📄 Save this Stotram as PDF Click the button to open the Save dialog
How to save: 1 Click "Save as PDF" 2 A dialog opens 3 Choose "Save as PDF" as printer 4 Click Save
3.2 - ଦଶପୂର୍ଣମାସେଷ୍ଟିବ୍ରାହ୍ମଣମ୍ - କୃଷ୍ଣ ଯଜୁର୍ଵେଦ ତୈତ୍ତିରୀଯ ବ୍ରାହ୍ମଣ ପାଠଃ - ତୃତୀଯସ୍ଯାମିତୋ ଦିଵି
3.2 - Dashapurnamaseshtibrahmanam - Krishna Yajurveda Taittiriya Brahmana Pathah - Tritiyasyamito Divi
Krishna Oriya
କୃଷ୍ଣ ଯଜୁର୍ଵେଦୀଯ ତୈତ୍ତିରୀଯ ବ୍ରାହ୍ମଣେ ତୃତୀଯାଷ୍ଟକେ ଦ୍ଵିତୀଯଃ ପ୍ରପାଠକଃ - ଦଶପୂର୍ଣମାସେଷ୍ଟିବ୍ରାହ୍ମଣମ୍
ଓ-ନ୍ନମଃ ପରମାତ୍ମନେ, ଶ୍ରୀ ମହାଗଣପତଯେ ନମଃ,
ଶ୍ରୀ ଗୁରୁଭ୍ଯୋ ନମଃ । ହ॒ରିଃ॒ ଓମ୍ ॥
ଅନୁଵାକଂ 1 - ଵଥ୍ସାପାକରଣମ୍
ତୃ॒ତୀଯ॑ସ୍ଯାମି॒ତୋ ଦି॒ଵି ସୋମ॑ ଆସୀତ୍ । ତ-ଙ୍ଗା॑ଯ॒ତ୍ର୍ଯାହ॑ରତ୍ ।
ତସ୍ଯ॑ ପ॒ର୍ଣମ॑ଚ୍ଛିଦ୍ଯତ । ତ-ତ୍ପ॒ର୍ଣୋ॑-ଽଭଵତ୍ । ତ-ତ୍ପ॒ର୍ଣସ୍ଯ॑ ପର୍ଣ॒ତ୍ଵମ୍ । ବ୍ରହ୍ମ॒ ଵୈ ପ॒ର୍ଣଃ । ଯ-ତ୍ପ॑ର୍ଣଶା॒ଖଯା॑ ଵ॒ଥ୍ସାନ॑ପାକ॒ରୋତି॑ ।
ବ୍ରହ୍ମ॑ଣୈ॒ଵୈନା॑ନ॒ପାକ॑ରୋତି ॥ ଗା॒ଯ॒ତ୍ରୋ ଵୈ ପ॒ର୍ଣଃ । ଗା॒ଯ॒ତ୍ରାଃ ପ॒ଶଵଃ॑ ॥ 1 ॥
ତସ୍ମା॒-ତ୍ତ୍ରୀଣି॑ତ୍ରୀଣି ପ॒ର୍ଣସ୍ଯ॑ ପଲା॒ଶାନି॑ । ତ୍ରି॒ପଦା॑ ଗାଯ॒ତ୍ରୀ । ଯ-ତ୍ପ॑ର୍ଣଶ॒ଖଯା॒ ଗାଃ ପ୍ରା॒ର୍ପଯ॑ତି । ସ୍ଵଯୈ॒ଵୈନା॑ ଦେ॒ଵତ॑ଯା॒ ପ୍ରାର୍ପ॑ଯତି । ଯ-ଙ୍କା॒ମଯେ॑ତା ପ॒ଶୁ-ସ୍ସ୍ଯା॒ଦିତି॑ । ଅ॒ପ॒ର୍ଣା-ନ୍ତସ୍ମୈ॒ ଶୁଷ୍କା᳚ଗ୍ରା॒ମାହ॑ରେତ୍ ।
ଅ॒ପ॒ଶୁରେ॒ଵ ଭ॑ଵତି । ଯ-ଙ୍କା॒ମଯେ॑ତ ପଶୁ॒ମାନ୍-ଥ୍ସ୍ଯା॒ଦିତି॑ । ବ॒ହୁ॒ପ॒ର୍ଣା-ନ୍ତସ୍ମୈ॑ ବହୁଶା॒ଖାମାହ॑ରେତ୍ । ପ॒ଶୁ॒ମନ୍ତ॑-ମେ॒ଵୈନ॑-ଙ୍କରୋତି ॥ 2 ॥
ଯ-ତ୍ପ୍ରାଚୀ॑ମା॒ହରେ᳚ତ୍ । ଦେ॒ଵ॒ଲୋ॒କ-ମ॒ଭିଜ॑ଯେତ୍ । ଯଦୁଦୀ॑ଚୀ-ମ୍ମନୁଷ୍ଯଲୋ॒କମ୍ । ପ୍ରାଚୀ॒ମୁଦୀ॑ଚୀ॒ମାହ॑ରତି । ଉ॒ଭଯୋ᳚-ର୍ଲୋ॒କଯୋ॑-ର॒ଭିଜି॑ତ୍ଯୈ ॥ ଇ॒ଷେ ତ୍ଵୋ॒ର୍ଜେ ତ୍ଵେତ୍ଯା॑ହ । ଇଷ॑ମେ॒ଵୋର୍ଜଂ॒-ଯଁଜ॑ମାନେ ଦଧାତି ॥
ଵା॒ଯଵ॒-ସ୍ସ୍ଥେତ୍ଯା॑ହ । ଵା॒ଯୁର୍ଵା ଅ॒ନ୍ତରି॑କ୍ଷ॒-ସ୍ଯାଦ୍ଧ୍ଯ॑କ୍ଷାଃ ।
ଅ॒ନ୍ତ॒ରି॒କ୍ଷ॒ଦେ॒ଵ॒ତ୍ଯାଃ᳚ ଖଲୁ॒ ଵୈ ପ॒ଶଵଃ॑ ॥ 3 ॥
ଵା॒ଯଵ॑ ଏ॒ଵୈନା॒-ନ୍ପରି॑ ଦଦାତି । ପ୍ର ଵା ଏ॑ନାନେ॒ତଦା-କ॑ରୋତି । ଯଦାହ॑ । ଵା॒ଯଵ॒-ସ୍ସ୍ଥେତ୍ଯୁ॑ପା॒ଯଵଃ॒
ସ୍ଥେତ୍ଯା॑ହ । ଯଜ॑ମାନାଯୈ॒ଵ ପ॒ଶୂନୁପ॑ହ୍ଵଯତେ ॥
ଦେ॒ଵୋ ଵଃ॑ ସଵି॒ତା ପ୍ରାର୍ପ॑ଯ॒ତ୍ଵିତ୍ଯା॑ହ॒ ପ୍ରସୂ᳚ତ୍ଯୈ ॥ ଶ୍ରେଷ୍ଠ॑ତମାଯ॒ କର୍ମ॑ଣ॒ ଇତ୍ଯା॑ହ ।
ଯ॒ଜ୍ଞୋ ହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ॑ତମ॒-ଙ୍କର୍ମ॑ । ତସ୍ମା॑ଦେ॒ଵମା॑ହ ॥
ଆପ୍ଯା॑ଯଦ୍ଧ୍ଵମଘ୍ନିଯା ଦେଵଭା॒ଗମିତ୍ଯା॑ହ ॥ 4 ॥
ଵ॒ଥ୍ସେଭ୍ଯ॑ଶ୍ଚ॒ ଵା ଏ॒ତାଃ ପୁ॒ରା ମ॑ନୁ॒ଷ୍ଯେ᳚ଭ୍ଯ॒-ଶ୍ଚାପ୍ଯା॑ଯନ୍ତ । ଦେ॒ଵେଭ୍ଯ॑ ଏ॒ଵୈନା॒ ଇନ୍ଦ୍ରା॒ଯାପ୍ଯା॑ଯତି ॥ ଊର୍ଜ॑ସ୍ଵତୀଃ॒ ପଯ॑ସ୍ଵତୀ॒ରିତ୍ଯା॑ହ । ଊର୍ଜ॒ଗ୍ଂ ॒ହି ପଯଃ॑ ସ॒ମ୍ଭର॑ନ୍ତି ॥ ପ୍ର॒ଜାଵ॑ତୀ-ରନମୀ॒ଵା ଅ॑ଯ॒କ୍ଷ୍ମା ଇତ୍ଯା॑ହ॒ ପ୍ରଜା᳚ତ୍ଯୈ । ମାଵଃ॑ ସ୍ତେ॒ନ ଈ॑ଶତ॒ ମା-ଽଘଶଗ୍ଂ॑ସ॒ ଇତ୍ଯା॑ହ॒ ଗୁପ୍ତ୍ଯୈ᳚ ॥ ରୁ॒ଦ୍ରସ୍ଯ॑ ହେ॒ତିଃ ପରି॑ ଵୋ ଵୃଣ॒କ୍ତ୍ଵିତ୍ଯା॑ହ । ରୁ॒ଦ୍ରା ଦେ॒ଵୈନା᳚-ସ୍ତ୍ରାଯତେ ॥
ଧ୍ରୁ॒ଵା ଅ॒ସ୍ମି-ନ୍ଗୋପ॑ତୌ ସ୍ଯାତ ବ॒ହ୍ଵୀରିତ୍ଯା॑ହ ।
ଧ୍ରୁ॒ଵା ଏ॒ଵାସ୍ମି॑-ନ୍ବ॒ହ୍ଵୀଃ କ॑ରୋତି ॥ 5 ॥
ଯଜ॑ମାନସ୍ଯ ପ॒ଶୂ-ନ୍ପା॒ହୀତ୍ଯା॑ହ । ପ॒ଶୁ॒ନା-ଙ୍ଗୋ॑ପୀ॒ଥାଯ॑ । ତସ୍ମା᳚ଥ୍ସା॒ଯ-ମ୍ପ॒ଶଵ॒ ଉପ॑ ସ॒ମାଵ॑ର୍ତନ୍ତେ ॥ ଅନ॑ଧ-ସ୍ସାଦଯତି । ଗର୍ଭା॑ଣା॒-ନ୍ଧୃତ୍ଯା॒ ଅପ୍ର॑ପାଦାଯ । ତସ୍ମା॒ଦ୍ଗର୍ଭାଃ᳚ ପ୍ର॒ଜାନା॒ମପ୍ର॑ପାଦୁକାଃ ।
ଉ॒ପରୀ॑ଵ॒ ନିଦ॑ଧାତି । ଉ॒ପରୀ॑ଵ॒ ହି ସୁ॑ଵ॒ର୍ଗୋ ଲୋ॒କଃ ।
ସୁ॒ଵ॒ର୍ଗସ୍ଯ॑ ଲୋ॒କସ୍ଯ॒ ସମ॑ଷ୍ଟ୍ଯୈ ॥ 6 ॥
(ପ॒ଶଵଃ॑ - କରୋତି - ପ॒ଶଵୋ॑ - ଦେଵଭା॒ଗମିତ୍ଯା॑ହ - କରୋତି॒ - +ନଵ॑ ଚ) (ଅ. 1)
ଅନୁଵାକଂ 2 - ବର୍​ହିରାହରଣମ୍
ଦେ॒ଵସ୍ଯ॑ ତ୍ଵା ସଵି॒ତୁଃ ପ୍ର॑ସ॒ଵ ଇତ୍ଯ॑ଶ୍ଵପ॒ର୍॒ଶୁମାଦ॑ତ୍ତେ॒ ପ୍ରସୂ᳚ତ୍ଯୈ ।
ଅ॒ଶ୍ଵିନୋ᳚-ର୍ବା॒ହୁଭ୍ଯା॒ମିତ୍ଯା॑ହ ।
ଅ॒ଶ୍ଵିନୌ॒ ହି ଦେ॒ଵାନା॑ମଦ୍ଧ୍ଵ॒ର୍ଯୂ ଆସ୍ତା᳚ମ୍ ।
ପୂ॒ଷ୍ଣୋ ହସ୍ତା᳚ଭ୍ଯା॒ମିତ୍ଯା॑ହ॒ ଯତ୍ଯୈ᳚ ॥ ଯୋ ଵା ଓଷ॑ଧୀଃ ପର୍ଵ॒ଶୋ ଵେଦ॑ । ନୈନା॒-ସ୍ସ ହି॑ନସ୍ତି । ପ୍ର॒ଜାପ॑ତି॒ର୍ଵା ଓଷ॑ଧୀଃ ପର୍ଵ॒ଶୋ ଵେ॑ଦ । ସ ଏ॑ନା॒ ନ ହି॑ନସ୍ତି । ଅ॒ଶ୍ଵ॒ପ॒ର୍​ଶ୍ଵା ବ॒ର୍॒ହିରଚ୍ଛୈ॑ତି ।
ପ୍ରା॒ଜା॒ପ॒ତ୍ଯୋ ଵା ଅଶ୍ଵଃ॑ ସଯୋନି॒ତ୍ଵାଯ॑ ॥ 7 ॥
ଓଷ॑ଧୀନା॒ମହିଗ୍ଂ॑ସାଯୈ ॥
ଯ॒ଜ୍ଞସ୍ଯ॑ ଘୋ॒ଷଦ॒ସୀତ୍ଯା॑ହ ।
ଯଜ॑ମାନ ଏ॒ଵ ର॒ଯି-ନ୍ଦ॑ଧାତି । ପ୍ରତ୍ଯୁ॑ଷ୍ଟ॒ଗ୍ଂ॒ ରକ୍ଷଃ॒ ପ୍ରତ୍ଯୁ॑ଷ୍ଟା॒ ଅରା॑ତଯ॒ ଇତ୍ଯା॑ହ ।
ରକ୍ଷ॑ସା॒-ମପ॑ହତ୍ଯୈ ॥ ପ୍ରେଯମ॑ଗାଦ୍ଧି॒ଷଣା॑ ବ॒ର୍॒ହିରଚ୍ଛେତ୍ଯା॑ହ । ଵି॒ଦ୍ଯା ଵୈ ଧି॒ଷଣା᳚ । ଵି॒ଦ୍ଯଯୈ॒ଵୈନ॒ଦଚ୍ଛୈ॑ତି ॥ ମନୁ॑ନା କୃ॒ତା ସ୍ଵ॒ଧଯା॒ ଵିତ॒ଷ୍ଟେତ୍ଯା॑ହ । ମା॒ନ॒ଵୀ ହି ପର୍​ଶୁଃ॑ ସ୍ଵ॒ଧାକୃ॑ତା ॥ 8 ॥
ତ ଆଵ॑ହନ୍ତି କ॒ଵଯଃ॑ ପୁ॒ରସ୍ତା॒ଦିତ୍ଯା॑ହ । ଶୁ॒ଶ୍ରୁ॒ଵାଗ୍ଂସୋ॒ ଵୈ କ॒ଵଯଃ॑ । ଯ॒ଜ୍ଞଃ ପୁ॒ରସ୍ତା᳚ତ୍ । ମୁ॒ଖ॒ତ ଏ॒ଵ ଯ॒ଜ୍ଞମାର॑ଭତେ । ଅଥୋ॒ ଯଦେ॒ତଦୁ॒କ୍ତ୍ଵା ଯତଃ॒ କୁତ॑ଶ୍ଚା॒ହର॑ତି । ତ-ତ୍ପ୍ରାଚ୍ଯା॑ ଏ॒ଵ ଦି॒ଶୋ ଭ॑ଵତି ॥
ଦେ॒ଵେଭ୍ଯୋ॒ ଜୁଷ୍ଟ॑ମି॒ହ ବ॒ର୍॒ହିରା॒ସଦ॒ ଇତ୍ଯା॑ହ । ବ॒ର୍॒ହିଷ॒-ସ୍ସମୃ॑ଦ୍ଧ୍ଯୈ । କର୍ମ॒ଣୋ-ଽନ॑ପରାଧାଯ ॥ ଦେ॒ଵାନା᳚-ମ୍ପରିଷୂ॒ତମ॒ସୀତ୍ଯା॑ହ ॥ 9 ॥
ଯଦ୍ଵା ଇ॒ଦ-ଙ୍କି-ଞ୍ଚ॑ । ତ-ଦ୍ଦେ॒ଵାନା᳚-ମ୍ପରିଷୂ॒ତମ୍ ।
ଅଥୋ॒ ଯଥା॒ ଵସ୍ଯ॑ସେ ପ୍ରତି॒ ପ୍ରୋଚ୍ଯାହେ॒ଦ-ଙ୍କ॑ରିଷ୍ଯା॒ମୀତି॑ । ଏ॒ଵମେ॒ଵ ତଦ॑ଦ୍ଧ୍ଵ॒ର୍ଯୁ-ର୍ଦେ॒ଵେଭ୍ଯଃ॑ ପ୍ରତି॒ ପ୍ରୋଚ୍ଯ॑ ବ॒ର୍॒ହିର୍ଦା॑ତି । ଆ॒ତ୍ମନୋ-ଽହିଗ୍ଂ॑ସାଯୈ ॥ ଯାଵ॑ତ-ସ୍ସ୍ତ॒ମ୍ବା-ନ୍ପ॑ରି ଦି॒ଶେତ୍ । ଯତ୍ତେଷା॑-ମୁଚ୍ଛି॒ଗ୍ଗ୍॒ଷ୍ଯାତ୍ । ଅତି॒ ତ-ଦ୍ଯ॒ଜ୍ଞସ୍ଯ॑ ରେଚଯେତ୍ । ଏକଗ୍ଗ୍॑ ସ୍ତ॒ମ୍ବ-ମ୍ପରି॑ଦିଶେତ୍ ।
ତଗ୍ଂ ସର୍ଵ॑-ନ୍ଦାଯାତ୍ ॥ 10 ॥
ଯ॒ଜ୍ଞସ୍ଯାନ॑ତିରେକାଯ ॥ ଵ॒ର୍॒ଷଵୃ॑ଦ୍ଧ-ମ॒ସୀତ୍ଯା॑ହ ।
ଵ॒ର୍॒ଷ ଵୃ॑ଦ୍ଧା॒ ଵା ଓଷ॑ଧଯଃ ॥
ଦେଵ॑ ବର୍​ହି॒ରିତ୍ଯା॑ହ । ଦେ॒ଵେଭ୍ଯ॑ ଏ॒ଵୈନ॑-ତ୍କରୋତି ।
ମା ତ୍ଵା॒-ଽନ୍ଵମ୍ମା ତି॒ର୍ଯଗିତ୍ଯା॒ହା ହିଗ୍ଂ॑ସାଯୈ ।
ପର୍ଵ॑ ତେ ରାଦ୍ଧ୍ଯାସ॒ମିତ୍ଯା॒-ହର୍ଧ୍ଯୈ᳚ ॥
ଆ॒ଚ୍ଛେ॒ତ୍ତା ତେ॒ ମା ରି॑ଷ॒ମିତ୍ଯା॑ହ । ନାସ୍ଯା॒ତ୍ମନୋ॑ ମୀଯତେ ।
ଯ ଏ॒ଵଂ-ଵେଁଦ॑ ॥ 11 ॥
ଦେଵ॑ବର୍​ହି-ଶ୍ଶ॒ତଵ॑ଲ୍​ଶଂ॒-ଵିଁରୋ॒ହେତ୍ଯା॑ହ । ପ୍ର॒ଜା ଵୈ ବ॒ର୍॒ହିଃ । ପ୍ର॒ଜାନା᳚-ମ୍ପ୍ର॒ଜନ॑ନାଯ ॥ ସ॒ହସ୍ର॑ଵଲ୍​ଶା॒ ଵି ଵ॒ଯଗ୍ଂ ରୁ॑ହେ॒ମେତ୍ଯା॑ହ । ଆ॒ଶିଷ॑ମେ॒ଵୈତାମାଶା᳚ସ୍ତେ ॥ ପୃ॒ଥି॒ଵ୍ଯା-ସ୍ସ॒ପୃଞ୍ଚଃ॑ ପା॒ହୀତ୍ଯା॑ହ॒ ପ୍ରତି॑ଷ୍ଠିତ୍ଯୈ ॥
ଅଯୁ॑ଙ୍ଗାଯୁଙ୍ଗା-ନ୍ମୁ॒ଷ୍ଟୀନ୍ ଁଲୁ॑ନୋତି । ମି॒ଥୁ॒ନ॒ତ୍ଵାଯ॒ ପ୍ରଜା᳚ତ୍ଯୈ ॥ ସୁ॒ସ॒ଭୃନ୍ତା᳚ ତ୍ଵା॒ ସମ୍ଭ॑ରା॒ମୀତ୍ଯା॑ହ । ବ୍ରହ୍ମ॑ଣୈ॒ଵୈନ॒ଥ୍- ସମ୍ଭ॑ରତି ॥ 12 ॥
ଅଦି॑ତ୍ଯୈ॒ ରାସ୍ନା॒-ଽସୀତ୍ଯା॑ହ । ଇ॒ଯଂ-ଵାଁ ଅଦି॑ତିଃ ।
ଅ॒ସ୍ଯା ଏ॒ଵୈନ॒-ଦ୍ରାସ୍ନା᳚-ଙ୍କରୋତି ॥ ଇ॒ନ୍ଦ୍ରା॒ଣ୍ଯୈ ସ॒ନଂହ॑ନ॒ମିତ୍ଯା॑ହ । ଇ॒ନ୍ଦ୍ରା॒ଣୀ ଵା ଅଗ୍ରେ॑ ଦେ॒ଵତା॑ନା॒ଗ୍ଂ॒ ସମ॑ନହ୍ଯତ । ସା ଽଽର୍ଧ୍ନୋ᳚ତ୍ ।
ଋଦ୍ଧ୍ଯୈ॒ ସନ୍ନ॑ହ୍ଯତି । ପ୍ର॒ଜା ଵୈ ବ॒ର୍॒ହିଃ ।
ପ୍ର॒ଜାନା॒ମପ॑ରାଵାପାଯ ।
ତସ୍ମା॒-ଥ୍ସ୍ନାଵ॑ସନ୍ତତାଃ ପ୍ର॒ଜା ଜା॑ଯନ୍ତେ ॥ 13 ॥
ପୂ॒ଷା ତେ᳚ ଗ୍ର॒ନ୍ଥି-ଙ୍ଗ୍ର॑ଥ୍ନା॒ତ୍ଵିତ୍ଯା॑ହ ।
ପୁଷ୍ଟି॑ମେ॒ଵ ଯଜ॑ମାନେ ଦଧାତି ॥ ସ ତେ॒ ମା-ଽଽ ସ୍ଥା॒ଦିତ୍ଯା॒ହାହିଗ୍ଂ॑ସାଯୈ ॥ ପ॒ଶ୍ଚା-ତ୍ପ୍ରାଞ୍ଚ॒ମୁପ॑ଗୂହତି ।
ପ॒ଶ୍ଚା-ଦ୍ଵୈ ପ୍ରା॒ଚୀନ॒ଗ୍ଂ॒ ରେତୋ॑ ଧୀଯତେ ।
ପ॒ଶ୍ଚାଦେ॒ଵାସ୍ମୈ᳚ ପ୍ରା॒ଚୀନ॒ଗ୍ଂ॒ ରେତୋ॑ ଦଧାତି ॥
ଇନ୍ଦ୍ର॑ସ୍ଯ ତ୍ଵା ବା॒ହୁଭ୍ଯା॒-ମୁଦ୍ଯ॑ଚ୍ଛ॒ ଇତ୍ଯା॑ହ । ଇ॒ନ୍ଦ୍ରି॒ଯମେ॒ଵ ଯଜ॑ମାନେ ଦଧାତି ॥
ବୃହ॒ସ୍ପତେ᳚ର୍ମୂ॒ର୍ଧ୍ନା ହ॑ରା॒ମୀତ୍ଯା॑ହ ।
ବ୍ରହ୍ମ॒ ଵୈ ଦେ॒ଵାନା॒-ମ୍ବୃହ॒ସ୍ପତିଃ॑ ॥ 14 ॥
ବ୍ରହ୍ମ॑ଣୈ॒ଵୈନ॑ଦ୍ଧରତି ॥ ଉ॒ର୍ଵ॑ନ୍ତରି॑କ୍ଷ॒-ମନ୍ଵି॒ହୀତ୍ଯା॑ହ॒ ଗତ୍ଯୈ᳚ ॥ ଦେ॒ଵ॒ଗ॒ମ୍ମମ॒ସୀତ୍ଯା॑ହ । ଦେ॒ଵାନେ॒ଵୈନ॑ଦ୍ଗମଯତି ॥ ଅନ॑ଧ-ସ୍ସାଦଯତି ।
ଗର୍ଭା॑ଣା॒-ନ୍ଧୃତ୍ଯା॒ ଅପ୍ର॑ପାଦାଯ । ତସ୍ମା॒-ଦ୍ଗର୍ଭାଃ᳚ ପ୍ର॒ଜାନା॒ମପ୍ର॑ପାଦୁକାଃ । ଉ॒ପରୀ॑ଵ॒ ନିଦ॑ଧାତି । ଉ॒ପରୀ॑ଵ॒ ହି ସୁ॑ଵ॒ର୍ଗୋ ଲୋ॒କଃ ।
ସୁ॒ଵ॒ର୍ଗସ୍ଯ॑ ଲୋ॒କସ୍ଯ॒ ସମ॑ଷ୍ଟ୍ଯୈ ॥ 15 ॥
(ସ॒ଯୋ॒ନି॒ତ୍ଵାଯ॑ - ସ୍ଵ॒ଧାକୃ॑ତା॒ - ଽସୀତ୍ଯା॑ହ - ଦାଯା॒-ଦ୍- ଵେଦ॑ - ଭରତି - ଜାଯନ୍ତେ॒ - ବୃହ॒ସ୍ପତିଃ॒ - ସମ॑ଷ୍ଟ୍ଯୈ) (ଅ. 2)
ଅନୁଵାକଂ 3 - ଦୋହନମ୍
