📄 Save this Stotram as PDF Click the button to open the Save dialog
How to save: 1 Click "Save as PDF" 2 A dialog opens 3 Choose "Save as PDF" as printer 4 Click Save
ପ୍ରଶ୍ନୋପନିଷଦ୍ - ପ୍ରଥମଃ ପ୍ରଶ୍ନଃ
Prashnopanishad - Prathamah Prashnah
Oriya
ପ୍ରଥମଃ ପ୍ରଶ୍ନଃ
ଓ-ନ୍ନମଃ ପରମାତ୍ମନେ । ହରିଃ ଓମ୍ ॥
ସୁକେଶା ଚ ଭାରଦ୍ଵାଜ-ଶ୍ଶୈବ୍ଯଶ୍ଚ ସତ୍ଯକାମ-ସ୍ସୌର୍ଯାଯଣୀ ଚ ଗାର୍ଗ୍ଯଃ କୌସଲ୍ଯଶ୍ଚାଶ୍ଵଲାଯନୋ ଭାର୍ଗଵୋ ଵୈଦର୍ଭିଃ କବନ୍ଧୀ କାତ୍ଯାଯନସ୍ତେ ହୈତେ ବ୍ରହ୍ମପରା ବ୍ରହ୍ମନିଷ୍ଠାଃ ପର-ମ୍ବ୍ରହ୍ମାନ୍ଵେଷମାଣାଃ ଏଷ ହ ଵୈ ତତ୍ସର୍ଵଂ-ଵଁକ୍ଷ୍ଯତୀତି ତେ ହ ସମିତ୍ପାଣଯୋ ଭଗଵନ୍ତ-ମ୍ପିପ୍ପଲାଦମୁପସନ୍ନାଃ ॥1॥
ତାନ୍ ହ ସ ଋଷିରୁଵାଚ ଭୂଯ ଏଵ ତପସା ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯେଣ ଶ୍ରଦ୍ଧଯା ସଂ​ଵଁତ୍ସରଂ ସଂ​ଵଁତ୍ସ୍ଯଥ ଯଥାକାମ-ମ୍ପ୍ରଶ୍ନା-ନ୍ପୃଚ୍ଛତ ଯଦି ଵିଜ୍ଞାସ୍ଯାମ-ସ୍ସର୍ଵଂ ହ ଵୋ ଵକ୍ଷାମ ଇତି ॥2॥
ଅଥ କବନ୍ଧୀ କାତ୍ଯାଯନ ଉପେତ୍ଯ ପପ୍ରଚ୍ଛ ଭଗଵନ୍ କୁତୋ ହ ଵା ଇମାଃ ପ୍ରଜାଃ ପ୍ରଜାଯନ୍ତ ଇତି ॥3॥
ତସ୍ମୈ ସ ହୋଵାଚ-
ପ୍ରଜାକାମୋ ଵୈ ପ୍ରଜାପତି-ସ୍ସ ତପୋ-ଽତପ୍ଯତ ସ ତପସ୍ତପ୍ତ୍ଵା ସ ମିଥୁନମୁତ୍ପାଦଯତେ।
ରଯି-ଞ୍ଚ ପ୍ରାଣଞ୍ଚେତି ଏତୌ ମେ ବହୁଧା ପ୍ରଜାଃ କରିଷ୍ଯତ ଇତି ॥4॥
ଆଦିତ୍ଯୋ ହ ଵୈ ପ୍ରାଣୋ ରଯିରେଵ ଚନ୍ଦ୍ରମାଃ ରଯିର୍ଵା ଏତ-ଥ୍ସର୍ଵଂ-ଯଁନ୍ମୂର୍ତ-ଞ୍ଚାମୂର୍ତ-ଞ୍ଚ ତସ୍ମାନ୍ମୂର୍ତିରେଵ ରଯିଃ ॥5॥
ଅଥାଦିତ୍ଯ ଉଦଯନ୍ ଯ-ତ୍ପ୍ରାଚୀ-ନ୍ଦିଶ-ମ୍ପ୍ରଵିଶତି ତେନ ପ୍ରାଚ୍ଯା-ନ୍ପ୍ରାଣା-ନ୍ରଶ୍ମିଷୁ ସନ୍ନିଧତ୍ତେ।
ଯଦ୍ଦକ୍ଷିଣାଂ-ଯଁ-ତ୍ପ୍ରତୀଚୀଂ-ଯଁଦୁଦୀଚୀଂ-ଯଁଦଧୋ ଯଦୂର୍ଧ୍ଵଂ-ଯଁଦନ୍ତରା ଦିଶୋ ଯତ୍ସର୍ଵ-ମ୍ପ୍ରକାଶଯତି ତେନ ସର୍ଵା-ନ୍ପ୍ରାଣା-ନ୍ରଶ୍ମିଷୁ ସନ୍ନିଧତ୍ତେ ॥6॥
ସ ଏଷ ଵୈଶ୍ଵାନରୋ ଵିଶ୍ଵରୁପଃ ପ୍ରାଣୋ-ଽଗ୍ନିରୁଦଯତେ।
ତଦେତଦ୍ ଋଚା-ଽଭ୍ଯୁକ୍ତମ୍ ॥7॥
ଵିଶ୍ଵରୂପଂ ହରିଣ-ଞ୍ଜାତଵେଦସ-ମ୍ପରାଯଣ-ଞ୍ଜ୍ଯୋତିରେକ-ନ୍ତପନ୍ତମ୍।
ସହସ୍ରରଶ୍ମି-ଶ୍ଶତଧା ଵର୍ତମାନଃ ପ୍ରାଣଃ ପ୍ରଜାନାମୁଦଯତ୍ଯେଷ ସୂର୍ଯଃ ॥8॥
ସଂ​ଵଁତ୍ସରୋ ଵୈ ପ୍ରଜାପତି-ସ୍ସ୍ତସ୍ଯାଯନେ ଦକ୍ଷିଣଞ୍ଚୋତ୍ତର-ଞ୍ଚ।
ତଦ୍ଯେ ହ ଵୈ ତଦିଷ୍ଟାପୂର୍ତେ କୃତମିତ୍ଯୁପାସତେ ତେ ଚାନ୍ଦ୍ରମସମେଵ ଲୋକମଭିଜଯନ୍ତେ ତ ଏଵ ପୁନରାଵର୍ତନ୍ତେ।
ତସ୍ମାଦେତ ଋଷଯଃ ପ୍ରଜାକାମା ଦକ୍ଷିଣ-ମ୍ପ୍ରତିପଦ୍ଯନ୍ତେ। ଏଷ ହ ଵୈ ରଯିର୍ଯଃ ପିତୃଯାଣଃ ॥9॥
