସୁନହୁ ଅତି ପାଵନ। କରତ ଜେ ବନ ସୁର ନର ମୁନି ଭାଵନ ॥

ଏକ ବାର ଚୁନି କୁସୁମ ସୁହାଏ। ନିଜ କର ଭୂଷନ ରାମ ବନାଏ ॥

ସୀତହି ପହିରାଏ ପ୍ରଭୁ ସାଦର। ବୈଠେ ଫଟିକ ସିଲା ପର ସୁନ୍ଦର ॥

ସୁରପତି ସୁତ ଧରି ବାଯସ ବେଷା। ସଠ ଚାହତ ରଘୁପତି ବଲ ଦେଖା ॥

ଜିମି ପିପୀଲିକା ସାଗର ଥାହା। ମହା ମନ୍ଦମତି ପାଵନ ଚାହା ॥

ସୀତା ଚରନ ଚୌଞ୍ଚ ହତି ଭାଗା। ମୂଢ़ ମନ୍ଦମତି କାରନ କାଗା ॥

ଚଲା ରୁଧିର ରଘୁନାଯକ ଜାନା। ସୀଙ୍କ ଧନୁଷ ସାଯକ ସନ୍ଧାନା ॥

ଦୋ. ଅତି କୃପାଲ ରଘୁନାଯକ ସଦା ଦୀନ ପର ନେହ।

ତା ସନ ଆଇ କୀନ୍ହ ଛଲୁ ମୂରଖ ଅଵଗୁନ ଗେହ ॥ 1 ॥

ପ୍ରେରିତ ମନ୍ତ୍ର ବ୍ରହ୍ମସର ଧାଵା। ଚଲା ଭାଜି ବାଯସ ଭଯ ପାଵା ॥

ଧରି ନିଜ ରୁପ ଗଯୁ ପିତୁ ପାହୀଂ। ରାମ ବିମୁଖ ରାଖା ତେହି ନାହୀମ୍ ॥

ଭା ନିରାସ ଉପଜୀ ମନ ତ୍ରାସା। ଜଥା ଚକ୍ର ଭଯ ରିଷି ଦୁର୍ବାସା ॥

ବ୍ରହ୍ମଧାମ ସିଵପୁର ସବ ଲୋକା। ଫିରା ଶ୍ରମିତ ବ୍ଯାକୁଲ ଭଯ ସୋକା ॥

କାହୂଁ ବୈଠନ କହା ନ ଓହୀ। ରାଖି କୋ ସକି ରାମ କର ଦ୍ରୋହୀ ॥

ମାତୁ ମୃତ୍ଯୁ ପିତୁ ସମନ ସମାନା। ସୁଧା ହୋଇ ବିଷ ସୁନୁ ହରିଜାନା ॥

ମିତ୍ର କରି ସତ ରିପୁ କୈ କରନୀ। ତା କହଁ ବିବୁଧନଦୀ ବୈତରନୀ ॥

ସବ ଜଗୁ ତାହି ଅନଲହୁ ତେ ତାତା। ଜୋ ରଘୁବୀର ବିମୁଖ ସୁନୁ ଭ୍ରାତା ॥

ନାରଦ ଦେଖା ବିକଲ ଜଯନ୍ତା। ଲାଗି ଦଯା କୋମଲ ଚିତ ସନ୍ତା ॥

ପଠଵା ତୁରତ ରାମ ପହିଂ ତାହୀ। କହେସି ପୁକାରି ପ୍ରନତ ହିତ ପାହୀ ॥

ଆତୁର ସଭଯ ଗହେସି ପଦ ଜାଈ। ତ୍ରାହି ତ୍ରାହି ଦଯାଲ ରଘୁରାଈ ॥

ଅତୁଲିତ ବଲ ଅତୁଲିତ ପ୍ରଭୁତାଈ। ମୈଂ ମତିମନ୍ଦ ଜାନି ନହିଂ ପାଈ ॥

ନିଜ କୃତ କର୍ମ ଜନିତ ଫଲ ପାଯୁଁ। ଅବ ପ୍ରଭୁ ପାହି ସରନ ତକି ଆଯୁଁ ॥

ସୁନି କୃପାଲ ଅତି ଆରତ ବାନୀ। ଏକନଯନ କରି ତଜା ଭଵାନୀ ॥

ସୋ. କୀନ୍ହ ମୋହ ବସ ଦ୍ରୋହ ଜଦ୍ଯପି ତେହି କର ବଧ ଉଚିତ।

ପ୍ରଭୁ ଛାଡ़ଏଉ କରି ଛୋହ କୋ କୃପାଲ ରଘୁବୀର ସମ ॥ 2 ॥

ରଘୁପତି ଚିତ୍ରକୂଟ ବସି ନାନା। ଚରିତ କିଏ ଶ୍ରୁତି ସୁଧା ସମାନା ॥

ବହୁରି ରାମ ଅସ ମନ ଅନୁମାନା। ହୋଇହି ଭୀର ସବହିଂ ମୋହି ଜାନା ॥

ସକଲ ମୁନିନ୍ହ ସନ ବିଦା କରାଈ। ସୀତା ସହିତ ଚଲେ ଦ୍ଵୌ ଭାଈ ॥

ଅତ୍ରି କେ ଆଶ୍ରମ ଜବ ପ୍ରଭୁ ଗଯୂ। ସୁନତ ମହାମୁନି ହରଷିତ ଭଯୂ ॥

ପୁଲକିତ ଗାତ ଅତ୍ରି ଉଠି ଧାଏ। ଦେଖି ରାମୁ ଆତୁର ଚଲି ଆଏ ॥

କରତ ଦଣ୍ଡଵତ ମୁନି ଉର ଲାଏ। ପ୍ରେମ ବାରି ଦ୍ଵୌ ଜନ ଅନ୍ହଵାଏ ॥

ଦେଖି ରାମ ଛବି ନଯନ ଜୁଡ़ଆନେ। ସାଦର ନିଜ ଆଶ୍ରମ ତବ ଆନେ ॥

କରି ପୂଜା କହି ବଚନ ସୁହାଏ। ଦିଏ ମୂଲ ଫଲ ପ୍ରଭୁ ମନ ଭାଏ ॥

ସୋ. ପ୍ରଭୁ ଆସନ ଆସୀନ ଭରି ଲୋଚନ ସୋଭା ନିରଖି।

ମୁନିବର ପରମ ପ୍ରବୀନ ଜୋରି ପାନି ଅସ୍ତୁତି କରତ ॥ 3 ॥

ଛଂ. ନମାମି ଭକ୍ତ ଵତ୍ସଲଂ। କୃପାଲୁ ଶୀଲ କୋମଲମ୍ ॥

ଭଜାମି ତେ ପଦାମ୍ବୁଜଂ। ଅକାମିନାଂ ସ୍ଵଧାମଦମ୍ ॥

ନିକାମ ଶ୍ଯାମ ସୁନ୍ଦରଂ। ଭଵାମ୍ବୁନାଥ ମନ୍ଦରମ୍ ॥

ପ୍ରଫୁଲ୍ଲ କଞ୍ଜ ଲୋଚନଂ। ମଦାଦି ଦୋଷ ମୋଚନମ୍ ॥

ପ୍ରଲମ୍ବ ବାହୁ ଵିକ୍ରମଂ। ପ୍ରଭୋଽପ୍ରମେଯ ଵୈଭଵମ୍ ॥

ନିଷଙ୍ଗ ଚାପ ସାଯକଂ। ଧରଂ ତ୍ରିଲୋକ ନାଯକମ୍ ॥

ଦିନେଶ ଵଂଶ ମଣ୍ଡନଂ। ମହେଶ ଚାପ ଖଣ୍ଡନମ୍ ॥

ମୁନୀନ୍ଦ୍ର ସନ୍ତ ରଞ୍ଜନଂ। ସୁରାରି ଵୃନ୍ଦ ଭଞ୍ଜନମ୍ ॥

ମନୋଜ ଵୈରି ଵନ୍ଦିତଂ। ଅଜାଦି ଦେଵ ସେଵିତମ୍ ॥

ଵିଶୁଦ୍ଧ ବୋଧ ଵିଗ୍ରହଂ। ସମସ୍ତ ଦୂଷଣାପହମ୍ ॥

ନମାମି ଇନ୍ଦିରା ପତିଂ। ସୁଖାକରଂ ସତାଂ ଗତିମ୍ ॥

ଭଜେ ସଶକ୍ତି ସାନୁଜଂ। ଶଚୀ ପତିଂ ପ୍ରିଯାନୁଜମ୍ ॥

ତ୍ଵଦଙ୍ଘ୍ରି ମୂଲ ଯେ ନରାଃ। ଭଜନ୍ତି ହୀନ ମତ୍ସରା ॥

ପତନ୍ତି ନୋ ଭଵାର୍ଣଵେ। ଵିତର୍କ ଵୀଚି ସଙ୍କୁଲେ ॥

ଵିଵିକ୍ତ ଵାସିନଃ ସଦା। ଭଜନ୍ତି ମୁକ୍ତଯେ ମୁଦା ॥

ନିରସ୍ଯ ଇନ୍ଦ୍ରିଯାଦିକଂ। ପ୍ରଯାନ୍ତି ତେ ଗତିଂ ସ୍ଵକମ୍ ॥

ତମେକମଭ୍ଦୁତଂ ପ୍ରଭୁଂ। ନିରୀହମୀଶ୍ଵରଂ ଵିଭୁମ୍ ॥

ଜଗଦ୍ଗୁରୁଂ ଚ ଶାଶ୍ଵତଂ। ତୁରୀଯମେଵ କେଵଲମ୍ ॥

ଭଜାମି ଭାଵ ଵଲ୍ଲଭଂ। କୁଯୋଗିନାଂ ସୁଦୁର୍ଲଭମ୍ ॥

ସ୍ଵଭକ୍ତ କଲ୍ପ ପାଦପଂ। ସମଂ ସୁସେଵ୍ଯମନ୍ଵହମ୍ ॥

ଅନୂପ ରୂପ ଭୂପତିଂ। ନତୋଽହମୁର୍ଵିଜା ପତିମ୍ ॥

ପ୍ରସୀଦ ମେ ନମାମି ତେ। ପଦାବ୍ଜ ଭକ୍ତି ଦେହି ମେ ॥

ପଠନ୍ତି ଯେ ସ୍ତଵଂ ଇଦଂ। ନରାଦରେଣ ତେ ପଦମ୍ ॥

ଵ୍ରଜନ୍ତି ନାତ୍ର ସଂଶଯଂ। ତ୍ଵଦୀଯ ଭକ୍ତି ସଂଯୁତା ॥

ଦୋ. ବିନତୀ କରି ମୁନି ନାଇ ସିରୁ କହ କର ଜୋରି ବହୋରି।

ଚରନ ସରୋରୁହ ନାଥ ଜନି କବହୁଁ ତଜୈ ମତି ମୋରି ॥ 4 ॥

ଶ୍ରୀ ଗଣେଶାଯ ନମଃ

ଶ୍ରୀ ଜାନକୀଵଲ୍ଲଭୋ ଵିଜଯତେ

ଶ୍ରୀ ରାମଚରିତମାନସ

----------

ତୃତୀଯ ସୋପାନ

(ଅରଣ୍ଯକାଣ୍ଡ)