ପୂ॒ର୍ଵେ॒ଦ୍ଯୁରି॒ଦ୍ଧ୍ମା ବ॒ର୍॒ହିଃ କ॑ରୋତି । ଯ॒ଜ୍ଞମେ॒ଵାରଭ୍ଯ॑ ଗୃହୀ॒ତ୍ଵୋପ॑ଵସତି ॥ ପ୍ର॒ଜାପ॑ତି-ର୍ଯ॒ଜ୍ଞମ॑ସୃଜତ । ତସ୍ଯୋ॒ଖେ ଅ॑ସ୍ରଗ୍ଂସେତାମ୍ । ଯ॒ଜ୍ଞୋ ଵୈ ପ୍ର॒ଜାପ॑ତିଃ ।
ଯ-ଥ୍ସା᳚ନ୍ନାଯ୍ଯୋ॒ଖେ ଭଵ॑ତଃ ।
ଯ॒ଜ୍ଞସ୍ଯୈ॒ଵ ତଦୁ॒ଖେ ଉପ॑ଦଧା॒ତ୍ଯ-ପ୍ର॑ସ୍ରଗ୍ଂସାଯ ॥
ଶୁନ୍ଧ॑ଦ୍ଧ୍ଵ॒-ନ୍ଦୈଵ୍ଯା॑ଯ॒ କର୍ମ॑ଣେ ଦେଵଯ॒ଜ୍ଯାଯା॒ ଇତ୍ଯା॑ହ । ଦେ॒ଵ॒ଯ॒ଜ୍ଯାଯା॑ ଏ॒ଵୈନା॑ନି ଶୁନ୍ଧତି ॥ ମା॒ତ॒ରିଶ୍ଵ॑ନୋ ଘ॒ର୍ମୋ॑-ଽସୀତ୍ଯା॑ହ ॥ 16 ॥
ଅ॒ନ୍ତରି॑କ୍ଷଂ॒-ଵୈଁ ମା॑ତ॒ରିଶ୍ଵ॑ନୋ ଘ॒ର୍ମଃ ।
ଏ॒ଷାଂ-ଲୋଁ॒କାନାଂ॒-ଵିଁଧୃ॑ତ୍ଯୈ ॥
ଦ୍ଯୌର॑ସି ପୃଥି॒ଵ୍ଯ॑ସୀତ୍ଯା॑ହ । ଦି॒ଵଶ୍ଚ॒ ହ୍ଯେ॑ଷା ପୃ॑ଥି॒ଵ୍ଯାଶ୍ଚ॒ ସମ୍ଭୃ॑ତା । ଯଦୁ॒ଖା ।
ତସ୍ମା॑ଦେ॒ଵମା॑ହ ॥ ଵି॒ଶ୍ଵଧା॑ଯା ଅସି ପର॒ମେଣ॒ ଧାମ୍ନେତ୍ଯା॑ହ । ଵୃଷ୍ଟି॒ର୍ଵୈ ଵି॒ଶ୍ଵଧା॑ଯାଃ । ଵୃଷ୍ଟି॑ମେ॒ଵାଵ॑ରୁନ୍ଧେ । ଦୃଗ୍ଂହ॑ସ୍ଵ॒ ମା ହ୍ଵା॒ରିତ୍ଯା॑ହ॒ ଧୃତ୍ଯୈ᳚ ॥ 17 ॥
ଵସୂ॑ନା-ମ୍ପ॒ଵିତ୍ର॑ମ॒ସୀତ୍ଯା॑ହ । ପ୍ରା॒ଣା ଵୈ ଵସ॑ଵଃ ।
ତେଷାଂ॒-ଵାଁ ଏ॒ତ-ଦ୍ଭା॑ଗ॒ଧେଯ᳚ମ୍ । ଯ-ତ୍ପ॒ଵିତ୍ର᳚ମ୍ । ତେଭ୍ଯ॑ ଏ॒ଵୈନ॑-ତ୍କରୋତି ॥ ଶ॒ତଧା॑ରଗ୍ଂ ସ॒ହସ୍ର॑ଧାର॒ମିତ୍ଯା॑ହ । ପ୍ରା॒ଣେଷ୍ଵେ॒ଵାଯୁ॑-ର୍ଦଧାତି ସର୍ଵ॒ତ୍ଵାଯ॑ ॥ ତ୍ରି॒ଵୃ-ତ୍ପ॑ଲାଶଶା॒ଖାଯା᳚-ନ୍ଦର୍ଭ॒ମଯ॑-ମ୍ଭଵତି । ତ୍ରି॒ଵୃଦ୍ଵୈ ପ୍ରା॒ଣଃ । ତ୍ରି॒ଵୃତ॑ମେ॒ଵ ପ୍ରା॒ଣ-ମ୍ମ॑ଦ୍ଧ୍ଯ॒ତୋ ଯଜ॑ମାନେ ଦଧାତି ॥ 18 ॥
ସୌ॒ମ୍ଯଃ ପ॒ର୍ଣ-ସ୍ସ॑ଯୋନି॒ତ୍ଵାଯ॑ । ସା॒କ୍ଷା-ତ୍ପ॒ଵିତ୍ର॑-ନ୍ଦ॒ର୍ଭାଃ । ପ୍ରାଖ୍ସା॒ଯମଧି॒ ନିଦ॑ଧାତି । ତ-ତ୍ପ୍ରା॑ଣାପା॒ନଯୋ॑ ରୂ॒ପମ୍ । ତି॒ର୍ଯକ୍ପ୍ରା॒ତଃ । ତ-ଦ୍ଦର୍​ଶ॑ସ୍ଯ ରୂ॒ପମ୍ । ଦା॒ର୍​ଶ୍ଯଗ୍ଗ୍​ ହ୍ଯେ॑ତଦହଃ॑ । ଅନ୍ନଂ॒-ଵୈଁ ଚ॒ନ୍ଦ୍ରମାଃ᳚ ।
ଅନ୍ନ॑-ମ୍ପ୍ରା॒ଣାଃ । ଉ॒ଭଯ॑ମେ॒ଵୋପୈ॒ତ୍ଯଜା॑ମିତ୍ଵାଯ ॥ 19 ॥
ତସ୍ମା॑ଦ॒ଯଗ୍ଂ ସ॒ର୍ଵତଃ॑ ପଵତେ ॥ ହୁ॒ତ-ସ୍ସ୍ତୋ॒କୋ ହୁ॒ତୋ ଦ୍ର॒ଫ୍ସ ଇତ୍ଯା॑ହ॒ ପ୍ରତି॑ଷ୍ଠିତ୍ଯୈ । ହ॒ଵିଷୋ-ଽସ୍କ॑ନ୍ଦାଯ ।
ନ ହି ହୁ॒ତଗ୍ଗ୍​ ସ୍ଵାହା॑କୃତ॒ଗ୍ଗ୍॒ ସ୍କନ୍ଦ॑ତି ।
ଦି॒ଵି ନାକୋ॒ ନାମା॒ଗ୍ନିଃ । ତସ୍ଯ॑ ଵି॒ପ୍ରୁଷୋ॑ ଭାଗ॒ଧେଯ᳚ମ୍ ।
ଅ॒ଗ୍ନଯେ॑ ବୃହ॒ତେ ନାକା॒ଯେତ୍ଯା॑ହ ।
ନାକ॑ମେ॒ଵାଗ୍ନି-ମ୍ଭା॑ଗ॒ଧେଯେ॑ନ॒ ସମ॑ର୍ଧଯତି ।
ସ୍ଵାହା॒ ଦ୍ଯାଵା॑ପୃଥି॒ଵୀଭ୍ଯା॒ମିତ୍ଯା॑ହ ।
ଦ୍ଯାଵା॑ପୃଥି॒ଵ୍ଯୋରେ॒ଵୈନ॒ତ୍-ପ୍ରତି॑ଷ୍ଠାପଯତି ॥ 20 ॥
ପ॒ଵିତ୍ର॑ଵ॒ତ୍ଯାନ॑ଯତି । ଅ॒ପା-ଞ୍ଚୈ॒ଵୌଷ॑ଧୀନା-ଞ୍ଚ॒ ରସ॒ଗ୍ଂ॒ ସଗ୍ଂସୃ॑ଜତି । ଅଥୋ॒ ଓଷ॑ଧୀଷ୍ଵେ॒ଵ ପ॒ଶୂ-ନ୍ପ୍ରତି॑ଷ୍ଠାପଯତି ॥ ଅ॒ନ୍ଵା॒ରଭ୍ଯ॒ ଵାଚଂ॑-ଯଁଚ୍ଛତି ।
ଯ॒ଜ୍ଞସ୍ଯ॒ ଧୃତ୍ଯୈ᳚ । ଧା॒ରଯ॑ନ୍ନାସ୍ତେ । ଧା॒ରଯ॑ନ୍ତ ଇଵ॒ ହି ଦୁ॒ହନ୍ତି॑ । କାମ॑ଧୁକ୍ଷ॒ ଇତ୍ଯା॒ହାତୃ॒ତୀଯ॑ସ୍ଯୈ । ତ୍ରଯ॑ ଇ॒ମେ ଲୋ॒କାଃ । ଇ॒ମାନେ॒ଵ ଲୋ॒କାନ୍. ଯଜ॑ମାନୋ ଦୁହେ ॥ 21 ॥
ଅ॒ମୂମିତି॒ ନାମ॑ ଗୃହ୍ଣାତି । ଭ॒ଦ୍ରମେ॒ଵାସା॒-ଙ୍କର୍ମା॒ଵିଷ୍କ॑ରୋତି ॥ ସା ଵି॒ଶ୍ଵାଯୁ॒-ସ୍ସା ଵି॒ଶ୍ଵଵ୍ଯ॑ଚା॒-ସ୍ସା ଵି॒ଶ୍ଵକ॒ର୍ମେତ୍ଯା॑ହ । ଇ॒ଯଂ-ଵୈଁ ଵି॒ଶ୍ଵାଯୁଃ॑ ।
ଅ॒ନ୍ତରି॑କ୍ଷଂ-ଵିଁ॒ଶ୍ଵଵ୍ଯ॑ଚାଃ । ଅ॒ସୌ ଵି॒ଶ୍ଵକ॑ର୍ମା ।
ଇ॒ମାନେ॒ଵୈତାଭି॑ର୍ଲୋ॒କାନ୍. ଯ॑ଥାପୂ॒ର୍ଵ-ନ୍ଦୁ॑ହେ ।
ଅଥୋ॒ ଯଥା᳚ ପ୍ରଦା॒ତ୍ରେ ପୁଣ୍ଯ॑ମା॒ଶାସ୍ତେ᳚ । ଏ॒ଵମେ॒ଵୈନା॑ ଏ॒ତଦୁପ॑ସ୍ତୌତି । ତସ୍ମା॒ତ୍-ପ୍ରାଦା॒ଦିତ୍ଯୁ॒ନ୍ନୀଯ॒ ଵନ୍ଦ॑ମାନା ଉପସ୍ତୁ॒ଵନ୍ତଃ॑ ପ॒ଶୂ-ନ୍ଦୁ॑ହନ୍ତି ॥ 22 ॥
ବ॒ହୁ ଦୁ॒ଗ୍ଧୀନ୍ଦ୍ରା॑ଯ ଦେ॒ଵେଭ୍ଯୋ॑ ହ॒ଵିରିତି॒ ଵାଚଂ॒-ଵିଁସୃ॑ଜତେ । ଯ॒ଥା॒ ଦେ॒ଵ॒ତମେ॒ଵ ପ୍ରସୌ॑ତି ।
ଦୈଵ୍ଯ॑ସ୍ଯ ଚ ମାନୁ॒ଷସ୍ଯ॑ ଚ॒ ଵ୍ଯାଵୃ॑ତ୍ତ୍ଯୈ ।
ତ୍ରିରା॑ହ । ତ୍ରିଷ॑ତ୍ଯା॒ ହି ଦେ॒ଵାଃ । ଅଵା॑ଚଂ-ଯଁ॒ମୋ-ଽନ॑ନ୍ଵା-ର॒ଭ୍ଯୋତ୍ତ॑ରାଃ । ଅପ॑ରିମିତମେ॒ଵାଵ॑ରୁନ୍ଧେ ॥
ନ ଦା॑ରୁପା॒ତ୍ରେଣ॑ ଦୁହ୍ଯାତ୍ । ଅ॒ଗ୍ନି॒ଵଦ୍ଵୈ ଦା॑ରୁପା॒ତ୍ରମ୍ ।
ଯ-ଦ୍ଦା॑ରୁପା॒ତ୍ରେଣ॑ ଦୁ॒ହ୍ଯାତ୍ ॥ 23 ॥
ଯା॒ତଯା᳚ମ୍ନା ହ॒ଵିଷା॑ ଯଜେତ । ଅଥୋ॒ ଖଲ୍ଵା॑ହୁଃ ।
ପୁ॒ରୋ॒ଡାଶ॑ମୁଖାନି॒ ଵୈ ହ॒ଵୀଗ୍ଂଷି॑ । ନେତ ଇ॑ତଃ ପୁରୋ॒ଡାଶଗ୍ଂ॑ ହ॒ଵିଷୋ॒ ଯାମୋ॒-ଽସ୍ତୀତି॑ ।
କାମ॑ମେ॒ଵ ଦା॑ରୁପା॒ତ୍ରେଣ॑ ଦୁହ୍ଯାତ୍ ॥ ଶୂ॒ଦ୍ର ଏ॒ଵ ନ ଦୁ॑ହ୍ଯାତ୍ । ଅସ॑ତୋ॒ ଵା ଏ॒ଷ ସମ୍ଭୂ॑ତଃ । ଯଚ୍ଛୂ॒ଦ୍ରଃ । ଅହ॑ଵିରେ॒ଵ ତଦିତ୍ଯା॑ହୁଃ । ଯଚ୍ଛୂ॒ଦ୍ରୋ ଦୋଗ୍ଧୀତି॑ ॥ 24 ॥
ଅ॒ଗ୍ନି॒ହୋ॒ତ୍ରମେ॒ଵନ ଦୁ॑ହ୍ଯାଚ୍ଛୂ॒ଦ୍ରଃ । ତଦ୍ଧି ନୋତ୍-ପୁ॒ନନ୍ତି॑ । ଯ॒ଦା ଖଲୁ॒ ଵୈ ପ॒ଵିତ୍ର॑ମ॒ତ୍ଯେତି॑ । ଅଥ॒ ତଦ୍ଧ॒ଵିରିତି॑ ॥
ସମ୍ପୃ॑ଚ୍ଯଦ୍ଧ୍ଵ-ମୃତାଵରୀ॒ରିତ୍ଯା॑ହ । ଅ॒ପା-ଞ୍ଚୈ॒ଵୌଷ॑ଧୀନା-ଞ୍ଚ॒ ରସ॒ଗ୍ଂ॒ ସଗ୍ଂସୃ॑ଜତି ।
ତସ୍ମା॑ଦ॒ପା-ଞ୍ଚୌଷ॑ଧୀନା-ଞ୍ଚ॒ ରସ॒ମୁପ॑ ଜୀଵାମଃ ।
ମ॒ନ୍ଦ୍ରା ଧନ॑ସ୍ଯ ସା॒ତଯ॒ ଇତ୍ଯା॑ହ । ପୁଷ୍ଟି॑ମେ॒ଵ ଯଜ॑ମାନେ ଦଧାତି ॥ ସୋମେ॑ନ॒ ତ୍ଵା-ଽଽତ॑ନ॒ଚ୍ମୀନ୍ଦ୍ରା॑ଯ॒ ଦଧୀତ୍ଯା॑ହ ॥ 25 ॥
ସୋମ॑ମେ॒ଵୈନ॑-ତ୍କରୋତି । ଯୋ ଵୈ ସୋମ॑-ମ୍ଭକ୍ଷଯି॒ତ୍ଵା ।
ସଂ॒​ଵଁ॒ଥ୍ସ॒ରଗ୍ଂ ସୋମ॒-ନ୍ନ ପିବ॑ତି । ପୁ॒ନ॒ର୍ଭକ୍ଷ୍ଯୋ᳚-ଽସ୍ଯ ସୋମପୀ॒ଥୋ ଭ॑ଵତି ॥
ସୋମଃ॒ ଖଲୁ॒ ଵୈ ସା᳚ନାଂ॒ଯ୍ଯମ୍ । ଯ ଏ॒ଵଂ-ଵିଁ॒ଦ୍ଵାନ୍-ଥ୍ସା᳚ନାଂ॒ଯ୍ଯ-ମ୍ପିବ॑ତି । ଅ॒ପୁ॒ନ॒ର୍ଭକ୍ଷ୍ଯୋ᳚-ଽସ୍ଯ ସୋମପୀ॒ଥୋ ଭ॑ଵତି । ନ ମୃ॒ନ୍ମଯେ॒ନାପି॑ଦଦ୍ଧ୍ଯାତ୍ ।
ଯ-ନ୍ମୃ॒ନ୍ମଯେ॑ନାପିଦ॒ଦ୍ଧ୍ଯାତ୍ ।
ପି॒ତୃ॒ଦେ॒ଵ॒ତ୍ଯଗ୍ଗ୍॑ ସ୍ଯାତ୍ ॥ 26 ॥
ଅ॒ଯ॒ସ୍ପା॒ତ୍ରେଣ॑ ଵା ଦାରୁପା॒ତ୍ରେଣ॒ ଵା-ଽପି॑ଦଧାତି ।
ତଦ୍ଧି ସଦେ॑ଵମ୍ ॥ ଉ॒ଦ॒ନ୍ଵଦ୍- ଭ॑ଵତି । ଆପୋ॒ ଵୈ ର॑କ୍ଷୋ॒ଘ୍ନୀଃ । ରକ୍ଷ॑ସା॒-ମପ॑ହତ୍ଯୈ ॥
ଅଦ॑ସ୍ତମସି॒ ଵିଷ୍ଣ॑ଵେ॒ ତ୍ଵେତ୍ଯା॑ହ । ଯ॒ଜ୍ଞୋ ଵୈ ଵିଷ୍ଣୁଃ॑ ।
ଯ॒ଜ୍ଞାଯୈ॒ଵୈନ॒ଦଦ॑ସ୍ତ-ଙ୍କରୋତି । ଵିଷ୍ଣୋ॑ ହ॒ଵ୍ଯଗ୍ଂ ର॑କ୍ଷ॒ସ୍ଵେତ୍ଯା॑ହ॒ ଗୁପ୍ତ୍ଯୈ᳚ ॥ ଅନ॑ଧ-ସ୍ସାଦଯତି । ଗର୍ଭା॑ଣା॒-ନ୍ଧୃତ୍ଯା॒ ଅପ୍ର॑ପାଦାଯ ।
ତସ୍ମା॒-ଦ୍ଗର୍ଭାଃ᳚ ପ୍ର॒ଜାନା॒ମ ପ୍ର॑ପାଦୁକାଃ । ଉ॒ପରୀ॑ଵ॒ ନିଦ॑ଧାତି । ଉ॒ପରୀ॑ଵ॒ ହି ସୁ॑ଵ॒ର୍ଗୋ ଲୋ॒କଃ । ସୁ॒ଵ॒ର୍ଗସ୍ଯ॑ ଲୋ॒କସ୍ଯ॒ ସମ॑ଷ୍ଟ୍ଯୈ ॥ 27 ॥
(ଅ॒ସୀତ୍ଯା॑ହ॒ - ଧୃତ୍ଯୈ॒ - ଯଜ॑ମାନେ ଦଧା॒ - ତ୍ଯଜା॑ମିତ୍ଵାଯ - ସ୍ଥାପଯତି - ଦୁହେ - ଦୁହନ୍ତି - ଦୁ॒ହ୍ଯା-ଦ୍- ଦୋଗ୍ଧୀତି॒ - ଦଧୀତ୍ଯା॑ହ - ସ୍ଯାଥ୍ - ସାଦଯତି॒ ପଞ୍ଚ॑ ଚ) (ଅ. 3)
ଅନୁଵାକଂ 4 - ହଵିର୍ନିର୍ଵାପଃ
କର୍ମ॑ଣେ ଵା-ନ୍ଦେ॒ଵେଭ୍ଯଃ॑ ଶକେଯ॒ମିତ୍ଯା॑ହ॒ ଶକ୍ତ୍ଯୈ᳚ ।
ଯ॒ଜ୍ଞସ୍ଯ॒ ଵୈ ସନ୍ତ॑ତି॒ମନୁ॑ ପ୍ର॒ଜାଃ ପ॒ଶଵୋ॒ ଯଜ॑ମାନସ୍ଯ॒ ସନ୍ତା॑ଯନ୍ତେ । ଯ॒ଜ୍ଞସ୍ଯ॒ ଵିଚ୍ଛି॑ତ୍ତି॒ମନୁ॑ ପ୍ର॒ଜାଃ ପ॒ଶଵୋ॒ ଯଜ॑ମାନସ୍ଯ॒ ଵିଚ୍ଛି॑ଦ୍ଯନ୍ତେ ।
ଯ॒ଜ୍ଞସ୍ଯ॒ ସନ୍ତ॑ତିରସି ଯ॒ଜ୍ଞସ୍ଯ॑ ତ୍ଵା॒ ସନ୍ତ॑ତ୍ଯୈ ସ୍ତୃଣାମି॒ ସନ୍ତ॑ତ୍ଯୈ ତ୍ଵା ଯ॒ଜ୍ଞସ୍ଯେତ୍ଯାହ॑ଵ॒ନୀଯା॒-ଥ୍ସନ୍ତ॑ନୋତି । ଯଜ॑ମାନସ୍ଯ ପ୍ର॒ଜାଯୈ॑ ପଶୂ॒ନାଗ୍ଂ ସନ୍ତ॑ତ୍ଯୈ ॥ ଅ॒ପଃ ପ୍ରଣ॑ଯତି । ଶ୍ର॒ଦ୍ଧା ଵା ଆପଃ॑ । ଶ୍ର॒ଦ୍ଧାମେ॒ଵାରଭ୍ଯ॑ ପ୍ର॒ଣୀଯ॒ ପ୍ରଚ॑ରତି । ଅ॒ପଃ ପ୍ରଣ॑ଯତି । ଯ॒ଜ୍ଞୋ ଵା ଆପଃ॑ ॥ 28 ॥
ଯ॒ଜ୍ଞମେ॒ଵାରଭ୍ଯ॑ ପ୍ର॒ଣୀଯ॒ ପ୍ରଚ॑ରତି । ଅ॒ପଃ ପ୍ରଣ॑ଯତି । ଵଜ୍ରୋ॒ ଵା ଆପଃ॑ । ଵଜ୍ର॑ମେ॒ଵ ଭ୍ରାତୃ॑ଵ୍ଯେଭ୍ଯଃ ପ୍ର॒ହୃତ୍ଯ॑ ପ୍ର॒ଣୀଯ॒ ପ୍ରଚ॑ରତି । ଅ॒ପଃ ପ୍ରଣ॑ଯତି ।
ଆପୋ॒ ଵୈ ର॑କ୍ଷୋ॒ଘ୍ନୀଃ । ରକ୍ଷ॑ସା॒-ମପ॑ହତ୍ଯୈ । ଅ॒ପଃ ପ୍ରଣ॑ଯତି । ଆପୋ॒ ଵୈ ଦେ॒ଵାନା᳚-ମ୍ପ୍ରି॒ଯ-ନ୍ଧାମ॑ ।
ଦେ॒ଵାନା॑ମେ॒ଵ ପ୍ରି॒ଯ-ନ୍ଧାମ॑ ପ୍ର॒ଣୀଯ॒ ପ୍ରଚ॑ରତି ॥ 29 ॥
ଅ॒ପଃ ପ୍ରଣ॑ଯତି । ଆପୋ॒ ଵୈ ସର୍ଵା॑ ଦେ॒ଵତାଃ᳚ ।
ଦେ॒ଵତା॑ ଏ॒ଵାରଭ୍ଯ॑ ପ୍ର॒ଣୀଯ॒ ପ୍ରଚ॑ରତି ॥ ଵେଷା॑ଯ॒ ତ୍ଵେତ୍ଯା॑ହ । ଵେଷା॑ଯ॒ ହ୍ଯେ॑ନଦାଦ॒ତ୍ତେ ॥ ପ୍ରତ୍ଯୁ॑ଷ୍ଟ॒ଗ୍ଂ॒ ରକ୍ଷଃ॒ ପ୍ରତ୍ଯୁ॑ଷ୍ଟା॒ ଅରା॑ତଯ॒ ଇତ୍ଯା॑ହ ।
ରକ୍ଷ॑ସା॒-ମପ॑ହତ୍ଯୈ ॥ ଧୂର॒ସୀତ୍ଯା॑ହ । ଏ॒ଷ ଵୈ ଧୁର୍ଯୋ॒-ଽଗ୍ନିଃ । ତଂ-ଯଁଦନୁ॑ପସ୍ପୃଶ୍ଯାତୀ॒ଯାତ୍ ॥ 30 ॥
ଅ॒ଦ୍ଧ୍ଵ॒ର୍ଯୁ-ଞ୍ଚ॒ ଯଜ॑ମାନ-ଞ୍ଚ॒ ପ୍ରଦ॑ହେତ୍ । ଉ॒ପ॒ସ୍ପୃଶ୍ଯାତ୍ଯେ॑ତି । ଅ॒ଦ୍ଧ୍ଵ॒ର୍ଯୋଶ୍ଚ॒ ଯଜ॑ମାନସ୍ଯ॒ ଚାପ୍ର॑ଦାହାଯ ॥ ଧୂର୍ଵ॒ ତଂ​ଯୋଁ᳚-ଽସ୍ମା-ନ୍ଧୂର୍ଵ॑ତି॒ ତ-ନ୍ଧୂ᳚ର୍ଵ॒ ଯଂ-ଵଁ॒ଯ-ନ୍ଧୂର୍ଵା॑ମ॒ ଇତ୍ଯା॑ହ ।
ଦ୍ଵୌ ଵାଵ ପୁରୁ॑ଷୌ । ଯ-ଞ୍ଚୈ॒ଵ ଧୂର୍ଵ॑ତି । ଯଶ୍ଚୈ॑ନ॒-ନ୍ଧୂର୍ଵ॑ତି । ତାଵୁ॒ଭୌ ଶୁ॒ଚା-ଽର୍ପ॑ଯତି ॥ ତ୍ଵ-ନ୍ଦେ॒ଵାନା॑ମସି॒ ସସ୍ନି॑ତମ॒-ମ୍ପପ୍ରି॑ତମ॒-ଞ୍ଜୁଷ୍ଟ॑ତମଂ॒-ଵଁହ୍ନି॑ତମ-ନ୍ଦେଵ॒ହୂତ॑ମ॒ମିତ୍ଯା॑ହ । ଯ॒ଥା॒ ଯ॒ଜୁରେ॒ଵୈ ତତ୍ ॥ 31 ॥
ଅହ୍ରୁ॑ତମସି ହଵି॒ର୍ଧାନ॒-ମିତ୍ଯା॒ହାନା᳚ର୍ତ୍ଯୈ ।
ଦୃଗ୍ଂହ॑ସ୍ଵ॒ ମା ହ୍ଵା॒ରିତ୍ଯା॑ହ॒ ଧୃତ୍ଯୈ᳚ ॥
ମି॒ତ୍ରସ୍ଯ॑ ତ୍ଵା॒ ଚକ୍ଷୁ॑ଷା॒ ପ୍ରେକ୍ଷ॒ ଇତ୍ଯା॑ହ ମିତ୍ର॒ତ୍ଵାଯ॑ ।