ଅଥୋତ୍ତରେଣ ତପସା ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯେଣ ଶ୍ରଦ୍ଧଯା ଵିଦ୍ଯଯାତ୍ମାନମନ୍ଵିଷ୍ଯାଦିତ୍ଯମଭିଜଯନ୍ତେ।
ଏତଦ୍ଵୈ ପ୍ରାଣାନାମାଯତନମେତଦମୃତମଭଯମେତ-ତ୍ପରାଯଣମେତସ୍ମାନ୍ନ ପୁନରାଵର୍ତନ୍ତ ଇତ୍ଯେଷ ନିରୋଧଃ। ତଦେଷ ଶ୍ଲୋକଃ ॥10॥
ପଞ୍ଚପାଦ-ମ୍ପିତର-ନ୍ଦ୍ଵାଦଶାକୃତି-ନ୍ଦିଵ ଆହୁଃ ପରେ ଅର୍ଧେ ପୁରୀଷିଣମ୍।
ଅଥେମେ ଅନ୍ଯ ଉ ପରେ ଵିଚକ୍ଷଣଂ ସପ୍ତଚକ୍ରେ ଷଡର ଆହୁରର୍ପିତମିତି ॥11॥
ମାସୋ ଵୈ ପ୍ରଜାପତିସ୍ତସ୍ଯ କୃଷ୍ଣପକ୍ଶ ଏଵ ରଯି-ଶ୍ଶୁକ୍ଲଃ ପ୍ରଣସ୍ତସ୍ମାଦେତ ଋଷଯ-ଶ୍ଶୁକ୍ଲ ଇଷ୍ଟ-ଙ୍କୁର୍ଵନ୍ତୀତର ଇତରସ୍ମିନ୍ନ୍ ॥12॥
ଅହୋରାତ୍ରୋ ଵୈ ପ୍ରଜାପତିସ୍ତସ୍ଯାହରେଵ ପ୍ରାଣୋ ରାତ୍ରିରେଵ ରଯିଃ।
ପ୍ରାଣଂ-ଵାଁ ଏତେ ପ୍ରସ୍କନ୍ଦନ୍ତି ଯେ ଦିଵା ରତ୍ଯା ସଂ​ଯୁଁଜ୍ଯନ୍ତେ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯମେଵ ତଦ୍ଯଦ୍ରାତ୍ରୌ ରତ୍ଯା ସଂ​ଯୁଁଜ୍ଯନ୍ତେ ॥13॥
ଅନ୍ନଂ-ଵୈଁ ପ୍ରଜାପତିସ୍ତତୋ ହ ଵୈ ତଦ୍ରେତସ୍ତସ୍ମାଦିମାଃ ପ୍ରଜାଃ ପ୍ରଜାଯନ୍ତ ଇତି ॥14॥
ତଦ୍ଯେ ହ ଵୈ ତତ୍ପ୍ରଜାପତିଵ୍ରତ-ଞ୍ଚରନ୍ତି ତେ ମିଥୁନମୁତ୍ପାଦଯନ୍ତେ।
ତେଷାମେଵୈଷ ବ୍ରହ୍ମଲୋକୋ ଯେଷା-ନ୍ତପୋ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯଂ-ଯେଁଷୁ ସତ୍ଯ-ମ୍ପ୍ରତିଷ୍ଠିତମ୍ ॥15॥
ତେଷାମସୌ ଵିରଜୋ ବ୍ରହ୍ମଲୋକୋ ନ ଯେଷୁ ଜିହ୍ମମନୃତ-ନ୍ନ ମାଯା ଚେତି ॥16॥
Roman (IAST) Transliteration
prathamaḥ praśnaḥ
o-nnamaḥ paramātmane | hariḥ om ||
sukeśā ca bhāradvāja-śśaibyaśca satyakāma-ssauryāyaṇī ca gārgyaḥ kausalyaścāśvalāyano bhārgavo vaidarbhiḥ kabandhī kātyāyanaste haite brahmaparā brahmaniṣṭhāḥ para-mbrahmānveṣamāṇāḥ eṣa ha vai tatsarvaṃ-va~kṣyatīti te ha samitpāṇayo bhagavanta-mpippalādamupasannāḥ ||1||
tān ha sa ṛṣiruvāca bhūya eva tapasā brahmacaryeṇa śraddhayā saṃ​va~tsaraṃ saṃ​va~tsyatha yathākāma-mpraśnā-npṛcchata yadi vijñāsyāma-ssarvaṃ ha vo vakṣāma iti ||2||
atha kabandhī kātyāyana upetya papraccha bhagavan kuto ha vā imāḥ prajāḥ prajāyanta iti ||3||
tasmai sa hovāca-
prajākāmo vai prajāpati-ssa tapo-'tapyata sa tapastaptvā sa mithunamutpādayate|
rayi-ñca prāṇañceti etau me bahudhā prajāḥ kariṣyata iti ||4||
