📄 Save this Stotram as PDF Click the button to open the Save dialog
How to save: 1 Click "Save as PDF" 2 A dialog opens 3 Choose "Save as PDF" as printer 4 Click Save
ପ୍ରଶ୍ନୋପନିଷଦ୍ - ତ୍ରିତୀଯଃ ପ୍ରଶ୍ନଃ
Prashnopanishad - Tritiyah Prashnah
Oriya
ତୃତୀଯଃ ପ୍ରଶ୍ନଃ
ଅଥ ହୈନ-ଙ୍କୌଶଲ୍ଯଶ୍ଚାଶ୍ଵଲାଯନଃ ପପ୍ରଚ୍ଛ।
ଭଗଵନ୍ କୁତ ଏଷ ପ୍ରାଣୋ ଜାଯତେ କଥମାଯାତ୍ଯସ୍ମିଞ୍ଶରୀର ଆତ୍ମାନଂ-ଵାଁ ପ୍ରଵିଭଜ୍ଯ କଥ-ମ୍ପ୍ରତିଷ୍ଠତେ କେନୋତ୍କ୍ରମତେ କଥ-ମ୍ବହ୍ଯମଭିଧତେ କଥମଧ୍ଯାତ୍ମମିତି ॥1॥
ତସ୍ମୈ ସ ହୋଵାଚାତିପ୍ରଶ୍ଚା-ନ୍ପୃଚ୍ଛସି ବ୍ରହ୍ମିଷ୍ଠୋ-ଽସୀତି ତସ୍ମାତ୍ତେ-ଽହ-ମ୍ବ୍ରଵୀମି ॥2॥
ଆତ୍ମନ ଏଷ ପ୍ରାଣୋ ଜାଯତେ ଯଥୈଷା ପୁରୁଷେ ଛାଯୈତସ୍ମିନ୍ନେତଦାତତ-ମ୍ମନୋକୃତେନାଯାତ୍ଯସ୍ମିଞ୍ଶରୀରେ ॥3॥
ଯଥା ସମ୍ରାଦେଵାଧିକୃତାନ୍ ଵିନିଯୁଙ୍କ୍ତେ।
ଏତ-ନ୍ଗ୍ରାମାନୋତା-ନ୍ଗ୍ରାମାନଧିତିଷ୍ଠସ୍ଵେତ୍ଯେଵମେଵୈଷ ପ୍ରାଣ ଇତରା-ନ୍ପ୍ରାଣା-ନ୍ପୃଥକ୍ପୃଥଗେଵ ସନ୍ନିଧତ୍ତେ ॥4॥
ପାଯୂପସ୍ଥେ-ଽପାନ-ଞ୍ଚକ୍ଷୁସ୍ଶ୍ରୋତ୍ରେ ମୁଖନାସିକାଭ୍ଯା-ମ୍ପ୍ରାଣ-ସ୍ସ୍ଵଯ-ମ୍ପ୍ରାତିଷ୍ଠତେ ମଧ୍ଯେ ତୁ ସମାନଃ।
ଏଷ ହ୍ଯେତଦ୍ଧୁତମନ୍ନଂ ସମ-ନ୍ନଯତି ତସ୍ମାଦେତା-ସ୍ସପ୍ତାର୍ଚିଷୋ ଭଵନ୍ତି ॥5॥
ହୃଦି ହ୍ଯେଷ ଆତ୍ମା।
ଅତ୍ରୈତଦେକଶତ-ନ୍ନାଡୀନା-ନ୍ତାସାଂ ଶତଂ ଶତମେକୈକସ୍ଯା-ନ୍ଦ୍ଵାସପ୍ତତିର୍ଦ୍ଵାସପ୍ତତିଃ ପ୍ରତିଶାଖାନାଡୀସହସ୍ରାଣି ଭଵନ୍ତ୍ଯାସୁ ଵ୍ଯାନଶ୍ଚରତି ॥6॥
ଅଥୈକଯୋର୍ଧ୍ଵ ଉଦାନଃ ପୁଣ୍ଯେନ ପୁଣ୍ଯଂ-ଲୋଁକ-ନ୍ନଯତି।
ପାପେନ ପାପମୁଭାଭ୍ଯାମେଵ ମନୁଷ୍ଯଲୋକମ୍ ॥7॥
ଆଦିତ୍ଯୋ ହ ଵୈ ବାହ୍ଯଃ ପ୍ରାଣ ଉଦଯତ୍ଯେଷ ହ୍ଯେନ-ଞ୍ଚାକ୍ଷୁଷ-ମ୍ପ୍ରାଣମନୁଗୃହ୍ଣାନଃ।
ପୃଥିଵ୍ଯାଂ-ଯାଁ ଦେଵତା ସୈଷା ପୁରୁଷସ୍ଯାପାନମଵଷ୍ଟଭ୍ଯାନ୍ତରା ଯଦାକାଶ-ସ୍ସ ସମାନୋ ଵାଯୁର୍ଵ୍ଯାନଃ ॥8॥
ତେଜୋ ହ ଵାଵ ଉଦାନସ୍ତସ୍ମାଦୁପଶାନ୍ତତେଜାଃ ପୁନର୍ଭଵମିନ୍ଦ୍ରିଯୈର୍ମନସି ସମ୍ପଦ୍ଯମାନୈଃ ॥9॥
ଯଚ୍ଚିତ୍ତସ୍ତେନୈଷ ପ୍ରାଣମାଯାତି ପ୍ରାଣସ୍ତେଜସା ଯୁକ୍ତଃ।
ସହାତ୍ମନା ଯଥାସଙ୍କଲ୍ପିତଂ-ଲୋଁକ-ନ୍ନଯତି ॥10॥
ଯ ଏଵଂ-ଵିଁଦ୍ଵା-ନ୍ପ୍ରାଣଂ-ଵେଁଦ।
ନ ହାସ୍ଯ ପ୍ରଜା ହୀଯତେ-ଽମୃତୋ ଭଵତି ତଦେଷ-ଶ୍ଶ୍ଲୋକଃ ॥11॥
ଉତ୍ପତ୍ତିମାଯତିଂ ସ୍ଥାନଂ-ଵିଁଭୁତ୍ଵ-ଞ୍ଚୈଵ ପଞ୍ଚଧା।