ଶ୍ଲୋକ

ମୂଲଂ ଧର୍ମତରୋର୍ଵିଵେକଜଲଧେଃ ପୂର୍ଣେନ୍ଦୁମାନନ୍ଦଦଂ

ଵୈରାଗ୍ଯାମ୍ବୁଜଭାସ୍କରଂ ହ୍ଯଘଘନଧ୍ଵାନ୍ତାପହଂ ତାପହମ୍।

ମୋହାମ୍ଭୋଧରପୂଗପାଟନଵିଧୌ ସ୍ଵଃସମ୍ଭଵଂ ଶଙ୍କରଂ

ଵନ୍ଦେ ବ୍ରହ୍ମକୁଲଂ କଲଙ୍କଶମନଂ ଶ୍ରୀରାମଭୂପପ୍ରିଯମ୍ ॥ 1 ॥

ସାନ୍ଦ୍ରାନନ୍ଦପଯୋଦସୌଭଗତନୁଂ ପୀତାମ୍ବରଂ ସୁନ୍ଦରଂ

ପାଣୌ ବାଣଶରାସନଂ କଟିଲସତ୍ତୂଣୀରଭାରଂ ଵରମ୍

ରାଜୀଵାଯତଲୋଚନଂ ଧୃତଜଟାଜୂଟେନ ସଂଶୋଭିତଂ

ସୀତାଲକ୍ଷ୍ମଣସଂଯୁତଂ ପଥିଗତଂ ରାମାଭିରାମଂ ଭଜେ ॥ 2 ॥

ସୋ. ଉମା ରାମ ଗୁନ ଗୂଢ़ ପଣ୍ଡିତ ମୁନି ପାଵହିଂ ବିରତି।

ପାଵହିଂ ମୋହ ବିମୂଢ़ ଜେ ହରି ବିମୁଖ ନ ଧର୍ମ ରତି ॥

ପୁର ନର ଭରତ ପ୍ରୀତି ମୈଂ ଗାଈ। ମତି ଅନୁରୂପ ଅନୂପ ସୁହାଈ ॥

ଅବ ପ୍ରଭୁ ଚରିତ ସୁନହୁ ଅତି ପାଵନ। କରତ ଜେ ବନ ସୁର ନର ମୁନି ଭାଵନ ॥

ଏକ ବାର ଚୁନି କୁସୁମ ସୁହାଏ। ନିଜ କର ଭୂଷନ ରାମ ବନାଏ ॥

ସୀତହି ପହିରାଏ ପ୍ରଭୁ ସାଦର। ବୈଠେ ଫଟିକ ସିଲା ପର ସୁନ୍ଦର ॥

ସୁରପତି ସୁତ ଧରି ବାଯସ ବେଷା। ସଠ ଚାହତ ରଘୁପତି ବଲ ଦେଖା ॥

ଜିମି ପିପୀଲିକା ସାଗର ଥାହା। ମହା ମନ୍ଦମତି ପାଵନ ଚାହା ॥

ସୀତା ଚରନ ଚୌଞ୍ଚ ହତି ଭାଗା। ମୂଢ़ ମନ୍ଦମତି କାରନ କାଗା ॥

ଚଲା ରୁଧିର ରଘୁନାଯକ ଜାନା। ସୀଙ୍କ ଧନୁଷ ସାଯକ ସନ୍ଧାନା ॥

ଦୋ. ଅତି କୃପାଲ ରଘୁନାଯକ ସଦା ଦୀନ ପର ନେହ।

ତା ସନ ଆଇ କୀନ୍ହ ଛଲୁ ମୂରଖ ଅଵଗୁନ ଗେହ ॥ 1 ॥

ପ୍ରେରିତ ମନ୍ତ୍ର ବ୍ରହ୍ମସର ଧାଵା। ଚଲା ଭାଜି ବାଯସ ଭଯ ପାଵା ॥

ଧରି ନିଜ ରୁପ ଗଯୁ ପିତୁ ପାହୀଂ। ରାମ ବିମୁଖ ରାଖା ତେହି ନାହୀମ୍ ॥

ଭା ନିରାସ ଉପଜୀ ମନ ତ୍ରାସା। ଜଥା ଚକ୍ର ଭଯ ରିଷି ଦୁର୍ବାସା ॥

ବ୍ରହ୍ମଧାମ ସିଵପୁର ସବ ଲୋକା। ଫିରା ଶ୍ରମିତ ବ୍ଯାକୁଲ ଭଯ ସୋକା ॥

କାହୂଁ ବୈଠନ କହା ନ ଓହୀ। ରାଖି କୋ ସକି ରାମ କର ଦ୍ରୋହୀ ॥

ମାତୁ ମୃତ୍ଯୁ ପିତୁ ସମନ ସମାନା। ସୁଧା ହୋଇ ବିଷ ସୁନୁ ହରିଜାନା ॥

ମିତ୍ର କରି ସତ ରିପୁ କୈ କରନୀ। ତା କହଁ ବିବୁଧନଦୀ ବୈତରନୀ ॥

ସବ ଜଗୁ ତାହି ଅନଲହୁ ତେ ତାତା। ଜୋ ରଘୁବୀର ବିମୁଖ ସୁନୁ ଭ୍ରାତା ॥

ନାରଦ ଦେଖା ବିକଲ ଜଯନ୍ତା। ଲାଗି ଦଯା କୋମଲ ଚିତ ସନ୍ତା ॥

ପଠଵା ତୁରତ ରାମ ପହିଂ ତାହୀ। କହେସି ପୁକାରି ପ୍ରନତ ହିତ ପାହୀ ॥

ଆତୁର ସଭଯ ଗହେସି ପଦ ଜାଈ। ତ୍ରାହି ତ୍ରାହି ଦଯାଲ ରଘୁରାଈ ॥

ଅତୁଲିତ ବଲ ଅତୁଲିତ ପ୍ରଭୁତାଈ। ମୈଂ ମତିମନ୍ଦ ଜାନି ନହିଂ ପାଈ ॥

ନିଜ କୃତ କର୍ମ ଜନିତ ଫଲ ପାଯୁଁ। ଅବ ପ୍ରଭୁ ପାହି ସରନ ତକି ଆଯୁଁ ॥

ସୁନି କୃପାଲ ଅତି ଆରତ ବାନୀ। ଏକନଯନ କରି ତଜା ଭଵାନୀ ॥

ସୋ. କୀନ୍ହ ମୋହ ବସ ଦ୍ରୋହ ଜଦ୍ଯପି ତେହି କର ବଧ ଉଚିତ।

ପ୍ରଭୁ ଛାଡ़ଏଉ କରି ଛୋହ କୋ କୃପାଲ ରଘୁବୀର ସମ ॥ 2 ॥

ରଘୁପତି ଚିତ୍ରକୂଟ ବସି ନାନା। ଚରିତ କିଏ ଶ୍ରୁତି ସୁଧା ସମାନା ॥

ବହୁରି ରାମ ଅସ ମନ ଅନୁମାନା। ହୋଇହି ଭୀର ସବହିଂ ମୋହି ଜାନା ॥

ସକଲ ମୁନିନ୍ହ ସନ ବିଦା କରାଈ। ସୀତା ସହିତ ଚଲେ ଦ୍ଵୌ ଭାଈ ॥

ଅତ୍ରି କେ ଆଶ୍ରମ ଜବ ପ୍ରଭୁ ଗଯୂ। ସୁନତ ମହାମୁନି ହରଷିତ ଭଯୂ ॥

ପୁଲକିତ ଗାତ ଅତ୍ରି ଉଠି ଧାଏ। ଦେଖି ରାମୁ ଆତୁର ଚଲି ଆଏ ॥

କରତ ଦଣ୍ଡଵତ ମୁନି ଉର ଲାଏ। ପ୍ରେମ ବାରି ଦ୍ଵୌ ଜନ ଅନ୍ହଵାଏ ॥

ଦେଖି ରାମ ଛବି ନଯନ ଜୁଡ़ଆନେ। ସାଦର ନିଜ ଆଶ୍ରମ ତବ ଆନେ ॥

କରି ପୂଜା କହି ବଚନ ସୁହାଏ। ଦିଏ ମୂଲ ଫଲ ପ୍ରଭୁ ମନ ଭାଏ ॥

ସୋ. ପ୍ରଭୁ ଆସନ ଆସୀନ ଭରି ଲୋଚନ ସୋଭା ନିରଖି।

ମୁନିବର ପରମ ପ୍ରବୀନ ଜୋରି ପାନି ଅସ୍ତୁତି କରତ ॥ 3 ॥

ଛଂ. ନମାମି ଭକ୍ତ ଵତ୍ସଲଂ। କୃପାଲୁ ଶୀଲ କୋମଲମ୍ ॥

ଭଜାମି ତେ ପଦାମ୍ବୁଜଂ। ଅକାମିନାଂ ସ୍ଵଧାମଦମ୍ ॥

ନିକାମ ଶ୍ଯାମ ସୁନ୍ଦରଂ। ଭଵାମ୍ବୁନାଥ ମନ୍ଦରମ୍ ॥

ପ୍ରଫୁଲ୍ଲ କଞ୍ଜ ଲୋଚନଂ। ମଦାଦି ଦୋଷ ମୋଚନମ୍ ॥

ପ୍ରଲମ୍ବ ବାହୁ ଵିକ୍ରମଂ। ପ୍ରଭୋଽପ୍ରମେଯ ଵୈଭଵମ୍ ॥

ନିଷଙ୍ଗ ଚାପ ସାଯକଂ। ଧରଂ ତ୍ରିଲୋକ ନାଯକମ୍ ॥

ଦିନେଶ ଵଂଶ ମଣ୍ଡନଂ। ମହେଶ ଚାପ ଖଣ୍ଡନମ୍ ॥

ମୁନୀନ୍ଦ୍ର ସନ୍ତ ରଞ୍ଜନଂ। ସୁରାରି ଵୃନ୍ଦ ଭଞ୍ଜନମ୍ ॥

ମନୋଜ ଵୈରି ଵନ୍ଦିତଂ। ଅଜାଦି ଦେଵ ସେଵିତମ୍ ॥

ଵିଶୁଦ୍ଧ ବୋଧ ଵିଗ୍ରହଂ। ସମସ୍ତ ଦୂଷଣାପହମ୍ ॥

ନମାମି ଇନ୍ଦିରା ପତିଂ। ସୁଖାକରଂ ସତାଂ ଗତିମ୍ ॥

ଭଜେ ସଶକ୍ତି ସାନୁଜଂ। ଶଚୀ ପତିଂ ପ୍ରିଯାନୁଜମ୍ ॥

ତ୍ଵଦଙ୍ଘ୍ରି ମୂଲ ଯେ ନରାଃ। ଭଜନ୍ତି ହୀନ ମତ୍ସରା ॥

ପତନ୍ତି ନୋ ଭଵାର୍ଣଵେ। ଵିତର୍କ ଵୀଚି ସଙ୍କୁଲେ ॥

ଵିଵିକ୍ତ ଵାସିନଃ ସଦା। ଭଜନ୍ତି ମୁକ୍ତଯେ ମୁଦା ॥

ନିରସ୍ଯ ଇନ୍ଦ୍ରିଯାଦିକଂ। ପ୍ରଯାନ୍ତି ତେ ଗତିଂ ସ୍ଵକମ୍ ॥

ତମେକମଭ୍ଦୁତଂ ପ୍ରଭୁଂ। ନିରୀହମୀଶ୍ଵରଂ ଵିଭୁମ୍ ॥

ଜଗଦ୍ଗୁରୁଂ ଚ ଶାଶ୍ଵତଂ। ତୁରୀଯମେଵ କେଵଲମ୍ ॥

ଭଜାମି ଭାଵ ଵଲ୍ଲଭଂ। କୁଯୋଗିନାଂ ସୁଦୁର୍ଲଭମ୍ ॥

ସ୍ଵଭକ୍ତ କଲ୍ପ ପାଦପଂ। ସମଂ ସୁସେଵ୍ଯମନ୍ଵହମ୍ ॥

ଅନୂପ ରୂପ ଭୂପତିଂ। ନତୋଽହମୁର୍ଵିଜା ପତିମ୍ ॥

ପ୍ରସୀଦ ମେ ନମାମି ତେ। ପଦାବ୍ଜ ଭକ୍ତି ଦେହି ମେ ॥

ପଠନ୍ତି ଯେ ସ୍ତଵଂ ଇଦଂ। ନରାଦରେଣ ତେ ପଦମ୍ ॥

ଵ୍ରଜନ୍ତି ନାତ୍ର ସଂଶଯଂ। ତ୍ଵଦୀଯ ଭକ୍ତି ସଂଯୁତା ॥

ଦୋ. ବିନତୀ କରି ମୁନି ନାଇ ସିରୁ କହ କର ଜୋରି ବହୋରି।

ଚରନ ସରୋରୁହ ନାଥ ଜନି କବହୁଁ ତଜୈ ମତି ମୋରି ॥ 4 ॥

ଅନୁସୁଇଯା କେ ପଦ ଗହି ସୀତା। ମିଲୀ ବହୋରି ସୁସୀଲ ବିନୀତା ॥

ରିଷିପତିନୀ ମନ ସୁଖ ଅଧିକାଈ। ଆସିଷ ଦେଇ ନିକଟ ବୈଠାଈ ॥

ଦିବ୍ଯ ବସନ ଭୂଷନ ପହିରାଏ। ଜେ ନିତ ନୂତନ ଅମଲ ସୁହାଏ ॥

କହ ରିଷିବଧୂ ସରସ ମୃଦୁ ବାନୀ। ନାରିଧର୍ମ କଛୁ ବ୍ଯାଜ ବଖାନୀ ॥

ମାତୁ ପିତା ଭ୍ରାତା ହିତକାରୀ। ମିତପ୍ରଦ ସବ ସୁନୁ ରାଜକୁମାରୀ ॥

ଅମିତ ଦାନି ଭର୍ତା ବଯଦେହୀ। ଅଧମ ସୋ ନାରି ଜୋ ସେଵ ନ ତେହୀ ॥

ଧୀରଜ ଧର୍ମ ମିତ୍ର ଅରୁ ନାରୀ। ଆପଦ କାଲ ପରିଖିଅହିଂ ଚାରୀ ॥

ବୃଦ୍ଧ ରୋଗବସ ଜଡ़ ଧନହୀନା। ଅଧଂ ବଧିର କ୍ରୋଧୀ ଅତି ଦୀନା ॥

ଐସେହୁ ପତି କର କିଏଁ ଅପମାନା। ନାରି ପାଵ ଜମପୁର ଦୁଖ ନାନା ॥

ଏକି ଧର୍ମ ଏକ ବ୍ରତ ନେମା। କାଯଁ ବଚନ ମନ ପତି ପଦ ପ୍ରେମା ॥

ଜଗ ପତି ବ୍ରତା ଚାରି ବିଧି ଅହହିଂ। ବେଦ ପୁରାନ ସନ୍ତ ସବ କହହିମ୍ ॥

ଉତ୍ତମ କେ ଅସ ବସ ମନ ମାହୀଂ। ସପନେହୁଁ ଆନ ପୁରୁଷ ଜଗ ନାହୀମ୍ ॥

ମଧ୍ଯମ ପରପତି ଦେଖି କୈସେଂ। ଭ୍ରାତା ପିତା ପୁତ୍ର ନିଜ ଜୈଂସେମ୍ ॥

ଧର୍ମ ବିଚାରି ସମୁଝି କୁଲ ରହୀ। ସୋ ନିକିଷ୍ଟ ତ୍ରିଯ ଶ୍ରୁତି ଅସ କହୀ ॥

ବିନୁ ଅଵସର ଭଯ ତେଂ ରହ ଜୋଈ। ଜାନେହୁ ଅଧମ ନାରି ଜଗ ସୋଈ ॥

ପତି ବଞ୍ଚକ ପରପତି ରତି କରୀ। ରୌରଵ ନରକ କଲ୍ପ ସତ ପରୀ ॥

ଛନ ସୁଖ ଲାଗି ଜନମ ସତ କୋଟି। ଦୁଖ ନ ସମୁଝ ତେହି ସମ କୋ ଖୋଟୀ ॥

ବିନୁ ଶ୍ରମ ନାରି ପରମ ଗତି ଲହୀ। ପତିବ୍ରତ ଧର୍ମ ଛାଡ़ଇ ଛଲ ଗହୀ ॥

ପତି ପ୍ରତିକୁଲ ଜନମ ଜହଁ ଜାଈ। ବିଧଵା ହୋଈ ପାଈ ତରୁନାଈ ॥

ସୋ. ସହଜ ଅପାଵନି ନାରି ପତି ସେଵତ ସୁଭ ଗତି ଲହି।

ଜସୁ ଗାଵତ ଶ୍ରୁତି ଚାରି ଅଜହୁ ତୁଲସିକା ହରିହି ପ୍ରିଯ ॥ 5କ ॥

ସନୁ ସୀତା ତଵ ନାମ ସୁମିର ନାରି ପତିବ୍ରତ କରହି।

ତୋହି ପ୍ରାନପ୍ରିଯ ରାମ କହିଉଁ କଥା ସଂସାର ହିତ ॥ 5ଖ ॥

ସୁନି ଜାନକୀଂ ପରମ ସୁଖୁ ପାଵା। ସାଦର ତାସୁ ଚରନ ସିରୁ ନାଵା ॥

ତବ ମୁନି ସନ କହ କୃପାନିଧାନା। ଆଯସୁ ହୋଇ ଜାଉଁ ବନ ଆନା ॥

ସନ୍ତତ ମୋ ପର କୃପା କରେହୂ। ସେଵକ ଜାନି ତଜେହୁ ଜନି ନେହୂ ॥

ଧର୍ମ ଧୁରନ୍ଧର ପ୍ରଭୁ କୈ ବାନୀ। ସୁନି ସପ୍ରେମ ବୋଲେ ମୁନି ଗ୍ଯାନୀ ॥

ଜାସୁ କୃପା ଅଜ ସିଵ ସନକାଦୀ। ଚହତ ସକଲ ପରମାରଥ ବାଦୀ ॥

ତେ ତୁମ୍ହ ରାମ ଅକାମ ପିଆରେ। ଦୀନ ବନ୍ଧୁ ମୃଦୁ ବଚନ ଉଚାରେ ॥

ଅବ ଜାନୀ ମୈଂ ଶ୍ରୀ ଚତୁରାଈ। ଭଜୀ ତୁମ୍ହହି ସବ ଦେଵ ବିହାଈ ॥

ଜେହି ସମାନ ଅତିସଯ ନହିଂ କୋଈ। ତା କର ସୀଲ କସ ନ ଅସ ହୋଈ ॥

କେହି ବିଧି କହୌଂ ଜାହୁ ଅବ ସ୍ଵାମୀ। କହହୁ ନାଥ ତୁମ୍ହ ଅନ୍ତରଜାମୀ ॥

ଅସ କହି ପ୍ରଭୁ ବିଲୋକି ମୁନି ଧୀରା। ଲୋଚନ ଜଲ ବହ ପୁଲକ ସରୀରା ॥

ଛଂ. ତନ ପୁଲକ ନିର୍ଭର ପ୍ରେମ ପୁରନ ନଯନ ମୁଖ ପଙ୍କଜ ଦିଏ।

ମନ ଗ୍ଯାନ ଗୁନ ଗୋତୀତ ପ୍ରଭୁ ମୈଂ ଦୀଖ ଜପ ତପ କା କିଏ ॥

ଜପ ଜୋଗ ଧର୍ମ ସମୂହ ତେଂ ନର ଭଗତି ଅନୁପମ ପାଵୀ।

ରଧୁବୀର ଚରିତ ପୁନୀତ ନିସି ଦିନ ଦାସ ତୁଲସୀ ଗାଵୀ ॥

ଦୋ. କଲିମଲ ସମନ ଦମନ ମନ ରାମ ସୁଜସ ସୁଖମୂଲ।

ସାଦର ସୁନହି ଜେ ତିନ୍ହ ପର ରାମ ରହହିଂ ଅନୁକୂଲ ॥ 6(କ) ॥

ସୋ. କଠିନ କାଲ ମଲ କୋସ ଧର୍ମ ନ ଗ୍ଯାନ ନ ଜୋଗ ଜପ।

ପରିହରି ସକଲ ଭରୋସ ରାମହି ଭଜହିଂ ତେ ଚତୁର ନର ॥ 6(ଖ) ॥

ମୁନି ପଦ କମଲ ନାଇ କରି ସୀସା। ଚଲେ ବନହି ସୁର ନର ମୁନି ଈସା ॥

