📄 Save this Stotram as PDF Click the button to open the Save dialog
How to save: 1 Click "Save as PDF" 2 A dialog opens 3 Choose "Save as PDF" as printer 4 Click Save
ପ୍ରଶ୍ନୋପନିଷଦ୍ - ଚତୁର୍ଥଃ ପ୍ରଶ୍ନଃ
Prashnopanishad - Chaturthah Prashnah
Oriya
ଚତୁର୍ଥଃ ପ୍ରଶ୍ନଃ
ଅଥ ହୈନଂ ସୌର୍ଯାଯଣି ଗାର୍ଗ୍ଯଃ ପପ୍ରଚ୍ଛ।
ଭଗଵନ୍ନେତସ୍ମି-ନ୍ପୁରୁଷେ କାନି ସ୍ଵପନ୍ତି କାନ୍ଯସ୍ମିଞ୍ଜାଗ୍ରତି କତର ଏଷ ଦେଵ-ସ୍ସ୍ଵପ୍ନା-ନ୍ପଶ୍ଯତି କସ୍ଯୈତତ୍ସୁଖ-ମ୍ଭଵତି କସ୍ମିନ୍ନୁ ସର୍ଵେ ସମ୍ପ୍ରତିଷ୍ଠିତା ଭଵନ୍ତୀତି ॥1॥
ତସ୍ମୈ ସ ହୋଵାଚ। ଯଥ ଗାର୍ଗ୍ଯ ମରୀଚଯୋ-ଽର୍କସ୍ଯାସ୍ତ-ଙ୍ଗଚ୍ଛତ-ସ୍ସର୍ଵା ଏତସ୍ମିଂସ୍ତେଜୋମଣ୍ଡଲ ଏକୀଭଵନ୍ତି।
ତାଃ ପୁନଃ ପୁନରୁଦଯତଃ ପ୍ରଚରନ୍ତ୍ଯେଵଂ ହ ଵୈ ତ-ଥ୍ସର୍ଵ-ମ୍ପରେ ଦେଵେ ମନସ୍ଯେକୀଭଵତି।
ତେନ ତର୍​ହ୍ଯେଷ ପୁରୁଷୋ ନ ଶୃଣୋତି ନ ପଶ୍ଯତି ନ ଜିଘ୍ରତି ନ ରସଯତେ ନ ସ୍ପୃଶତେ ନାଭିଵଦତେ ନାଦତ୍ତେ ନାନନ୍ଦଯତେ ନ ଵିସୃଜତେ ନେଯାଯତେ ସ୍ଵପିତୀତ୍ଯାଚକ୍ଷତେ ॥2॥
ପ୍ରାଣାଗ୍ରଯ ଏଵୈତସ୍ମି-ନ୍ପୁରେ ଜାଗ୍ରତି।
ଗାର୍​ହପତ୍ଯୋ ହ ଵା ଏଷୋ-ଽପାନୋ ଵ୍ଯାନୋ-ଽନ୍ଵାହାର୍ଯପଚନୋ ଯଦ୍ ଗାର୍​ହପତ୍ଯା-ତ୍ପ୍ରଣୀଯତେ ପ୍ରଣଯନାଦାହଵନୀଯଃ ପ୍ରାଣଃ ॥3॥
ଯଦୁଚ୍ଛ୍ଵାସନିସ୍ଶ୍ଵାସାଵେତାଵାହୁତୀ ସମ-ନ୍ନଯତୀତି ସ ସମାନଃ।
ମନୋ ହ ଵାଵ ଯଜମାନଃ ଇଷ୍ଟଫଲମେଵୋଦାନ-ସ୍ସ ଏନଂ-ଯଁଜମାନମହରହର୍ବ୍ରହ୍ମ ଗମଯତି ॥4॥
ଅତ୍ରୈଷ ଦେଵ-ସ୍ସ୍ଵପ୍ନେ ମହିମାନମନୁଭଵତି।
ଯଦ୍ ଦୃଷ୍ଟ-ନ୍ଦୃଷ୍ଟମନୁପଶ୍ଯତି ଶ୍ରୁତଂ ଶ୍ରୁତମେଵାର୍ଥମନୁଶୃଣୋତି ଦେଶଦିଗନ୍ତରୈଶ୍ଚ ପ୍ରତ୍ଯନୁଭୂତ-ମ୍ପୁନଃ ପୁନଃ ପ୍ରତ୍ଯନୁଭଵତି ଦୃଷ୍ଟ-ଞ୍ଚାଦୃଷ୍ଟ-ଞ୍ଚ ଶ୍ରୁତ-ଞ୍ଚାଶ୍ରୁତ-ଞ୍ଚାନୁଭୂତ-ଞ୍ଚାନନୁଭୂତ-ଞ୍ଚ ସଚ୍ଚାସଚ୍ଚ ସର୍ଵ-ମ୍ପଶ୍ଯତି ସର୍ଵଃ ପସ୍ଯତି ॥5॥
ସ ଯଦା ତେଜସାଭିଭୂତୋ ଭଵତ୍ଯତ୍ରୈଷ ଦେଵ-ସ୍ସ୍ଵପ୍ନା-ନ୍ନ ପଶ୍ଯତ୍ଯଥ ଯଦୈତସ୍ମିଞ୍ଶରୀରେ ଏତତ୍ସୁଖ-ମ୍ଭଵତି ॥6॥
ସ ଯଥା ସୋଭ୍ଯ ଵଯାଂସି ଵସୋଵୃକ୍ଷଂ ସମ୍ପ୍ରତିଷ୍ଠନ୍ତେ ଏଵଂ ହ ଵୈ ତ-ଥ୍ସର୍ଵ-ମ୍ପର ଆତ୍ମନି ସମ୍ପ୍ରତିଷ୍ଠତେ ॥7॥