ମା ଭେର୍ମା ସଂ​ଵିଁ॑କ୍ଥା॒ ମା ତ୍ଵା॑ ହିଗ୍ଂସିଷ॒-ମିତ୍ଯା॒ହାହିଗ୍ଂ॑ସାଯୈ । ଯଦ୍ଵୈ କି-ଞ୍ଚ॒ ଵାତୋ॒ ନାଭି॒ଵାତି॑ ।
ତ-ଥ୍ସର୍ଵଂ॑-ଵଁରୁଣଦେଵ॒ତ୍ଯ᳚ମ୍ ॥ ଉ॒ରୁ ଵାତା॒ଯେତ୍ଯା॑ହ । ଅଵା॑ରୁଣମେ॒ଵୈନ॑-ତ୍କରୋତି ॥ ଦେ॒ଵସ୍ଯ॑ ତ୍ଵା ସଵି॒ତୁଃ
ପ୍ର॑ସ॒ଵ ଇତ୍ଯା॑ହ॒ ପ୍ରସୂ᳚ତ୍ଯୈ ।
ଅ॒ଶ୍ଵିନୋ᳚-ର୍ବା॒ହୁଭ୍ଯା॒ମିତ୍ଯା॑ହ ॥ 32 ॥
ଅ॒ଶ୍ଵିନୌ॒ ହି ଦେ॒ଵାନା॑ମଦ୍ଧ୍ଵ॒ର୍ଯୂ ଆସ୍ତା᳚ମ୍ ।
ପୂ॒ଷ୍ଣୋ ହସ୍ତା᳚ଭ୍ଯା॒ମିତ୍ଯା॑ହ॒ ଯତ୍ଯୈ᳚ । ଅ॒ଗ୍ନଯେ॒ ଜୁଷ୍ଟ॒-ନ୍ନିର୍ଵ॑ପା॒ମୀତ୍ଯା॑ହ । ଅ॒ଗ୍ନଯ॑ ଏ॒ଵୈନା॒ଞ୍ଜୁଷ୍ଟଂ॒
ନିର୍ଵ॑ପତି । ତ୍ରିର୍ଯଜୁ॑ଷା । ତ୍ରଯ॑ ଇ॒ମେ ଲୋ॒କାଃ ।
ଏ॒ଷାଂ-ଲୋଁ॒କାନା॒ମାପ୍ତ୍ଯୈ᳚ । ତୂ॒ଷ୍ଣୀ-ଞ୍ଚ॑ତୁ॒ର୍ଥମ୍ ।
ଅପ॑ରିମିତମେ॒ଵାଵ॑ରୁନ୍ଧେ । ସ ଏ॒ଵମେ॒ଵାନୁ॑ପୂ॒ର୍ଵଗ୍ଂ ହ॒ଵୀଗ୍ଂଷି॒ ନିର୍ଵ॑ପତି ॥ 33 ॥
ଇ॒ଦ-ନ୍ଦେ॒ଵାନା॑ମି॒ଦମୁ॑ ନ-ସ୍ସ॒ହେତ୍ଯା॑ହ॒ ଵ୍ଯାଵୃ॑ତ୍ତ୍ଯୈ ॥
ସ୍ଫା॒ତ୍ଯୈ ତ୍ଵା॒ ନାରା᳚ତ୍ଯା॒ ଇତ୍ଯା॑ହ॒ ଗୁପ୍ତ୍ଯୈ᳚ । ତମ॑ସୀଵ॒ ଵା ଏ॒ଷୋ᳚-ଽନ୍ତଶ୍ଚ॑ରତି । ଯଃ ପ॑ରୀ॒ଣହି॑ ॥ ସୁଵ॑ର॒ଭି ଵିଖ୍ଯେ॑ଷଂ-ଵୈଁଶ୍ଵାନ॒ର-ଞ୍ଜ୍ଯୋତି॒ରିତ୍ଯା॑ହ ।
ସୁଵ॑ରେ॒ଵାଭି ଵି ପ॑ଶ୍ଯତି ଵୈଶ୍ଵାନ॒ର-ଞ୍ଜ୍ଯୋତିଃ॑ ।
ଦ୍ଯାଵା॑ପୃଥି॒ଵୀ ହ॒ଵିଷି॑ ଗୃହୀ॒ତ ଉଦ॑ଵେପେତାମ୍ ॥
ଦୃଗ୍ଂହ॑ନ୍ତା॒-ନ୍ଦୁର୍ଯା॒ ଦ୍ଯାଵା॑ପୃଥି॒ଵ୍ଯୋରିତ୍ଯା॑ହ ।
ଗୃ॒ହାଣା॒-ନ୍ଦ୍ଯାଵା॑ପୃଥି॒ଵ୍ଯୋ-ର୍ଧୃତ୍ଯୈ᳚ ॥
ଉ॒ର୍ଵ॑ନ୍ତରି॑କ୍ଷ॒-ମନ୍ଵି॒ହୀତ୍ଯା॑ହ॒ ଗତ୍ଯୈ᳚ ॥
ଅଦି॑ତ୍ଯାସ୍ତ୍ଵୋ॒ପସ୍ଥେ॑ ସାଦଯା॒ମୀତ୍ଯା॑ହ । ଇ॒ଯଂ-ଵାଁ ଅଦି॑ତିଃ । ଅ॒ସ୍ଯା ଏ॒ଵୈନ॑ଦୁ॒ପସ୍ଥେ॑ ସାଦଯତି ॥
ଅଗ୍ନେ॑ ହ॒ଵ୍ଯଗ୍ଂ ର॑କ୍ଷ॒ସ୍ଵେତ୍ଯା॑ହ॒ ଗୁପ୍ତ୍ଯୈ᳚ ॥ 34 ॥
(ଯ॒ଜ୍ଞୋ ଵା ଆପୋ॒ - ଧାମ॑ ପ୍ର॒ଣୀଯ॒ ପ୍ରଚ॑ର - ତ୍ଯତୀ॒ଯା - ଦେ॒ତ-ଦ୍- ବା॒ହୁଭ୍ଯା॒ମିତ୍ଯା॑ହ - ହ॒ଵିଗ୍ଂଷି॒ ନିର୍ଵ॑ପତି॒ - ଗତ୍ଯୈ॑ ଚ॒ତ୍ଵାରି॑ ଚ) (ଅ. 4)
ଅନୁଵାକଂ 5 - ଵ୍ରୀହ୍ଯଵଘାତଃ
ଇନ୍ଦ୍ରୋ॑ ଵୃ॒ତ୍ରମ॑ହନ୍ନ୍ । ସୋ॑-ଽପଃ । ଅ॒ଭ୍ଯ॑ମ୍ରିଯତ ।
ତାସାଂ॒-ଯଁନ୍ମେଦ୍ଧ୍ଯଂ॑-ଯଁ॒ଜ୍ଞିଯ॒ଗ୍ଂ॒ ସଦେ॑ଵ॒ମାସୀ᳚ତ୍ । ତଦପୋଦ॑କ୍ରାମତ୍ । ତେ ଦ॒ର୍ଭା ଅ॑ଭଵନ୍ନ୍ । ଯ-ଦ୍ଦ॒ର୍ଭୈର॒ପ ଉ॑ତ୍ପୁ॒ନାତି॑ । ଯା ଏ॒ଵ ମେଦ୍ଧ୍ଯା॑ ଯ॒ଜ୍ଞିଯା॒-ସ୍ସଦେ॑ଵା॒ ଆପଃ॑ । ତାଭି॑ରେ॒ଵୈନା॒ ଉତ୍ପୁ॑ନାତି । ଦ୍ଵାଭ୍ଯା॒ମୁତ୍ପୁ॑ନାତି ॥ 35 ॥
ଦ୍ଵି॒ପା-ଦ୍ଯଜ॑ମାନଃ॒ ପ୍ରତି॑ଷ୍ଠିତ୍ଯୈ ॥ ଦେ॒ଵୋ ଵଃ॑ ସଵି॒ତୋତ୍-ପୁ॑ନା॒ତ୍ଵିତ୍ଯା॑ହ । ସ॒ଵି॒ତୃପ୍ର॑ସୂତ ଏ॒ଵୈନା॒ ଉତ୍ପୁ॑ନାତି । ଅଚ୍ଛି॑ଦ୍ରେଣ ପ॒ଵିତ୍ରେ॒ଣେତ୍ଯା॑ହ । ଅ॒ସୌ ଵା ଆ॑ଦି॒ତ୍ଯୋ-ଽଚ୍ଛି॑ଦ୍ର-ମ୍ପ॒ଵିତ୍ର᳚ମ୍ । ତେନୈ॒ଵୈନା॒ ଉତ୍ପୁ॑ନାତି । ଵସୋ॒-ସ୍ସୂର୍ଯ॑ସ୍ଯ ର॒ଶ୍ମିଭି॒ରିତ୍ଯା॑ହ । ପ୍ରା॒ଣା ଵା ଆପଃ॑ । ପ୍ରା॒ଣା ଵସ॑ଵଃ । ପ୍ରା॒ଣା ର॒ଶ୍ମଯଃ॑ ॥ 36 ॥
ପ୍ରା॒ଣୈରେ॒ଵ ପ୍ରା॒ଣାନ୍-ଥ୍ସମ୍ପୃ॑ଣକ୍ତି । ସା॒ଵି॒ତ୍ରି॒ଯର୍ଚା ।
ସ॒ଵି॒ତୃପ୍ର॑ସୂତ-ମ୍ମେ॒ କର୍ମା॑ସ॒ଦିତି॑ ।
ସ॒ଵି॒ତୃପ୍ର॑ସୂତମେ॒ଵାସ୍ଯ॒ କର୍ମ॑ ଭଵତି ।
ପ॒ଚ୍ଛୋ ଗା॑ଯତ୍ରି॒ଯା ତ୍ରି॑ଷ୍ଷମୃଦ୍ଧ॒ତ୍ଵାଯ॑ ॥
ଆପୋ॑ ଦେଵୀରଗ୍ରେପୁଵୋ ଅଗ୍ରେଗୁଵ॒ ଇତ୍ଯା॑ହ ।
ରୂ॒ପ-ମେ॒ଵାସା॑ମେ॒ତ-ନ୍ମ॑ହି॒ମାନଂ॒-ଵ୍ଯାଁଚ॑ଷ୍ଟେ ।
ଅଗ୍ର॑ ଇ॒ମଂ-ଯଁ॒ଜ୍ଞ-ନ୍ନ॑ଯ॒ତାଗ୍ରେ॑
ଯ॒ଜ୍ଞପ॑ତି॒ମିତ୍ଯା॑ହ । ଅଗ୍ରେ॑ ଏ॒ଵ ଯ॒ଜ୍ଞ-ନ୍ନ॑ଯନ୍ତି ।
ଅଗ୍ରେ॑ ଯ॒ଜ୍ଞପ॑ତିମ୍ ॥ 37 ॥
ଯୁ॒ଷ୍ମାନିନ୍ଦ୍ରୋ॑ ଽଵୃଣୀତ ଵୃତ୍ର॒ତୂଯେ॑ ଯୂ॒ଯମିନ୍ଦ୍ର॑ମଵୃଣୀଦ୍ଧ୍ଵଂ-ଵୃଁତ୍ର॒ତୂର୍ଯ॒ ଇତ୍ଯା॑ହ ।
ଵୃ॒ତ୍ରଗ୍ଂ ହ॑ ହନି॒ଷ୍ଯନ୍ନିନ୍ଦ୍ର॒ ଆପୋ॑ ଵଵ୍ରେ ।
ଆପୋ॒ ହେନ୍ଦ୍ରଂ॑-ଵଁଵ୍ରିରେ । ସ॒ଜ୍ଞାଂ-ମେ॒ଵାସା॑ମେ॒ତ-ଥ୍ସାମା॑ନଂ॒-ଵ୍ଯାଁଚ॑ଷ୍ଟେ ॥ ପ୍ରୋକ୍ଷି॑ତା॒-ସ୍ସ୍ଥେତ୍ଯା॑ହ । ତେନାପଃ॒ ପ୍ରୋକ୍ଷି॑ତାଃ ॥ ଅ॒ଗ୍ନଯେ॑ ଵୋ॒ ଜୁଷ୍ଟ॒-ମ୍ପ୍ରୋକ୍ଷା᳚-ମ୍ଯ॒ଗ୍ନୀଷୋମା᳚ଭ୍ଯା॒-ମିତ୍ଯା॑ହ ।
ଯ॒ଥା॒ ଦେ॒ଵ॒ତମେ॒ଵୈନା॒-ନ୍ପ୍ରୋକ୍ଷ॑ତି । ତ୍ରିଃ ପ୍ରୋକ୍ଷ॑ତି । ତ୍ର୍ଯା॑ଵୃ॒ଦ୍ଧି ଯ॒ଜ୍ଞଃ ॥ 38 ॥
ଅଥୋ॒ ରକ୍ଷ॑ସା॒ମପ॑ହତ୍ଯୈ । ଶୁନ୍ଧ॑ଦ୍ଧ୍ଵଂ॒
ଦୈଵ୍ଯା॑ଯ॒ କର୍ମ॑ଣେ ଦେଵଯ॒ଜ୍ଯାଯା॒ ଇତ୍ଯା॑ହ ।
ଦେ॒ଵ॒ଯ॒ଜ୍ଯାଯା॑ ଏ॒ଵୈନା॑ନି ଶୁନ୍ଧତି । ତ୍ରିଃ ପ୍ରୋକ୍ଷ॑ତି । ତ୍ର୍ଯା॑ଵୃ॒ଦ୍ଧି ଯ॒ଜ୍ଞଃ । ଅଥୋ॑ ମେଦ୍ଧ୍ଯ॒ତ୍ଵାଯ॑ । ଅଵ॑ଧୂତ॒ଗ୍ଂ॒ ରକ୍ଷୋ-ଽଵ॑ଧୂତା॒ ଅରା॑ତଯ॒ ଇତ୍ଯା॑ହ ।
ରକ୍ଷ॑ସା॒-ମପ॑ହତ୍ଯୈ । ଅଦି॑ତ୍ଯା॒ସ୍ତ୍ଵଗ॒ସୀତ୍ଯା॑ହ । ଇ॒ଯଂ-ଵାଁ ଅଦି॑ତିଃ ॥ 39 ॥
ଅ॒ସ୍ଯା ଏ॒ଵୈନ॒-ତ୍ତ୍ଵଚ॑-ଙ୍କରୋତି । ପ୍ରତି॑ ତ୍ଵା ପୃଥି॒ଵୀ ଵେ॒ତ୍ତ୍ଵିତ୍ଯା॑ହ॒ ପ୍ରତି॑ଷ୍ଠିତ୍ଯୈ ॥ ପୁ॒ରସ୍ତା᳚-ତ୍ପ୍ରତୀ॒ଚୀନ॑ଗ୍ରୀଵ॒-ମୁତ୍ତ॑ରଲୋ॒ମୋପ॑ସ୍ତୃଣାତି ମେଦ୍ଧ୍ଯ॒ତ୍ଵାଯ॑ ।
ତସ୍ମା᳚-ତ୍ପୁ॒ରସ୍ତା᳚-ତ୍ପ୍ର॒ତ୍ଯଞ୍ଚଃ॑ ପ॒ଶଵୋ॒ ମେଧ॒ମୁପ॑ତିଷ୍ଠନ୍ତେ । ତସ୍ମା᳚-ତ୍ପ୍ର॒ଜା ମୃ॒ଗ-ଙ୍ଗ୍ରାହୁ॑କାଃ । ଯ॒ଜ୍ଞୋ ଦେ॒ଵେଭ୍ଯୋ॒ ନିଲା॑ଯତ ।
କୃଷ୍ଣୋ॑ ରୂ॒ପ-ଙ୍କୃ॒ତ୍ଵା । ଯ-ତ୍କୃ॑ଷ୍ଣାଜି॒ନେ ହ॒ଵିର॑ଦ୍ଧ୍ଯଵ॒ହନ୍ତି॑ । ଯ॒ଜ୍ଞାଦେ॒ଵ-ତ-ଦ୍ଯ॒ଜ୍ଞ-ମ୍ପ୍ରଯୁ॑ଙ୍କ୍ତେ । ହ॒ଵିଷୋ-ଽସ୍କ॑ନ୍ଦାଯ ॥ 40 ॥
ଅ॒ଧି॒ଷଵ॑ଣମସି ଵାନସ୍ପ॒ତ୍ଯମିତ୍ଯା॑ହ । ଅ॒ଧି॒ଷଵ॑ଣ-ମେ॒ଵୈନ॑-ତ୍କରୋତି । ପ୍ରତି॒ ତ୍ଵା-ଽଦି॑ତ୍ଯା॒ସ୍ତ୍ଵଗ୍ଵେ॒ତ୍ତ୍ଵିତ୍ଯା॑ହ ସଯ॒ତ୍ଵାଯ॑ ॥
ଅ॒ଗ୍ନେସ୍ତ॒ନୂ-ର॒ସୀତ୍ଯା॑ହ । ଅ॒ଗ୍ନେର୍ଵା ଏ॒ଷା ତ॒ନୂଃ ।
ଯଦୋଷ॑ଧଯଃ । ଵା॒ଚୋ ଵି॒ସର୍ଜ॑ନ॒ମିତ୍ଯା॑ହ ।
ଯ॒ଦା ହି ପ୍ର॒ଜା ଓଷ॑ଧୀନା-ମ॒ଶ୍ନନ୍ତି॑ । ଅଥ॒ ଵାଚଂ॒-ଵିଁସୃ॑ଜନ୍ତେ । ଦେ॒ଵଵୀ॑ତଯେ ତ୍ଵା ଗୃହ୍ଣା॒ମୀତ୍ଯା॑ହ ॥ 41 ॥
ଦେ॒ଵତା॑ଭିରେ॒ଵୈନ॒-ଥ୍ସମ॑ର୍ଧଯତି ॥
ଅଦ୍ରି॑ରସି ଵାନସ୍ପ॒ତ୍ଯ ଇତ୍ଯା॑ହ । ଗ୍ରାଵା॑ଣ-ମେ॒ଵୈନ॑-ତ୍କରୋତି ।
ସ ଇ॒ଦ-ନ୍ଦେ॒ଵେଭ୍ଯୋ॑ ହ॒ଵ୍ଯଗ୍ଂ ସୁ॒ଶମି॑ ଶମି॒ଷ୍ଵେତ୍ଯା॑ହ॒ ଶାନ୍ତ୍ଯୈ᳚ ॥ ହଵି॑ଷ୍କୃ॒ଦେହୀତ୍ଯା॑ହ ।
ଯ ଏ॒ଵ ଦେ॒ଵାନାଗ୍ଂ॑ ହଵି॒ଷ୍କୃତଃ॑ । ତାନ୍. ହ୍ଵ॑ଯତି ।
ତ୍ରିର୍​ହ୍ଵ॑ଯତି । ତ୍ରିଷ॑ତ୍ଯା॒ ହି ଦେ॒ଵାଃ ॥ ଇଷ॒ମା ଵ॒ଦୋର୍ଜ॒ମା ଵ॒ଦେତ୍ଯା॑ହ ॥ 42 ॥
ଇଷ॑ମେ॒ଵୋର୍ଜଂ॒-ଯଁଜ॑ମାନେ ଦଧାତି ।
ଦ୍ଯୁ॒ମଦ୍ଵ॑ଦତ ଵ॒ଯଗ୍ଂ ସ॑ଘା॒ନ୍ତ-ଞ୍ଜେ॒ଷ୍ମେତ୍ଯା॑ହ॒ ଭ୍ରାତୃ॑ଵ୍ଯାଭିଭୂତ୍ଯୈ ॥ ମନୋ᳚-ଶ୍ଶ୍ର॒ଦ୍ଧାଦେ॑ଵସ୍ଯ॒ ଯଜ॑ମାନସ୍ଯାସୁର॒ଘ୍ନୀ ଵାକ୍ । ଯ॒ଜ୍ଞା॒ଯୁ॒ଧେଷୁ॒ ପ୍ରଵି॑ଷ୍ଟା-ଽଽସୀତ୍ । ତେ-ଽସୁ॑ରା॒ ଯାଵ॑ନ୍ତୋ ଯଜ୍ଞାଯୁ॒ଧାନା॑ମୁ॒ଦ୍ଵଦ॑ତା-ମୁ॒ପାଶୃ॑ଣ୍ଵନ୍ନ୍ ।
ତେ ପରା॑-ଽଭଵନ୍ନ୍ । ତସ୍ମା॒-ଥ୍ସ୍ଵାନା॒-ମ୍ମଦ୍ଧ୍ଯେ॑-ଽଵ॒ସାଯ॑ ଯଜେତ । ଯାଵ॑ନ୍ତୋ-ଽସ୍ଯ॒ ଭ୍ରାତୃ॑ଵ୍ଯା ଯଜ୍ଞାଯୁ॒ଧାନା॑-ମୁ॒ଦ୍ଵଦ॑ତା-ମୁପଶୃ॒ଣ୍ଵନ୍ତି॑ । ତେ ପରା॑ ଭଵନ୍ତି ।
ଉ॒ଚ୍ଚୈ-ସ୍ସ॒ମାହ॑ନ୍ତ॒ଵା ଆ॑ହ॒ ଵିଜି॑ତ୍ଯୈ ॥ 43 ॥
ଵୃ॒ଙ୍କ୍ତ ଏ॑ଷାମିନ୍ଦ୍ରି॒ଯଂ-ଵୀଁ॒ର୍ଯ᳚ମ୍ । ଶ୍ରେଷ୍ଠ॑ ଏଷା-ମ୍ଭଵତି ॥ ଵ॒ର୍॒ଷ ଵୃ॑ଦ୍ଧମସି॒ ପ୍ରତି॑ ତ୍ଵା ଵ॒ର୍॒ଷଵୃ॑ଦ୍ଧଂ-ଵେଁ॒ତ୍ତ୍ଵିତ୍ଯା॑ହ ।
ଵ॒ର୍॒ଷଵୃ॑ଦ୍ଧା॒ ଵା ଓଷ॑ଧଯଃ ।
ଵ॒ର୍॒ଷଵୃ॑ଦ୍ଧା ଇ॒ଷୀକା॒-ସ୍ସମୃ॑ଦ୍ଧ୍ଯୈ ।
ଯ॒ଜ୍ଞଗ୍ଂ ରକ୍ଷା॒ଗ୍॒ସ୍ଯନୁ॒ ପ୍ରାଵି॑ଶନ୍ନ୍ ।
ତାନ୍ଯ॒ସ୍ନା ପ॒ଶୁଭ୍ଯୋ॑ ନି॒ରଵା॑ଦଯନ୍ତ ।
ତୁଷୈ॒ରୋଷ॑ଧୀଭ୍ଯଃ ॥ ପରା॑ପୂତ॒ଗ୍ଂ॒ ରକ୍ଷଃ॒ ପରା॑ପୂତା॒ ଅରା॑ତଯ॒ ଇତ୍ଯା॑ହ ।
ରକ୍ଷ॑ସା॒ମପ॑ହତ୍ଯୈ ॥ 44 ॥
ରକ୍ଷ॑ସା-ମ୍ଭା॒ଗୋ॑-ଽସୀତ୍ଯା॑ହ । ତୁଷୈ॑ରେ॒ଵ ରକ୍ଷାଗ୍ଂ॑ସି ନି॒ରଵ॑ଦଯତେ । ଅ॒ପ ଉପ॑ସ୍ପୃଶତି ମେଦ୍ଧ୍ଯ॒ତ୍ଵାଯ॑ । ଵା॒ଯୁର୍ଵୋ॒ ଵି ଵି॑ନ॒କ୍ତ୍ଵିତ୍ଯା॑ହ । ପ॒ଵିତ୍ରଂ॒-ଵୈଁ ଵା॒ଯୁଃ । ପୁ॒ନାତ୍ଯେ॒ଵୈନାନ୍॑ । ଅ॒ନ୍ତରି॑କ୍ଷାଦିଵ॒ ଵା ଏ॒ତେ ପ୍ରସ୍କ॑ନ୍ଦନ୍ତି । ଯେ ଶୂର୍ପା᳚ତ୍ । ଦେ॒ଵୋ ଵଃ॑ ସଵି॒ତା ହିର॑ଣ୍ଯପାଣିଃ॒ ପ୍ରତି॑ଗୃହ୍ଣା॒ତ୍ଵିତ୍ଯା॑ହ॒ ପ୍ରତି॑ଷ୍ଠିତ୍ଯୈ ।
ହ॒ଵିଷୋ-ଽସ୍କ॑ନ୍ଦାଯ । ତ୍ରିଷ୍ଫ॒ଲୀକ॑ର୍ତ॒ଵା ଆ॑ହ । ତ୍ର୍ଯା॑ଵୃ॒ଦ୍ଧି ଯ॒ଜ୍ଞଃ । ଅଥୋ॑ ମେଦ୍ଧ୍ଯ॒ତ୍ଵାଯ॑ ॥ 45 ॥
(ଦ୍ଵାଭ୍ଯା॒ମୁ-ତ୍ପୁ॑ନାତି - ର॒ଶ୍ମଯୋ॑ - ନଯ॒ନ୍ତ୍ଯଗ୍ରେ॑ ଯ॒ଜ୍ଞପ॑ତିଂ - ଁଯ॒ଜ୍ଞୋ - ଽଦି॑ତି॒ - ରସ୍କ॑ନ୍ଦାଯ - ଗୃହ୍ଣା॒ମୀତ୍ଯା॑ହ - ଵ॒ଦେତ୍ଯା॑ହ॒ - ଵିଜି॑ତ୍ଯା॒ - ଅପ॑ହତ୍ଯା॒ - ଅସ୍କ॑ନ୍ଦାଯ॒ ତ୍ରୀଣି॑ ଚ) (ଅ. 5)
ଅନୁଵାକଂ 6 - ତଣ୍ଡୁଲପେଷଣମ୍
ଅଵ॑ଧୂତ॒ଗ୍ଂ॒ ରକ୍ଷୋ-ଽଵ॑ଧୂତା॒ ଅରା॑ତଯ॒ ଇତ୍ଯା॑ହ । ରକ୍ଷ॑ସା॒ମପ॑ହତ୍ଯୈ । ଅଦି॑ତ୍ଯା॒ସ୍ତ୍ଵଗ॒ସୀତ୍ଯା॑ହ । ଇ॒ଯଂ-ଵାଁ ଅଦି॑ତିଃ । ଅ॒ସ୍ଯା ଏ॒ଵୈନ॒-ତ୍ତ୍ଵଚ॑-ଙ୍କରୋତି । ପ୍ରତି॑ ତ୍ଵା ପୃଥି॒ଵୀ ଵେ॒ତ୍ତ୍ଵିତ୍ଯା॑ହ॒ ପ୍ରତି॑ଷ୍ଠିତ୍ଯୈ ।
ପୁ॒ରସ୍ତା᳚-ତ୍ପ୍ରତୀ॒ଚୀନ॑ଗ୍ରୀଵ॒-ମୁତ୍ତ॑ରଲୋ॒ମୋପ॑ସ୍ତୃଣାତି ମେଦ୍ଧ୍ଯ॒ତ୍ଵାଯ॑ । ତସ୍ମା᳚-ତ୍ପୁ॒ରସ୍ତା᳚-ତ୍ପ୍ର॒ତ୍ଯଞ୍ଚଃ॑ ପ॒ଶଵୋ॒ ମେଧ॒ମୁପ॑ତିଷ୍ଠନ୍ତେ । ତସ୍ମା᳚-ତ୍ପ୍ର॒ଜା ମୃ॒ଗ-ଙ୍ଗ୍ରାହୁ॑କାଃ । ଯ॒ଜ୍ଞୋ ଦେ॒ଵେଭ୍ଯୋ॒ ନିଲା॑ଯତ ॥ 46 ॥