ଆଗେ ରାମ ଅନୁଜ ପୁନି ପାଛେଂ। ମୁନି ବର ବେଷ ବନେ ଅତି କାଛେମ୍ ॥

ଉମଯ ବୀଚ ଶ୍ରୀ ସୋହି କୈସୀ। ବ୍ରହ୍ମ ଜୀଵ ବିଚ ମାଯା ଜୈସୀ ॥

ସରିତା ବନ ଗିରି ଅଵଘଟ ଘାଟା। ପତି ପହିଚାନୀ ଦେହିଂ ବର ବାଟା ॥

ଜହଁ ଜହଁ ଜାହି ଦେଵ ରଘୁରାଯା। କରହିଂ ମେଧ ତହଁ ତହଁ ନଭ ଛାଯା ॥

ମିଲା ଅସୁର ବିରାଧ ମଗ ଜାତା। ଆଵତହୀଂ ରଘୁଵୀର ନିପାତା ॥

ତୁରତହିଂ ରୁଚିର ରୂପ ତେହିଂ ପାଵା। ଦେଖି ଦୁଖୀ ନିଜ ଧାମ ପଠାଵା ॥

ପୁନି ଆଏ ଜହଁ ମୁନି ସରଭଙ୍ଗା। ସୁନ୍ଦର ଅନୁଜ ଜାନକୀ ସଙ୍ଗା ॥

ଦୋ. ଦେଖୀ ରାମ ମୁଖ ପଙ୍କଜ ମୁନିବର ଲୋଚନ ଭୃଙ୍ଗ।

ସାଦର ପାନ କରତ ଅତି ଧନ୍ଯ ଜନ୍ମ ସରଭଙ୍ଗ ॥ 7 ॥

କହ ମୁନି ସୁନୁ ରଘୁବୀର କୃପାଲା। ସଙ୍କର ମାନସ ରାଜମରାଲା ॥

ଜାତ ରହେଉଁ ବିରଞ୍ଚି କେ ଧାମା। ସୁନେଉଁ ଶ୍ରଵନ ବନ ଐହହିଂ ରାମା ॥

ଚିତଵତ ପନ୍ଥ ରହେଉଁ ଦିନ ରାତୀ। ଅବ ପ୍ରଭୁ ଦେଖି ଜୁଡ़ଆନୀ ଛାତୀ ॥

ନାଥ ସକଲ ସାଧନ ମୈଂ ହୀନା। କୀନ୍ହୀ କୃପା ଜାନି ଜନ ଦୀନା ॥

ସୋ କଛୁ ଦେଵ ନ ମୋହି ନିହୋରା। ନିଜ ପନ ରାଖେଉ ଜନ ମନ ଚୋରା ॥

ତବ ଲଗି ରହହୁ ଦୀନ ହିତ ଲାଗୀ। ଜବ ଲଗି ମିଲୌଂ ତୁମ୍ହହି ତନୁ ତ୍ଯାଗୀ ॥

ଜୋଗ ଜଗ୍ଯ ଜପ ତପ ବ୍ରତ କୀନ୍ହା। ପ୍ରଭୁ କହଁ ଦେଇ ଭଗତି ବର ଲୀନ୍ହା ॥

ଏହି ବିଧି ସର ରଚି ମୁନି ସରଭଙ୍ଗା। ବୈଠେ ହୃଦଯଁ ଛାଡ़ଇ ସବ ସଙ୍ଗା ॥

ଦୋ. ସୀତା ଅନୁଜ ସମେତ ପ୍ରଭୁ ନୀଲ ଜଲଦ ତନୁ ସ୍ଯାମ।

ମମ ହିଯଁ ବସହୁ ନିରନ୍ତର ସଗୁନରୁପ ଶ୍ରୀରାମ ॥ 8 ॥

ଅସ କହି ଜୋଗ ଅଗିନି ତନୁ ଜାରା। ରାମ କୃପାଁ ବୈକୁଣ୍ଠ ସିଧାରା ॥

ତାତେ ମୁନି ହରି ଲୀନ ନ ଭଯୂ। ପ୍ରଥମହିଂ ଭେଦ ଭଗତି ବର ଲଯୂ ॥

ରିଷି ନିକାଯ ମୁନିବର ଗତି ଦେଖି। ସୁଖୀ ଭେ ନିଜ ହୃଦଯଁ ବିସେଷୀ ॥

ଅସ୍ତୁତି କରହିଂ ସକଲ ମୁନି ବୃନ୍ଦା। ଜଯତି ପ୍ରନତ ହିତ କରୁନା କନ୍ଦା ॥

ପୁନି ରଘୁନାଥ ଚଲେ ବନ ଆଗେ। ମୁନିବର ବୃନ୍ଦ ବିପୁଲ ସଁଗ ଲାଗେ ॥

ଅସ୍ଥି ସମୂହ ଦେଖି ରଘୁରାଯା। ପୂଛୀ ମୁନିନ୍ହ ଲାଗି ଅତି ଦାଯା ॥

ଜାନତହୁଁ ପୂଛିଅ କସ ସ୍ଵାମୀ। ସବଦରସୀ ତୁମ୍ହ ଅନ୍ତରଜାମୀ ॥

ନିସିଚର ନିକର ସକଲ ମୁନି ଖାଏ। ସୁନି ରଘୁବୀର ନଯନ ଜଲ ଛାଏ ॥

ଦୋ. ନିସିଚର ହୀନ କରୁଁ ମହି ଭୁଜ ଉଠାଇ ପନ କୀନ୍ହ।

ସକଲ ମୁନିନ୍ହ କେ ଆଶ୍ରମନ୍ହି ଜାଇ ଜାଇ ସୁଖ ଦୀନ୍ହ ॥ 9 ॥

ମୁନି ଅଗସ୍ତି କର ସିଷ୍ଯ ସୁଜାନା। ନାମ ସୁତୀଛନ ରତି ଭଗଵାନା ॥

ମନ କ୍ରମ ବଚନ ରାମ ପଦ ସେଵକ। ସପନେହୁଁ ଆନ ଭରୋସ ନ ଦେଵକ ॥

ପ୍ରଭୁ ଆଗଵନୁ ଶ୍ରଵନ ସୁନି ପାଵା। କରତ ମନୋରଥ ଆତୁର ଧାଵା ॥

ହେ ବିଧି ଦୀନବନ୍ଧୁ ରଘୁରାଯା। ମୋ ସେ ସଠ ପର କରିହହିଂ ଦାଯା ॥

ସହିତ ଅନୁଜ ମୋହି ରାମ ଗୋସାଈ। ମିଲିହହିଂ ନିଜ ସେଵକ କୀ ନାଈ ॥

ମୋରେ ଜିଯଁ ଭରୋସ ଦୃଢ़ ନାହୀଂ। ଭଗତି ବିରତି ନ ଗ୍ଯାନ ମନ ମାହୀମ୍ ॥

ନହିଂ ସତସଙ୍ଗ ଜୋଗ ଜପ ଜାଗା। ନହିଂ ଦୃଢ़ ଚରନ କମଲ ଅନୁରାଗା ॥

ଏକ ବାନି କରୁନାନିଧାନ କୀ। ସୋ ପ୍ରିଯ ଜାକେଂ ଗତି ନ ଆନ କୀ ॥

ହୋଇହୈଂ ସୁଫଲ ଆଜୁ ମମ ଲୋଚନ। ଦେଖି ବଦନ ପଙ୍କଜ ଭଵ ମୋଚନ ॥

ନିର୍ଭର ପ୍ରେମ ମଗନ ମୁନି ଗ୍ଯାନୀ। କହି ନ ଜାଇ ସୋ ଦସା ଭଵାନୀ ॥

ଦିସି ଅରୁ ବିଦିସି ପନ୍ଥ ନହିଂ ସୂଝା। କୋ ମୈଂ ଚଲେଉଁ କହାଁ ନହିଂ ବୂଝା ॥

କବହୁଁକ ଫିରି ପାଛେଂ ପୁନି ଜାଈ। କବହୁଁକ ନୃତ୍ଯ କରି ଗୁନ ଗାଈ ॥

ଅବିରଲ ପ୍ରେମ ଭଗତି ମୁନି ପାଈ। ପ୍ରଭୁ ଦେଖୈଂ ତରୁ ଓଟ ଲୁକାଈ ॥

ଅତିସଯ ପ୍ରୀତି ଦେଖି ରଘୁବୀରା। ପ୍ରଗଟେ ହୃଦଯଁ ହରନ ଭଵ ଭୀରା ॥

ମୁନି ମଗ ମାଝ ଅଚଲ ହୋଇ ବୈସା। ପୁଲକ ସରୀର ପନସ ଫଲ ଜୈସା ॥

ତବ ରଘୁନାଥ ନିକଟ ଚଲି ଆଏ। ଦେଖି ଦସା ନିଜ ଜନ ମନ ଭାଏ ॥

ମୁନିହି ରାମ ବହୁ ଭାଁତି ଜଗାଵା। ଜାଗ ନ ଧ୍ଯାନଜନିତ ସୁଖ ପାଵା ॥

ଭୂପ ରୂପ ତବ ରାମ ଦୁରାଵା। ହୃଦଯଁ ଚତୁର୍ଭୁଜ ରୂପ ଦେଖାଵା ॥

ମୁନି ଅକୁଲାଇ ଉଠା ତବ କୈସେଂ। ବିକଲ ହୀନ ମନି ଫନି ବର ଜୈସେମ୍ ॥

ଆଗେଂ ଦେଖି ରାମ ତନ ସ୍ଯାମା। ସୀତା ଅନୁଜ ସହିତ ସୁଖ ଧାମା ॥

ପରେଉ ଲକୁଟ ଇଵ ଚରନନ୍ହି ଲାଗୀ। ପ୍ରେମ ମଗନ ମୁନିବର ବଡ़ଭାଗୀ ॥

ଭୁଜ ବିସାଲ ଗହି ଲିଏ ଉଠାଈ। ପରମ ପ୍ରୀତି ରାଖେ ଉର ଲାଈ ॥

ମୁନିହି ମିଲତ ଅସ ସୋହ କୃପାଲା। କନକ ତରୁହି ଜନୁ ଭେଣ୍ଟ ତମାଲା ॥

ରାମ ବଦନୁ ବିଲୋକ ମୁନି ଠାଢ़ଆ। ମାନହୁଁ ଚିତ୍ର ମାଝ ଲିଖି କାଢ़ଆ ॥

ଦୋ. ତବ ମୁନି ହୃଦଯଁ ଧୀର ଧୀର ଗହି ପଦ ବାରହିଂ ବାର।

ନିଜ ଆଶ୍ରମ ପ୍ରଭୁ ଆନି କରି ପୂଜା ବିବିଧ ପ୍ରକାର ॥ 10 ॥

କହ ମୁନି ପ୍ରଭୁ ସୁନୁ ବିନତୀ ମୋରୀ। ଅସ୍ତୁତି କରୌଂ କଵନ ବିଧି ତୋରୀ ॥

ମହିମା ଅମିତ ମୋରି ମତି ଥୋରୀ। ରବି ସନ୍ମୁଖ ଖଦ୍ଯୋତ ଅଁଜୋରୀ ॥

ଶ୍ଯାମ ତାମରସ ଦାମ ଶରୀରଂ। ଜଟା ମୁକୁଟ ପରିଧନ ମୁନିଚୀରମ୍ ॥

ପାଣି ଚାପ ଶର କଟି ତୂଣୀରଂ। ନୌମି ନିରନ୍ତର ଶ୍ରୀରଘୁଵୀରମ୍ ॥

ମୋହ ଵିପିନ ଘନ ଦହନ କୃଶାନୁଃ। ସନ୍ତ ସରୋରୁହ କାନନ ଭାନୁଃ ॥

ନିଶିଚର କରି ଵରୂଥ ମୃଗରାଜଃ। ତ୍ରାତୁ ସଦା ନୋ ଭଵ ଖଗ ବାଜଃ ॥

ଅରୁଣ ନଯନ ରାଜୀଵ ସୁଵେଶଂ। ସୀତା ନଯନ ଚକୋର ନିଶେଶମ୍ ॥

ହର ହ୍ରଦି ମାନସ ବାଲ ମରାଲଂ। ନୌମି ରାମ ଉର ବାହୁ ଵିଶାଲମ୍ ॥

ସଂଶଯ ସର୍ପ ଗ୍ରସନ ଉରଗାଦଃ। ଶମନ ସୁକର୍କଶ ତର୍କ ଵିଷାଦଃ ॥

ଭଵ ଭଞ୍ଜନ ରଞ୍ଜନ ସୁର ଯୂଥଃ। ତ୍ରାତୁ ସଦା ନୋ କୃପା ଵରୂଥଃ ॥

ନିର୍ଗୁଣ ସଗୁଣ ଵିଷମ ସମ ରୂପଂ। ଜ୍ଞାନ ଗିରା ଗୋତୀତମନୂପମ୍ ॥

ଅମଲମଖିଲମନଵଦ୍ଯମପାରଂ। ନୌମି ରାମ ଭଞ୍ଜନ ମହି ଭାରମ୍ ॥

ଭକ୍ତ କଲ୍ପପାଦପ ଆରାମଃ। ତର୍ଜନ କ୍ରୋଧ ଲୋଭ ମଦ କାମଃ ॥

ଅତି ନାଗର ଭଵ ସାଗର ସେତୁଃ। ତ୍ରାତୁ ସଦା ଦିନକର କୁଲ କେତୁଃ ॥

ଅତୁଲିତ ଭୁଜ ପ୍ରତାପ ବଲ ଧାମଃ। କଲି ମଲ ଵିପୁଲ ଵିଭଞ୍ଜନ ନାମଃ ॥

ଧର୍ମ ଵର୍ମ ନର୍ମଦ ଗୁଣ ଗ୍ରାମଃ। ସନ୍ତତ ଶଂ ତନୋତୁ ମମ ରାମଃ ॥

ଜଦପି ବିରଜ ବ୍ଯାପକ ଅବିନାସୀ। ସବ କେ ହୃଦଯଁ ନିରନ୍ତର ବାସୀ ॥

ତଦପି ଅନୁଜ ଶ୍ରୀ ସହିତ ଖରାରୀ। ବସତୁ ମନସି ମମ କାନନଚାରୀ ॥

ଜେ ଜାନହିଂ ତେ ଜାନହୁଁ ସ୍ଵାମୀ। ସଗୁନ ଅଗୁନ ଉର ଅନ୍ତରଜାମୀ ॥

ଜୋ କୋସଲ ପତି ରାଜିଵ ନଯନା। କରୁ ସୋ ରାମ ହୃଦଯ ମମ ଅଯନା।

ଅସ ଅଭିମାନ ଜାଇ ଜନି ଭୋରେ। ମୈଂ ସେଵକ ରଘୁପତି ପତି ମୋରେ ॥

ସୁନି ମୁନି ବଚନ ରାମ ମନ ଭାଏ। ବହୁରି ହରଷି ମୁନିବର ଉର ଲାଏ ॥

ପରମ ପ୍ରସନ୍ନ ଜାନୁ ମୁନି ମୋହୀ। ଜୋ ବର ମାଗହୁ ଦେଉ ସୋ ତୋହୀ ॥

ମୁନି କହ ମୈ ବର କବହୁଁ ନ ଜାଚା। ସମୁଝି ନ ପରି ଝୂଠ କା ସାଚା ॥

ତୁମ୍ହହି ନୀକ ଲାଗୈ ରଘୁରାଈ। ସୋ ମୋହି ଦେହୁ ଦାସ ସୁଖଦାଈ ॥

ଅବିରଲ ଭଗତି ବିରତି ବିଗ୍ଯାନା। ହୋହୁ ସକଲ ଗୁନ ଗ୍ଯାନ ନିଧାନା ॥

ପ୍ରଭୁ ଜୋ ଦୀନ୍ହ ସୋ ବରୁ ମୈଂ ପାଵା। ଅବ ସୋ ଦେହୁ ମୋହି ଜୋ ଭାଵା ॥

ଦୋ. ଅନୁଜ ଜାନକୀ ସହିତ ପ୍ରଭୁ ଚାପ ବାନ ଧର ରାମ।

ମମ ହିଯ ଗଗନ ଇନ୍ଦୁ ଇଵ ବସହୁ ସଦା ନିହକାମ ॥ 11 ॥

ଏଵମସ୍ତୁ କରି ରମାନିଵାସା। ହରଷି ଚଲେ କୁଭଞ୍ଜ ରିଷି ପାସା ॥

ବହୁତ ଦିଵସ ଗୁର ଦରସନ ପାଏଁ। ଭେ ମୋହି ଏହିଂ ଆଶ୍ରମ ଆଏଁ ॥

ଅବ ପ୍ରଭୁ ସଙ୍ଗ ଜାଉଁ ଗୁର ପାହୀଂ। ତୁମ୍ହ କହଁ ନାଥ ନିହୋରା ନାହୀମ୍ ॥

ଦେଖି କୃପାନିଧି ମୁନି ଚତୁରାଈ। ଲିଏ ସଙ୍ଗ ବିହସୈ ଦ୍ଵୌ ଭାଈ ॥

ପନ୍ଥ କହତ ନିଜ ଭଗତି ଅନୂପା। ମୁନି ଆଶ୍ରମ ପହୁଁଚେ ସୁରଭୂପା ॥

ତୁରତ ସୁତୀଛନ ଗୁର ପହିଂ ଗଯୂ। କରି ଦଣ୍ଡଵତ କହତ ଅସ ଭଯୂ ॥

ନାଥ କୌସଲାଧୀସ କୁମାରା। ଆଏ ମିଲନ ଜଗତ ଆଧାରା ॥

ରାମ ଅନୁଜ ସମେତ ବୈଦେହୀ। ନିସି ଦିନୁ ଦେଵ ଜପତ ହହୁ ଜେହୀ ॥

ସୁନତ ଅଗସ୍ତି ତୁରତ ଉଠି ଧାଏ। ହରି ବିଲୋକି ଲୋଚନ ଜଲ ଛାଏ ॥

ମୁନି ପଦ କମଲ ପରେ ଦ୍ଵୌ ଭାଈ। ରିଷି ଅତି ପ୍ରୀତି ଲିଏ ଉର ଲାଈ ॥

ସାଦର କୁସଲ ପୂଛି ମୁନି ଗ୍ଯାନୀ। ଆସନ ବର ବୈଠାରେ ଆନୀ ॥

ପୁନି କରି ବହୁ ପ୍ରକାର ପ୍ରଭୁ ପୂଜା। ମୋହି ସମ ଭାଗ୍ଯଵନ୍ତ ନହିଂ ଦୂଜା ॥

ଜହଁ ଲଗି ରହେ ଅପର ମୁନି ବୃନ୍ଦା। ହରଷେ ସବ ବିଲୋକି ସୁଖକନ୍ଦା ॥

ଦୋ. ମୁନି ସମୂହ ମହଁ ବୈଠେ ସନ୍ମୁଖ ସବ କୀ ଓର।

ସରଦ ଇନ୍ଦୁ ତନ ଚିତଵତ ମାନହୁଁ ନିକର ଚକୋର ॥ 12 ॥

ତବ ରଘୁବୀର କହା ମୁନି ପାହୀଂ। ତୁମ୍ହ ସନ ପ୍ରଭୁ ଦୁରାଵ କଛୁ ନାହୀ ॥

ତୁମ୍ହ ଜାନହୁ ଜେହି କାରନ ଆଯୁଁ। ତାତେ ତାତ ନ କହି ସମୁଝାଯୁଁ ॥

ଅବ ସୋ ମନ୍ତ୍ର ଦେହୁ ପ୍ରଭୁ ମୋହୀ। ଜେହି ପ୍ରକାର ମାରୌଂ ମୁନିଦ୍ରୋହୀ ॥

ମୁନି ମୁସକାନେ ସୁନି ପ୍ରଭୁ ବାନୀ। ପୂଛେହୁ ନାଥ ମୋହି କା ଜାନୀ ॥

ତୁମ୍ହରେଇଁ ଭଜନ ପ୍ରଭାଵ ଅଘାରୀ। ଜାନୁଁ ମହିମା କଛୁକ ତୁମ୍ହାରୀ ॥

ଊମରି ତରୁ ବିସାଲ ତଵ ମାଯା। ଫଲ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ଅନେକ ନିକାଯା ॥