ādityo ha vai prāṇo rayireva candramāḥ rayirvā eta-thsarvaṃ-ya~nmūrta-ñcāmūrta-ñca tasmānmūrtireva rayiḥ ||5||
athāditya udayan ya-tprācī-ndiśa-mpraviśati tena prācyā-nprāṇā-nraśmiṣu sannidhatte|
yaddakṣiṇāṃ-ya~-tpratīcīṃ-ya~dudīcīṃ-ya~dadho yadūrdhvaṃ-ya~dantarā diśo yatsarva-mprakāśayati tena sarvā-nprāṇā-nraśmiṣu sannidhatte ||6||
sa eṣa vaiśvānaro viśvarupaḥ prāṇo-'gnirudayate|
tadetad ṛcā-'bhyuktam ||7||
viśvarūpaṃ hariṇa-ñjātavedasa-mparāyaṇa-ñjyotireka-ntapantam|
sahasraraśmi-śśatadhā vartamānaḥ prāṇaḥ prajānāmudayatyeṣa sūryaḥ ||8||
saṃ​va~tsaro vai prajāpati-sstasyāyane dakṣiṇañcottara-ñca|
tadye ha vai tadiṣṭāpūrte kṛtamityupāsate te cāndramasameva lokamabhijayante ta eva punarāvartante|
tasmādeta ṛṣayaḥ prajākāmā dakṣiṇa-mpratipadyante| eṣa ha vai rayiryaḥ pitṛyāṇaḥ ||9||
athottareṇa tapasā brahmacaryeṇa śraddhayā vidyayātmānamanviṣyādityamabhijayante|
etadvai prāṇānāmāyatanametadamṛtamabhayameta-tparāyaṇametasmānna punarāvartanta ityeṣa nirodhaḥ| tadeṣa ślokaḥ ||10||
pañcapāda-mpitara-ndvādaśākṛti-ndiva āhuḥ pare ardhe purīṣiṇam|
atheme anya u pare vicakṣaṇaṃ saptacakre ṣaḍara āhurarpitamiti ||11||
māso vai prajāpatistasya kṛṣṇapakśa eva rayi-śśuklaḥ praṇastasmādeta ṛṣaya-śśukla iṣṭa-ṅkurvantītara itarasminn ||12||
ahorātro vai prajāpatistasyāhareva prāṇo rātrireva rayiḥ|
prāṇaṃ-vā~ ete praskandanti ye divā ratyā saṃ​yu~jyante brahmacaryameva tadyadrātrau ratyā saṃ​yu~jyante ||13||
annaṃ-vai~ prajāpatistato ha vai tadretastasmādimāḥ prajāḥ prajāyanta iti ||14||
tadye ha vai tatprajāpativrata-ñcaranti te mithunamutpādayante|
teṣāmevaiṣa brahmaloko yeṣā-ntapo brahmacaryaṃ-ye~ṣu satya-mpratiṣṭhitam ||15||
teṣāmasau virajo brahmaloko na yeṣu jihmamanṛta-nna māyā ceti ||16||