କୃଷ୍ଣୋ॑ ରୂ॒ପ-ଙ୍କୃ॒ତ୍ଵା । ଯ-ତ୍କୃ॑ଷ୍ଣାଜି॒ନେ ହ॒ଵିର॑ଧିପି॒ନଷ୍ଟି॑ । ଯ॒ଜ୍ଞାଦେ॒ଵ ତ-ଦ୍ଯ॒ଜ୍ଞ-ମ୍ପ୍ରଯୁ॑ଙ୍କ୍ତେ । ହ॒ଵିଷୋ-ଽସ୍କ॑ନ୍ଦାଯ ॥ ଦ୍ଯାଵା॑ପୃଥି॒ଵୀ ସ॒ହାସ୍ତା᳚ମ୍ । ତେ ଶ॑ମ୍ଯାମା॒ତ୍ରମେକ॒ମହ॒ର୍ଵ୍ଯୈତାଗ୍ଂ॑ ଶମ୍ଯାମା॒ତ୍ରମେକ॒ମହଃ॑ ॥ ଦି॒ଵ-ସ୍ସ୍କ॑ମ୍ଭ॒ନିର॑ସି॒ ପ୍ରତି॒ ତ୍ଵା ଽଦି॑ତ୍ଯା॒ସ୍ତ୍ଵଗ୍ଵେ॒ତ୍ତ୍ଵିତ୍ଯା॑ହ ।
ଦ୍ଯାଵା॑ପୃଥି॒ଵ୍ଯୋ-ର୍ଵୀତ୍ଯୈ᳚ । ଧି॒ଷଣା॑-ଽସି ପର୍ଵ॒ତ୍ଯା
ପ୍ରତି॑ ତ୍ଵା ଦି॒ଵ-ସ୍ସ୍କ॑ମ୍ଭ॒ନିର୍ଵେ॒ତ୍ତ୍ଵିତ୍ଯା॑ହ ।
ଦ୍ଯାଵା॑ପୃଥି॒ଵ୍ଯୋ-ର୍ଵିଧୃ॑ତ୍ଯୈ ॥ 47 ॥
ଧି॒ଷଣା॑-ଽସି ପାର୍ଵତେ॒ଯୀ ପ୍ରତି॑ ତ୍ଵା ପର୍ଵ॒ତିର୍ଵେ॒ତ୍ତ୍ଵିତ୍ଯା॑ହ । ଦ୍ଯାଵା॑ପୃଥି॒ଵ୍ଯୋର୍ଧୃତ୍ଯୈ᳚ ॥ ଦେ॒ଵସ୍ଯ॑ ତ୍ଵା ସଵି॒ତୁଃ ପ୍ର॑ସ॒ଵ ଇତ୍ଯା॑ହ॒ ପ୍ରସୂ᳚ତ୍ଯୈ । ଅ॒ଶ୍ଵିନୋ᳚-ର୍ବା॒ହୁଭ୍ଯା॒ମିତ୍ଯା॑ହ । ଅ॒ଶ୍ଵିନୌ॒ ହି ଦେ॒ଵାନା॑ମଦ୍ଧ୍ଵ॒ର୍ଯୂ ଆସ୍ତା᳚ମ୍ । ପୂ॒ଷ୍ଣୋ ହସ୍ତା᳚ଭ୍ଯା॒ମିତ୍ଯା॑ହ॒ ଯତ୍ଯୈ᳚ ।
ଅଧି॑ଵପା॒ମୀତ୍ଯା॑ହ । ଯ॒ଥା॒ଦେ॒ଵ॒ତ-ମେ॒ଵୈନା॒ନଧି॑ ଵପତି ॥ ଧା॒ନ୍ଯ॑ମସି ଧିନୁ॒ହି ଦେ॒ଵାନିତ୍ଯା॑ହ । ଏ॒ତସ୍ଯ॒ ଯଜୁ॑ଷୋ ଵୀ॒ର୍ଯେ॑ଣ ॥ 48 ॥
ଯାଵ॒ଦେକା॑ ଦେ॒ଵତା॑ କା॒ମଯ॑ତେ॒ ଯାଵ॒ଦେକା᳚ । ତାଵ॒ଦାହୁ॑ତିଃ ପ୍ରଥତେ । ନ ହି ତଦସ୍ତି॑ । ଯତ୍ତାଵ॑ଦେ॒ଵ ସ୍ଯାତ୍ । ଯାଵ॑ଜ୍ଜୁ॒ହୋତି॑ ॥ ପ୍ରା॒ଣାଯ॑ ତ୍ଵା-ଽପା॒ନାଯ॒ ତ୍ଵେତ୍ଯା॑ହ । ପ୍ରା॒ଣାନେ॒ଵ ଯଜ॑ମାନେ ଦଧାତି । ଦୀ॒ର୍ଘାମନୁ॒ ପ୍ରସି॑ତି॒ମାଯୁ॑ଷେ ଧା॒ମିତ୍ଯା॑ହ । ଆଯୁ॑ରେ॒ଵାସ୍ମି॑-ନ୍ଦଧାତି ।
ଅ॒ନ୍ତରି॑କ୍ଷାଦିଵ॒ ଵା ଏ॒ତାନି॒ ପ୍ରସ୍କ॑ନ୍ଦନ୍ତି । ଯାନି॑ ଦୃ॒ଷଦଃ॑ । ଦେ॒ଵୋ ଵଃ॑ ସଵି॒ତା ହିର॑ଣ୍ଯପାଣିଃ॒ ପ୍ରତି॑ ଗୃହ୍ଣା॒ତ୍ଵିତ୍ଯା॑ହ॒ ପ୍ରତି॑ଷ୍ଠିତ୍ଯୈ । ହ॒ଵିଷୋ-ଽସ୍କ॑ନ୍ଦାଯ ॥
ଅସଂ॑​ଵଁପନ୍ତୀ ପିଗ୍ଂ॑ଷା॒ଣୂନି॑ କୁରୁତା॒ଦିତ୍ଯା॑ହ ମେଦ୍ଧ୍ଯ॒ତ୍ଵାଯ॑ ॥ 49 ॥
(ନିଲା॑ଯତ॒ - ଵିଧୃ॑ତ୍ଯୈ - ଵୀ॒ର୍ଯେ॑ଣ - ସ୍କନ୍ଦନ୍ତି ଚ॒ତ୍ଵାରି॑ ଚ ) (ଅ. 6)
ଅନୁଵାକଂ 7 - କପାଲୋପଧାନମ୍
ଧୃଷ୍ଟି॑ରସି॒ ବ୍ରହ୍ମ॑ ଯ॒ଚ୍ଛେତ୍ଯା॑ହ॒ ଧୃତ୍ଯୈ᳚ ॥
ଅପା᳚ଗ୍ନେ॒ ଽଗ୍ନିମା॒ମାଦ॑-ଞ୍ଜହି॒ ନିଷ୍କ୍ର॒ଵ୍ଯାଦଗ୍ଂ॑
ସେ॒ଧା ଦେ॑ଵ॒ଯଜଂ॑-ଵଁ॒ହେତ୍ଯା॑ହ ।
ଯ ଏ॒ଵାମାତ୍କ୍ର॒ଵ୍ଯାତ୍ । ତମ॑ପ॒ହତ୍ଯ॑ । ମେଦ୍ଧ୍ଯେ॒-ଽଗ୍ନୌ କ॒ପାଲ॒ମୁପ॑ଦଧାତି ॥ ନିର୍ଦ॑ଗ୍ଧ॒ଗ୍ଂ॒ ରକ୍ଷୋ॒ ନିର୍ଦ॑ଗ୍ଧା॒ ଅରା॑ତଯ॒ ଇତ୍ଯା॑ହ । ରକ୍ଷାଗ୍॑ସ୍ଯେ॒ଵ
ନିର୍ଦ॑ହତି । ଅ॒ଗ୍ନି॒ଵତ୍ଯୁପ॑ଦଧାତି । ଅ॒ସ୍ମିନ୍ନେ॒ଵ ଲୋ॒କେ ଜ୍ଯୋତି॑ର୍ଧତ୍ତେ । ଅଙ୍ଗା॑ର॒ମଧି॑-ଵର୍ତଯତି ॥ 50 ॥
ଅ॒ନ୍ତରି॑କ୍ଷ ଏ॒ଵ ଜ୍ଯୋତି॑ର୍ଧତ୍ତେ ।
ଆ॒ଦି॒ତ୍ଯମେ॒ଵାମୁଷ୍ମି॑ନ୍ ଁଲୋ॒କେ ଜ୍ଯୋତି॑ର୍ଧତ୍ତେ ।
ଜ୍ଯୋତି॑ଷ୍ମନ୍ତୋ-ଽସ୍ମା ଇ॒ମେ ଲୋ॒କା ଭ॑ଵନ୍ତି ।
ଯ ଏ॒ଵଂ-ଵେଁଦ॑ ॥ ଧ୍ରୁ॒ଵମ॑ସି ପୃଥି॒ଵୀ-ନ୍ଦୃ॒ଗ୍ଂ॒ହେତ୍ଯା॑ହ । ପୃ॒ଥି॒ଵୀମେ॒ଵୈତେନ॑ ଦୃଗ୍ଂହତି ।
ଧ॒ର୍ତ୍ରମ॑ସ୍ଯ॒ନ୍ତରି॑କ୍ଷ-ନ୍ଦୃ॒ଗ୍ଂ॒ହେତ୍ଯା॑ହ । ଅ॒ନ୍ତରି॑କ୍ଷମେ॒ଵୈତେନ॑ ଦୃଗ୍ଂହତି ।
ଧ॒ରୁଣ॑ମସି॒ ଦିଵ॑-ନ୍ଦୃ॒ଗ୍ଂ॒ହେତ୍ଯା॑ହ । ଦିଵ॑ମେ॒ଵୈତେନ॑ ଦୃଗ୍ଂହତି ॥ 51 ॥
ଧର୍ମା॑ସି॒ ଦିଶୋ॑ ଦୃ॒ଗ୍ଂ॒ହେତ୍ଯା॑ହ ।
ଦିଶ॑ ଏ॒ଵୈତେନ॑ ଦୃଗ୍ଂହତି । ଇ॒ମାନେ॒ଵୈତୈ-ର୍ଲୋ॒କା-ନ୍ଦୃଗ୍ଂ॑ହତି । ଦୃଗ୍ଂ ହ॑ନ୍ତେ-ଽସ୍ମା ଇ॒ମେ ଲୋ॒କାଃ ପ୍ର॒ଜଯା॑ ପ॒ଶୁଭିଃ॑ । ଯ ଏ॒ଵଂ-ଵେଁଦ॑ ॥ ତ୍ରୀଣ୍ଯଗ୍ରେ॑ କ॒ପାଲା॒ନ୍ଯୁପ॑ଦଧାତି । ତ୍ରଯ॑ ଇ॒ମେ ଲୋ॒କାଃ ।
ଏ॒ଷାଂ-ଲୋଁ॒କାନା॒ମାପ୍ତ୍ଯୈ᳚ ।
ଏକ॒ମଗ୍ରେ॑ କ॒ପାଲ॒ମୁପ॑ଦଧାତି ।
ଏକଂ॒-ଵାଁ ଅଗ୍ରେ॑ କ॒ପାଲ॒-ମ୍ପୁରୁ॑ଷସ୍ଯ ସ॒ଭଂ​ଵଁ॑ତି ॥ 52 ॥
ଅଥ॒ ଦ୍ଵେ । ଅଥ॒ ତ୍ରୀଣି॑ । ଅଥ॑ ଚ॒ତ୍ଵାରି॑ । ଅଥା॒ଷ୍ଟୌ ।
ତସ୍ମା॑ଦ॒ଷ୍ଟାକ॑ପାଲ॒-ମ୍ପୁରୁ॑ଷସ୍ଯ॒ ଶିରଃ॑ ।
ଯଦେ॒ଵ-ଙ୍କ॒ପାଲା᳚ନ୍ଯୁପ॒ ଦଧା॑ତି । ଯ॒ଜ୍ଞୋ ଵୈ ପ୍ର॒ଜାପ॑ତିଃ । ଯ॒ଜ୍ଞମେ॒ଵ ପ୍ର॒ଜାପ॑ତି॒ଗ୍ଂ॒ ସଗ୍ଗ୍​ସ୍କ॑ରୋତି ।
ଆ॒ତ୍ମାନ॑ମେ॒ଵ ତ-ଥ୍ସଗ୍ଗ୍​ସ୍କ॑ରୋତି । ତଗ୍ଂ ସଗ୍ଗ୍​ସ୍କୃ॑ତମା॒ତ୍ମାନ᳚ମ୍ ॥ 53 ॥
ଅ॒ମୁଷ୍ମି॑ନ୍ ଁଲୋ॒କେ-ଽନୁ॒ପରୈ॑ତି ॥ ଯଦ॒ଷ୍ଟାଵୁ॑ପ॒ ଦଧା॑ତି । ଗା॒ଯ॒ତ୍ରି॒ଯା ତ-ଥ୍ସମ୍ମି॑ତମ୍ । ଯନ୍ନଵ॑ । ତ୍ରି॒ଵୃତା॒ ତତ୍ । ଯ-ଦ୍ଦଶ॑ । ଵି॒ରାଜା॒ ତତ୍ । ଯଦେକା॑ଦଶ । ତ୍ରି॒ଷ୍ଟୁଭା॒ ତତ୍ । ଯଦ୍ଦ୍ଵାଦ॑ଶ ॥ 54 ॥
ଜଗ॑ତ୍ଯା॒ ତତ୍ । ଛନ୍ଦଃ॑ ସମ୍ମିତାନି॒ ସ ଉ॑ପ॒ଦଧ॑-ତ୍କ॒ପାଲା॑ନି । ଇ॒ମାନ୍ ଁଲୋ॒କାନ॑ନୁପୂ॒ର୍ଵ-ନ୍ଦିଶୋ॒ ଵିଧୃ॑ତ୍ଯୈ ଦୃଗ୍ଂହତି । ଅଥାଯୁଃ॑ ପ୍ରା॒ଣା-ନ୍ପ୍ର॒ଜା-ମ୍ପ॒ଶୂନ୍. ଯଜ॑ମାନେ ଦଧାତି । ସ॒ଜା॒ତାନ॑ସ୍ମା ଅ॒ଭିତୋ॑ ବହୁ॒ଲାନ୍ କ॑ରୋତି ॥
ଚିତ॒-ସ୍ସ୍ଥେତ୍ଯା॑ହ । ଯ॒ଥା॒ ଯ॒ଜୁରେ॒ଵୈତତ୍ ॥
ଭୃଗୂ॑ଣା॒ମଙ୍ଗି॑ରସା॒-ନ୍ତପ॑ସା ତପ୍ଯଦ୍ଧ୍ଵ॒ମିତ୍ଯା॑ହ ।
ଦେ॒ଵତା॑ନା-ମେ॒ଵୈନା॑ନି॒ ତପ॑ସା ତପତି । ତାନି॒ ତତ॒-ସ୍ସଗ୍ଗ୍​ସ୍ଥି॑ତେ । ଯାନି॑ ଘ॒ର୍ମେ କ॒ପାଲା᳚ନ୍ ଯୁପଚି॒ନ୍ଵନ୍ତି॑ ଵେ॒ଧସ॒ ଇତି॒ ଚତୁ॑ଷ୍ପଦଯ॒ର୍ଚା ଵିମୁ॑ଞ୍ଚତି । ଚତୁ॑ଷ୍ପାଦଃ ପ॒ଶଵଃ॑ । ପ॒ଶୁଷ୍ଵେ॒ଵୋପରି॑ଷ୍ଟା॒-ତ୍ପ୍ରତି॑ତିଷ୍ଠତି ॥ 55 ॥
(ଵ॒ର୍ତ॒ଯ॒ତି॒ - ଦିଵ॑ମେ॒ଵୈତେନ॑ ଦୃଗ୍ଂହତି - ସ॒ମ୍ଭଵ॑ତି॒ - ତଗ୍ଂ ସଗ୍ଗ୍​ସ୍କୃ॑ତମା॒ତ୍ମାନଂ॒ - ଦ୍ଵାଦ॑ଶ॒ - ସଗ୍ଗ୍​ସ୍ଥି॑ତେ॒ ତ୍ରୀଣି॑ ଚ) (ଅ. 7)
ଅନୁଵାକଂ 8 - ପୁରୋଡାଶାନିଷ୍ପାଦନମ୍
ଦେ॒ଵସ୍ଯ॑ ତ୍ଵା ସଵି॒ତୁଃ ପ୍ର॑ସ॒ଵ ଇତ୍ଯା॑ହ॒ ପ୍ରସୂ᳚ତ୍ଯୈ । ଅ॒ଶ୍ଵିନୋ᳚-ର୍ବା॒ହୁଭ୍ଯା॒ମିତ୍ଯା॑ହ ।
ଅ॒ଶ୍ଵିନୌ॒ ହି ଦେ॒ଵାନା॑ମଦ୍ଧ୍ଵ॒ର୍ଯୂ ଆସ୍ତା᳚ମ୍ ।
ପୂ॒ଷ୍ଣୋ ହସ୍ତା᳚ଭ୍ଯା॒ମିତ୍ଯା॑ହ॒ ଯତ୍ଯୈ᳚ ।
ସଂ​ଵଁ॑ପା॒ମୀତ୍ଯା॑ହ । ଯ॒ଥା॒ ଦେ॒ଵ॒ତମେ॒ଵୈନା॑ନି॒ ସଂ​ଵଁ॑ପତି ॥ ସମାପୋ॑ ଅ॒ଦ୍ଭିର॑ଗ୍ମତ॒ ସମୋଷ॑ଧଯୋ॒ ରସେ॒ନେତ୍ଯା॑ହ । ଆପୋ॒ ଵା ଓଷ॑ଧୀ-ର୍ଜିନ୍ଵନ୍ତି । ଓଷ॑ଧଯୋ॒-ଽପୋ ଜି॑ନ୍ଵନ୍ତି ।
ଅ॒ନ୍ଯା ଵା ଏ॒ତାସା॑ମ॒ନ୍ଯା ଜି॑ନ୍ଵନ୍ତି ॥ 56 ॥
ତସ୍ମା॑ଦେ॒ଵମା॑ହ । ସଗ୍ଂ ରେ॒ଵତୀ॒-ର୍ଜଗ॑ତୀଭି॒-ର୍ମଧୁ॑ମତୀ॒-ର୍ମଧୁ॑ମତୀଭି-ସ୍ସୃଜ୍ଯଦ୍ଧ୍ଵ॒ମିତ୍ଯା॑ହ ।
ଆପୋ॒ ଵୈ ରେ॒ଵତୀଃ᳚ । ପ॒ଶଵୋ॒ ଜଗ॑ତୀଃ । ଓଷ॑ଧଯୋ॒ ମଧୁ॑ମତୀଃ । ଆପ॒ ଓଷ॑ଧୀଃ ପ॒ଶୂନ୍ । ତାନେ॒ଵାସ୍ମା॑ ଏକ॒ଧା ସ॒ଗ୍ଂ॒ସୃଜ୍ଯ॑ । ମଧୁ॑ମତଃ କରୋତି ।
ଅ॒ଦ୍ଭ୍ଯଃ ପରି॒ ପ୍ରଜା॑ତା-ସ୍ସ୍ଥ॒ ସମ॒ଦ୍ଭିଃ ପୃ॑ଚ୍ଯଦ୍ଧ୍ଵ॒ମିତି॑ ପ॒ର୍ଯାପ୍ଲା॑ଵଯତି ।
ଯଥା॒ ସୁଵୃ॑ଷ୍ଟ ଇ॒ମାମ॑ନୁ ଵି॒ସୃତ୍ଯ॑ ॥ 57 ॥
ଆପ॒ ଓଷ॑ଧୀର୍ମ॒ହଯ॑ନ୍ତି । ତା॒ଦୃଗେ॒ଵ ତତ୍ ॥
ଜନ॑ଯତ୍ଯୈ ତ୍ଵା॒ ସଂ​ଯୌଁ॒ମୀତ୍ଯା॑ହ । ପ୍ର॒ଜା ଏ॒ଵୈତେନ॑ ଦାଧାର । ଅ॒ଗ୍ନଯେ᳚ ତ୍ଵା॒-ଽଗ୍ନୀଷୋମା᳚ଭ୍ଯା॒ମିତ୍ଯା॑ହ॒ ଵ୍ଯାଵୃ॑ତ୍ତ୍ଯୈ । ମ॒ଖସ୍ଯ॒ ଶିରୋ॒-ଽସୀତ୍ଯା॑ହ ।
ଯ॒ଜ୍ଞୋ ଵୈ ମ॒ଖଃ । ତସ୍ଯୈ॒ତଚ୍ଛିରଃ॑ । ଯ-ତ୍ପୁ॑ରୋ॒ଡାଶଃ॑ । ତସ୍ମା॑ଦେ॒ଵମା॑ହ ॥ 58 ॥
ଘ॒ର୍ମୋ॑-ଽସି ଵି॒ଶ୍ଵାଯୁ॒ରିତ୍ଯା॑ହ । ଵିଶ୍ଵ॑ମେ॒ଵାଯୁ॒-ର୍ଯଜ॑ମାନେ ଦଧାତି । ଉ॒ରୁ ପ୍ର॑ଥସ୍ଵୋ॒ରୁ ତେ॑ ଯ॒ଜ୍ଞପ॑ତିଃ ପ୍ରଥତା॒ମିତ୍ଯା॑ହ । ଯଜ॑ମାନମେ॒ଵ ପ୍ର॒ଜଯା॑ ପ॒ଶୁଭିଃ॑ ପ୍ରଥଯତି । ତ୍ଵଚ॑-ଙ୍ଗୃହ୍ଣୀ॒ଷ୍ଵେତ୍ଯା॑ହ ।
ସର୍ଵ॑ମେ॒ଵୈନ॒ଗ୍ଂ॒ ସତ॑ନୁ-ଙ୍କରୋତି । ଅଥା॒ପ ଆ॒ନୀଯ॒ ପରି॑ ମାର୍​ଷ୍ଟି । ମା॒ଗ୍ଂ॒ସ ଏ॒ଵ ତ-ତ୍ତ୍ଵଚ॑-ନ୍ଦଧାତି । ତସ୍ମା᳚-ତ୍ତ୍ଵ॒ଚା ମା॒ଗ୍ଂ॒ସ-ଞ୍ଛ॒ନ୍ନମ୍ ॥
ଘ॒ର୍ମୋ ଵା ଏ॒ଷୋ-ଽଶା᳚ନ୍ତଃ ॥ 59 ॥
ଅ॒ର୍ଧ॒ମା॒ସେ᳚-ଽର୍ଧମାସେ॒ ପ୍ରଵୃ॑ଜ୍ଯତେ । ଯ-ତ୍ପୁ॑ରୋ॒ଡାଶଃ॑ । ସ ଈ᳚ଶ୍ଵ॒ରୋ ଯଜ॑ମାନଗ୍ଂ ଶୁ॒ଚା ପ୍ର॒ଦହଃ॑ । ପର୍ଯ॑ଗ୍ନି କରୋତି । ପ॒ଶୁମେ॒ଵୈନ॑ମକଃ । ଶାନ୍ତ୍ଯା॒ ଅପ୍ର॑ଦାହାଯ । ତ୍ରିଃ ପର୍ଯ॑ଗ୍ନି କରୋତି ।
ତ୍ର୍ଯା॑ଵୃ॒ଦ୍ଧି ଯ॒ଜ୍ଞଃ । ଅଥୋ॒ ରକ୍ଷ॑ସା॒ମପ॑ହତ୍ଯୈ ॥
ଅ॒ନ୍ତରି॑ତ॒ଗ୍ଂ॒ ରକ୍ଷୋ॒-ଽନ୍ତରି॑ତା॒ ଅରା॑ତଯ॒ ଇତ୍ଯା॑ହ ॥ 60 ॥
ରକ୍ଷ॑ସା-ମ॒ନ୍ତର୍​ହି॑ତ୍ଯୈ । ପୁ॒ରୋ॒ଡାଶଂ॒-ଵାଁ ଅଧି॑ଶ୍ରିତ॒ଗ୍ଂ॒ ରକ୍ଷାଗ୍॑ସ୍ଯଜିଘାଗ୍ଂସନ୍ନ୍ ।
ଦି॒ଵି ନାକୋ॒ ନାମା॒ଗ୍ନୀ ର॑କ୍ଷୋ॒ହା । ସ ଏ॒ଵାସ୍ମା॒-ଦ୍ରକ୍ଷା॒ଗ୍॒ସ୍ଯପା॑ହନ୍ନ୍ । ଦେ॒ଵସ୍ତ୍ଵା॑ ସଵି॒ତା ଶ୍ର॑ପଯ॒ତ୍ଵିତ୍ଯା॑ହ । ସ॒ଵି॒ତୃପ୍ର॑ସୂତ ଏ॒ଵୈନଗ୍ଗ୍॑ ଶ୍ରପଯତି । ଵର୍​ଷି॑ଷ୍ଠେ॒ ଅଧି॒ ନାକ॒ ଇତ୍ଯା॑ହ । ରକ୍ଷ॑ସା॒ମପ॑ହତ୍ଯୈ । ଅ॒ଗ୍ନିସ୍ତେ॑ ତ॒ନୁଵ॒-ମ୍ମା-ଽତି॑ ଧା॒ଗିତ୍ଯା॒ହାନ॑ତିଦାହାଯ । ଅଗ୍ନେ॑ ହ॒ଵ୍ଯଗ୍ଂ ର॑କ୍ଷ॒ସ୍ଵେତ୍ଯା॑ହ॒ ଗୁପ୍ତ୍ଯୈ᳚ ॥ 61 ॥
ଅଵି॑ଦହନ୍ତ-ଶ୍ଶ୍ରପଯ॒ତେତି॒ ଵାଚଂ॒-ଵିଁସୃ॑ଜତେ ।
ଯ॒ଜ୍ଞମେ॒ଵ ହ॒ଵୀଗ୍​ଷ୍ଯ॑ଭି-ଵ୍ଯା॒ହୃତ୍ଯ॒ ପ୍ରତ॑ନୁତେ ।
ପୁ॒ରୋ॒ରୁଚ॒ମଵି॑ଦାହାଯ॒ ଶୃତ୍ଯୈ॑ କରୋତି ॥ ମ॒ସ୍ତିଷ୍କୋ॒ ଵୈ ପୁ॑ରୋ॒ଡାଶଃ॑ । ତଂ-ଯଁନ୍ନାଭି॑ଵା॒ସଯେ᳚ତ୍ । ଆ॒ଵିର୍ମ॒ସ୍ତିଷ୍କଃ॑ ସ୍ଯାତ୍ । ଅ॒ଭିଵା॑ସଯତି ।
ତସ୍ମା॒-ଦ୍ଗୁହା॑ ମ॒ସ୍ତିଷ୍କଃ॑ । ଭସ୍ମ॑ନା॒-ଽଭି ଵା॑ସଯତି ।