ଜୀଵ ଚରାଚର ଜନ୍ତୁ ସମାନା। ଭୀତର ବସହି ନ ଜାନହିଂ ଆନା ॥

ତେ ଫଲ ଭଚ୍ଛକ କଠିନ କରାଲା। ତଵ ଭଯଁ ଡରତ ସଦା ସୌ କାଲା ॥

ତେ ତୁମ୍ହ ସକଲ ଲୋକପତି ସାଈଂ। ପୂଁଛେହୁ ମୋହି ମନୁଜ କୀ ନାଈମ୍ ॥

ଯହ ବର ମାଗୁଁ କୃପାନିକେତା। ବସହୁ ହୃଦଯଁ ଶ୍ରୀ ଅନୁଜ ସମେତା ॥

ଅବିରଲ ଭଗତି ବିରତି ସତସଙ୍ଗା। ଚରନ ସରୋରୁହ ପ୍ରୀତି ଅଭଙ୍ଗା ॥

ଜଦ୍ଯପି ବ୍ରହ୍ମ ଅଖଣ୍ଡ ଅନନ୍ତା। ଅନୁଭଵ ଗମ୍ଯ ଭଜହିଂ ଜେହି ସନ୍ତା ॥

ଅସ ତଵ ରୂପ ବଖାନୁଁ ଜାନୁଁ। ଫିରି ଫିରି ସଗୁନ ବ୍ରହ୍ମ ରତି ମାନୁଁ ॥

ସନ୍ତତ ଦାସନ୍ହ ଦେହୁ ବଡ़ଆଈ। ତାତେଂ ମୋହି ପୂଁଛେହୁ ରଘୁରାଈ ॥

ହୈ ପ୍ରଭୁ ପରମ ମନୋହର ଠ୍AUଁ। ପାଵନ ପଞ୍ଚବଟୀ ତେହି ନ୍AUଁ ॥

ଦଣ୍ଡକ ବନ ପୁନୀତ ପ୍ରଭୁ କରହୂ। ଉଗ୍ର ସାପ ମୁନିବର କର ହରହୂ ॥

ବାସ କରହୁ ତହଁ ରଘୁକୁଲ ରାଯା। କୀଜେ ସକଲ ମୁନିନ୍ହ ପର ଦାଯା ॥

ଚଲେ ରାମ ମୁନି ଆଯସୁ ପାଈ। ତୁରତହିଂ ପଞ୍ଚବଟୀ ନିଅରାଈ ॥

ଦୋ. ଗୀଧରାଜ ସୈଂ ଭୈଣ୍ଟ ଭି ବହୁ ବିଧି ପ୍ରୀତି ବଢ़ଆଇ ॥

ଗୋଦାଵରୀ ନିକଟ ପ୍ରଭୁ ରହେ ପରନ ଗୃହ ଛାଇ ॥ 13 ॥

ଜବ ତେ ରାମ କୀନ୍ହ ତହଁ ବାସା। ସୁଖୀ ଭେ ମୁନି ବୀତୀ ତ୍ରାସା ॥

ଗିରି ବନ ନଦୀଂ ତାଲ ଛବି ଛାଏ। ଦିନ ଦିନ ପ୍ରତି ଅତି ହୌହିଂ ସୁହାଏ ॥

ଖଗ ମୃଗ ବୃନ୍ଦ ଅନନ୍ଦିତ ରହହୀଂ। ମଧୁପ ମଧୁର ଗଞ୍ଜତ ଛବି ଲହହୀମ୍ ॥

ସୋ ବନ ବରନି ନ ସକ ଅହିରାଜା। ଜହାଁ ପ୍ରଗଟ ରଘୁବୀର ବିରାଜା ॥

ଏକ ବାର ପ୍ରଭୁ ସୁଖ ଆସୀନା। ଲଛିମନ ବଚନ କହେ ଛଲହୀନା ॥

ସୁର ନର ମୁନି ସଚରାଚର ସାଈଂ। ମୈଂ ପୂଛୁଁ ନିଜ ପ୍ରଭୁ କୀ ନାଈ ॥

ମୋହି ସମୁଝାଇ କହହୁ ସୋଇ ଦେଵା। ସବ ତଜି କରୌଂ ଚରନ ରଜ ସେଵା ॥

କହହୁ ଗ୍ଯାନ ବିରାଗ ଅରୁ ମାଯା। କହହୁ ସୋ ଭଗତି କରହୁ ଜେହିଂ ଦାଯା ॥

ଦୋ. ଈସ୍ଵର ଜୀଵ ଭେଦ ପ୍ରଭୁ ସକଲ କହୌ ସମୁଝାଇ ॥

ଜାତେଂ ହୋଇ ଚରନ ରତି ସୋକ ମୋହ ଭ୍ରମ ଜାଇ ॥ 14 ॥

ଥୋରେହି ମହଁ ସବ କହୁଁ ବୁଝାଈ। ସୁନହୁ ତାତ ମତି ମନ ଚିତ ଲାଈ ॥

ମୈଂ ଅରୁ ମୋର ତୋର ତୈଂ ମାଯା। ଜେହିଂ ବସ କୀନ୍ହେ ଜୀଵ ନିକାଯା ॥

ଗୋ ଗୋଚର ଜହଁ ଲଗି ମନ ଜାଈ। ସୋ ସବ ମାଯା ଜାନେହୁ ଭାଈ ॥

ତେହି କର ଭେଦ ସୁନହୁ ତୁମ୍ହ ସୋଊ। ବିଦ୍ଯା ଅପର ଅବିଦ୍ଯା ଦୋଊ ॥

ଏକ ଦୁଷ୍ଟ ଅତିସଯ ଦୁଖରୂପା। ଜା ବସ ଜୀଵ ପରା ଭଵକୂପା ॥

ଏକ ରଚି ଜଗ ଗୁନ ବସ ଜାକେଂ। ପ୍ରଭୁ ପ୍ରେରିତ ନହିଂ ନିଜ ବଲ ତାକେମ୍ ॥

ଗ୍ଯାନ ମାନ ଜହଁ ଏକୁ ନାହୀଂ। ଦେଖ ବ୍ରହ୍ମ ସମାନ ସବ ମାହୀ ॥

କହିଅ ତାତ ସୋ ପରମ ବିରାଗୀ। ତୃନ ସମ ସିଦ୍ଧି ତୀନି ଗୁନ ତ୍ଯାଗୀ ॥

ଦୋ. ମାଯା ଈସ ନ ଆପୁ କହୁଁ ଜାନ କହିଅ ସୋ ଜୀଵ।

ବନ୍ଧ ମୋଚ୍ଛ ପ୍ରଦ ସର୍ବପର ମାଯା ପ୍ରେରକ ସୀଵ ॥ 15 ॥

ଧର୍ମ ତେଂ ବିରତି ଜୋଗ ତେଂ ଗ୍ଯାନା। ଗ୍ଯାନ ମୋଚ୍ଛପ୍ରଦ ବେଦ ବଖାନା ॥

ଜାତେଂ ବେଗି ଦ୍ରଵୁଁ ମୈଂ ଭାଈ। ସୋ ମମ ଭଗତି ଭଗତ ସୁଖଦାଈ ॥

ସୋ ସୁତନ୍ତ୍ର ଅଵଲମ୍ବ ନ ଆନା। ତେହି ଆଧୀନ ଗ୍ଯାନ ବିଗ୍ଯାନା ॥

ଭଗତି ତାତ ଅନୁପମ ସୁଖମୂଲା। ମିଲି ଜୋ ସନ୍ତ ହୋଇଁ ଅନୁକୂଲା ॥

ଭଗତି କି ସାଧନ କହୁଁ ବଖାନୀ। ସୁଗମ ପନ୍ଥ ମୋହି ପାଵହିଂ ପ୍ରାନୀ ॥

ପ୍ରଥମହିଂ ବିପ୍ର ଚରନ ଅତି ପ୍ରୀତୀ। ନିଜ ନିଜ କର୍ମ ନିରତ ଶ୍ରୁତି ରୀତୀ ॥

ଏହି କର ଫଲ ପୁନି ବିଷଯ ବିରାଗା। ତବ ମମ ଧର୍ମ ଉପଜ ଅନୁରାଗା ॥

ଶ୍ରଵନାଦିକ ନଵ ଭକ୍ତି ଦୃଢ़ଆହୀଂ। ମମ ଲୀଲା ରତି ଅତି ମନ ମାହୀମ୍ ॥

ସନ୍ତ ଚରନ ପଙ୍କଜ ଅତି ପ୍ରେମା। ମନ କ୍ରମ ବଚନ ଭଜନ ଦୃଢ़ ନେମା ॥

ଗୁରୁ ପିତୁ ମାତୁ ବନ୍ଧୁ ପତି ଦେଵା। ସବ ମୋହି କହଁ ଜାନେ ଦୃଢ़ ସେଵା ॥

ମମ ଗୁନ ଗାଵତ ପୁଲକ ସରୀରା। ଗଦଗଦ ଗିରା ନଯନ ବହ ନୀରା ॥

କାମ ଆଦି ମଦ ଦମ୍ଭ ନ ଜାକେଂ। ତାତ ନିରନ୍ତର ବସ ମୈଂ ତାକେମ୍ ॥

ଦୋ. ବଚନ କର୍ମ ମନ ମୋରି ଗତି ଭଜନୁ କରହିଂ ନିଃକାମ ॥

ତିନ୍ହ କେ ହୃଦଯ କମଲ ମହୁଁ କରୁଁ ସଦା ବିଶ୍ରାମ ॥ 16 ॥

ଭଗତି ଜୋଗ ସୁନି ଅତି ସୁଖ ପାଵା। ଲଛିମନ ପ୍ରଭୁ ଚରନନ୍ହି ସିରୁ ନାଵା ॥

ଏହି ବିଧି ଗେ କଛୁକ ଦିନ ବୀତୀ। କହତ ବିରାଗ ଗ୍ଯାନ ଗୁନ ନୀତୀ ॥

ସୂପନଖା ରାଵନ କୈ ବହିନୀ। ଦୁଷ୍ଟ ହୃଦଯ ଦାରୁନ ଜସ ଅହିନୀ ॥

ପଞ୍ଚବଟୀ ସୋ ଗି ଏକ ବାରା। ଦେଖି ବିକଲ ଭି ଜୁଗଲ କୁମାରା ॥

ଭ୍ରାତା ପିତା ପୁତ୍ର ଉରଗାରୀ। ପୁରୁଷ ମନୋହର ନିରଖତ ନାରୀ ॥

ହୋଇ ବିକଲ ସକ ମନହି ନ ରୋକୀ। ଜିମି ରବିମନି ଦ୍ରଵ ରବିହି ବିଲୋକୀ ॥

ରୁଚିର ରୁପ ଧରି ପ୍ରଭୁ ପହିଂ ଜାଈ। ବୋଲୀ ବଚନ ବହୁତ ମୁସୁକାଈ ॥

ତୁମ୍ହ ସମ ପୁରୁଷ ନ ମୋ ସମ ନାରୀ। ଯହ ସଁଜୋଗ ବିଧି ରଚା ବିଚାରୀ ॥

ମମ ଅନୁରୂପ ପୁରୁଷ ଜଗ ମାହୀଂ। ଦେଖେଉଁ ଖୋଜି ଲୋକ ତିହୁ ନାହୀମ୍ ॥

ତାତେ ଅବ ଲଗି ରହିଉଁ କୁମାରୀ। ମନୁ ମାନା କଛୁ ତୁମ୍ହହି ନିହାରୀ ॥

ସୀତହି ଚିତି କହୀ ପ୍ରଭୁ ବାତା। ଅହି କୁଆର ମୋର ଲଘୁ ଭ୍ରାତା ॥

ଗି ଲଛିମନ ରିପୁ ଭଗିନୀ ଜାନୀ। ପ୍ରଭୁ ବିଲୋକି ବୋଲେ ମୃଦୁ ବାନୀ ॥

ସୁନ୍ଦରି ସୁନୁ ମୈଂ ଉନ୍ହ କର ଦାସା। ପରାଧୀନ ନହିଂ ତୋର ସୁପାସା ॥

ପ୍ରଭୁ ସମର୍ଥ କୋସଲପୁର ରାଜା। ଜୋ କଛୁ କରହିଂ ଉନହି ସବ ଛାଜା ॥

ସେଵକ ସୁଖ ଚହ ମାନ ଭିଖାରୀ। ବ୍ଯସନୀ ଧନ ସୁଭ ଗତି ବିଭିଚାରୀ ॥

ଲୋଭୀ ଜସୁ ଚହ ଚାର ଗୁମାନୀ। ନଭ ଦୁହି ଦୂଧ ଚହତ ଏ ପ୍ରାନୀ ॥

ପୁନି ଫିରି ରାମ ନିକଟ ସୋ ଆଈ। ପ୍ରଭୁ ଲଛିମନ ପହିଂ ବହୁରି ପଠାଈ ॥

ଲଛିମନ କହା ତୋହି ସୋ ବରୀ। ଜୋ ତୃନ ତୋରି ଲାଜ ପରିହରୀ ॥

ତବ ଖିସିଆନି ରାମ ପହିଂ ଗୀ। ରୂପ ଭଯଙ୍କର ପ୍ରଗଟତ ଭୀ ॥

ସୀତହି ସଭଯ ଦେଖି ରଘୁରାଈ। କହା ଅନୁଜ ସନ ସଯନ ବୁଝାଈ ॥

ଦୋ. ଲଛିମନ ଅତି ଲାଘଵଁ ସୋ ନାକ କାନ ବିନୁ କୀନ୍ହି।

ତାକେ କର ରାଵନ କହଁ ମନୌ ଚୁନୌତୀ ଦୀନ୍ହି ॥ 17 ॥

ନାକ କାନ ବିନୁ ଭି ବିକରାରା। ଜନୁ ସ୍ତ୍ରଵ ସୈଲ ଗୈରୁ କୈ ଧାରା ॥

ଖର ଦୂଷନ ପହିଂ ଗି ବିଲପାତା। ଧିଗ ଧିଗ ତଵ ପୌରୁଷ ବଲ ଭ୍ରାତା ॥

ତେହି ପୂଛା ସବ କହେସି ବୁଝାଈ। ଜାତୁଧାନ ସୁନି ସେନ ବନାଈ ॥

ଧାଏ ନିସିଚର ନିକର ବରୂଥା। ଜନୁ ସପଚ୍ଛ କଜ୍ଜଲ ଗିରି ଜୂଥା ॥

ନାନା ବାହନ ନାନାକାରା। ନାନାଯୁଧ ଧର ଘୋର ଅପାରା ॥

ସୁପନଖା ଆଗେଂ କରି ଲୀନୀ। ଅସୁଭ ରୂପ ଶ୍ରୁତି ନାସା ହୀନୀ ॥

ଅସଗୁନ ଅମିତ ହୋହିଂ ଭଯକାରୀ। ଗନହିଂ ନ ମୃତ୍ଯୁ ବିବସ ସବ ଝାରୀ ॥

ଗର୍ଜହି ତର୍ଜହିଂ ଗଗନ ଉଡ़ଆହୀଂ। ଦେଖି କଟକୁ ଭଟ ଅତି ହରଷାହୀମ୍ ॥

କୌ କହ ଜିଅତ ଧରହୁ ଦ୍ଵୌ ଭାଈ। ଧରି ମାରହୁ ତିଯ ଲେହୁ ଛଡ़ଆଈ ॥

ଧୂରି ପୂରି ନଭ ମଣ୍ଡଲ ରହା। ରାମ ବୋଲାଇ ଅନୁଜ ସନ କହା ॥

ଲୈ ଜାନକିହି ଜାହୁ ଗିରି କନ୍ଦର। ଆଵା ନିସିଚର କଟକୁ ଭଯଙ୍କର ॥

ରହେହୁ ସଜଗ ସୁନି ପ୍ରଭୁ କୈ ବାନୀ। ଚଲେ ସହିତ ଶ୍ରୀ ସର ଧନୁ ପାନୀ ॥

ଦେଖି ରାମ ରିପୁଦଲ ଚଲି ଆଵା। ବିହସି କଠିନ କୋଦଣ୍ଡ ଚଢ़ଆଵା ॥

ଛଂ. କୋଦଣ୍ଡ କଠିନ ଚଢ़ଆଇ ସିର ଜଟ ଜୂଟ ବାଁଧତ ସୋହ କ୍ଯୋଂ।

ମରକତ ସଯଲ ପର ଲରତ ଦାମିନି କୋଟି ସୋଂ ଜୁଗ ଭୁଜଗ ଜ୍ଯୋମ୍ ॥

କଟି କସି ନିଷଙ୍ଗ ବିସାଲ ଭୁଜ ଗହି ଚାପ ବିସିଖ ସୁଧାରି କୈ ॥

ଚିତଵତ ମନହୁଁ ମୃଗରାଜ ପ୍ରଭୁ ଗଜରାଜ ଘଟା ନିହାରି କୈ ॥

ସୋ. ଆଇ ଗେ ବଗମେଲ ଧରହୁ ଧରହୁ ଧାଵତ ସୁଭଟ।

ଜଥା ବିଲୋକି ଅକେଲ ବାଲ ରବିହି ଘେରତ ଦନୁଜ ॥ 18 ॥

ପ୍ରଭୁ ବିଲୋକି ସର ସକହିଂ ନ ଡାରୀ। ଥକିତ ଭୀ ରଜନୀଚର ଧାରୀ ॥

ସଚିଵ ବୋଲି ବୋଲେ ଖର ଦୂଷନ। ଯହ କୌ ନୃପବାଲକ ନର ଭୂଷନ ॥

ନାଗ ଅସୁର ସୁର ନର ମୁନି ଜେତେ। ଦେଖେ ଜିତେ ହତେ ହମ କେତେ ॥

ହମ ଭରି ଜନ୍ମ ସୁନହୁ ସବ ଭାଈ। ଦେଖୀ ନହିଂ ଅସି ସୁନ୍ଦରତାଈ ॥

ଜଦ୍ଯପି ଭଗିନୀ କୀନ୍ହ କୁରୂପା। ବଧ ଲାଯକ ନହିଂ ପୁରୁଷ ଅନୂପା ॥

ଦେହୁ ତୁରତ ନିଜ ନାରି ଦୁରାଈ। ଜୀଅତ ଭଵନ ଜାହୁ ଦ୍ଵୌ ଭାଈ ॥

ମୋର କହା ତୁମ୍ହ ତାହି ସୁନାଵହୁ। ତାସୁ ବଚନ ସୁନି ଆତୁର ଆଵହୁ ॥

ଦୂତନ୍ହ କହା ରାମ ସନ ଜାଈ। ସୁନତ ରାମ ବୋଲେ ମୁସକାଈ ॥

ହମ ଛତ୍ରୀ ମୃଗଯା ବନ କରହୀଂ। ତୁମ୍ହ ସେ ଖଲ ମୃଗ ଖୌଜତ ଫିରହୀମ୍ ॥

ରିପୁ ବଲଵନ୍ତ ଦେଖି ନହିଂ ଡରହୀଂ। ଏକ ବାର କାଲହୁ ସନ ଲରହୀମ୍ ॥

ଜଦ୍ଯପି ମନୁଜ ଦନୁଜ କୁଲ ଘାଲକ। ମୁନି ପାଲକ ଖଲ ସାଲକ ବାଲକ ॥

ଜୌଂ ନ ହୋଇ ବଲ ଘର ଫିରି ଜାହୂ। ସମର ବିମୁଖ ମୈଂ ହତୁଁ ନ କାହୂ ॥

ରନ ଚଢ़ଇ କରିଅ କପଟ ଚତୁରାଈ। ରିପୁ ପର କୃପା ପରମ କଦରାଈ ॥

ଦୂତନ୍ହ ଜାଇ ତୁରତ ସବ କହେଊ। ସୁନି ଖର ଦୂଷନ ଉର ଅତି ଦହେଊ ॥

ଛଂ. ଉର ଦହେଉ କହେଉ କି ଧରହୁ ଧାଏ ବିକଟ ଭଟ ରଜନୀଚରା।

ସର ଚାପ ତୋମର ସକ୍ତି ସୂଲ କୃପାନ ପରିଘ ପରସୁ ଧରା ॥

ପ୍ରଭୁ କୀନ୍ହ ଧନୁଷ ଟକୋର ପ୍ରଥମ କଠୋର ଘୋର ଭଯାଵହା।

ଭେ ବଧିର ବ୍ଯାକୁଲ ଜାତୁଧାନ ନ ଗ୍ଯାନ ତେହି ଅଵସର ରହା ॥

ଦୋ. ସାଵଧାନ ହୋଇ ଧାଏ ଜାନି ସବଲ ଆରାତି।

ଲାଗେ ବରଷନ ରାମ ପର ଅସ୍ତ୍ର ସସ୍ତ୍ର ବହୁ ଭାଁତି ॥ 19(କ) ॥

ତିନ୍ହ କେ ଆଯୁଧ ତିଲ ସମ କରି କାଟେ ରଘୁବୀର।

ତାନି ସରାସନ ଶ୍ରଵନ ଲଗି ପୁନି ଛାଁଡ़ଏ ନିଜ ତୀର ॥ 19(ଖ) ॥

ଛଂ. ତବ ଚଲେ ଜାନ ବବାନ କରାଲ। ଫୁଙ୍କରତ ଜନୁ ବହୁ ବ୍ଯାଲ ॥

କୋପେଉ ସମର ଶ୍ରୀରାମ। ଚଲେ ବିସିଖ ନିସିତ ନିକାମ ॥

ଅଵଲୋକି ଖରତର ତୀର। ମୁରି ଚଲେ ନିସିଚର ବୀର ॥

ଭେ କ୍ରୁଦ୍ଧ ତୀନିଉ ଭାଇ। ଜୋ ଭାଗି ରନ ତେ ଜାଇ ॥

ତେହି ବଧବ ହମ ନିଜ ପାନି। ଫିରେ ମରନ ମନ ମହୁଁ ଠାନି ॥

ଆଯୁଧ ଅନେକ ପ୍ରକାର। ସନମୁଖ ତେ କରହିଂ ପ୍ରହାର ॥

ରିପୁ ପରମ କୋପେ ଜାନି। ପ୍ରଭୁ ଧନୁଷ ସର ସନ୍ଧାନି ॥

ଛାଁଡ़ଏ ବିପୁଲ ନାରାଚ। ଲଗେ କଟନ ବିକଟ ପିସାଚ ॥

ଉର ସୀସ ଭୁଜ କର ଚରନ। ଜହଁ ତହଁ ଲଗେ ମହି ପରନ ॥