ଅଧ୍ଯାତ୍ମ-ଞ୍ଚୈଵ ପ୍ରାଣସ୍ଯ ଵିଜ୍ଞାଯାମୃତମଶ୍ନୁତେ ଵିଜ୍ଞାଯାମୃତମଶ୍ନୁତ ଇତି ॥12॥
Roman (IAST) Transliteration
tṛtīyaḥ praśnaḥ
atha haina-ṅkauśalyaścāśvalāyanaḥ papraccha|
bhagavan kuta eṣa prāṇo jāyate kathamāyātyasmiñśarīra ātmānaṃ-vā~ pravibhajya katha-mpratiṣṭhate kenotkramate katha-mbahyamabhidhate kathamadhyātmamiti ||1||
tasmai sa hovācātipraścā-npṛcchasi brahmiṣṭho-'sīti tasmātte-'ha-mbravīmi ||2||
ātmana eṣa prāṇo jāyate yathaiṣā puruṣe chāyaitasminnetadātata-mmanokṛtenāyātyasmiñśarīre ||3||
yathā samrādevādhikṛtān viniyuṅkte|
eta-ngrāmānotā-ngrāmānadhitiṣṭhasvetyevamevaiṣa prāṇa itarā-nprāṇā-npṛthakpṛthageva sannidhatte ||4||
pāyūpasthe-'pāna-ñcakṣusśrotre mukhanāsikābhyā-mprāṇa-ssvaya-mprātiṣṭhate madhye tu samānaḥ|
eṣa hyetaddhutamannaṃ sama-nnayati tasmādetā-ssaptārciṣo bhavanti ||5||
hṛdi hyeṣa ātmā|
atraitadekaśata-nnāḍīnā-ntāsāṃ śataṃ śatamekaikasyā-ndvāsaptatirdvāsaptatiḥ pratiśākhānāḍīsahasrāṇi bhavantyāsu vyānaścarati ||6||
athaikayordhva udānaḥ puṇyena puṇyaṃ-lo~ka-nnayati|
pāpena pāpamubhābhyāmeva manuṣyalokam ||7||
ādityo ha vai bāhyaḥ prāṇa udayatyeṣa hyena-ñcākṣuṣa-mprāṇamanugṛhṇānaḥ|
pṛthivyāṃ-yā~ devatā saiṣā puruṣasyāpānamavaṣṭabhyāntarā yadākāśa-ssa samāno vāyurvyānaḥ ||8||
tejo ha vāva udānastasmādupaśāntatejāḥ punarbhavamindriyairmanasi sampadyamānaiḥ ||9||
yaccittastenaiṣa prāṇamāyāti prāṇastejasā yuktaḥ|
sahātmanā yathāsaṅkalpitaṃ-lo~ka-nnayati ||10||
ya evaṃ-vi~dvā-nprāṇaṃ-ve~da|
na hāsya prajā hīyate-'mṛto bhavati tadeṣa-śślokaḥ ||11||
utpattimāyatiṃ sthānaṃ-vi~bhutva-ñcaiva pañcadhā|
adhyātma-ñcaiva prāṇasya vijñāyāmṛtamaśnute vijñāyāmṛtamaśnuta iti ||12||