ତସ୍ମା᳚-ନ୍ମା॒ଗ୍ଂ॒ସେନାସ୍ଥି॑ ଛ॒ନ୍ନମ୍ ॥ 62 ॥
ଵେ॒ଦେନା॒ଭି ଵା॑ସଯତି । ତସ୍ମା॒-ତ୍କେଶୈ॒-ଶ୍ଶିରଃ॑ ଛ॒ନ୍ନମ୍ ।
ଅଖ॑ଲତିଭାଵୁକୋ ଭଵତି । ଯ ଏ॒ଵଂ-ଵେଁଦ॑ ॥ ପ॒ଶୋର୍ଵୈ ପ୍ର॑ତି॒ମା ପୁ॑ରୋ॒ଡାଶଃ॑ । ସ ନାଯ॒ଜୁଷ୍କ॑-ମଭି॒ଵାସ୍ଯଃ॑ । ଵୃଥେ॑ଵ ସ୍ଯାତ୍ । ଈ॒ଶ୍ଵ॒ରା ଯଜ॑ମାନସ୍ଯ ପ॒ଶଵଃ॒ ପ୍ରମେ॑ତୋଃ ॥ ସ-ମ୍ବ୍ରହ୍ମ॑ଣା ପୃଚ୍ଯ॒ସ୍ଵେତ୍ଯା॑ହ । ପ୍ରା॒ଣା ଵୈ ବ୍ରହ୍ମ॑ ॥ 63 ॥
ପ୍ରା॒ଣାଃ ପ॒ଶଵଃ॑ । ପ୍ରା॒ଣୈରେ॒ଵ ପ॒ଶୂନ୍ଥ୍
ସମ୍ପୃ॑ଣକ୍ତି । ନ ପ୍ର॒ମାଯୁ॑କା ଭଵନ୍ତି । ଯଜ॑ମାନୋ॒ ଵୈ ପୁ॑ରୋ॒ଡାଶଃ॑ । ପ୍ର॒ଜା ପ॒ଶଵଃ॒ ପୁରୀ॑ଷମ୍ ।
ଯଦେ॒ଵମ॑ଭି ଵା॒ସଯ॑ତି । ଯଜ॑ମାନମେ॒ଵ ପ୍ର॒ଜଯା॑ ପ॒ଶୁଭି॒-ସ୍ସମ॑ର୍ଧଯତି ॥ ଦେ॒ଵା ଵୈ ହ॒ଵି-ର୍ଭୃ॒ତ୍ଵା-ଽବ୍ରୁ॑ଵନ୍ନ୍ । କସ୍ମି॑ନ୍ନି॒ଦ-ମ୍ମ୍ର॑କ୍ଷ୍ଯାମହ॒ ଇତି॑ ।
ସୋ᳚-ଽଗ୍ନିର॑ବ୍ରଵୀତ୍ ॥ 64 ॥
ମଯି॑ ତ॒ନୂ-ସ୍ସନ୍ନିଧ॑ଦ୍ଧ୍ଵମ୍ । ଅ॒ହଂ-ଵଁ॒ସ୍ତ-ଞ୍ଜ॑ନଯିଷ୍ଯାମି । ଯସ୍ମି॑-ନ୍ମ୍ର॒କ୍ଷ୍ଯଦ୍ଧ୍ଵ॒ ଇତି॑ । ତେ ଦେ॒ଵା ଅ॒ଗ୍ନୌ ତ॒ନୂ-ସ୍ସ-ନ୍ନ୍ଯ॑ଦଧତ । ତସ୍ମା॑ଦାହୁଃ ।
ଅ॒ଗ୍ନି-ସ୍ସର୍ଵା॑ ଦେ॒ଵତା॒ ଇତି॑ । ସୋ-ଽଙ୍ଗା॑ରେଣା॒ପଃ ।
ଅ॒ଭ୍ଯ॑ପାତଯତ୍ । ତତ॑ ଏକ॒ତୋ॑-ଽଜାଯତ ।
ସ ଦ୍ଵି॒ତୀଯ॑ମ॒ଭ୍ଯ॑ପାତଯତ୍ ॥ 65 ॥
ତତୋ᳚ ଦ୍ଵି॒ତୋ॑-ଽଜାଯତ । ସ ତୃ॒ତୀଯ॑-ମ॒ଭ୍ଯ॑ପାତଯତ୍ ।
ତତ॑-ସ୍ତ୍ରି॒ତୋ॑-ଽଜାଯତ । ଯଦ॒ଦ୍ଭ୍ଯୋ-ଽଜା॑ଯନ୍ତ । ତଦା॒ପ୍ଯାନା॑ମାପ୍ଯ॒ତ୍ଵମ୍ । ଯଦା॒ତ୍ମଭ୍ଯୋ ଽଜା॑ଯନ୍ତ ।
ତଦା॒ତ୍ମ୍ଯାନା॑-ମାତ୍ମ୍ଯ॒ତ୍ଵମ୍ ॥ ତେ ଦେ॒ଵା ଆ॒ପ୍ଯେଷ୍ଵ॑ମୃଜତ । ଆ॒ପ୍ଯା ଅ॑ମୃଜତ॒ ସୂର୍ଯା᳚ଭ୍ଯୁଦିତେ । ସୂର୍ଯା᳚ଭ୍ଯୁଦିତ॒-ସ୍ସୂର୍ଯା॑ଭିନିମ୍ରୁକ୍ତେ ॥ 66 ॥
ସୂର୍ଯା॑ଭିନିମ୍ରୁକ୍ତଃ କୁନ॒ଖିନି॑ । କୁ॒ନ॒ଖୀ ଶ୍ଯା॒ଵଦ॑ତି । ଶ୍ଯା॒ଵଦ॑ନ୍ନଗ୍ରଦିଧି॒ଷୌ । ଅ॒ଗ୍ର॒ଦି॒ଧି॒ଷୁଃ ପ॑ରିଵି॒ତ୍ତେ । ପ॒ରି॒ଵି॒ତ୍ତୋ ଵୀ॑ର॒ହଣି॑ । ଵୀ॒ର॒ହା ବ୍ର॑ହ୍ମ॒ହଣି॑ ।
ତଦ୍ବ୍ର॑ହ୍ମ॒ହଣ॒-ନ୍ନାତ୍ଯ॑ଚ୍ଯଵତ । ଅ॒ନ୍ତ॒ର୍ଵେ॒ଦି ନିନ॑ଯ॒ତ୍ଯଵ॑ରୁଦ୍ଧ୍ଯୈ । ଉଲ୍ମୁ॑କେନା॒ଭି ଗୃ॑ହ୍ଣାତି ଶୃତ॒ତ୍ଵାଯ॑ । ଶୃ॒ତକା॑ମା ଇଵ॒ ହି ଦେ॒ଵାଃ ॥ 67 ॥
(ଅ॒ନ୍ଯା ଜି॑ନ୍ଵନ୍-ତ୍ଯନୁଵି॒ସୃତ୍ଯୈ॒-ଵମା॒-ହାଶା᳚ନ୍ତ-ଆହ॒-ଗୁପ୍ତ୍ଯୈ॑-ଛ॒ନ୍ନଂ - ବ୍ରହ୍ମା᳚-ବ୍ରଵୀ-ଦ୍ଦ୍ଵି॒ତୀଯ॑ମ॒ଭ୍ଯ॑ପାତଯ॒-ଥ୍ସୂର୍ଯା॑ଭିନିମ୍ରୁକ୍ତେ-ଦେ॒ଵାଃ) (ଅ. 8)
ଅନୁଵାକଂ 9 - ଵେଦିକରଣମ୍
ଦେ॒ଵସ୍ଯ॑ ତ୍ଵା ସଵି॒ତୁଃ ପ୍ର॑ସ॒ଵ ଇତି॒ ସ୍ଫ୍ଯମାଦ॑ତ୍ତେ॒ ପ୍ରସୂ᳚ତ୍ଯୈ । ଅ॒ଶ୍ଵିନୋ᳚-ର୍ବା॒ହୁଭ୍ଯା॒ମିତ୍ଯା॑ହ । ଅ॒ଶ୍ଵିନୌ॒ ହି ଦେ॒ଵାନା॑ମଦ୍ଧ୍ଵ॒ର୍ଯୂ ଆସ୍ତା᳚ମ୍ । ପୂ॒ଷ୍ଣୋ ହସ୍ତା᳚ଭ୍ଯା॒ମିତ୍ଯା॑ହ॒ ଯତ୍ଯୈ᳚ ॥ ଆଦ॑ଦ॒ ଇନ୍ଦ୍ର॑ସ୍ଯ ବା॒ହୁର॑ସି॒ ଦକ୍ଷି॑ଣ॒ ଇତ୍ଯା॑ହ । ଇ॒ନ୍ଦ୍ରି॒ଯମେ॒ଵ ଯଜ॑ମାନେ ଦଧାତି । ସ॒ହସ୍ର॑ଭୃଷ୍ଟି-ଶ୍ଶ॒ତତେ॑ଜା॒ ଇତ୍ଯା॑ହ ।
ରୂ॒ପମେ॒ଵାସ୍ଯୈ॒ତ-ନ୍ମ॑ହି॒ମାନଂ॒-ଵ୍ଯାଁଚ॑ଷ୍ଟେ ॥
ଵା॒ଯୁର॑ସି ତି॒ଗ୍ମତେ॑ଜା॒ ଇତ୍ଯା॑ହ । ତେଜୋ॒ ଵୈ ଵା॒ଯୁଃ ॥ 68 ॥
ତେଜ॑ ଏ॒ଵାସ୍ମି॑-ନ୍ଦଧାତି ॥ ଵି॒ଷାଦ୍ଵୈ ନାମା॑ସୁ॒ର ଆ॑ସୀତ୍ । ସୋ॑-ଽବିଭେତ୍ । ଯ॒ଜ୍ଞେନ॑ ମା ଦେ॒ଵା ଅ॒ଭିଭ॑ଵିଷ୍ଯ॒ନ୍ତୀତି॑ । ସ ପୃ॑ଥି॒ଵୀମ॒ଭ୍ଯ॑ଵମୀତ୍ । ସା ଽମେ॒ଦ୍ଧ୍ଯା ଽଭ॑ଵତ୍ । ଅଥୋ॒ ଯଦିନ୍ଦ୍ରୋ॑ ଵୃ॒ତ୍ରମହନ୍ନ୍॑ । ତସ୍ଯ॒ ଲୋହି॑ତ-ମ୍ପୃଥି॒ଵୀମନୁ॒ ଵ୍ଯ॑ଧାଵତ୍ । ସା ଽମେ॒ଦ୍ଧ୍ଯା ଽଭ॑ଵତ୍ ।
ପୃଥି॑ଵି ଦେଵଯଜ॒ନୀତ୍ଯା॑ହ ॥ 69 ॥
ମେଦ୍ଧ୍ଯା॑ମେ॒ଵୈନା᳚-ନ୍ଦେଵ॒ଯଜ॑ନୀ-ଙ୍କରୋତି ।
ଓଷ॑ଦ୍ଧ୍ଯାସ୍ତେ॒ ମୂଲ॒-ମ୍ମା ହିଗ୍ଂ॑ସିଷ॒ମିତ୍ଯା॑ହ । ଓଷ॑ଧୀନା॒-ମହିଗ୍ଂ॑ସାଯୈ ॥ ଵ୍ର॒ଜ-ଙ୍ଗ॑ଚ୍ଛ ଗୋ॒ସ୍ଥାନ॒ମିତ୍ଯା॑ହ । ଛନ୍ଦାଗ୍ଂ॑ସି॒ ଵୈ ଵ୍ର॒ଜୋ ଗୋ॒ସ୍ଥାନଃ॑ । ଛନ୍ଦାଗ୍॑ସ୍ଯେ॒ଵାସ୍ମୈ᳚ ଵ୍ର॒ଜ-ଙ୍ଗୋ॒ସ୍ଥାନ॑-ଙ୍କରୋତି ॥ ଵର୍​ଷ॑ତୁ ତେ॒ ଦ୍ଯୌରିତ୍ଯା॑ହ ।
ଵୃଷ୍ଟି॒ର୍ଵୈ ଦ୍ଯୌଃ । ଵୃଷ୍ଟି॑ମେ॒ଵାଵ॑ରୁନ୍ଧେ ॥
ବ॒ଧା॒ନ ଦେ॑ଵ ସଵିତଃ ପର॒ମସ୍ଯା᳚-ମ୍ପରା॒ଵତୀତ୍ଯା॑ହ ॥ 70 ॥
ଦ୍ଵୌ ଵାଵ ପୁରୁ॑ଷୌ । ଯ-ଞ୍ଚୈ॒ଵ ଦ୍ଵେଷ୍ଟି॑ । ଯଶ୍ଚୈ॑ନ॒-ନ୍ଦ୍ଵେଷ୍ଟି॑ । ତାଵୁ॒ଭୌ ବ॑ଦ୍ଧ୍ନାତି ପର॒ମସ୍ଯା᳚-ମ୍ପରା॒ଵତି॑ ଶ॒ତେନ॒ ପାଶୈଃ᳚ । ଯୋ᳚-ଽସ୍ମା-ନ୍ଦ୍ଵେଷ୍ଟି॒ ଯ-ଞ୍ଚ॑ ଵ॒ଯ-ନ୍ଦ୍ଵି॒ଷ୍ମସ୍ତମତୋ॒ ମା ମୌ॒ଗିତ୍ଯା॒ହାନି॑ମ୍ରୁକ୍ତ୍ଯୈ ॥
ଅ॒ରରୁ॒ର୍ଵୈ ନାମା॑ସୁ॒ର ଆ॑ସୀତ୍ ।
ସ ପୃ॑ଥି॒ଵ୍ଯାମୁପ॑ମ୍ଲୁପ୍ତୋ-ଽଶଯତ୍ ।
ତ-ନ୍ଦେ॒ଵା ଅପ॑ହତୋ॒-ଽରରୁଃ॑ ପୃଥି॒ଵ୍ଯା ଇତି॑ ପୃଥି॒ଵ୍ଯା ଅପା᳚ଘ୍ନନ୍ନ୍ । ଭ୍ରାତୃ॑ଵ୍ଯୋ॒ ଵା ଅ॒ରରୁଃ॑ । ଅପ॑ହତୋ॒-ଽରରୁଃ॑ ପୃଥି॒ଵ୍ଯା ଇତି॒ ଯଦାହ॑ ॥ 71 ॥
ଭ୍ରାତୃ॑ଵ୍ଯମେ॒ଵ ପୃ॑ଥି॒ଵ୍ଯା ଅପ॑ହନ୍ତି । ତେ॑-ଽମନ୍ଯନ୍ତ ।
ଦିଵଂ॒-ଵାଁ ଅ॒ଯମି॒ତଃ ପ॑ତିଷ୍ଯ॒ତୀତି॑ ।
ତମ॒ରରୁ॑ସ୍ତେ॒ ଦିଵ॒-ମ୍ମା ସ୍କା॒ନିତି॑ ଦି॒ଵଃ ପର୍ଯ॑ବାଧନ୍ତ । ଭ୍ରାତୃ॑ଵ୍ଯୋ॒ ଵା ଅ॒ରରୁଃ॑ । ଅ॒ରରୁ॑ସ୍ତେ॒ ଦିଵ॒-ମ୍ମା ସ୍କା॒ନିତି॒ ଯଦାହ॑ । ଭ୍ରାତୃ॑ଵ୍ଯମେ॒ଵ ଦି॒ଵଃ ପରି॑ବାଧତେ ।
ସ୍ତ॒ମ୍ବ॒ ଯ॒ଜୁର୍-ହ॑ରତି । ପୃ॒ଥି॒ଵ୍ଯା ଏ॒ଵ ଭ୍ରାତୃ॑ଵ୍ଯ॒-ମପ॑ହନ୍ତି । ଦ୍ଵି॒ତୀଯଗ୍ଂ॑ ହରତି ॥ 72 ॥
ଅ॒ନ୍ତରି॑କ୍ଷାଦେ॒ଵୈନ॒-ମପ॑ହନ୍ତି । ତୃ॒ତୀଯଗ୍ଂ॑ ହରତି । ଦି॒ଵ ଏ॒ଵୈନ॒-ମପ॑ହନ୍ତି । ତୂ॒ଷ୍ଣୀ-ଞ୍ଚ॑ତୁ॒ର୍ଥଗ୍ଂ ହ॑ରତି । ଅପ॑ରିମିତାଦେ॒ଵୈନ॒-ମପ॑ହନ୍ତି ॥ ଅସୁ॑ରାଣାଂ॒-ଵାଁ ଇ॒ଯମଗ୍ର॑ ଆସୀତ୍ । ଯାଵ॒ଦାସୀ॑ନଃ ପରା॒ ପଶ୍ଯ॑ତି ।
ତାଵ॑-ଦ୍ଦେ॒ଵାନା᳚ମ୍ । ତେ ଦେ॒ଵା ଅ॑ବ୍ରୁଵନ୍ନ୍ ।
ଅସ୍ତ୍ଵେ॒ଵ ନୋ॒-ଽସ୍ଯାମପୀତି॑ ॥ 73 ॥
କ୍ଯ॑ନ୍ନୋ ଦାସ୍ଯ॒ଥେତି॑ । ଯାଵ॑ଥ୍ସ୍ଵ॒ଯ-ମ୍ପ॑ରିଗୃହ୍ଣୀ॒ଥେତି॑ ।
ତେ ଵସ॑ଵ॒ସ୍ତ୍ଵେତି॑ ଦକ୍ଷିଣ॒ତଃ ପର୍ଯ॑ଗୃହ୍ଣନ୍ନ୍ । ରୁ॒ଦ୍ରାସ୍ତ୍ଵେତି॑ ପ॒ଶ୍ଚାତ୍ । ଆ॒ଦି॒ତ୍ଯା-ସ୍ତ୍ଵେତ୍ଯୁ॑ତ୍ତର॒ତଃ । ତେ᳚-ଽଗ୍ନିନା॒ ପ୍ରାଞ୍ଚୋ॑-ଽଜଯନ୍ନ୍ । ଵସୁ॑ଭି-ର୍ଦକ୍ଷି॒ଣା ।
ରୁ॒ଦ୍ରୈଃ ପ୍ର॒ତ୍ଯଞ୍ଚଃ॑ । ଆ॒ଦି॒ତ୍ଯୈରୁଦ॑ଞ୍ଚଃ ।
ଯସ୍ଯୈ॒ଵଂ-ଵିଁ॒ଦୁଷୋ॒ ଵେଦି॑-ମ୍ପରି ଗୃ॒ହ୍ଣନ୍ତି॑ ॥ 74 ॥
ଭଵ॑ତ୍ଯା॒ତ୍ମନା᳚ । ପରା᳚-ଽସ୍ଯ॒ ଭ୍ରାତୃ॑ଵ୍ଯୋ ଭଵତି ॥
ଦେ॒ଵସ୍ଯ॑ ସଵି॒ତୁ-ସ୍ସ॒ଵ ଇତ୍ଯା॑ହ॒ ପ୍ରସୂ᳚ତ୍ଯୈ ।
କର୍ମ॑ କୃଣ୍ଵନ୍ତି ଵେ॒ଧସ॒ ଇତ୍ଯା॑ହ । ଇ॒ଷି॒ତଗ୍ଂ ହି କର୍ମ॑ କ୍ରି॒ଯତେ᳚ । ପୃ॒ଥି॒ଵ୍ଯୈ ମେଦ୍ଧ୍ଯ॑-ଞ୍ଚାମେ॒ଦ୍ଧ୍ଯ-ଞ୍ଚ॒ ଵ୍ଯୁଦ॑କ୍ରାମତାମ୍ । ପ୍ରା॒ଚୀନ॑-ମୁଦୀ॒ଚୀନ॒-ମ୍ମେଦ୍ଧ୍ଯ᳚ମ୍ । ପ୍ର॒ତୀ॒ଚୀନ॑-ନ୍ଦକ୍ଷି॒ଣା ଽମେ॒ଦ୍ଧ୍ଯମ୍ ।
ପ୍ରାଚୀ॒ମୁଦୀ॑ଚୀ-ମ୍ପ୍ରଵ॒ଣା-ଙ୍କ॑ରୋତି ।
ମେଦ୍ଧ୍ଯା॑ମେ॒ଵୈନା᳚-ନ୍ଦେଵ॒ଯଜ॑ନୀ-ଙ୍କରୋତି ॥ 75 ॥
ପ୍ରାଞ୍ଚୌ॑ ଵେଦ୍ଯ॒ଗ୍ଂ॒ ସାଵୁନ୍ନ॑ଯତି । ଆ॒ହ॒ଵ॒ନୀଯ॑ସ୍ଯ॒ ପରି॑ଗୃହୀତ୍ଯୈ । ପ୍ର॒ତୀଚୀ॒ ଶ୍ରୋଣୀ᳚ । ଗାର୍​ହ॑ପତ୍ଯସ୍ଯ॒ ପରି॑ଗୃହୀତ୍ଯୈ । ଅଥୋ॑ ମିଥୁନ॒ତ୍ଵାଯ॑ । ଉଦ୍ଧ॑ନ୍ତି । ଯଦେ॒ଵାସ୍ଯା॑ ଅମେ॒ଦ୍ଧ୍ଯମ୍ । ତଦପ॑ହନ୍ତି । ଉଦ୍ଧ॑ନ୍ତି ।
ତସ୍ମା॒ଦୋଷ॑ଧଯଃ॒ ପରା॑ଭଵନ୍ତି ॥ 76 ॥
ମୂଲ॑-ଞ୍ଛିନତ୍ତି । ଭ୍ରାତୃ॑ଵ୍ଯସ୍ଯୈ॒ଵ ମୂଲ॑-ଞ୍ଛିନତ୍ତି ।
ମୂଲଂ॒-ଵାଁ ଅ॑ତି॒ତିଷ୍ଠ॒-ଦ୍ରକ୍ଷା॒ଗ୍॒ସ୍ଯନୂ-ତ୍ପି॑ପତେ । ଯଦ୍ଧସ୍ତେ॑ନ ଛି॒ନ୍ଦ୍ଯାତ୍ । କୁ॒ନ॒ଖିନୀଃ᳚ ପ୍ର॒ଜା-ସ୍ସ୍ଯୁଃ॑ । ସ୍ଫ୍ଯେନ॑ ଛିନତ୍ତି । ଵଜ୍ରୋ॒ ଵୈ ସ୍ଫ୍ଯଃ ।
ଵଜ୍ରେ॑ଣୈ॒ଵ ଯ॒ଜ୍ଞା-ଦ୍ରକ୍ଷା॒ଗ୍॒ସ୍ଯପ॑ହନ୍ତି । ପି॒ତୃ॒ଦେ॒ଵ॒ତ୍ଯା ଽତି॑ଖାତା । ଇଯ॑ତୀ-ଙ୍ଖନତି ॥ 77 ॥
ପ୍ର॒ଜାପ॑ତିନା ଯଜ୍ଞମୁ॒ଖେନ॒ ସମ୍ମି॑ତାମ୍ ॥ ଵେଦି॑ର୍ଦେ॒ଵେଭ୍ଯୋ॒ ନିଲା॑ଯତ । ତା-ଞ୍ଚ॑ତୁରଙ୍ଗୁ॒ଲେ ଽନ୍ଵ॑ଵିନ୍ଦନ୍ନ୍ । ତସ୍ମା᳚ଚ୍ଚତୁରଙ୍ଗୁ॒ଲ-ଙ୍ଖେଯା᳚ ।
ଚ॒ତୁ॒ରଙ୍ଗୁ॒ଲ-ଙ୍ଖ॑ନତି । ଚ॒ତୁ॒ର॒ଙ୍ଗୁ॒ଲେ ହ୍ଯୋଷ॑ଧଯଃ ପ୍ରତି॒ତିଷ୍ଠ॑ନ୍ତି ।
ଆପ୍ର॑ତି॒ଷ୍ଠାଯୈ॑ ଖନତି । ଯଜ॑ମାନମେ॒ଵ ପ୍ର॑ତି॒ଷ୍ଠା-ଙ୍ଗ॑ମଯତି । ଦ॒କ୍ଷି॒ଣ॒ତୋ ଵର୍​ଷୀ॑ଯସୀ-ଙ୍କରୋତି ।
ଦେ॒ଵ॒ଯଜ॑ନସ୍ଯୈ॒ଵ ରୂ॒ପମ॑କଃ ॥ 78 ॥
ପୁରୀ॑ଷଵତୀ-ଙ୍କରୋତି । ପ୍ର॒ଜା ଵୈ ପ॒ଶଵଃ॒ ପୁରୀ॑ଷମ୍ ।
ପ୍ର॒ଜଯୈ॒ଵୈନ॑-ମ୍ପ॒ଶୁଭିଃ॒ ପୁରୀ॑ଷଵନ୍ତ-ଙ୍କରୋତି । ଉତ୍ତ॑ର-ମ୍ପରିଗ୍ରା॒ହ-ମ୍ପରି॑ଗୃହ୍ଣାତି । ଏ॒ତାଵ॑ତୀ॒ ଵୈ ପୃ॑ଥି॒ଵୀ । ଯାଵ॑ତୀ॒ ଵେଦିଃ॑ । ତସ୍ଯା॑ ଏ॒ତାଵ॑ତ ଏ॒ଵ ଭ୍ରାତୃ॑ଵ୍ଯ-ନ୍ନି॒ର୍ଭଜ୍ଯ॑ । ଆ॒ତ୍ମନ॒ ଉତ୍ତ॑ର-ମ୍ପରିଗ୍ରା॒ହ-ମ୍ପରି॑ଗୃହ୍ଣାତି ।
ଋ॒ତ-ମ॑ସ୍ଯୃତ॒ସଦ॑ନ-ମସ୍ଯୃତ॒ଶ୍ରୀର॒ସୀତ୍ଯା॑ହ । ଯ॒ଥା॒ ଯ॒ଜୁରେ॒ଵୈ ତତ୍ ॥ 79 ॥
କ୍ରୂ॒ରମି॑ଵ॒ ଵା ଏ॒ତ-ତ୍କ॑ରୋତି । ଯଦ୍ଵେଦି॑-ଙ୍କ॒ରୋତି॑ ।
ଧା ଅ॑ସି ସ୍ଵ॒ଧା ଅ॒ସୀତି॑ ଯୋଯୁପ୍ଯତେ॒ ଶାନ୍ତ୍ଯୈ᳚ ।
ଉ॒ର୍ଵୀ ଚାସି॒ ଵସ୍ଵୀ॑ ଚା॒ସୀତ୍ଯା॑ହ ।
ଉ॒ର୍ଵୀମେ॒ଵୈନାଂ॒-ଵଁସ୍ଵୀ᳚-ଙ୍କରୋତି ।
ପୁ॒ରା କ୍ରୂ॒ରସ୍ଯ॑ ଵି॒ସୃପୋ॑ ଵିରଫ୍ଶି॒ନ୍ନିତ୍ଯା॑ହ ମେଦ୍ଧ୍ଯ॒ତ୍ଵାଯ॑ । ଉ॒ଦା॒ଦାଯ॑ ପୃଥି॒ଵୀ-ଞ୍ଜୀ॒ରଦା॑ନୁ॒ର୍ଯାମୈର॑ଯ-ଞ୍ଚ॒ନ୍ଦ୍ରମ॑ସି ସ୍ଵ॒ଧାଭି॒ରିତ୍ଯା॑ହ ।