ଚିକ୍କରତ ଲାଗତ ବାନ। ଧର ପରତ କୁଧର ସମାନ ॥

ଭଟ କଟତ ତନ ସତ ଖଣ୍ଡ। ପୁନି ଉଠତ କରି ପାଷଣ୍ଡ ॥

ନଭ ଉଡ़ତ ବହୁ ଭୁଜ ମୁଣ୍ଡ। ବିନୁ ମୌଲି ଧାଵତ ରୁଣ୍ଡ ॥

ଖଗ କଙ୍କ କାକ ସୃଗାଲ। କଟକଟହିଂ କଠିନ କରାଲ ॥

ଛଂ. କଟକଟହିଂ ଜ़ମ୍ବୁକ ଭୂତ ପ୍ରେତ ପିସାଚ ଖର୍ପର ସଞ୍ଚହୀଂ।

ବେତାଲ ବୀର କପାଲ ତାଲ ବଜାଇ ଜୋଗିନି ନଞ୍ଚହୀମ୍ ॥

ରଘୁବୀର ବାନ ପ୍ରଚଣ୍ଡ ଖଣ୍ଡହିଂ ଭଟନ୍ହ କେ ଉର ଭୁଜ ସିରା।

ଜହଁ ତହଁ ପରହିଂ ଉଠି ଲରହିଂ ଧର ଧରୁ ଧରୁ କରହିଂ ଭଯକର ଗିରା ॥

ଅନ୍ତାଵରୀଂ ଗହି ଉଡ़ତ ଗୀଧ ପିସାଚ କର ଗହି ଧାଵହୀମ୍ ॥

ସଙ୍ଗ୍ରାମ ପୁର ବାସୀ ମନହୁଁ ବହୁ ବାଲ ଗୁଡ़ଈ ଉଡ़ଆଵହୀମ୍ ॥

ମାରେ ପଛାରେ ଉର ବିଦାରେ ବିପୁଲ ଭଟ କହଁରତ ପରେ।

ଅଵଲୋକି ନିଜ ଦଲ ବିକଲ ଭଟ ତିସିରାଦି ଖର ଦୂଷନ ଫିରେ ॥

ସର ସକ୍ତି ତୋମର ପରସୁ ସୂଲ କୃପାନ ଏକହି ବାରହୀଂ।

କରି କୋପ ଶ୍ରୀରଘୁବୀର ପର ଅଗନିତ ନିସାଚର ଡାରହୀମ୍ ॥

ପ୍ରଭୁ ନିମିଷ ମହୁଁ ରିପୁ ସର ନିଵାରି ପଚାରି ଡାରେ ସାଯକା।

ଦସ ଦସ ବିସିଖ ଉର ମାଝ ମାରେ ସକଲ ନିସିଚର ନାଯକା ॥

ମହି ପରତ ଉଠି ଭଟ ଭିରତ ମରତ ନ କରତ ମାଯା ଅତି ଘନୀ।

ସୁର ଡରତ ଚୌଦହ ସହସ ପ୍ରେତ ବିଲୋକି ଏକ ଅଵଧ ଧନୀ ॥

ସୁର ମୁନି ସଭଯ ପ୍ରଭୁ ଦେଖି ମାଯାନାଥ ଅତି କୌତୁକ କର୍ ଯୋ।

ଦେଖହି ପରସପର ରାମ କରି ସଙ୍ଗ୍ରାମ ରିପୁଦଲ ଲରି ମର୍ ଯୋ ॥

ଦୋ. ରାମ ରାମ କହି ତନୁ ତଜହିଂ ପାଵହିଂ ପଦ ନିର୍ବାନ।

କରି ଉପାଯ ରିପୁ ମାରେ ଛନ ମହୁଁ କୃପାନିଧାନ ॥ 20(କ) ॥

ହରଷିତ ବରଷହିଂ ସୁମନ ସୁର ବାଜହିଂ ଗଗନ ନିସାନ।

ଅସ୍ତୁତି କରି କରି ସବ ଚଲେ ସୋଭିତ ବିବିଧ ବିମାନ ॥ 20(ଖ) ॥

ଜବ ରଘୁନାଥ ସମର ରିପୁ ଜୀତେ। ସୁର ନର ମୁନି ସବ କେ ଭଯ ବୀତେ ॥

ତବ ଲଛିମନ ସୀତହି ଲୈ ଆଏ। ପ୍ରଭୁ ପଦ ପରତ ହରଷି ଉର ଲାଏ।

ସୀତା ଚିତଵ ସ୍ଯାମ ମୃଦୁ ଗାତା। ପରମ ପ୍ରେମ ଲୋଚନ ନ ଅଘାତା ॥

ପଞ୍ଚଵଟୀଂ ବସି ଶ୍ରୀରଘୁନାଯକ। କରତ ଚରିତ ସୁର ମୁନି ସୁଖଦାଯକ ॥

ଧୁଆଁ ଦେଖି ଖରଦୂଷନ କେରା। ଜାଇ ସୁପନଖାଁ ରାଵନ ପ୍ରେରା ॥

ବୋଲି ବଚନ କ୍ରୋଧ କରି ଭାରୀ। ଦେସ କୋସ କୈ ସୁରତି ବିସାରୀ ॥

କରସି ପାନ ସୋଵସି ଦିନୁ ରାତୀ। ସୁଧି ନହିଂ ତଵ ସିର ପର ଆରାତୀ ॥

ରାଜ ନୀତି ବିନୁ ଧନ ବିନୁ ଧର୍ମା। ହରିହି ସମର୍ପେ ବିନୁ ସତକର୍ମା ॥

ବିଦ୍ଯା ବିନୁ ବିବେକ ଉପଜାଏଁ। ଶ୍ରମ ଫଲ ପଢ़ଏ କିଏଁ ଅରୁ ପାଏଁ ॥

ସଙ୍ଗ ତେ ଜତୀ କୁମନ୍ତ୍ର ତେ ରାଜା। ମାନ ତେ ଗ୍ଯାନ ପାନ ତେଂ ଲାଜା ॥

ପ୍ରୀତି ପ୍ରନଯ ବିନୁ ମଦ ତେ ଗୁନୀ। ନାସହି ବେଗି ନୀତି ଅସ ସୁନୀ ॥

ସୋ. ରିପୁ ରୁଜ ପାଵକ ପାପ ପ୍ରଭୁ ଅହି ଗନିଅ ନ ଛୋଟ କରି।

ଅସ କହି ବିବିଧ ବିଲାପ କରି ଲାଗୀ ରୋଦନ କରନ ॥ 21(କ) ॥

ଦୋ. ସଭା ମାଝ ପରି ବ୍ଯାକୁଲ ବହୁ ପ୍ରକାର କହ ରୋଇ।

ତୋହି ଜିଅତ ଦସକନ୍ଧର ମୋରି କି ଅସି ଗତି ହୋଇ ॥ 21(ଖ) ॥

ସୁନତ ସଭାସଦ ଉଠେ ଅକୁଲାଈ। ସମୁଝାଈ ଗହି ବାହଁ ଉଠାଈ ॥

କହ ଲଙ୍କେସ କହସି ନିଜ ବାତା। କେଁଇଁ ତଵ ନାସା କାନ ନିପାତା ॥

ଅଵଧ ନୃପତି ଦସରଥ କେ ଜାଏ। ପୁରୁଷ ସିଙ୍ଘ ବନ ଖେଲନ ଆଏ ॥

ସମୁଝି ପରୀ ମୋହି ଉନ୍ହ କୈ କରନୀ। ରହିତ ନିସାଚର କରିହହିଂ ଧରନୀ ॥

ଜିନ୍ହ କର ଭୁଜବଲ ପାଇ ଦସାନନ। ଅଭଯ ଭେ ବିଚରତ ମୁନି କାନନ ॥

ଦେଖତ ବାଲକ କାଲ ସମାନା। ପରମ ଧୀର ଧନ୍ଵୀ ଗୁନ ନାନା ॥

ଅତୁଲିତ ବଲ ପ୍ରତାପ ଦ୍ଵୌ ଭ୍ରାତା। ଖଲ ବଧ ରତ ସୁର ମୁନି ସୁଖଦାତା ॥

ସୋଭାଧାମ ରାମ ଅସ ନାମା। ତିନ୍ହ କେ ସଙ୍ଗ ନାରି ଏକ ସ୍ଯାମା ॥

ରୁପ ରାସି ବିଧି ନାରି ସଁଵାରୀ। ରତି ସତ କୋଟି ତାସୁ ବଲିହାରୀ ॥

ତାସୁ ଅନୁଜ କାଟେ ଶ୍ରୁତି ନାସା। ସୁନି ତଵ ଭଗିନି କରହିଂ ପରିହାସା ॥

ଖର ଦୂଷନ ସୁନି ଲଗେ ପୁକାରା। ଛନ ମହୁଁ ସକଲ କଟକ ଉନ୍ହ ମାରା ॥

ଖର ଦୂଷନ ତିସିରା କର ଘାତା। ସୁନି ଦସସୀସ ଜରେ ସବ ଗାତା ॥

ଦୋ. ସୁପନଖହି ସମୁଝାଇ କରି ବଲ ବୋଲେସି ବହୁ ଭାଁତି।

ଗଯୁ ଭଵନ ଅତି ସୋଚବସ ନୀଦ ପରି ନହିଂ ରାତି ॥ 22 ॥

ସୁର ନର ଅସୁର ନାଗ ଖଗ ମାହୀଂ। ମୋରେ ଅନୁଚର କହଁ କୌ ନାହୀମ୍ ॥

ଖର ଦୂଷନ ମୋହି ସମ ବଲଵନ୍ତା। ତିନ୍ହହି କୋ ମାରି ବିନୁ ଭଗଵନ୍ତା ॥

ସୁର ରଞ୍ଜନ ଭଞ୍ଜନ ମହି ଭାରା। ଜୌଂ ଭଗଵନ୍ତ ଲୀନ୍ହ ଅଵତାରା ॥

ତୌ ମୈ ଜାଇ ବୈରୁ ହଠି କରୂଁ। ପ୍ରଭୁ ସର ପ୍ରାନ ତଜେଂ ଭଵ ତରୂଁ ॥

ହୋଇହି ଭଜନୁ ନ ତାମସ ଦେହା। ମନ କ୍ରମ ବଚନ ମନ୍ତ୍ର ଦୃଢ़ ଏହା ॥

ଜୌଂ ନରରୁପ ଭୂପସୁତ କୋଊ। ହରିହୁଁ ନାରି ଜୀତି ରନ ଦୋଊ ॥

ଚଲା ଅକେଲ ଜାନ ଚଢି ତହଵାଁ। ବସ ମାରୀଚ ସିନ୍ଧୁ ତଟ ଜହଵାଁ ॥

ଇହାଁ ରାମ ଜସି ଜୁଗୁତି ବନାଈ। ସୁନହୁ ଉମା ସୋ କଥା ସୁହାଈ ॥

ଦୋ. ଲଛିମନ ଗେ ବନହିଂ ଜବ ଲେନ ମୂଲ ଫଲ କନ୍ଦ।

ଜନକସୁତା ସନ ବୋଲେ ବିହସି କୃପା ସୁଖ ବୃନ୍ଦ ॥ 23 ॥

ସୁନହୁ ପ୍ରିଯା ବ୍ରତ ରୁଚିର ସୁସୀଲା। ମୈଂ କଛୁ କରବି ଲଲିତ ନରଲୀଲା ॥

ତୁମ୍ହ ପାଵକ ମହୁଁ କରହୁ ନିଵାସା। ଜୌ ଲଗି କରୌଂ ନିସାଚର ନାସା ॥

ଜବହିଂ ରାମ ସବ କହା ବଖାନୀ। ପ୍ରଭୁ ପଦ ଧରି ହିଯଁ ଅନଲ ସମାନୀ ॥

ନିଜ ପ୍ରତିବିମ୍ବ ରାଖି ତହଁ ସୀତା। ତୈସି ସୀଲ ରୁପ ସୁବିନୀତା ॥

ଲଛିମନହୂଁ ଯହ ମରମୁ ନ ଜାନା। ଜୋ କଛୁ ଚରିତ ରଚା ଭଗଵାନା ॥

ଦସମୁଖ ଗଯୁ ଜହାଁ ମାରୀଚା। ନାଇ ମାଥ ସ୍ଵାରଥ ରତ ନୀଚା ॥

ନଵନି ନୀଚ କୈ ଅତି ଦୁଖଦାଈ। ଜିମି ଅଙ୍କୁସ ଧନୁ ଉରଗ ବିଲାଈ ॥

ଭଯଦାଯକ ଖଲ କୈ ପ୍ରିଯ ବାନୀ। ଜିମି ଅକାଲ କେ କୁସୁମ ଭଵାନୀ ॥

ଦୋ. କରି ପୂଜା ମାରୀଚ ତବ ସାଦର ପୂଛୀ ବାତ।

କଵନ ହେତୁ ମନ ବ୍ଯଗ୍ର ଅତି ଅକସର ଆଯହୁ ତାତ ॥ 24 ॥

ଦସମୁଖ ସକଲ କଥା ତେହି ଆଗେଂ। କହୀ ସହିତ ଅଭିମାନ ଅଭାଗେମ୍ ॥

ହୋହୁ କପଟ ମୃଗ ତୁମ୍ହ ଛଲକାରୀ। ଜେହି ବିଧି ହରି ଆନୌ ନୃପନାରୀ ॥

ତେହିଂ ପୁନି କହା ସୁନହୁ ଦସସୀସା। ତେ ନରରୁପ ଚରାଚର ଈସା ॥

ତାସୋଂ ତାତ ବଯରୁ ନହିଂ କୀଜେ। ମାରେଂ ମରିଅ ଜିଆଏଁ ଜୀଜୈ ॥

ମୁନି ମଖ ରାଖନ ଗଯୁ କୁମାରା। ବିନୁ ଫର ସର ରଘୁପତି ମୋହି ମାରା ॥

ସତ ଜୋଜନ ଆଯୁଁ ଛନ ମାହୀଂ। ତିନ୍ହ ସନ ବଯରୁ କିଏଁ ଭଲ ନାହୀମ୍ ॥

ଭି ମମ କୀଟ ଭୃଙ୍ଗ କୀ ନାଈ। ଜହଁ ତହଁ ମୈଂ ଦେଖୁଁ ଦୌ ଭାଈ ॥

ଜୌଂ ନର ତାତ ତଦପି ଅତି ସୂରା। ତିନ୍ହହି ବିରୋଧି ନ ଆଇହି ପୂରା ॥

ଦୋ. ଜେହିଂ ତାଡ़କା ସୁବାହୁ ହତି ଖଣ୍ଡେଉ ହର କୋଦଣ୍ଡ ॥

ଖର ଦୂଷନ ତିସିରା ବଧେଉ ମନୁଜ କି ଅସ ବରିବଣ୍ଡ ॥ 25 ॥

ଜାହୁ ଭଵନ କୁଲ କୁସଲ ବିଚାରୀ। ସୁନତ ଜରା ଦୀନ୍ହିସି ବହୁ ଗାରୀ ॥

ଗୁରୁ ଜିମି ମୂଢ़ କରସି ମମ ବୋଧା। କହୁ ଜଗ ମୋହି ସମାନ କୋ ଜୋଧା ॥

ତବ ମାରୀଚ ହୃଦଯଁ ଅନୁମାନା। ନଵହି ବିରୋଧେଂ ନହିଂ କଲ୍ଯାନା ॥

ସସ୍ତ୍ରୀ ମର୍ମୀ ପ୍ରଭୁ ସଠ ଧନୀ। ବୈଦ ବନ୍ଦି କବି ଭାନସ ଗୁନୀ ॥

ଉଭଯ ଭାଁତି ଦେଖା ନିଜ ମରନା। ତବ ତାକିସି ରଘୁନାଯକ ସରନା ॥

ଉତରୁ ଦେତ ମୋହି ବଧବ ଅଭାଗେଂ। କସ ନ ମରୌଂ ରଘୁପତି ସର ଲାଗେମ୍ ॥

ଅସ ଜିଯଁ ଜାନି ଦସାନନ ସଙ୍ଗା। ଚଲା ରାମ ପଦ ପ୍ରେମ ଅଭଙ୍ଗା ॥

ମନ ଅତି ହରଷ ଜନାଵ ନ ତେହୀ। ଆଜୁ ଦେଖିହୁଁ ପରମ ସନେହୀ ॥

ଛଂ. ନିଜ ପରମ ପ୍ରୀତମ ଦେଖି ଲୋଚନ ସୁଫଲ କରି ସୁଖ ପାଇହୌଂ।

ଶ୍ରୀ ସହିତ ଅନୁଜ ସମେତ କୃପାନିକେତ ପଦ ମନ ଲାଇହୌମ୍ ॥

ନିର୍ବାନ ଦାଯକ କ୍ରୋଧ ଜା କର ଭଗତି ଅବସହି ବସକରୀ।

ନିଜ ପାନି ସର ସନ୍ଧାନି ସୋ ମୋହି ବଧିହି ସୁଖସାଗର ହରୀ ॥

ଦୋ. ମମ ପାଛେଂ ଧର ଧାଵତ ଧରେଂ ସରାସନ ବାନ।

ଫିରି ଫିରି ପ୍ରଭୁହି ବିଲୋକିହୁଁ ଧନ୍ଯ ନ ମୋ ସମ ଆନ ॥ 26 ॥

ତେହି ବନ ନିକଟ ଦସାନନ ଗଯୂ। ତବ ମାରୀଚ କପଟମୃଗ ଭଯୂ ॥

ଅତି ବିଚିତ୍ର କଛୁ ବରନି ନ ଜାଈ। କନକ ଦେହ ମନି ରଚିତ ବନାଈ ॥

ସୀତା ପରମ ରୁଚିର ମୃଗ ଦେଖା। ଅଙ୍ଗ ଅଙ୍ଗ ସୁମନୋହର ବେଷା ॥

ସୁନହୁ ଦେଵ ରଘୁବୀର କୃପାଲା। ଏହି ମୃଗ କର ଅତି ସୁନ୍ଦର ଛାଲା ॥

ସତ୍ଯସନ୍ଧ ପ୍ରଭୁ ବଧି କରି ଏହୀ। ଆନହୁ ଚର୍ମ କହତି ବୈଦେହୀ ॥

ତବ ରଘୁପତି ଜାନତ ସବ କାରନ। ଉଠେ ହରଷି ସୁର କାଜୁ ସଁଵାରନ ॥

ମୃଗ ବିଲୋକି କଟି ପରିକର ବାଁଧା। କରତଲ ଚାପ ରୁଚିର ସର ସାଁଧା ॥

ପ୍ରଭୁ ଲଛିମନିହି କହା ସମୁଝାଈ। ଫିରତ ବିପିନ ନିସିଚର ବହୁ ଭାଈ ॥

ସୀତା କେରି କରେହୁ ରଖଵାରୀ। ବୁଧି ବିବେକ ବଲ ସମଯ ବିଚାରୀ ॥

ପ୍ରଭୁହି ବିଲୋକି ଚଲା ମୃଗ ଭାଜୀ। ଧାଏ ରାମୁ ସରାସନ ସାଜୀ ॥

ନିଗମ ନେତି ସିଵ ଧ୍ଯାନ ନ ପାଵା। ମାଯାମୃଗ ପାଛେଂ ସୋ ଧାଵା ॥

କବହୁଁ ନିକଟ ପୁନି ଦୂରି ପରାଈ। କବହୁଁକ ପ୍ରଗଟି କବହୁଁ ଛପାଈ ॥

ପ୍ରଗଟତ ଦୁରତ କରତ ଛଲ ଭୂରୀ। ଏହି ବିଧି ପ୍ରଭୁହି ଗଯୁ ଲୈ ଦୂରୀ ॥

ତବ ତକି ରାମ କଠିନ ସର ମାରା। ଧରନି ପରେଉ କରି ଘୋର ପୁକାରା ॥

ଲଛିମନ କର ପ୍ରଥମହିଂ ଲୈ ନାମା। ପାଛେଂ ସୁମିରେସି ମନ ମହୁଁ ରାମା ॥

ପ୍ରାନ ତଜତ ପ୍ରଗଟେସି ନିଜ ଦେହା। ସୁମିରେସି ରାମୁ ସମେତ ସନେହା ॥

ଅନ୍ତର ପ୍ରେମ ତାସୁ ପହିଚାନା। ମୁନି ଦୁର୍ଲଭ ଗତି ଦୀନ୍ହି ସୁଜାନା ॥

ଦୋ. ବିପୁଲ ସୁମନ ସୁର ବରଷହିଂ ଗାଵହିଂ ପ୍ରଭୁ ଗୁନ ଗାଥ।

ନିଜ ପଦ ଦୀନ୍ହ ଅସୁର କହୁଁ ଦୀନବନ୍ଧୁ ରଘୁନାଥ ॥ 27 ॥

ଖଲ ବଧି ତୁରତ ଫିରେ ରଘୁବୀରା। ସୋହ ଚାପ କର କଟି ତୂନୀରା ॥

ଆରତ ଗିରା ସୁନୀ ଜବ ସୀତା। କହ ଲଛିମନ ସନ ପରମ ସଭୀତା ॥

ଜାହୁ ବେଗି ସଙ୍କଟ ଅତି ଭ୍ରାତା। ଲଛିମନ ବିହସି କହା ସୁନୁ ମାତା ॥

ଭୃକୁଟି ବିଲାସ ସୃଷ୍ଟି ଲଯ ହୋଈ। ସପନେହୁଁ ସଙ୍କଟ ପରି କି ସୋଈ ॥

ମରମ ବଚନ ଜବ ସୀତା ବୋଲା। ହରି ପ୍ରେରିତ ଲଛିମନ ମନ ଡୋଲା ॥