ପୃଥିଵୀ ଚ ପୃଥିଵୀମାତ୍ରା ଚାପଶ୍ଚାପୋମାତ୍ରା ଚ ତେଜଶ୍ଚ ତେଜୋମାତ୍ରା ଚ ଵାଯୁଶ୍ଚ ଵାଯୁମାତ୍ରା ଚାକାଶଶ୍ଚାକାଶମାତ୍ରା ଚ ଚକ୍ଷୁଶ୍ଚ ଦ୍ରଷ୍ଟଵ୍ଯ-ଞ୍ଚ ଶ୍ରୋତ୍ର-ଞ୍ଚ ଶ୍ରୋତଵ୍ଯ-ଞ୍ଚ ଘ୍ରାଣ-ଞ୍ଚ ଘ୍ରାତଵ୍ଯ-ଞ୍ଚ ରସଶ୍ଚ ରସଯିତଵ୍ଯ-ଞ୍ଚ ତ୍ଵକ୍ଚ ସ୍ପର୍​ଶଯିତଵ୍ଯ-ଞ୍ଚ ଵାକ୍ଚ ଵକ୍ତଵ୍ଯ-ଞ୍ଚ ହସ୍ତୌ ଚାଦାତଵ୍ଯ-ଞ୍ଚୋପସ୍ଥଶ୍ଚାନନ୍ଦଯିତଵ୍ଯ-ଞ୍ଚ ପାଯୁଶ୍ଚ ଵିସର୍ଜଯିତଵ୍ଯ-ଞ୍ଚ ଯାଦୌ ଚ ଗନ୍ତଵ୍ଯ-ଞ୍ଚ ମନଶ୍ଚ ମନ୍ତଵ୍ଯ-ଞ୍ଚ ବୁଦ୍ଧିଶ୍ଚ ବୋଦ୍ଧଵ୍ଯ-ଞ୍ଚାହଙ୍କାରଶ୍ଚାହଙ୍କର୍ତଵ୍ଯ-ଞ୍ଚ ଚିତ୍ତ-ଞ୍ଚ ଚେତଯିତଵ୍ଯ-ଞ୍ଚ ତେଜଶ୍ଚ ଵିଦ୍ଯୋତଯିତଵ୍ଯ-ଞ୍ଚ ପ୍ରାଣଶ୍ଚ ଵିଦ୍ଯାରଯିତଵ୍ଯ-ଞ୍ଚ ॥8॥
ଏଷ ହି ଦ୍ରଷ୍ଟ ସ୍ପ୍ରଷ୍ଟା ଶ୍ରୋତା ଘ୍ରାତା ରସଯିତା ମନ୍ତା ବୋଦ୍ଧା କର୍ତା ଵିଜ୍ଞାନାତ୍ମା ପୁରୁଷଃ।
ସ ପରେ-ଽକ୍ଷର ଆତ୍ମନି ସମ୍ପ୍ରତିଷ୍ଠତେ ॥9॥
ପରମେଵାକ୍ଷର-ମ୍ପ୍ରତିପଦ୍ଯତେ ସ ଯୋ ହ ଵୈ ତଦଚ୍ଛାଯମଶରୀରମ୍ଲୋହିତଂ ଶୁଭ୍ରମକ୍ଷରଂ-ଵେଁଦଯତେ ଯସ୍ତୁ ସୋମ୍ଯ ସ ସର୍ଵଜ୍ଞ-ସ୍ସର୍ଵୋ ଭଵତି ତଦେଷ ଶ୍ଲୋକଃ ॥10॥
ଵିଜ୍ଞାନାତ୍ମା ସହ ଦେଵୈଶ୍ଚ ସର୍ଵୈଃ ପ୍ରାଣା ଭୁତାନି ସମ୍ପ୍ରତିଷ୍ଠନ୍ତି ଯତ୍ର।
ତଦକ୍ଷରଂ-ଵେଁଦଯତେ ଯସ୍ତୁ ସୋମ୍ଯ ସ ସର୍ଵଜ୍ଞ-ସ୍ସର୍ଵମେଵାଵିଵେଶେତି ॥11॥
Roman (IAST) Transliteration
caturthaḥ praśnaḥ
atha hainaṃ sauryāyaṇi gārgyaḥ papraccha|
bhagavannetasmi-npuruṣe kāni svapanti kānyasmiñjāgrati katara eṣa deva-ssvapnā-npaśyati kasyaitatsukha-mbhavati kasminnu sarve sampratiṣṭhitā bhavantīti ||1||
tasmai sa hovāca| yatha gārgya marīcayo-'rkasyāsta-ṅgacchata-ssarvā etasmiṃstejomaṇḍala ekībhavanti|
tāḥ punaḥ punarudayataḥ pracarantyevaṃ ha vai ta-thsarva-mpare deve manasyekībhavati|
tena tar​hyeṣa puruṣo na śṛṇoti na paśyati na jighrati na rasayate na spṛśate nābhivadate nādatte nānandayate na visṛjate neyāyate svapitītyācakṣate ||2||
prāṇāgraya evaitasmi-npure jāgrati|
gār​hapatyo ha vā eṣo-'pāno vyāno-'nvāhāryapacano yad gār​hapatyā-tpraṇīyate praṇayanādāhavanīyaḥ prāṇaḥ ||3||
yaducchvāsanisśvāsāvetāvāhutī sama-nnayatīti sa samānaḥ|