ଯଦେ॒ଵାସ୍ଯା॑ ଅମେ॒ଦ୍ଧ୍ଯମ୍ । ତଦ॑ପ॒ହତ୍ଯ॑ ।
ମେଦ୍ଧ୍ଯା᳚-ନ୍ଦେଵ॒ଯଜ॑ନୀ-ଙ୍କୃ॒ତ୍ଵା ॥ 80 ॥
ଯଦ॒ଦଶ୍ଚ॒ନ୍ଦ୍ରମ॑ସି॒ ମେଦ୍ଧ୍ଯ᳚ମ୍ । ତଦ॒ସ୍ଯାମେର॑ଯତି ।
ତା-ନ୍ଧୀରା॑ସୋ ଅନୁ॒ଦୃଶ୍ଯ॑ ଯଜନ୍ତ॒ ଇତ୍ଯା॒ହାନୁ॑ଖ୍ଯାତ୍ଯୈ ॥ ପ୍ରୋକ୍ଷ॑ଣୀ॒ରାସା॑ଦଯ । ଇ॒ଦ୍ଧ୍ମାବ॒ର୍॒ହି-ରୁପ॑ସାଦଯ । ସ୍ରୁ॒ଵ-ଞ୍ଚ॒ ସ୍ରୁଚ॑ଶ୍ଚ॒ ସମ୍ମୃ॑ଡ୍ଢି । ପତ୍ନୀ॒ଗ୍ଂ॒ ସନ୍ନ॑ହ୍ଯ । ଆଜ୍ଯେ॑ନୋ॒ଦେହୀତ୍ଯା॑ହାନୁପୂ॒ର୍ଵତା॑ଯୈ । ପ୍ରୋକ୍ଷ॑ଣୀ॒ରାସା॑ଦଯତି । ଆପୋ॒ ଵୈ ର॑କ୍ଷୋ॒ଘ୍ନୀଃ ॥ 81 ॥
ରକ୍ଷ॑ସା॒ମପ॑ହତ୍ଯୈ । ସ୍ଫ୍ଯସ୍ଯ॒ ଵର୍ତ୍ମନ୍᳚-ଥ୍ସାଦଯତି । ଯ॒ଜ୍ଞସ୍ଯ॒ ସନ୍ତ॑ତ୍ଯୈ । ଉ॒ଵାଚ॒ ହାସି॑ତୋ ଦୈଵ॒ଲଃ । ଏ॒ତାଵ॑ତୀ॒ର୍ଵା ଅ॒ମୁଷ୍ମି॑ନ୍ ଁଲୋ॒କ ଆପ॑ ଆସନ୍ନ୍ ।
ଯାଵ॑ତୀଃ॒ ପ୍ରୋକ୍ଷ॑ଣୀ॒ରିତି॑ । ତସ୍ମା᳚-ଦ୍ବ॒ହ୍ଵୀରା॒ସାଦ୍ଯାଃ᳚ । ସ୍ଫ୍ଯମୁ॒ଦସ୍ଯନ୍ନ୍॑ । ଯ-ନ୍ଦ୍ଵି॒ଷ୍ଯାତ୍ତ-ନ୍ଧ୍ଯା॑ଯେତ୍ । ଶୁ॒ଚୈଵୈନ॑-ମର୍ପଯତି ॥ 82 ॥
(ଵୈ ଵା॒ଯୁ - ରା॑ହ - ପରା॒ଵତୀତ୍ଯା॒ହା - ହ॑ - ଦ୍ଵି॒ତୀଯଗ୍ଂ॑ ହର॒ - ତୀତି॑ - ପରିଗୃ॒ହ୍ଣନ୍ତି॑ - ଦେଵ॒ଯଜ॑ନୀ-ଙ୍କରୋତି - ଭଵନ୍ତି - ଖନତ୍ଯ - କ - ରେ॒ତତ୍ - କୃ॒ତ୍ଵା - ର॑କ୍ଷୋ॒ଘ୍ନୀ - ର॑ର୍ପଯତି) (ଅ. 9)
ଅନୁଵାକଂ 10 - ଇଧ୍ମାବର୍​ହି-ସ୍ସାଦନମ୍
ଵଜ୍ରୋ॒ ଵୈ ସ୍ଫ୍ଯଃ । ଯଦ॒ନ୍ଵଞ୍ଚ॑-ନ୍ଧା॒ରଯେ᳚ତ୍ । ଵଜ୍ରେ᳚-ଽଦ୍ଧ୍ଵ॒ର୍ଯୁଃ, କ୍ଷ॑ଣ୍ଵୀତ । ପୁ॒ରସ୍ତା᳚-ତ୍ତି॒ର୍ଯଞ୍ଚ॑-ନ୍ଧାରଯତି । ଵଜ୍ରୋ॒ ଵୈ ସ୍ଫ୍ଯଃ । ଵଜ୍ରେ॑ଣୈ॒ଵ ଯ॒ଜ୍ଞସ୍ଯ॑ ଦକ୍ଷିଣ॒ତୋ ରକ୍ଷା॒ଗ୍॒ସ୍ଯପ॑ହନ୍ତି ।
ଅ॒ଗ୍ନିଭ୍ଯା॒-ମ୍ପ୍ରାଚ॑ଶ୍ଚ ପ୍ର॒ତୀଚ॑ଶ୍ଚ । ସ୍ଫ୍ଯେନୋଦୀ॑ଚଶ୍ଚା-ଧ॒ରାଚ॑ଶ୍ଚ । ସ୍ଫ୍ଯେନ॒ ଵା ଏ॒ଷ ଵଜ୍ରେ॑ଣା॒ସ୍ଯୈ ପା॒ପ୍ମାନ॒-ମ୍ଭ୍ରାତୃ॑ଵ୍ଯ-ମପ॒ହତ୍ଯ॑ ।
ଉ॒ତ୍କ॒ରେ-ଽଧି॒ ପ୍ରଵୃ॑ଶ୍ଚତି ॥ 83 ॥
ଯଥୋ॑ପ॒ଧାଯ॑ ଵୃ॒ଶ୍ଚନ୍ତ୍ଯ॒ଵମ୍ । ହସ୍ତା॒ଵଵ॑ ନେନିକ୍ତେ । ଆ॒ତ୍ମାନ॑ମେ॒ଵ ପ॑ଵଯତେ । ସ୍ଫ୍ଯ-ମ୍ପ୍ରକ୍ଷା॑ଲଯତି ମେଦ୍ଧ୍ଯ॒ତ୍ଵାଯ॑ । ଅଥୋ॑ ପା॒ପ୍ମନ॑ ଏ॒ଵ ଭ୍ରାତୃ॑ଵ୍ଯସ୍ଯ ନ୍ଯ॒ଙ୍ଗ-ଞ୍ଛି॑ନତ୍ତି ॥ ଇ॒ଦ୍ଧ୍ମା-ବ॒ର୍॒ହି-ରୁପ॑ସାଦଯତି॒ ଯୁକ୍ତ୍ଯୈ᳚ । ଯ॒ଜ୍ଞସ୍ଯ॑ ମିଥୁନ॒ତ୍ଵାଯ॑ ।
ଅଥୋ॑ ପୁରୋ॒ରୁଚ॑ମେ॒ଵୈତା-ନ୍ଦ॑ଧାତି ।
ଉତ୍ତ॑ରସ୍ଯ॒ କର୍ମ॒ଣୋ-ଽନୁ॑ଖ୍ଯାତ୍ଯୈ ।
ନ ପୁ॒ରସ୍ତା᳚-ତ୍ପ୍ର॒ତ୍ଯଗୁପ॑ସାଦଯେତ୍ ॥ 84 ॥
ଯ-ତ୍ପୁ॒ରସ୍ତା᳚-ତ୍ପ୍ର॒ତ୍ଯ-ଗୁ॑ପସା॒ଦଯେ᳚ତ୍ ।
ଅ॒ନ୍ଯତ୍ରା॑ହୁତିପ॒ଥାଦି॒ଦ୍ଧ୍ମ-ମ୍ପ୍ରତି॑ପାଦଯେତ୍ । ପ୍ର॒ଜା ଵୈ ବ॒ର୍॒ହିଃ । ଅପ॑ରାଦ୍ଧ୍ନୁଯା-ଦ୍ବ॒ର୍॒ହିଷା᳚ ପ୍ର॒ଜାନା᳚-ମ୍ପ୍ର॒ଜନ॑ନମ୍ । ପ॒ଶ୍ଚାତ୍-ପ୍ରାଗୁପ॑ସାଦଯତି । ଆ॒ହୁ॒ତି॒ପ॒ଥେନେ॒ଦ୍ଧ୍ମ-ମ୍ପ୍ରତି॑ପାଦଯତି ।
ସ॒ପ୍ର॒ନ୍ତ୍ଯେ॑ଵ ବ॒ର୍॒ହିଷା᳚ ପ୍ର॒ଜାନା᳚-ମ୍ପ୍ର॒ଜନ॑ନ॒ମୁପୈ॑ତି । ଦକ୍ଷି॑ଣମି॒ଦ୍ଧ୍ମମ୍ ।
ଉତ୍ତ॑ର-ମ୍ବ॒ର॒ଃଇଃ । ଆ॒ତ୍ମା ଵା ଇ॒ଦ୍ଧ୍ମଃ ।
ପ୍ର॒ଜା ବ॒ର୍॒ହିଃ । ପ୍ର॒ଜା ହ୍ଯା᳚ତ୍ମନ॒ ଉତ୍ତ॑ରତରା ତୀ॒ର୍ଥେ ।
ତତୋ॒ ମେଧ॑ମୁପ॒ନୀଯ॑ । ଯ॒ଥା॒ ଦେ॒ଵ॒ତମେ॒ଵୈନ॒ତ୍-ପ୍ରତି॑ଷ୍ଠାପଯତି । ପ୍ରତି॑ତିଷ୍ଠତି ପ୍ର॒ଜଯା॑ ପ॒ଶୁଭି॒-ର୍ଯଜ॑ମାନଃ ॥ 85 ॥
(ଵୃ॒ଶ୍ଚ॒ତି॒ - ସା॒ଦ॒ଯେ॒ - ଦି॒ଦ୍ଧ୍ମଃ ପଞ୍ଚ॑ ଚ) (ଅ. 10)
(ତୃତୀଯ॑ସ୍ଯାଂ - ଦେ॒ଵସ୍ଯା᳚ଶ୍ଵପ॒ର୍॒ଶୁଂ-ଯୋଁ ଵୈ - ପୂ᳚ର୍ଵେ॒ଦ୍ଯୁଃ - କର୍ମ॑ଣେ ଵା॒ - ମିନ୍ଦ୍ରୋ॑ ଵୃ॒ତ୍ରମ॑ହ॒ନ୍-ଥ୍ସୋ॑-ଽପୋ - ଽଵ॑ଧୂତଂ॒ - ଧୃଷ୍ଟି॑--ର୍ ଦେ॒ଵସ୍ଯେତ୍ଯା॑ହ॒ ସଂ​ଵଁ॑ପାମି - ଦେ॒ଵସ୍ଯ॒ ସ୍ଫ୍ଯମାଦ॑ଦେ॒ - ଵଜ୍ରୋ॒ ଵୈ ସ୍ଫ୍ଯୋ ଦଶ॑)
(ତୃ॒ତୀଯ॑ସ୍ଯାଂ - ଁଯ॒ଜ୍ଞସ୍ଯାନ॑ତିରେକାଯ - ପ॒ଵିତ୍ର॑ଵତ୍ଯ - ଧ୍ଵ॒ର୍ଯୁ-ଞ୍ଚା॑ - ଧି॒ଷଵ॑ଣମସ୍ଯ॒ - ନ୍ତରି॑କ୍ଷ ଏ॒ଵ - ରକ୍ଷ॑ସାମ॒ନ୍ତର୍​ହି॑ତ୍ଯୈ॒ - ଦ୍ଵୌ ଵାଵ ପୁରୁ॑ଷୋ॒ - ଯଦ॒ଦଶ୍ଚ॒ନ୍ଦ୍ରମ॑ସି॒ ମେଦ୍ଧ୍ଯ॒-ମ୍ପଞ୍ଚାଶୀ॑ତିଃ)
(ତୃ॒ତୀଯ॑ସ୍ଯାଂ॒ - ଁଯଜ॑ମାନଃ)
॥ ହରିଃ॑ ଓମ୍ ॥
॥ କୃଷ୍ଣ ଯଜୁର୍ଵେଦୀଯ ତୈତ୍ତିରୀଯ ବ୍ରାହ୍ମଣେ ତୃତୀଯାଷ୍ଟକେ ଦ୍ଵିତୀଯଃ ପ୍ରପାଠକ-ସ୍ସମାପ୍ତଃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
kṛṣṇa yajurvedīya taittirīya brāhmaṇe tṛtīyāṣṭake dvitīyaḥ prapāṭhakaḥ - daśapūrṇamāseṣṭibrāhmaṇam
o-nnamaḥ paramātmane, śrī mahāgaṇapataye namaḥ,
śrī gurubhyo namaḥ | ha॒riḥ॒ om ||
anuvākaṃ 1 - vathsāpākaraṇam
tṛ॒tīya̭syāmi॒to di॒vi soma̭ āsīt | ta-ṅgā̭ya॒tryāha̭rat |
tasya̭ pa॒rṇama̭cchidyata | ta-tpa॒rṇo̭-'bhavat | ta-tpa॒rṇasya̭ parṇa॒tvam | brahma॒ vai pa॒rṇaḥ | ya-tpa̭rṇaśā॒khayā̭ va॒thsāna̭pāka॒roti̭ |
brahma̭ṇai॒vainā̭na॒pāka̭roti || gā॒ya॒tro vai pa॒rṇaḥ | gā॒ya॒trāḥ pa॒śavaḥ̭ || 1 ||
tasmā॒-ttrīṇi̭trīṇi pa॒rṇasya̭ palā॒śāni̭ | tri॒padā̭ gāya॒trī | ya-tpa̭rṇaśa॒khayā॒ gāḥ prā॒rpaya̭ti | svayai॒vainā̭ de॒vata̭yā॒ prārpa̭yati | ya-ṅkā॒mayḙtā pa॒śu-ssyā॒diti̭ | a॒pa॒rṇā-ntasmai॒ śuṣkā᳚grā॒māha̭ret |
a॒pa॒śure॒va bha̭vati | ya-ṅkā॒mayḙta paśu॒mān-thsyā॒diti̭ | ba॒hu॒pa॒rṇā-ntasmai̭ bahuśā॒khāmāha̭ret | pa॒śu॒manta̭-me॒vaina̭-ṅkaroti || 2 ||
ya-tprācī̭mā॒hare᳚t | de॒va॒lo॒ka-ma॒bhija̭yet | yadudī̭cī-mmanuṣyalo॒kam | prācī॒mudī̭cī॒māha̭rati | u॒bhayo᳚-rlo॒kayo̭-ra॒bhiji̭tyai || i॒ṣe tvo॒rje tvetyā̭ha | iṣa̭me॒vorjaṃ॒-ya~ja̭māne dadhāti ||
vā॒yava॒-ssthetyā̭ha | vā॒yurvā a॒ntari̭kṣa॒-syāddhya̭kṣāḥ |
a॒nta॒ri॒kṣa॒de॒va॒tyāḥ᳚ khalu॒ vai pa॒śavaḥ̭ || 3 ||
vā॒yava̭ e॒vainā॒-npari̭ dadāti | pra vā ḙnāne॒tadā-ka̭roti | yadāha̭ | vā॒yava॒-ssthetyṷpā॒yavaḥ॒
sthetyā̭ha | yaja̭mānāyai॒va pa॒śūnupa̭hvayate ||
de॒vo vaḥ̭ savi॒tā prārpa̭ya॒tvityā̭ha॒ prasū᳚tyai || śreṣṭha̭tamāya॒ karma̭ṇa॒ ityā̭ha |
ya॒jño hi śreṣṭha̭tama॒-ṅkarma̭ | tasmā̭de॒vamā̭ha ||
āpyā̭yaddhvamaghniyā devabhā॒gamityā̭ha || 4 ||
va॒thsebhya̭śca॒ vā e॒tāḥ pu॒rā ma̭nu॒ṣye᳚bhya॒-ścāpyā̭yanta | de॒vebhya̭ e॒vainā॒ indrā॒yāpyā̭yati || ūrja̭svatīḥ॒ paya̭svatī॒rityā̭ha | ūrja॒gṃ ॒hi payaḥ̭ sa॒mbhara̭nti || pra॒jāva̭tī-ranamī॒vā a̭ya॒kṣmā ityā̭ha॒ prajā᳚tyai | māvaḥ̭ ste॒na ī̭śata॒ mā-'ghaśagṃ̭sa॒ ityā̭ha॒ guptyai᳚ || ru॒drasya̭ he॒tiḥ pari̭ vo vṛṇa॒ktvityā̭ha | ru॒drā de॒vainā᳚-strāyate ||
dhru॒vā a॒smi-ngopa̭tau syāta ba॒hvīrityā̭ha |
dhru॒vā e॒vāsmi̭-nba॒hvīḥ ka̭roti || 5 ||
yaja̭mānasya pa॒śū-npā॒hītyā̭ha | pa॒śu॒nā-ṅgo̭pī॒thāya̭ | tasmā᳚thsā॒ya-mpa॒śava॒ upa̭ sa॒māva̭rtante || ana̭dha-ssādayati | garbhā̭ṇā॒-ndhṛtyā॒ apra̭pādāya | tasmā॒dgarbhāḥ᳚ pra॒jānā॒mapra̭pādukāḥ |
u॒parī̭va॒ nida̭dhāti | u॒parī̭va॒ hi sṷva॒rgo lo॒kaḥ |
su॒va॒rgasya̭ lo॒kasya॒ sama̭ṣṭyai || 6 ||
(pa॒śavaḥ̭ - karoti - pa॒śavo̭ - devabhā॒gamityā̭ha - karoti॒ - +nava̭ ca) (a. 1)
anuvākaṃ 2 - bar​hirāharaṇam
de॒vasya̭ tvā savi॒tuḥ pra̭sa॒va itya̭śvapa॒r॒śumāda̭tte॒ prasū᳚tyai |
a॒śvino᳚-rbā॒hubhyā॒mityā̭ha |
a॒śvinau॒ hi de॒vānā̭maddhva॒ryū āstā᳚m |
pū॒ṣṇo hastā᳚bhyā॒mityā̭ha॒ yatyai᳚ || yo vā oṣa̭dhīḥ parva॒śo veda̭ | nainā॒-ssa hi̭nasti | pra॒jāpa̭ti॒rvā oṣa̭dhīḥ parva॒śo vḙda | sa ḙnā॒ na hi̭nasti | a॒śva॒pa॒r​śvā ba॒r॒hiracchai̭ti |
prā॒jā॒pa॒tyo vā aśvaḥ̭ sayoni॒tvāya̭ || 7 ||
oṣa̭dhīnā॒mahigṃ̭sāyai ||
ya॒jñasya̭ gho॒ṣada॒sītyā̭ha |
yaja̭māna e॒va ra॒yi-nda̭dhāti | pratyṷṣṭa॒gṃ॒ rakṣaḥ॒ pratyṷṣṭā॒ arā̭taya॒ ityā̭ha |