ବନ ଦିସି ଦେଵ ସୌମ୍ପି ସବ କାହୂ। ଚଲେ ଜହାଁ ରାଵନ ସସି ରାହୂ ॥

ସୂନ ବୀଚ ଦସକନ୍ଧର ଦେଖା। ଆଵା ନିକଟ ଜତୀ କେଂ ବେଷା ॥

ଜାକେଂ ଡର ସୁର ଅସୁର ଡେରାହୀଂ। ନିସି ନ ନୀଦ ଦିନ ଅନ୍ନ ନ ଖାହୀମ୍ ॥

ସୋ ଦସସୀସ ସ୍ଵାନ କୀ ନାଈ। ଇତ ଉତ ଚିତି ଚଲା ଭଡ़ଇହାଈ ॥

ଇମି କୁପନ୍ଥ ପଗ ଦେତ ଖଗେସା। ରହ ନ ତେଜ ବୁଧି ବଲ ଲେସା ॥

ନାନା ବିଧି କରି କଥା ସୁହାଈ। ରାଜନୀତି ଭଯ ପ୍ରୀତି ଦେଖାଈ ॥

କହ ସୀତା ସୁନୁ ଜତୀ ଗୋସାଈଂ। ବୋଲେହୁ ବଚନ ଦୁଷ୍ଟ କୀ ନାଈମ୍ ॥

ତବ ରାଵନ ନିଜ ରୂପ ଦେଖାଵା। ଭୀ ସଭଯ ଜବ ନାମ ସୁନାଵା ॥

କହ ସୀତା ଧରି ଧୀରଜୁ ଗାଢ़ଆ। ଆଇ ଗଯୁ ପ୍ରଭୁ ରହୁ ଖଲ ଠାଢ़ଆ ॥

ଜିମି ହରିବଧୁହି ଛୁଦ୍ର ସସ ଚାହା। ଭେସି କାଲବସ ନିସିଚର ନାହା ॥

ସୁନତ ବଚନ ଦସସୀସ ରିସାନା। ମନ ମହୁଁ ଚରନ ବନ୍ଦି ସୁଖ ମାନା ॥

ଦୋ. କ୍ରୋଧଵନ୍ତ ତବ ରାଵନ ଲୀନ୍ହିସି ରଥ ବୈଠାଇ।

ଚଲା ଗଗନପଥ ଆତୁର ଭଯଁ ରଥ ହାଁକି ନ ଜାଇ ॥ 28 ॥

ହା ଜଗ ଏକ ବୀର ରଘୁରାଯା। କେହିଂ ଅପରାଧ ବିସାରେହୁ ଦାଯା ॥

ଆରତି ହରନ ସରନ ସୁଖଦାଯକ। ହା ରଘୁକୁଲ ସରୋଜ ଦିନନାଯକ ॥

ହା ଲଛିମନ ତୁମ୍ହାର ନହିଂ ଦୋସା। ସୋ ଫଲୁ ପାଯୁଁ କୀନ୍ହେଉଁ ରୋସା ॥

ବିବିଧ ବିଲାପ କରତି ବୈଦେହୀ। ଭୂରି କୃପା ପ୍ରଭୁ ଦୂରି ସନେହୀ ॥

ବିପତି ମୋରି କୋ ପ୍ରଭୁହି ସୁନାଵା। ପୁରୋଡାସ ଚହ ରାସଭ ଖାଵା ॥

ସୀତା କୈ ବିଲାପ ସୁନି ଭାରୀ। ଭେ ଚରାଚର ଜୀଵ ଦୁଖାରୀ ॥

ଗୀଧରାଜ ସୁନି ଆରତ ବାନୀ। ରଘୁକୁଲତିଲକ ନାରି ପହିଚାନୀ ॥

ଅଧମ ନିସାଚର ଲୀନ୍ହେ ଜାଈ। ଜିମି ମଲେଛ ବସ କପିଲା ଗାଈ ॥

ସୀତେ ପୁତ୍ରି କରସି ଜନି ତ୍ରାସା। କରିହୁଁ ଜାତୁଧାନ କର ନାସା ॥

ଧାଵା କ୍ରୋଧଵନ୍ତ ଖଗ କୈସେଂ। ଛୂଟି ପବି ପରବତ କହୁଁ ଜୈସେ ॥

ରେ ରେ ଦୁଷ୍ଟ ଠାଢ़ କିନ ହୋହୀ। ନିର୍ଭଯ ଚଲେସି ନ ଜାନେହି ମୋହୀ ॥

ଆଵତ ଦେଖି କୃତାନ୍ତ ସମାନା। ଫିରି ଦସକନ୍ଧର କର ଅନୁମାନା ॥

କୀ ମୈନାକ କି ଖଗପତି ହୋଈ। ମମ ବଲ ଜାନ ସହିତ ପତି ସୋଈ ॥

ଜାନା ଜରଠ ଜଟାଯୂ ଏହା। ମମ କର ତୀରଥ ଛାଁଡ़ଇହି ଦେହା ॥

ସୁନତ ଗୀଧ କ୍ରୋଧାତୁର ଧାଵା। କହ ସୁନୁ ରାଵନ ମୋର ସିଖାଵା ॥

ତଜି ଜାନକିହି କୁସଲ ଗୃହ ଜାହୂ। ନାହିଂ ତ ଅସ ହୋଇହି ବହୁବାହୂ ॥

ରାମ ରୋଷ ପାଵକ ଅତି ଘୋରା। ହୋଇହି ସକଲ ସଲଭ କୁଲ ତୋରା ॥

ଉତରୁ ନ ଦେତ ଦସାନନ ଜୋଧା। ତବହିଂ ଗୀଧ ଧାଵା କରି କ୍ରୋଧା ॥

ଧରି କଚ ବିରଥ କୀନ୍ହ ମହି ଗିରା। ସୀତହି ରାଖି ଗୀଧ ପୁନି ଫିରା ॥

ଚୌଚନ୍ହ ମାରି ବିଦାରେସି ଦେହୀ। ଦଣ୍ଡ ଏକ ଭି ମୁରୁଛା ତେହୀ ॥

ତବ ସକ୍ରୋଧ ନିସିଚର ଖିସିଆନା। କାଢ़ଏସି ପରମ କରାଲ କୃପାନା ॥

କାଟେସି ପଙ୍ଖ ପରା ଖଗ ଧରନୀ। ସୁମିରି ରାମ କରି ଅଦଭୁତ କରନୀ ॥

ସୀତହି ଜାନି ଚଢ़ଆଇ ବହୋରୀ। ଚଲା ଉତାଇଲ ତ୍ରାସ ନ ଥୋରୀ ॥

କରତି ବିଲାପ ଜାତି ନଭ ସୀତା। ବ୍ଯାଧ ବିବସ ଜନୁ ମୃଗୀ ସଭୀତା ॥

ଗିରି ପର ବୈଠେ କପିନ୍ହ ନିହାରୀ। କହି ହରି ନାମ ଦୀନ୍ହ ପଟ ଡାରୀ ॥

ଏହି ବିଧି ସୀତହି ସୋ ଲୈ ଗଯୂ। ବନ ଅସୋକ ମହଁ ରାଖତ ଭଯୂ ॥

ଦୋ. ହାରି ପରା ଖଲ ବହୁ ବିଧି ଭଯ ଅରୁ ପ୍ରୀତି ଦେଖାଇ।

ତବ ଅସୋକ ପାଦପ ତର ରାଖିସି ଜତନ କରାଇ ॥ 29(କ) ॥

ନଵାନ୍ହପାରାଯଣ, ଛଠା ଵିଶ୍ରାମ

ଜେହି ବିଧି କପଟ କୁରଙ୍ଗ ସଁଗ ଧାଇ ଚଲେ ଶ୍ରୀରାମ।

ସୋ ଛବି ସୀତା ରାଖି ଉର ରଟତି ରହତି ହରିନାମ ॥ 29(ଖ) ॥

ରଘୁପତି ଅନୁଜହି ଆଵତ ଦେଖୀ। ବାହିଜ ଚିନ୍ତା କୀନ୍ହି ବିସେଷୀ ॥

ଜନକସୁତା ପରିହରିହୁ ଅକେଲୀ। ଆଯହୁ ତାତ ବଚନ ମମ ପେଲୀ ॥

ନିସିଚର ନିକର ଫିରହିଂ ବନ ମାହୀଂ। ମମ ମନ ସୀତା ଆଶ୍ରମ ନାହୀମ୍ ॥

ଗହି ପଦ କମଲ ଅନୁଜ କର ଜୋରୀ। କହେଉ ନାଥ କଛୁ ମୋହି ନ ଖୋରୀ ॥

ଅନୁଜ ସମେତ ଗେ ପ୍ରଭୁ ତହଵାଁ। ଗୋଦାଵରି ତଟ ଆଶ୍ରମ ଜହଵାଁ ॥

ଆଶ୍ରମ ଦେଖି ଜାନକୀ ହୀନା। ଭେ ବିକଲ ଜସ ପ୍ରାକୃତ ଦୀନା ॥

ହା ଗୁନ ଖାନି ଜାନକୀ ସୀତା। ରୂପ ସୀଲ ବ୍ରତ ନେମ ପୁନୀତା ॥

ଲଛିମନ ସମୁଝାଏ ବହୁ ଭାଁତୀ। ପୂଛତ ଚଲେ ଲତା ତରୁ ପାଁତୀ ॥

ହେ ଖଗ ମୃଗ ହେ ମଧୁକର ଶ୍ରେନୀ। ତୁମ୍ହ ଦେଖୀ ସୀତା ମୃଗନୈନୀ ॥

ଖଞ୍ଜନ ସୁକ କପୋତ ମୃଗ ମୀନା। ମଧୁପ ନିକର କୋକିଲା ପ୍ରବୀନା ॥

କୁନ୍ଦ କଲୀ ଦାଡ़ଇମ ଦାମିନୀ। କମଲ ସରଦ ସସି ଅହିଭାମିନୀ ॥

ବରୁନ ପାସ ମନୋଜ ଧନୁ ହଂସା। ଗଜ କେହରି ନିଜ ସୁନତ ପ୍ରସଂସା ॥

ଶ୍ରୀଫଲ କନକ କଦଲି ହରଷାହୀଂ। ନେକୁ ନ ସଙ୍କ ସକୁଚ ମନ ମାହୀମ୍ ॥

ସୁନୁ ଜାନକୀ ତୋହି ବିନୁ ଆଜୂ। ହରଷେ ସକଲ ପାଇ ଜନୁ ରାଜୂ ॥

କିମି ସହି ଜାତ ଅନଖ ତୋହି ପାହୀମ୍ । ପ୍ରିଯା ବେଗି ପ୍ରଗଟସି କସ ନାହୀମ୍ ॥

ଏହି ବିଧି ଖୌଜତ ବିଲପତ ସ୍ଵାମୀ। ମନହୁଁ ମହା ବିରହୀ ଅତି କାମୀ ॥

ପୂରନକାମ ରାମ ସୁଖ ରାସୀ। ମନୁଜ ଚରିତ କର ଅଜ ଅବିନାସୀ ॥

ଆଗେ ପରା ଗୀଧପତି ଦେଖା। ସୁମିରତ ରାମ ଚରନ ଜିନ୍ହ ରେଖା ॥

ଦୋ. କର ସରୋଜ ସିର ପରସେଉ କୃପାସିନ୍ଧୁ ରଧୁବୀର ॥

ନିରଖି ରାମ ଛବି ଧାମ ମୁଖ ବିଗତ ଭୀ ସବ ପୀର ॥ 30 ॥

ତବ କହ ଗୀଧ ବଚନ ଧରି ଧୀରା । ସୁନହୁ ରାମ ଭଞ୍ଜନ ଭଵ ଭୀରା ॥

ନାଥ ଦସାନନ ଯହ ଗତି କୀନ୍ହୀ। ତେହି ଖଲ ଜନକସୁତା ହରି ଲୀନ୍ହୀ ॥

ଲୈ ଦଚ୍ଛିନ ଦିସି ଗଯୁ ଗୋସାଈ। ବିଲପତି ଅତି କୁରରୀ କୀ ନାଈ ॥

ଦରସ ଲାଗୀ ପ୍ରଭୁ ରାଖେଂଉଁ ପ୍ରାନା। ଚଲନ ଚହତ ଅବ କୃପାନିଧାନା ॥

ରାମ କହା ତନୁ ରାଖହୁ ତାତା। ମୁଖ ମୁସକାଇ କହୀ ତେହିଂ ବାତା ॥

ଜା କର ନାମ ମରତ ମୁଖ ଆଵା। ଅଧମୁ ମୁକୁତ ହୋଈ ଶ୍ରୁତି ଗାଵା ॥

ସୋ ମମ ଲୋଚନ ଗୋଚର ଆଗେଂ। ରାଖୌଂ ଦେହ ନାଥ କେହି ଖାଁଗେଁ ॥

ଜଲ ଭରି ନଯନ କହହିଁ ରଘୁରାଈ। ତାତ କର୍ମ ନିଜ ତେ ଗତିଂ ପାଈ ॥

ପରହିତ ବସ ଜିନ୍ହ କେ ମନ ମାହୀଁ। ତିନ୍ହ କହୁଁ ଜଗ ଦୁର୍ଲଭ କଛୁ ନାହୀଁ ॥

ତନୁ ତଜି ତାତ ଜାହୁ ମମ ଧାମା। ଦେଉଁ କାହ ତୁମ୍ହ ପୂରନକାମା ॥

ଦୋ. ସୀତା ହରନ ତାତ ଜନି କହହୁ ପିତା ସନ ଜାଇ ॥

ଜୌଁ ମୈଁ ରାମ ତ କୁଲ ସହିତ କହିହି ଦସାନନ ଆଇ ॥ 31 ॥

ଗୀଧ ଦେହ ତଜି ଧରି ହରି ରୁପା। ଭୂଷନ ବହୁ ପଟ ପୀତ ଅନୂପା ॥

ସ୍ଯାମ ଗାତ ବିସାଲ ଭୁଜ ଚାରୀ। ଅସ୍ତୁତି କରତ ନଯନ ଭରି ବାରୀ ॥

ଛଂ. ଜଯ ରାମ ରୂପ ଅନୂପ ନିର୍ଗୁନ ସଗୁନ ଗୁନ ପ୍ରେରକ ସହୀ।

ଦସସୀସ ବାହୁ ପ୍ରଚଣ୍ଡ ଖଣ୍ଡନ ଚଣ୍ଡ ସର ମଣ୍ଡନ ମହୀ ॥

ପାଥୋଦ ଗାତ ସରୋଜ ମୁଖ ରାଜୀଵ ଆଯତ ଲୋଚନଂ।

ନିତ ନୌମି ରାମୁ କୃପାଲ ବାହୁ ବିସାଲ ଭଵ ଭଯ ମୋଚନମ୍ ॥ 1 ॥

ବଲମପ୍ରମେଯମନାଦିମଜମବ୍ଯକ୍ତମେକମଗୋଚରଂ।

ଗୋବିନ୍ଦ ଗୋପର ଦ୍ଵନ୍ଦ୍ଵହର ବିଗ୍ଯାନଘନ ଧରନୀଧରମ୍ ॥

ଜେ ରାମ ମନ୍ତ୍ର ଜପନ୍ତ ସନ୍ତ ଅନନ୍ତ ଜନ ମନ ରଞ୍ଜନଂ।

ନିତ ନୌମି ରାମ ଅକାମ ପ୍ରିଯ କାମାଦି ଖଲ ଦଲ ଗଞ୍ଜନମ୍ ॥ 2।

ଜେହି ଶ୍ରୁତି ନିରଞ୍ଜନ ବ୍ରହ୍ମ ବ୍ଯାପକ ବିରଜ ଅଜ କହି ଗାଵହୀମ୍ ॥

କରି ଧ୍ଯାନ ଗ୍ଯାନ ବିରାଗ ଜୋଗ ଅନେକ ମୁନି ଜେହି ପାଵହୀମ୍ ॥

ସୋ ପ୍ରଗଟ କରୁନା କନ୍ଦ ସୋଭା ବୃନ୍ଦ ଅଗ ଜଗ ମୋହୀ।

ମମ ହୃଦଯ ପଙ୍କଜ ଭୃଙ୍ଗ ଅଙ୍ଗ ଅନଙ୍ଗ ବହୁ ଛବି ସୋହୀ ॥ 3 ॥

ଜୋ ଅଗମ ସୁଗମ ସୁଭାଵ ନିର୍ମଲ ଅସମ ସମ ସୀତଲ ସଦା।

ପସ୍ଯନ୍ତି ଜଂ ଜୋଗୀ ଜତନ କରି କରତ ମନ ଗୋ ବସ ସଦା ॥

ସୋ ରାମ ରମା ନିଵାସ ସନ୍ତତ ଦାସ ବସ ତ୍ରିଭୁଵନ ଧନୀ।

ମମ ଉର ବସୁ ସୋ ସମନ ସଂସୃତି ଜାସୁ କୀରତି ପାଵନୀ ॥ 4 ॥

ଦୋ. ଅବିରଲ ଭଗତି ମାଗି ବର ଗୀଧ ଗଯୁ ହରିଧାମ।

ତେହି କୀ କ୍ରିଯା ଜଥୋଚିତ ନିଜ କର କୀନ୍ହୀ ରାମ ॥ 32 ॥

କୋମଲ ଚିତ ଅତି ଦୀନଦଯାଲା। କାରନ ବିନୁ ରଘୁନାଥ କୃପାଲା ॥

ଗୀଧ ଅଧମ ଖଗ ଆମିଷ ଭୋଗୀ। ଗତି ଦୀନ୍ହି ଜୋ ଜାଚତ ଜୋଗୀ ॥

ସୁନହୁ ଉମା ତେ ଲୋଗ ଅଭାଗୀ। ହରି ତଜି ହୋହିଂ ବିଷଯ ଅନୁରାଗୀ ॥

ପୁନି ସୀତହି ଖୋଜତ ଦ୍ଵୌ ଭାଈ। ଚଲେ ବିଲୋକତ ବନ ବହୁତାଈ ॥

ସଙ୍କୁଲ ଲତା ବିଟପ ଘନ କାନନ। ବହୁ ଖଗ ମୃଗ ତହଁ ଗଜ ପଞ୍ଚାନନ ॥

ଆଵତ ପନ୍ଥ କବନ୍ଧ ନିପାତା। ତେହିଂ ସବ କହୀ ସାପ କୈ ବାତା ॥

ଦୁରବାସା ମୋହି ଦୀନ୍ହୀ ସାପା। ପ୍ରଭୁ ପଦ ପେଖି ମିଟା ସୋ ପାପା ॥

ସୁନୁ ଗନ୍ଧର୍ବ କହୁଁ ମୈ ତୋହୀ। ମୋହି ନ ସୋହାଇ ବ୍ରହ୍ମକୁଲ ଦ୍ରୋହୀ ॥

ଦୋ. ମନ କ୍ରମ ବଚନ କପଟ ତଜି ଜୋ କର ଭୂସୁର ସେଵ।

ମୋହି ସମେତ ବିରଞ୍ଚି ସିଵ ବସ ତାକେଂ ସବ ଦେଵ ॥ 33 ॥

ସାପତ ତାଡ़ତ ପରୁଷ କହନ୍ତା। ବିପ୍ର ପୂଜ୍ଯ ଅସ ଗାଵହିଂ ସନ୍ତା ॥

ପୂଜିଅ ବିପ୍ର ସୀଲ ଗୁନ ହୀନା। ସୂଦ୍ର ନ ଗୁନ ଗନ ଗ୍ଯାନ ପ୍ରବୀନା ॥

କହି ନିଜ ଧର୍ମ ତାହି ସମୁଝାଵା। ନିଜ ପଦ ପ୍ରୀତି ଦେଖି ମନ ଭାଵା ॥

ରଘୁପତି ଚରନ କମଲ ସିରୁ ନାଈ। ଗଯୁ ଗଗନ ଆପନି ଗତି ପାଈ ॥

ତାହି ଦେଇ ଗତି ରାମ ଉଦାରା। ସବରୀ କେଂ ଆଶ୍ରମ ପଗୁ ଧାରା ॥

ସବରୀ ଦେଖି ରାମ ଗୃହଁ ଆଏ। ମୁନି କେ ବଚନ ସମୁଝି ଜିଯଁ ଭାଏ ॥

ସରସିଜ ଲୋଚନ ବାହୁ ବିସାଲା। ଜଟା ମୁକୁଟ ସିର ଉର ବନମାଲା ॥

ସ୍ଯାମ ଗୌର ସୁନ୍ଦର ଦୌ ଭାଈ। ସବରୀ ପରୀ ଚରନ ଲପଟାଈ ॥

ପ୍ରେମ ମଗନ ମୁଖ ବଚନ ନ ଆଵା। ପୁନି ପୁନି ପଦ ସରୋଜ ସିର ନାଵା ॥

ସାଦର ଜଲ ଲୈ ଚରନ ପଖାରେ। ପୁନି ସୁନ୍ଦର ଆସନ ବୈଠାରେ ॥

ଦୋ. କନ୍ଦ ମୂଲ ଫଲ ସୁରସ ଅତି ଦିଏ ରାମ କହୁଁ ଆନି।

ପ୍ରେମ ସହିତ ପ୍ରଭୁ ଖାଏ ବାରମ୍ବାର ବଖାନି ॥ 34 ॥

ପାନି ଜୋରି ଆଗେଂ ଭି ଠାଢ़ଈ। ପ୍ରଭୁହି ବିଲୋକି ପ୍ରୀତି ଅତି ବାଢ़ଈ ॥

କେହି ବିଧି ଅସ୍ତୁତି କରୌ ତୁମ୍ହାରୀ। ଅଧମ ଜାତି ମୈଂ ଜଡ़ମତି ଭାରୀ ॥

ଅଧମ ତେ ଅଧମ ଅଧମ ଅତି ନାରୀ। ତିନ୍ହ ମହଁ ମୈଂ ମତିମନ୍ଦ ଅଘାରୀ ॥

କହ ରଘୁପତି ସୁନୁ ଭାମିନି ବାତା। ମାନୁଁ ଏକ ଭଗତି କର ନାତା ॥