mano ha vāva yajamānaḥ iṣṭaphalamevodāna-ssa enaṃ-ya~jamānamaharaharbrahma gamayati ||4||
atraiṣa deva-ssvapne mahimānamanubhavati|
yad dṛṣṭa-ndṛṣṭamanupaśyati śrutaṃ śrutamevārthamanuśṛṇoti deśadigantaraiśca pratyanubhūta-mpunaḥ punaḥ pratyanubhavati dṛṣṭa-ñcādṛṣṭa-ñca śruta-ñcāśruta-ñcānubhūta-ñcānanubhūta-ñca saccāsacca sarva-mpaśyati sarvaḥ pasyati ||5||
sa yadā tejasābhibhūto bhavatyatraiṣa deva-ssvapnā-nna paśyatyatha yadaitasmiñśarīre etatsukha-mbhavati ||6||
sa yathā sobhya vayāṃsi vasovṛkṣaṃ sampratiṣṭhante evaṃ ha vai ta-thsarva-mpara ātmani sampratiṣṭhate ||7||
pṛthivī ca pṛthivīmātrā cāpaścāpomātrā ca tejaśca tejomātrā ca vāyuśca vāyumātrā cākāśaścākāśamātrā ca cakṣuśca draṣṭavya-ñca śrotra-ñca śrotavya-ñca ghrāṇa-ñca ghrātavya-ñca rasaśca rasayitavya-ñca tvakca spar​śayitavya-ñca vākca vaktavya-ñca hastau cādātavya-ñcopasthaścānandayitavya-ñca pāyuśca visarjayitavya-ñca yādau ca gantavya-ñca manaśca mantavya-ñca buddhiśca boddhavya-ñcāhaṅkāraścāhaṅkartavya-ñca citta-ñca cetayitavya-ñca tejaśca vidyotayitavya-ñca prāṇaśca vidyārayitavya-ñca ||8||
eṣa hi draṣṭa spraṣṭā śrotā ghrātā rasayitā mantā boddhā kartā vijñānātmā puruṣaḥ|
sa pare-'kṣara ātmani sampratiṣṭhate ||9||
paramevākṣara-mpratipadyate sa yo ha vai tadacchāyamaśarīramlohitaṃ śubhramakṣaraṃ-ve~dayate yastu somya sa sarvajña-ssarvo bhavati tadeṣa ślokaḥ ||10||
vijñānātmā saha devaiśca sarvaiḥ prāṇā bhutāni sampratiṣṭhanti yatra|
tadakṣaraṃ-ve~dayate yastu somya sa sarvajña-ssarvamevāviveśeti ||11||