rakṣa̭sā॒-mapa̭hatyai || preyama̭gāddhi॒ṣaṇā̭ ba॒r॒hiracchetyā̭ha | vi॒dyā vai dhi॒ṣaṇā᳚ | vi॒dyayai॒vaina॒dacchai̭ti || manṷnā kṛ॒tā sva॒dhayā॒ vita॒ṣṭetyā̭ha | mā॒na॒vī hi par​śuḥ̭ sva॒dhākṛ̭tā || 8 ||
ta āva̭hanti ka॒vayaḥ̭ pu॒rastā॒dityā̭ha | śu॒śru॒vāgṃso॒ vai ka॒vayaḥ̭ | ya॒jñaḥ pu॒rastā᳚t | mu॒kha॒ta e॒va ya॒jñamāra̭bhate | atho॒ yade॒tadu॒ktvā yataḥ॒ kuta̭ścā॒hara̭ti | ta-tprācyā̭ e॒va di॒śo bha̭vati ||
de॒vebhyo॒ juṣṭa̭mi॒ha ba॒r॒hirā॒sada॒ ityā̭ha | ba॒r॒hiṣa॒-ssamṛ̭ddhyai | karma॒ṇo-'na̭parādhāya || de॒vānā᳚-mpariṣū॒tama॒sītyā̭ha || 9 ||
yadvā i॒da-ṅki-ñca̭ | ta-dde॒vānā᳚-mpariṣū॒tam |
atho॒ yathā॒ vasya̭se prati॒ procyāhe॒da-ṅka̭riṣyā॒mīti̭ | e॒vame॒va tada̭ddhva॒ryu-rde॒vebhyaḥ̭ prati॒ procya̭ ba॒r॒hirdā̭ti | ā॒tmano-'higṃ̭sāyai || yāva̭ta-ssta॒mbā-npa̭ri di॒śet | yatteṣā̭-mucchi॒gg॒ṣyāt | ati॒ ta-dya॒jñasya̭ recayet | ekagg̭ sta॒mba-mpari̭diśet |
tagṃ sarva̭-ndāyāt || 10 ||
ya॒jñasyāna̭tirekāya || va॒r॒ṣavṛ̭ddha-ma॒sītyā̭ha |
va॒r॒ṣa vṛ̭ddhā॒ vā oṣa̭dhayaḥ ||
deva̭ bar​hi॒rityā̭ha | de॒vebhya̭ e॒vaina̭-tkaroti |
mā tvā॒-'nvammā ti॒ryagityā॒hā higṃ̭sāyai |
parva̭ te rāddhyāsa॒mityā॒-hardhyai᳚ ||
ā॒cche॒ttā te॒ mā ri̭ṣa॒mityā̭ha | nāsyā॒tmano̭ mīyate |
ya e॒vaṃ-ve~da̭ || 11 ||
deva̭bar​hi-śśa॒tava̭l​śaṃ॒-vi~ro॒hetyā̭ha | pra॒jā vai ba॒r॒hiḥ | pra॒jānā᳚-mpra॒jana̭nāya || sa॒hasra̭val​śā॒ vi va॒yagṃ rṷhe॒metyā̭ha | ā॒śiṣa̭me॒vaitāmāśā᳚ste || pṛ॒thi॒vyā-ssa॒pṛñcaḥ̭ pā॒hītyā̭ha॒ prati̭ṣṭhityai ||
ayṷṅgāyuṅgā-nmu॒ṣṭīn ~lṷnoti | mi॒thu॒na॒tvāya॒ prajā᳚tyai || su॒sa॒bhṛntā᳚ tvā॒ sambha̭rā॒mītyā̭ha | brahma̭ṇai॒vaina॒th- sambha̭rati || 12 ||
adi̭tyai॒ rāsnā॒-'sītyā̭ha | i॒yaṃ-vā~ adi̭tiḥ |
a॒syā e॒vaina॒-drāsnā᳚-ṅkaroti || i॒ndrā॒ṇyai sa॒naṃha̭na॒mityā̭ha | i॒ndrā॒ṇī vā agrḙ de॒vatā̭nā॒gṃ॒ sama̭nahyata | sā ''rdhno᳚t |
ṛddhyai॒ sanna̭hyati | pra॒jā vai ba॒r॒hiḥ |
pra॒jānā॒mapa̭rāvāpāya |
tasmā॒-thsnāva̭santatāḥ pra॒jā jā̭yante || 13 ||
pū॒ṣā te᳚ gra॒nthi-ṅgra̭thnā॒tvityā̭ha |
puṣṭi̭me॒va yaja̭māne dadhāti || sa te॒ mā-'' sthā॒dityā॒hāhigṃ̭sāyai || pa॒ścā-tprāñca॒mupa̭gūhati |
pa॒ścā-dvai prā॒cīna॒gṃ॒ reto̭ dhīyate |
pa॒ścāde॒vāsmai᳚ prā॒cīna॒gṃ॒ reto̭ dadhāti ||
indra̭sya tvā bā॒hubhyā॒-mudya̭ccha॒ ityā̭ha | i॒ndri॒yame॒va yaja̭māne dadhāti ||
bṛha॒spate᳚rmū॒rdhnā ha̭rā॒mītyā̭ha |
brahma॒ vai de॒vānā॒-mbṛha॒spatiḥ̭ || 14 ||
brahma̭ṇai॒vaina̭ddharati || u॒rva̭ntari̭kṣa॒-manvi॒hītyā̭ha॒ gatyai᳚ || de॒va॒ga॒mmama॒sītyā̭ha | de॒vāne॒vaina̭dgamayati || ana̭dha-ssādayati |
garbhā̭ṇā॒-ndhṛtyā॒ apra̭pādāya | tasmā॒-dgarbhāḥ᳚ pra॒jānā॒mapra̭pādukāḥ | u॒parī̭va॒ nida̭dhāti | u॒parī̭va॒ hi sṷva॒rgo lo॒kaḥ |
su॒va॒rgasya̭ lo॒kasya॒ sama̭ṣṭyai || 15 ||
(sa॒yo॒ni॒tvāya̭ - sva॒dhākṛ̭tā॒ - 'sītyā̭ha - dāyā॒-d- veda̭ - bharati - jāyante॒ - bṛha॒spatiḥ॒ - sama̭ṣṭyai) (a. 2)
anuvākaṃ 3 - dohanam
pū॒rve॒dyuri॒ddhmā ba॒r॒hiḥ ka̭roti | ya॒jñame॒vārabhya̭ gṛhī॒tvopa̭vasati || pra॒jāpa̭ti-rya॒jñama̭sṛjata | tasyo॒khe a̭sragṃsetām | ya॒jño vai pra॒jāpa̭tiḥ |
ya-thsā᳚nnāyyo॒khe bhava̭taḥ |
ya॒jñasyai॒va tadu॒khe upa̭dadhā॒tya-pra̭sragṃsāya ||
śundha̭ddhva॒-ndaivyā̭ya॒ karma̭ṇe devaya॒jyāyā॒ ityā̭ha | de॒va॒ya॒jyāyā̭ e॒vainā̭ni śundhati || mā॒ta॒riśva̭no gha॒rmo̭-'sītyā̭ha || 16 ||
a॒ntari̭kṣaṃ॒-vai~ mā̭ta॒riśva̭no gha॒rmaḥ |
e॒ṣāṃ-lo~॒kānāṃ॒-vi~dhṛ̭tyai ||
dyaura̭si pṛthi॒vya̭sītyā̭ha | di॒vaśca॒ hyḙṣā pṛ̭thi॒vyāśca॒ sambhṛ̭tā | yadu॒khā |
tasmā̭de॒vamā̭ha || vi॒śvadhā̭yā asi para॒meṇa॒ dhāmnetyā̭ha | vṛṣṭi॒rvai vi॒śvadhā̭yāḥ | vṛṣṭi̭me॒vāva̭rundhe | dṛgṃha̭sva॒ mā hvā॒rityā̭ha॒ dhṛtyai᳚ || 17 ||
vasṷ̄nā-mpa॒vitra̭ma॒sītyā̭ha | prā॒ṇā vai vasa̭vaḥ |
teṣāṃ॒-vā~ e॒ta-dbhā̭ga॒dheya᳚m | ya-tpa॒vitra᳚m | tebhya̭ e॒vaina̭-tkaroti || śa॒tadhā̭ragṃ sa॒hasra̭dhāra॒mityā̭ha | prā॒ṇeṣve॒vāyṷ-rdadhāti sarva॒tvāya̭ || tri॒vṛ-tpa̭lāśaśā॒khāyā᳚-ndarbha॒maya̭-mbhavati | tri॒vṛdvai prā॒ṇaḥ | tri॒vṛta̭me॒va prā॒ṇa-mma̭ddhya॒to yaja̭māne dadhāti || 18 ||
sau॒myaḥ pa॒rṇa-ssa̭yoni॒tvāya̭ | sā॒kṣā-tpa॒vitra̭-nda॒rbhāḥ | prākhsā॒yamadhi॒ nida̭dhāti | ta-tprā̭ṇāpā॒nayo̭ rū॒pam | ti॒ryakprā॒taḥ | ta-ddar​śa̭sya rū॒pam | dā॒r​śyagg​ hyḙtadahaḥ̭ | annaṃ॒-vai~ ca॒ndramāḥ᳚ |
anna̭-mprā॒ṇāḥ | u॒bhaya̭me॒vopai॒tyajā̭mitvāya || 19 ||
tasmā̭da॒yagṃ sa॒rvataḥ̭ pavate || hu॒ta-ssto॒ko hu॒to dra॒phsa ityā̭ha॒ prati̭ṣṭhityai | ha॒viṣo-'ska̭ndāya |
na hi hu॒tagg​ svāhā̭kṛta॒gg॒ skanda̭ti |
di॒vi nāko॒ nāmā॒gniḥ | tasya̭ vi॒pruṣo̭ bhāga॒dheya᳚m |
a॒gnayḙ bṛha॒te nākā॒yetyā̭ha |
nāka̭me॒vāgni-mbhā̭ga॒dheyḙna॒ sama̭rdhayati |
svāhā॒ dyāvā̭pṛthi॒vībhyā॒mityā̭ha |
dyāvā̭pṛthi॒vyore॒vaina॒t-prati̭ṣṭhāpayati || 20 ||
pa॒vitra̭va॒tyāna̭yati | a॒pā-ñcai॒vauṣa̭dhīnā-ñca॒ rasa॒gṃ॒ sagṃsṛ̭jati | atho॒ oṣa̭dhīṣve॒va pa॒śū-nprati̭ṣṭhāpayati || a॒nvā॒rabhya॒ vācaṃ̭-ya~cchati |
ya॒jñasya॒ dhṛtyai᳚ | dhā॒raya̭nnāste | dhā॒raya̭nta iva॒ hi du॒hanti̭ | kāma̭dhukṣa॒ ityā॒hātṛ॒tīya̭syai | traya̭ i॒me lo॒kāḥ | i॒māne॒va lo॒kān. yaja̭māno duhe || 21 ||
a॒mūmiti॒ nāma̭ gṛhṇāti | bha॒drame॒vāsā॒-ṅkarmā॒viṣka̭roti || sā vi॒śvāyu॒-ssā vi॒śvavya̭cā॒-ssā vi॒śvaka॒rmetyā̭ha | i॒yaṃ-vai~ vi॒śvāyuḥ̭ |
a॒ntari̭kṣaṃ-vi~॒śvavya̭cāḥ | a॒sau vi॒śvaka̭rmā |
i॒māne॒vaitābhi̭rlo॒kān. ya̭thāpū॒rva-ndṷhe |
atho॒ yathā᳚ pradā॒tre puṇya̭mā॒śāste᳚ | e॒vame॒vainā̭ e॒tadupa̭stauti | tasmā॒t-prādā॒dityu॒nnīya॒ vanda̭mānā upastu॒vantaḥ̭ pa॒śū-ndṷhanti || 22 ||
ba॒hu du॒gdhīndrā̭ya de॒vebhyo̭ ha॒viriti॒ vācaṃ॒-vi~sṛ̭jate | ya॒thā॒ de॒va॒tame॒va prasaṷti |
daivya̭sya ca mānu॒ṣasya̭ ca॒ vyāvṛ̭ttyai |
trirā̭ha | triṣa̭tyā॒ hi de॒vāḥ | avā̭caṃ-ya~॒mo-'na̭nvā-ra॒bhyotta̭rāḥ | apa̭rimitame॒vāva̭rundhe ||
na dā̭rupā॒treṇa̭ duhyāt | a॒gni॒vadvai dā̭rupā॒tram |
ya-ddā̭rupā॒treṇa̭ du॒hyāt || 23 ||
yā॒tayā᳚mnā ha॒viṣā̭ yajeta | atho॒ khalvā̭huḥ |
pu॒ro॒ḍāśa̭mukhāni॒ vai ha॒vīgṃṣi̭ | neta i̭taḥ puro॒ḍāśagṃ̭ ha॒viṣo॒ yāmo॒-'stīti̭ |
kāma̭me॒va dā̭rupā॒treṇa̭ duhyāt || śū॒dra e॒va na dṷhyāt | asa̭to॒ vā e॒ṣa sambhṷ̄taḥ | yacchū॒draḥ | aha̭vire॒va tadityā̭huḥ | yacchū॒dro dogdhīti̭ || 24 ||