ଜାତି ପାଁତି କୁଲ ଧର୍ମ ବଡ़ଆଈ। ଧନ ବଲ ପରିଜନ ଗୁନ ଚତୁରାଈ ॥

ଭଗତି ହୀନ ନର ସୋହି କୈସା। ବିନୁ ଜଲ ବାରିଦ ଦେଖିଅ ଜୈସା ॥

ନଵଧା ଭଗତି କହୁଁ ତୋହି ପାହୀଂ। ସାଵଧାନ ସୁନୁ ଧରୁ ମନ ମାହୀମ୍ ॥

ପ୍ରଥମ ଭଗତି ସନ୍ତନ୍ହ କର ସଙ୍ଗା। ଦୂସରି ରତି ମମ କଥା ପ୍ରସଙ୍ଗା ॥

ଦୋ. ଗୁର ପଦ ପଙ୍କଜ ସେଵା ତୀସରି ଭଗତି ଅମାନ।

ଚୌଥି ଭଗତି ମମ ଗୁନ ଗନ କରି କପଟ ତଜି ଗାନ ॥ 35 ॥

ମନ୍ତ୍ର ଜାପ ମମ ଦୃଢ़ ବିସ୍ଵାସା। ପଞ୍ଚମ ଭଜନ ସୋ ବେଦ ପ୍ରକାସା ॥

ଛଠ ଦମ ସୀଲ ବିରତି ବହୁ କରମା। ନିରତ ନିରନ୍ତର ସଜ୍ଜନ ଧରମା ॥

ସାତଵଁ ସମ ମୋହି ମଯ ଜଗ ଦେଖା। ମୋତେଂ ସନ୍ତ ଅଧିକ କରି ଲେଖା ॥

ଆଠଵଁ ଜଥାଲାଭ ସନ୍ତୋଷା। ସପନେହୁଁ ନହିଂ ଦେଖି ପରଦୋଷା ॥

ନଵମ ସରଲ ସବ ସନ ଛଲହୀନା। ମମ ଭରୋସ ହିଯଁ ହରଷ ନ ଦୀନା ॥

ନଵ ମହୁଁ ଏକୁ ଜିନ୍ହ କେ ହୋଈ। ନାରି ପୁରୁଷ ସଚରାଚର କୋଈ ॥

ସୋଇ ଅତିସଯ ପ୍ରିଯ ଭାମିନି ମୋରେ। ସକଲ ପ୍ରକାର ଭଗତି ଦୃଢ़ ତୋରେମ୍ ॥

ଜୋଗି ବୃନ୍ଦ ଦୁରଲଭ ଗତି ଜୋଈ। ତୋ କହୁଁ ଆଜୁ ସୁଲଭ ଭି ସୋଈ ॥

ମମ ଦରସନ ଫଲ ପରମ ଅନୂପା। ଜୀଵ ପାଵ ନିଜ ସହଜ ସରୂପା ॥

ଜନକସୁତା କି ସୁଧି ଭାମିନୀ। ଜାନହି କହୁ କରିବରଗାମିନୀ ॥

ପମ୍ପା ସରହି ଜାହୁ ରଘୁରାଈ। ତହଁ ହୋଇହି ସୁଗ୍ରୀଵ ମିତାଈ ॥

ସୋ ସବ କହିହି ଦେଵ ରଘୁବୀରା। ଜାନତହୂଁ ପୂଛହୁ ମତିଧୀରା ॥

ବାର ବାର ପ୍ରଭୁ ପଦ ସିରୁ ନାଈ। ପ୍ରେମ ସହିତ ସବ କଥା ସୁନାଈ ॥

ଛଂ. କହି କଥା ସକଲ ବିଲୋକି ହରି ମୁଖ ହୃଦଯଁ ପଦ ପଙ୍କଜ ଧରେ।

ତଜି ଜୋଗ ପାଵକ ଦେହ ହରି ପଦ ଲୀନ ଭି ଜହଁ ନହିଂ ଫିରେ ॥

ନର ବିବିଧ କର୍ମ ଅଧର୍ମ ବହୁ ମତ ସୋକପ୍ରଦ ସବ ତ୍ଯାଗହୂ।

ବିସ୍ଵାସ କରି କହ ଦାସ ତୁଲସୀ ରାମ ପଦ ଅନୁରାଗହୂ ॥

ଦୋ. ଜାତି ହୀନ ଅଘ ଜନ୍ମ ମହି ମୁକ୍ତ କୀନ୍ହି ଅସି ନାରି।

ମହାମନ୍ଦ ମନ ସୁଖ ଚହସି ଐସେ ପ୍ରଭୁହି ବିସାରି ॥ 36 ॥

ଚଲେ ରାମ ତ୍ଯାଗା ବନ ସୋଊ। ଅତୁଲିତ ବଲ ନର କେହରି ଦୋଊ ॥

ବିରହୀ ଇଵ ପ୍ରଭୁ କରତ ବିଷାଦା। କହତ କଥା ଅନେକ ସମ୍ବାଦା ॥

ଲଛିମନ ଦେଖୁ ବିପିନ କି ସୋଭା। ଦେଖତ କେହି କର ମନ ନହିଂ ଛୋଭା ॥

ନାରି ସହିତ ସବ ଖଗ ମୃଗ ବୃନ୍ଦା। ମାନହୁଁ ମୋରି କରତ ହହିଂ ନିନ୍ଦା ॥

ହମହି ଦେଖି ମୃଗ ନିକର ପରାହୀଂ। ମୃଗୀଂ କହହିଂ ତୁମ୍ହ କହଁ ଭଯ ନାହୀମ୍ ॥

ତୁମ୍ହ ଆନନ୍ଦ କରହୁ ମୃଗ ଜାଏ। କଞ୍ଚନ ମୃଗ ଖୋଜନ ଏ ଆଏ ॥

ସଙ୍ଗ ଲାଇ କରିନୀଂ କରି ଲେହୀଂ। ମାନହୁଁ ମୋହି ସିଖାଵନୁ ଦେହୀମ୍ ॥

ସାସ୍ତ୍ର ସୁଚିନ୍ତିତ ପୁନି ପୁନି ଦେଖିଅ। ଭୂପ ସୁସେଵିତ ବସ ନହିଂ ଲେଖିଅ ॥

ରାଖିଅ ନାରି ଜଦପି ଉର ମାହୀଂ। ଜୁବତୀ ସାସ୍ତ୍ର ନୃପତି ବସ ନାହୀମ୍ ॥

ଦେଖହୁ ତାତ ବସନ୍ତ ସୁହାଵା। ପ୍ରିଯା ହୀନ ମୋହି ଭଯ ଉପଜାଵା ॥

ଦୋ. ବିରହ ବିକଲ ବଲହୀନ ମୋହି ଜାନେସି ନିପଟ ଅକେଲ।

ସହିତ ବିପିନ ମଧୁକର ଖଗ ମଦନ କୀନ୍ହ ବଗମେଲ ॥ 37(କ) ॥

ଦେଖି ଗଯୁ ଭ୍ରାତା ସହିତ ତାସୁ ଦୂତ ସୁନି ବାତ।

ଡେରା କୀନ୍ହେଉ ମନହୁଁ ତବ କଟକୁ ହଟକି ମନଜାତ ॥ 37(ଖ) ॥

ବିଟପ ବିସାଲ ଲତା ଅରୁଝାନୀ। ବିବିଧ ବିତାନ ଦିଏ ଜନୁ ତାନୀ ॥

କଦଲି ତାଲ ବର ଧୁଜା ପତାକା। ଦୈଖି ନ ମୋହ ଧୀର ମନ ଜାକା ॥

ବିବିଧ ଭାଁତି ଫୂଲେ ତରୁ ନାନା। ଜନୁ ବାନୈତ ବନେ ବହୁ ବାନା ॥

କହୁଁ କହୁଁ ସୁନ୍ଦର ବିଟପ ସୁହାଏ। ଜନୁ ଭଟ ବିଲଗ ବିଲଗ ହୋଇ ଛାଏ ॥

କୂଜତ ପିକ ମାନହୁଁ ଗଜ ମାତେ। ଢେକ ମହୋଖ ଊଁଟ ବିସରାତେ ॥

ମୋର ଚକୋର କୀର ବର ବାଜୀ। ପାରାଵତ ମରାଲ ସବ ତାଜୀ ॥

ତୀତିର ଲାଵକ ପଦଚର ଜୂଥା। ବରନି ନ ଜାଇ ମନୋଜ ବରୁଥା ॥

ରଥ ଗିରି ସିଲା ଦୁନ୍ଦୁଭୀ ଝରନା। ଚାତକ ବନ୍ଦୀ ଗୁନ ଗନ ବରନା ॥

ମଧୁକର ମୁଖର ଭେରି ସହନାଈ। ତ୍ରିବିଧ ବଯାରି ବସୀଠୀଂ ଆଈ ॥

ଚତୁରଙ୍ଗିନୀ ସେନ ସଁଗ ଲୀନ୍ହେଂ। ବିଚରତ ସବହି ଚୁନୌତୀ ଦୀନ୍ହେମ୍ ॥

ଲଛିମନ ଦେଖତ କାମ ଅନୀକା। ରହହିଂ ଧୀର ତିନ୍ହ କୈ ଜଗ ଲୀକା ॥

ଏହି କେଂ ଏକ ପରମ ବଲ ନାରୀ। ତେହି ତେଂ ଉବର ସୁଭଟ ସୋଇ ଭାରୀ ॥

ଦୋ. ତାତ ତୀନି ଅତି ପ୍ରବଲ ଖଲ କାମ କ୍ରୋଧ ଅରୁ ଲୋଭ।

ମୁନି ବିଗ୍ଯାନ ଧାମ ମନ କରହିଂ ନିମିଷ ମହୁଁ ଛୋଭ ॥ 38(କ) ॥

ଲୋଭ କେଂ ଇଚ୍ଛା ଦମ୍ଭ ବଲ କାମ କେଂ କେଵଲ ନାରି।

କ୍ରୋଧ କେ ପରୁଷ ବଚନ ବଲ ମୁନିବର କହହିଂ ବିଚାରି ॥ 38(ଖ) ॥

ଗୁନାତୀତ ସଚରାଚର ସ୍ଵାମୀ। ରାମ ଉମା ସବ ଅନ୍ତରଜାମୀ ॥

କାମିନ୍ହ କୈ ଦୀନତା ଦେଖାଈ। ଧୀରନ୍ହ କେଂ ମନ ବିରତି ଦୃଢ़ଆଈ ॥

କ୍ରୋଧ ମନୋଜ ଲୋଭ ମଦ ମାଯା। ଛୂଟହିଂ ସକଲ ରାମ କୀଂ ଦାଯା ॥

ସୋ ନର ଇନ୍ଦ୍ରଜାଲ ନହିଂ ଭୂଲା। ଜା ପର ହୋଇ ସୋ ନଟ ଅନୁକୂଲା ॥

ଉମା କହୁଁ ମୈଂ ଅନୁଭଵ ଅପନା। ସତ ହରି ଭଜନୁ ଜଗତ ସବ ସପନା ॥

ପୁନି ପ୍ରଭୁ ଗେ ସରୋବର ତୀରା। ପମ୍ପା ନାମ ସୁଭଗ ଗମ୍ଭୀରା ॥

ସନ୍ତ ହୃଦଯ ଜସ ନିର୍ମଲ ବାରୀ। ବାଁଧେ ଘାଟ ମନୋହର ଚାରୀ ॥

ଜହଁ ତହଁ ପିଅହିଂ ବିବିଧ ମୃଗ ନୀରା। ଜନୁ ଉଦାର ଗୃହ ଜାଚକ ଭୀରା ॥

ଦୋ. ପୁରିନି ସବନ ଓଟ ଜଲ ବେଗି ନ ପାଇଅ ମର୍ମ।

ମାଯାଛନ୍ନ ନ ଦେଖିଐ ଜୈସେ ନିର୍ଗୁନ ବ୍ରହ୍ମ ॥ 39(କ) ॥

ସୁଖି ମୀନ ସବ ଏକରସ ଅତି ଅଗାଧ ଜଲ ମାହିଂ।

ଜଥା ଧର୍ମସୀଲନ୍ହ କେ ଦିନ ସୁଖ ସଞ୍ଜୁତ ଜାହିମ୍ ॥ 39(ଖ) ॥

ବିକସେ ସରସିଜ ନାନା ରଙ୍ଗା। ମଧୁର ମୁଖର ଗୁଞ୍ଜତ ବହୁ ଭୃଙ୍ଗା ॥

ବୋଲତ ଜଲକୁକ୍କୁଟ କଲହଂସା। ପ୍ରଭୁ ବିଲୋକି ଜନୁ କରତ ପ୍ରସଂସା ॥

ଚକ୍ରଵାକ ବକ ଖଗ ସମୁଦାଈ। ଦେଖତ ବନି ବରନି ନହିଂ ଜାଈ ॥

ସୁନ୍ଦର ଖଗ ଗନ ଗିରା ସୁହାଈ। ଜାତ ପଥିକ ଜନୁ ଲେତ ବୋଲାଈ ॥

ତାଲ ସମୀପ ମୁନିନ୍ହ ଗୃହ ଛାଏ। ଚହୁ ଦିସି କାନନ ବିଟପ ସୁହାଏ ॥

ଚମ୍ପକ ବକୁଲ କଦମ୍ବ ତମାଲା। ପାଟଲ ପନସ ପରାସ ରସାଲା ॥

ନଵ ପଲ୍ଲଵ କୁସୁମିତ ତରୁ ନାନା। ଚଞ୍ଚରୀକ ପଟଲୀ କର ଗାନା ॥

ସୀତଲ ମନ୍ଦ ସୁଗନ୍ଧ ସୁଭ୍AU। ସନ୍ତତ ବହି ମନୋହର ବ୍AU ॥

କୁହୂ କୁହୂ କୋକିଲ ଧୁନି କରହୀଂ। ସୁନି ରଵ ସରସ ଧ୍ଯାନ ମୁନି ଟରହୀମ୍ ॥

ଦୋ. ଫଲ ଭାରନ ନମି ବିଟପ ସବ ରହେ ଭୂମି ନିଅରାଇ।

ପର ଉପକାରୀ ପୁରୁଷ ଜିମି ନଵହିଂ ସୁସମ୍ପତି ପାଇ ॥ 40 ॥

ଦେଖି ରାମ ଅତି ରୁଚିର ତଲାଵା। ମଜ୍ଜନୁ କୀନ୍ହ ପରମ ସୁଖ ପାଵା ॥

ଦେଖୀ ସୁନ୍ଦର ତରୁବର ଛାଯା। ବୈଠେ ଅନୁଜ ସହିତ ରଘୁରାଯା ॥

ତହଁ ପୁନି ସକଲ ଦେଵ ମୁନି ଆଏ। ଅସ୍ତୁତି କରି ନିଜ ଧାମ ସିଧାଏ ॥

ବୈଠେ ପରମ ପ୍ରସନ୍ନ କୃପାଲା। କହତ ଅନୁଜ ସନ କଥା ରସାଲା ॥

ବିରହଵନ୍ତ ଭଗଵନ୍ତହି ଦେଖୀ। ନାରଦ ମନ ଭା ସୋଚ ବିସେଷୀ ॥

ମୋର ସାପ କରି ଅଙ୍ଗୀକାରା। ସହତ ରାମ ନାନା ଦୁଖ ଭାରା ॥

ଐସେ ପ୍ରଭୁହି ବିଲୋକୁଁ ଜାଈ। ପୁନି ନ ବନିହି ଅସ ଅଵସରୁ ଆଈ ॥

ଯହ ବିଚାରି ନାରଦ କର ବୀନା। ଗେ ଜହାଁ ପ୍ରଭୁ ସୁଖ ଆସୀନା ॥

ଗାଵତ ରାମ ଚରିତ ମୃଦୁ ବାନୀ। ପ୍ରେମ ସହିତ ବହୁ ଭାଁତି ବଖାନୀ ॥

କରତ ଦଣ୍ଡଵତ ଲିଏ ଉଠାଈ। ରାଖେ ବହୁତ ବାର ଉର ଲାଈ ॥

ସ୍ଵାଗତ ପୂଁଛି ନିକଟ ବୈଠାରେ। ଲଛିମନ ସାଦର ଚରନ ପଖାରେ ॥

ଦୋ. ନାନା ବିଧି ବିନତୀ କରି ପ୍ରଭୁ ପ୍ରସନ୍ନ ଜିଯଁ ଜାନି।

ନାରଦ ବୋଲେ ବଚନ ତବ ଜୋରି ସରୋରୁହ ପାନି ॥ 41 ॥

ସୁନହୁ ଉଦାର ସହଜ ରଘୁନାଯକ। ସୁନ୍ଦର ଅଗମ ସୁଗମ ବର ଦାଯକ ॥

ଦେହୁ ଏକ ବର ମାଗୁଁ ସ୍ଵାମୀ। ଜଦ୍ଯପି ଜାନତ ଅନ୍ତରଜାମୀ ॥

ଜାନହୁ ମୁନି ତୁମ୍ହ ମୋର ସୁଭ୍AU। ଜନ ସନ କବହୁଁ କି କରୁଁ ଦୁର୍AU ॥

କଵନ ବସ୍ତୁ ଅସି ପ୍ରିଯ ମୋହି ଲାଗୀ। ଜୋ ମୁନିବର ନ ସକହୁ ତୁମ୍ହ ମାଗୀ ॥

ଜନ କହୁଁ କଛୁ ଅଦେଯ ନହିଂ ମୋରେଂ। ଅସ ବିସ୍ଵାସ ତଜହୁ ଜନି ଭୋରେମ୍ ॥

ତବ ନାରଦ ବୋଲେ ହରଷାଈ । ଅସ ବର ମାଗୁଁ କରୁଁ ଢିଠାଈ ॥

ଜଦ୍ଯପି ପ୍ରଭୁ କେ ନାମ ଅନେକା। ଶ୍ରୁତି କହ ଅଧିକ ଏକ ତେଂ ଏକା ॥

ରାମ ସକଲ ନାମନ୍ହ ତେ ଅଧିକା। ହୌ ନାଥ ଅଘ ଖଗ ଗନ ବଧିକା ॥

ଦୋ. ରାକା ରଜନୀ ଭଗତି ତଵ ରାମ ନାମ ସୋଇ ସୋମ।

ଅପର ନାମ ଉଡଗନ ବିମଲ ବସୁହୁଁ ଭଗତ ଉର ବ୍ଯୋମ ॥ 42(କ) ॥

ଏଵମସ୍ତୁ ମୁନି ସନ କହେଉ କୃପାସିନ୍ଧୁ ରଘୁନାଥ।

ତବ ନାରଦ ମନ ହରଷ ଅତି ପ୍ରଭୁ ପଦ ନାଯୁ ମାଥ ॥ 42(ଖ) ॥

ଅତି ପ୍ରସନ୍ନ ରଘୁନାଥହି ଜାନୀ। ପୁନି ନାରଦ ବୋଲେ ମୃଦୁ ବାନୀ ॥

ରାମ ଜବହିଂ ପ୍ରେରେଉ ନିଜ ମାଯା। ମୋହେହୁ ମୋହି ସୁନହୁ ରଘୁରାଯା ॥

ତବ ବିବାହ ମୈଂ ଚାହୁଁ କୀନ୍ହା। ପ୍ରଭୁ କେହି କାରନ କରୈ ନ ଦୀନ୍ହା ॥

ସୁନୁ ମୁନି ତୋହି କହୁଁ ସହରୋସା। ଭଜହିଂ ଜେ ମୋହି ତଜି ସକଲ ଭରୋସା ॥

କରୁଁ ସଦା ତିନ୍ହ କୈ ରଖଵାରୀ। ଜିମି ବାଲକ ରାଖି ମହତାରୀ ॥

ଗହ ସିସୁ ବଚ୍ଛ ଅନଲ ଅହି ଧାଈ। ତହଁ ରାଖି ଜନନୀ ଅରଗାଈ ॥

ପ୍ରୌଢ़ ଭେଁ ତେହି ସୁତ ପର ମାତା। ପ୍ରୀତି କରି ନହିଂ ପାଛିଲି ବାତା ॥

ମୋରେ ପ୍ରୌଢ़ ତନଯ ସମ ଗ୍ଯାନୀ। ବାଲକ ସୁତ ସମ ଦାସ ଅମାନୀ ॥

ଜନହି ମୋର ବଲ ନିଜ ବଲ ତାହୀ। ଦୁହୁ କହଁ କାମ କ୍ରୋଧ ରିପୁ ଆହୀ ॥

ଯହ ବିଚାରି ପଣ୍ଡିତ ମୋହି ଭଜହୀଂ। ପାଏହୁଁ ଗ୍ଯାନ ଭଗତି ନହିଂ ତଜହୀମ୍ ॥

ଦୋ. କାମ କ୍ରୋଧ ଲୋଭାଦି ମଦ ପ୍ରବଲ ମୋହ କୈ ଧାରି।

ତିନ୍ହ ମହଁ ଅତି ଦାରୁନ ଦୁଖଦ ମାଯାରୂପୀ ନାରି ॥ 43 ॥

ସୁନି ମୁନି କହ ପୁରାନ ଶ୍ରୁତି ସନ୍ତା। ମୋହ ବିପିନ କହୁଁ ନାରି ବସନ୍ତା ॥

ଜପ ତପ ନେମ ଜଲାଶ୍ରଯ ଝାରୀ। ହୋଇ ଗ୍ରୀଷମ ସୋଷି ସବ ନାରୀ ॥

କାମ କ୍ରୋଧ ମଦ ମତ୍ସର ଭେକା। ଇନ୍ହହି ହରଷପ୍ରଦ ବରଷା ଏକା ॥

ଦୁର୍ବାସନା କୁମୁଦ ସମୁଦାଈ। ତିନ୍ହ କହଁ ସରଦ ସଦା ସୁଖଦାଈ ॥

ଧର୍ମ ସକଲ ସରସୀରୁହ ବୃନ୍ଦା। ହୋଇ ହିମ ତିନ୍ହହି ଦହି ସୁଖ ମନ୍ଦା ॥

ପୁନି ମମତା ଜଵାସ ବହୁତାଈ। ପଲୁହି ନାରି ସିସିର ରିତୁ ପାଈ ॥

ପାପ ଉଲୂକ ନିକର ସୁଖକାରୀ। ନାରି ନିବିଡ़ ରଜନୀ ଅଁଧିଆରୀ ॥

ବୁଧି ବଲ ସୀଲ ସତ୍ଯ ସବ ମୀନା। ବନସୀ ସମ ତ୍ରିଯ କହହିଂ ପ୍ରବୀନା ॥

ଦୋ. ଅଵଗୁନ ମୂଲ ସୂଲପ୍ରଦ ପ୍ରମଦା ସବ ଦୁଖ ଖାନି।

ତାତେ କୀନ୍ହ ନିଵାରନ ମୁନି ମୈଂ ଯହ ଜିଯଁ ଜାନି ॥ 44 ॥

ସୁନି ରଘୁପତି କେ ବଚନ ସୁହାଏ। ମୁନି ତନ ପୁଲକ ନଯନ ଭରି ଆଏ ॥

କହହୁ କଵନ ପ୍ରଭୁ କୈ ଅସି ରୀତୀ। ସେଵକ ପର ମମତା ଅରୁ ପ୍ରୀତୀ ॥

ଜେ ନ ଭଜହିଂ ଅସ ପ୍ରଭୁ ଭ୍ରମ ତ୍ଯାଗୀ। ଗ୍ଯାନ ରଙ୍କ ନର ମନ୍ଦ ଅଭାଗୀ ॥

ପୁନି ସାଦର ବୋଲେ ମୁନି ନାରଦ। ସୁନହୁ ରାମ ବିଗ୍ଯାନ ବିସାରଦ ॥

ସନ୍ତନ୍ହ କେ ଲଚ୍ଛନ ରଘୁବୀରା। କହହୁ ନାଥ ଭଵ ଭଞ୍ଜନ ଭୀରା ॥

ସୁନୁ ମୁନି ସନ୍ତନ୍ହ କେ ଗୁନ କହୂଁ। ଜିନ୍ହ ତେ ମୈଂ ଉନ୍ହ କେଂ ବସ ରହୂଁ ॥

ଷଟ ବିକାର ଜିତ ଅନଘ ଅକାମା। ଅଚଲ ଅକିଞ୍ଚନ ସୁଚି ସୁଖଧାମା ॥

ଅମିତବୋଧ ଅନୀହ ମିତଭୋଗୀ। ସତ୍ଯସାର କବି କୋବିଦ ଜୋଗୀ ॥

ସାଵଧାନ ମାନଦ ମଦହୀନା। ଧୀର ଧର୍ମ ଗତି ପରମ ପ୍ରବୀନା ॥

ଦୋ. ଗୁନାଗାର ସଂସାର ଦୁଖ ରହିତ ବିଗତ ସନ୍ଦେହ ॥

ତଜି ମମ ଚରନ ସରୋଜ ପ୍ରିଯ ତିନ୍ହ କହୁଁ ଦେହ ନ ଗେହ ॥ 45 ॥

ନିଜ ଗୁନ ଶ୍ରଵନ ସୁନତ ସକୁଚାହୀଂ। ପର ଗୁନ ସୁନତ ଅଧିକ ହରଷାହୀମ୍ ॥

ସମ ସୀତଲ ନହିଂ ତ୍ଯାଗହିଂ ନୀତୀ। ସରଲ ସୁଭାଉ ସବହିଂ ସନ ପ୍ରୀତୀ ॥

ଜପ ତପ ବ୍ରତ ଦମ ସଞ୍ଜମ ନେମା। ଗୁରୁ ଗୋବିନ୍ଦ ବିପ୍ର ପଦ ପ୍ରେମା ॥

ଶ୍ରଦ୍ଧା ଛମା ମଯତ୍ରୀ ଦାଯା। ମୁଦିତା ମମ ପଦ ପ୍ରୀତି ଅମାଯା ॥

ବିରତି ବିବେକ ବିନଯ ବିଗ୍ଯାନା। ବୋଧ ଜଥାରଥ ବେଦ ପୁରାନା ॥

ଦମ୍ଭ ମାନ ମଦ କରହିଂ ନ କ୍AU। ଭୂଲି ନ ଦେହିଂ କୁମାରଗ ପ୍AU ॥

ଗାଵହିଂ ସୁନହିଂ ସଦା ମମ ଲୀଲା। ହେତୁ ରହିତ ପରହିତ ରତ ସୀଲା ॥

ମୁନି ସୁନୁ ସାଧୁନ୍ହ କେ ଗୁନ ଜେତେ। କହି ନ ସକହିଂ ସାରଦ ଶ୍ରୁତି ତେତେ ॥

ଛଂ. କହି ସକ ନ ସାରଦ ସେଷ ନାରଦ ସୁନତ ପଦ ପଙ୍କଜ ଗହେ।

ଅସ ଦୀନବନ୍ଧୁ କୃପାଲ ଅପନେ ଭଗତ ଗୁନ ନିଜ ମୁଖ କହେ ॥

ସିରୁ ନାହ ବାରହିଂ ବାର ଚରନନ୍ହି ବ୍ରହ୍ମପୁର ନାରଦ ଗେ ॥

ତେ ଧନ୍ଯ ତୁଲସୀଦାସ ଆସ ବିହାଇ ଜେ ହରି ରଁଗ ରଁଏ ॥

ଦୋ. ରାଵନାରି ଜସୁ ପାଵନ ଗାଵହିଂ ସୁନହିଂ ଜେ ଲୋଗ।

ରାମ ଭଗତି ଦୃଢ़ ପାଵହିଂ ବିନୁ ବିରାଗ ଜପ ଜୋଗ ॥ 46(କ) ॥

ଦୀପ ସିଖା ସମ ଜୁବତି ତନ ମନ ଜନି ହୋସି ପତଙ୍ଗ।

ଭଜହି ରାମ ତଜି କାମ ମଦ କରହି ସଦା ସତସଙ୍ଗ ॥ 46(ଖ) ॥

ମାସପାରାଯଣ, ବାଈସଵାଁ ଵିଶ୍ରାମ

ଇତି ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମଚରିତମାନସେ ସକଲକଲିକଲୁଷଵିଧ୍ଵଂସନେ

ତୃତୀଯଃ ସୋପାନଃ ସମାପ୍ତଃ।

(ଅରଣ୍ଯକାଣ୍ଡ ସମାପ୍ତ)

Roman (IAST) Transliteration

śrī gaṇeśāya namaḥ

śrī jānakīvallabho vijayate

śrī rāmacaritamānasa

tṛtīya sopāna (araṇyakāṇḍa)

mūlaṃ dharmatarorvivekajaladheḥ pūrṇendumānandadaṃ

vairāgyāmbujabhāskaraṃ hyaghaghanadhvāntāpahaṃ tāpaham|

mohāmbhodharapūgapāṭanavidhau svaḥsambhavaṃ śaṅkaraṃ

vande brahmakulaṃ kalaṅkaśamanaṃ śrīrāmabhūpapriyam || 1 ||

sāndrānandapayodasaubhagatanuṃ pītāmbaraṃ sundaraṃ

pāṇau bāṇaśarāsanaṃ kaṭilasattūṇīrabhāraṃ varam

rājīvāyatalocanaṃ dhṛtajaṭājūṭena saṃśobhitaṃ

sītālakṣmaṇasaṃyutaṃ pathigataṃ rāmābhirāmaṃ bhaje || 2 ||

so. umā rāma guna gūḍha़ paṇḍita muni pāvahiṃ birati|

pāvahiṃ moha bimūḍha़ je hari bimukha na dharma rati ||

pura nara bharata prīti maiṃ gāī| mati anurūpa anūpa suhāī ||

aba prabhu carita sunahu ati pāvana| karata je bana sura nara muni bhāvana ||

eka bāra cuni kusuma suhāe| nija kara bhūṣana rāma banāe ||

sītahi pahirāe prabhu sādara| baiṭhe phaṭika silā para sundara ||

surapati suta dhari bāyasa beṣā| saṭha cāhata raghupati bala dekhā ||

jimi pipīlikā sāgara thāhā| mahā mandamati pāvana cāhā ||

sītā carana cauñca hati bhāgā| mūḍha़ mandamati kārana kāgā ||

calā rudhira raghunāyaka jānā| sīṅka dhanuṣa sāyaka sandhānā ||

do. ati kṛpāla raghunāyaka sadā dīna para neha|

tā sana āi kīnha chalu mūrakha avaguna geha || 1 ||

prerita mantra brahmasara dhāvā| calā bhāji bāyasa bhaya pāvā ||

dhari nija rupa gayu pitu pāhīṃ| rāma bimukha rākhā tehi nāhīm ||

bhā nirāsa upajī mana trāsā| jathā cakra bhaya riṣi durbāsā ||

brahmadhāma sivapura saba lokā| phirā śramita byākula bhaya sokā ||

kāhū~ baiṭhana kahā na ohī| rākhi ko saki rāma kara drohī ||

mātu mṛtyu pitu samana samānā| sudhā hoi biṣa sunu harijānā ||

mitra kari sata ripu kai karanī| tā kaha~ bibudhanadī baitaranī ||

saba jagu tāhi analahu te tātā| jo raghubīra bimukha sunu bhrātā ||

nārada dekhā bikala jayantā| lāgi dayā komala cita santā ||

paṭhavā turata rāma pahiṃ tāhī| kahesi pukāri pranata hita pāhī ||

ātura sabhaya gahesi pada jāī| trāhi trāhi dayāla raghurāī ||

atulita bala atulita prabhutāī| maiṃ matimanda jāni nahiṃ pāī ||

nija kṛta karma janita phala pāyu~| aba prabhu pāhi sarana taki āyu~ ||

suni kṛpāla ati ārata bānī| ekanayana kari tajā bhavānī ||

so. kīnha moha basa droha jadyapi tehi kara badha ucita|

prabhu chāḍa़eu kari choha ko kṛpāla raghubīra sama || 2 ||

raghupati citrakūṭa basi nānā| carita kie śruti sudhā samānā ||

bahuri rāma asa mana anumānā| hoihi bhīra sabahiṃ mohi jānā ||

sakala muninha sana bidā karāī| sītā sahita cale dvau bhāī ||

atri ke āśrama jaba prabhu gayū| sunata mahāmuni haraṣita bhayū ||

pulakita gāta atri uṭhi dhāe| dekhi rāmu ātura cali āe ||

karata daṇḍavata muni ura lāe| prema bāri dvau jana anhavāe ||

dekhi rāma chabi nayana juḍa़āne| sādara nija āśrama taba āne ||

kari pūjā kahi bacana suhāe| die mūla phala prabhu mana bhāe ||

so. prabhu āsana āsīna bhari locana sobhā nirakhi|

munibara parama prabīna jori pāni astuti karata || 3 ||

chaṃ. namāmi bhakta vatsalaṃ| kṛpālu śīla komalam ||

bhajāmi te padāmbujaṃ| akāmināṃ svadhāmadam ||

nikāma śyāma sundaraṃ| bhavāmbunātha mandaram ||

praphulla kañja locanaṃ| madādi doṣa mocanam ||

pralamba bāhu vikramaṃ| prabho'prameya vaibhavam ||

niṣaṅga cāpa sāyakaṃ| dharaṃ triloka nāyakam ||

dineśa vaṃśa maṇḍanaṃ| maheśa cāpa khaṇḍanam ||

munīndra santa rañjanaṃ| surāri vṛnda bhañjanam ||

manoja vairi vanditaṃ| ajādi deva sevitam ||

viśuddha bodha vigrahaṃ| samasta dūṣaṇāpaham ||

namāmi indirā patiṃ| sukhākaraṃ satāṃ gatim ||

bhaje saśakti sānujaṃ| śacī patiṃ priyānujam ||

tvadaṅghri mūla ye narāḥ| bhajanti hīna matsarā ||

patanti no bhavārṇave| vitarka vīci saṅkule ||

vivikta vāsinaḥ sadā| bhajanti muktaye mudā ||

nirasya indriyādikaṃ| prayānti te gatiṃ svakam ||

tamekamabhdutaṃ prabhuṃ| nirīhamīśvaraṃ vibhum ||

jagadguruṃ ca śāśvataṃ| turīyameva kevalam ||

bhajāmi bhāva vallabhaṃ| kuyogināṃ sudurlabham ||

svabhakta kalpa pādapaṃ| samaṃ susevyamanvaham ||

anūpa rūpa bhūpatiṃ| nato'hamurvijā patim ||

prasīda me namāmi te| padābja bhakti dehi me ||

paṭhanti ye stavaṃ idaṃ| narādareṇa te padam ||

vrajanti nātra saṃśayaṃ| tvadīya bhakti saṃyutā ||

do. binatī kari muni nāi siru kaha kara jori bahori|

carana saroruha nātha jani kabahu~ tajai mati mori || 4 ||

śrī gaṇeśāya namaḥ

śrī jānakīvallabho vijayate

śrī rāmacaritamānasa

----------

tṛtīya sopāna

(araṇyakāṇḍa)

śloka