a॒gni॒ho॒trame॒vana dṷhyācchū॒draḥ | taddhi not-pu॒nanti̭ | ya॒dā khalu॒ vai pa॒vitra̭ma॒tyeti̭ | atha॒ taddha॒viriti̭ ||
sampṛ̭cyaddhva-mṛtāvarī॒rityā̭ha | a॒pā-ñcai॒vauṣa̭dhīnā-ñca॒ rasa॒gṃ॒ sagṃsṛ̭jati |
tasmā̭da॒pā-ñcauṣa̭dhīnā-ñca॒ rasa॒mupa̭ jīvāmaḥ |
ma॒ndrā dhana̭sya sā॒taya॒ ityā̭ha | puṣṭi̭me॒va yaja̭māne dadhāti || somḙna॒ tvā-''ta̭na॒cmīndrā̭ya॒ dadhītyā̭ha || 25 ||
soma̭me॒vaina̭-tkaroti | yo vai soma̭-mbhakṣayi॒tvā |
saṃ॒​va~॒thsa॒ragṃ soma॒-nna piba̭ti | pu॒na॒rbhakṣyo᳚-'sya somapī॒tho bha̭vati ||
somaḥ॒ khalu॒ vai sā᳚nāṃ॒yyam | ya e॒vaṃ-vi~॒dvān-thsā᳚nāṃ॒yya-mpiba̭ti | a॒pu॒na॒rbhakṣyo᳚-'sya somapī॒tho bha̭vati | na mṛ॒nmaye॒nāpi̭daddhyāt |
ya-nmṛ॒nmayḙnāpida॒ddhyāt |
pi॒tṛ॒de॒va॒tyagg̭ syāt || 26 ||
a॒ya॒spā॒treṇa̭ vā dārupā॒treṇa॒ vā-'pi̭dadhāti |
taddhi sadḙvam || u॒da॒nvad- bha̭vati | āpo॒ vai ra̭kṣo॒ghnīḥ | rakṣa̭sā॒-mapa̭hatyai ||
ada̭stamasi॒ viṣṇa̭ve॒ tvetyā̭ha | ya॒jño vai viṣṇuḥ̭ |
ya॒jñāyai॒vaina॒dada̭sta-ṅkaroti | viṣṇo̭ ha॒vyagṃ ra̭kṣa॒svetyā̭ha॒ guptyai᳚ || ana̭dha-ssādayati | garbhā̭ṇā॒-ndhṛtyā॒ apra̭pādāya |
tasmā॒-dgarbhāḥ᳚ pra॒jānā॒ma pra̭pādukāḥ | u॒parī̭va॒ nida̭dhāti | u॒parī̭va॒ hi sṷva॒rgo lo॒kaḥ | su॒va॒rgasya̭ lo॒kasya॒ sama̭ṣṭyai || 27 ||
(a॒sītyā̭ha॒ - dhṛtyai॒ - yaja̭māne dadhā॒ - tyajā̭mitvāya - sthāpayati - duhe - duhanti - du॒hyā-d- dogdhīti॒ - dadhītyā̭ha - syāth - sādayati॒ pañca̭ ca) (a. 3)
anuvākaṃ 4 - havirnirvāpaḥ
karma̭ṇe vā-nde॒vebhyaḥ̭ śakeya॒mityā̭ha॒ śaktyai᳚ |
ya॒jñasya॒ vai santa̭ti॒manṷ pra॒jāḥ pa॒śavo॒ yaja̭mānasya॒ santā̭yante | ya॒jñasya॒ vicchi̭tti॒manṷ pra॒jāḥ pa॒śavo॒ yaja̭mānasya॒ vicchi̭dyante |
ya॒jñasya॒ santa̭tirasi ya॒jñasya̭ tvā॒ santa̭tyai stṛṇāmi॒ santa̭tyai tvā ya॒jñasyetyāha̭va॒nīyā॒-thsanta̭noti | yaja̭mānasya pra॒jāyai̭ paśū॒nāgṃ santa̭tyai || a॒paḥ praṇa̭yati | śra॒ddhā vā āpaḥ̭ | śra॒ddhāme॒vārabhya̭ pra॒ṇīya॒ praca̭rati | a॒paḥ praṇa̭yati | ya॒jño vā āpaḥ̭ || 28 ||
ya॒jñame॒vārabhya̭ pra॒ṇīya॒ praca̭rati | a॒paḥ praṇa̭yati | vajro॒ vā āpaḥ̭ | vajra̭me॒va bhrātṛ̭vyebhyaḥ pra॒hṛtya̭ pra॒ṇīya॒ praca̭rati | a॒paḥ praṇa̭yati |
āpo॒ vai ra̭kṣo॒ghnīḥ | rakṣa̭sā॒-mapa̭hatyai | a॒paḥ praṇa̭yati | āpo॒ vai de॒vānā᳚-mpri॒ya-ndhāma̭ |
de॒vānā̭me॒va pri॒ya-ndhāma̭ pra॒ṇīya॒ praca̭rati || 29 ||
a॒paḥ praṇa̭yati | āpo॒ vai sarvā̭ de॒vatāḥ᳚ |
de॒vatā̭ e॒vārabhya̭ pra॒ṇīya॒ praca̭rati || veṣā̭ya॒ tvetyā̭ha | veṣā̭ya॒ hyḙnadāda॒tte || pratyṷṣṭa॒gṃ॒ rakṣaḥ॒ pratyṷṣṭā॒ arā̭taya॒ ityā̭ha |
rakṣa̭sā॒-mapa̭hatyai || dhūra॒sītyā̭ha | e॒ṣa vai dhuryo॒-'gniḥ | taṃ-ya~danṷpaspṛśyātī॒yāt || 30 ||
a॒ddhva॒ryu-ñca॒ yaja̭māna-ñca॒ prada̭het | u॒pa॒spṛśyātyḙti | a॒ddhva॒ryośca॒ yaja̭mānasya॒ cāpra̭dāhāya || dhūrva॒ taṃ​yo~᳚-'smā-ndhūrva̭ti॒ ta-ndhū᳚rva॒ yaṃ-va~॒ya-ndhūrvā̭ma॒ ityā̭ha |
dvau vāva purṷṣau | ya-ñcai॒va dhūrva̭ti | yaścai̭na॒-ndhūrva̭ti | tāvu॒bhau śu॒cā-'rpa̭yati || tva-nde॒vānā̭masi॒ sasni̭tama॒-mpapri̭tama॒-ñjuṣṭa̭tamaṃ॒-va~hni̭tama-ndeva॒hūta̭ma॒mityā̭ha | ya॒thā॒ ya॒jure॒vai tat || 31 ||
ahrṷtamasi havi॒rdhāna॒-mityā॒hānā᳚rtyai |
dṛgṃha̭sva॒ mā hvā॒rityā̭ha॒ dhṛtyai᳚ ||
mi॒trasya̭ tvā॒ cakṣṷṣā॒ prekṣa॒ ityā̭ha mitra॒tvāya̭ |
mā bhermā saṃ​vi~̭kthā॒ mā tvā̭ higṃsiṣa॒-mityā॒hāhigṃ̭sāyai | yadvai ki-ñca॒ vāto॒ nābhi॒vāti̭ |
ta-thsarvaṃ̭-va~ruṇadeva॒tya᳚m || u॒ru vātā॒yetyā̭ha | avā̭ruṇame॒vaina̭-tkaroti || de॒vasya̭ tvā savi॒tuḥ
pra̭sa॒va ityā̭ha॒ prasū᳚tyai |
a॒śvino᳚-rbā॒hubhyā॒mityā̭ha || 32 ||
a॒śvinau॒ hi de॒vānā̭maddhva॒ryū āstā᳚m |
pū॒ṣṇo hastā᳚bhyā॒mityā̭ha॒ yatyai᳚ | a॒gnaye॒ juṣṭa॒-nnirva̭pā॒mītyā̭ha | a॒gnaya̭ e॒vainā॒ñjuṣṭaṃ॒
nirva̭pati | triryajṷṣā | traya̭ i॒me lo॒kāḥ |
e॒ṣāṃ-lo~॒kānā॒māptyai᳚ | tū॒ṣṇī-ñca̭tu॒rtham |
apa̭rimitame॒vāva̭rundhe | sa e॒vame॒vānṷpū॒rvagṃ ha॒vīgṃṣi॒ nirva̭pati || 33 ||
i॒da-nde॒vānā̭mi॒damṷ na-ssa॒hetyā̭ha॒ vyāvṛ̭ttyai ||
sphā॒tyai tvā॒ nārā᳚tyā॒ ityā̭ha॒ guptyai᳚ | tama̭sīva॒ vā e॒ṣo᳚-'ntaśca̭rati | yaḥ pa̭rī॒ṇahi̭ || suva̭ra॒bhi vikhyḙṣaṃ-vai~śvāna॒ra-ñjyoti॒rityā̭ha |
suva̭re॒vābhi vi pa̭śyati vaiśvāna॒ra-ñjyotiḥ̭ |
dyāvā̭pṛthi॒vī ha॒viṣi̭ gṛhī॒ta uda̭vepetām ||
dṛgṃha̭ntā॒-nduryā॒ dyāvā̭pṛthi॒vyorityā̭ha |
gṛ॒hāṇā॒-ndyāvā̭pṛthi॒vyo-rdhṛtyai᳚ ||
u॒rva̭ntari̭kṣa॒-manvi॒hītyā̭ha॒ gatyai᳚ ||
adi̭tyāstvo॒pasthḙ sādayā॒mītyā̭ha | i॒yaṃ-vā~ adi̭tiḥ | a॒syā e॒vaina̭du॒pasthḙ sādayati ||
agnḙ ha॒vyagṃ ra̭kṣa॒svetyā̭ha॒ guptyai᳚ || 34 ||
(ya॒jño vā āpo॒ - dhāma̭ pra॒ṇīya॒ praca̭ra - tyatī॒yā - de॒ta-d- bā॒hubhyā॒mityā̭ha - ha॒vigṃṣi॒ nirva̭pati॒ - gatyai̭ ca॒tvāri̭ ca) (a. 4)
anuvākaṃ 5 - vrīhyavaghātaḥ
indro̭ vṛ॒trama̭hann | so̭-'paḥ | a॒bhya̭mriyata |
tāsāṃ॒-ya~nmeddhyaṃ̭-ya~॒jñiya॒gṃ॒ sadḙva॒māsī᳚t | tadapoda̭krāmat | te da॒rbhā a̭bhavann | ya-dda॒rbhaira॒pa ṷtpu॒nāti̭ | yā e॒va meddhyā̭ ya॒jñiyā॒-ssadḙvā॒ āpaḥ̭ | tābhi̭re॒vainā॒ utpṷnāti | dvābhyā॒mutpṷnāti || 35 ||
dvi॒pā-dyaja̭mānaḥ॒ prati̭ṣṭhityai || de॒vo vaḥ̭ savi॒tot-pṷnā॒tvityā̭ha | sa॒vi॒tṛpra̭sūta e॒vainā॒ utpṷnāti | acchi̭dreṇa pa॒vitre॒ṇetyā̭ha | a॒sau vā ā̭di॒tyo-'cchi̭dra-mpa॒vitra᳚m | tenai॒vainā॒ utpṷnāti | vaso॒-ssūrya̭sya ra॒śmibhi॒rityā̭ha | prā॒ṇā vā āpaḥ̭ | prā॒ṇā vasa̭vaḥ | prā॒ṇā ra॒śmayaḥ̭ || 36 ||
prā॒ṇaire॒va prā॒ṇān-thsampṛ̭ṇakti | sā॒vi॒tri॒yarcā |
sa॒vi॒tṛpra̭sūta-mme॒ karmā̭sa॒diti̭ |
sa॒vi॒tṛpra̭sūtame॒vāsya॒ karma̭ bhavati |
pa॒ccho gā̭yatri॒yā tri̭ṣṣamṛddha॒tvāya̭ ||
āpo̭ devīragrepuvo agreguva॒ ityā̭ha |
rū॒pa-me॒vāsā̭me॒ta-nma̭hi॒mānaṃ॒-vyā~ca̭ṣṭe |
agra̭ i॒maṃ-ya~॒jña-nna̭ya॒tāgrḙ
ya॒jñapa̭ti॒mityā̭ha | agrḙ e॒va ya॒jña-nna̭yanti |
agrḙ ya॒jñapa̭tim || 37 ||
yu॒ṣmānindro̭ 'vṛṇīta vṛtra॒tūyḙ yū॒yamindra̭mavṛṇīddhvaṃ-vṛ~tra॒tūrya॒ ityā̭ha |
vṛ॒tragṃ ha̭ hani॒ṣyannindra॒ āpo̭ vavre |
āpo॒ hendraṃ̭-va~vrire | sa॒jñāṃ-me॒vāsā̭me॒ta-thsāmā̭naṃ॒-vyā~ca̭ṣṭe || prokṣi̭tā॒-ssthetyā̭ha | tenāpaḥ॒ prokṣi̭tāḥ || a॒gnayḙ vo॒ juṣṭa॒-mprokṣā᳚-mya॒gnīṣomā᳚bhyā॒-mityā̭ha |
ya॒thā॒ de॒va॒tame॒vainā॒-nprokṣa̭ti | triḥ prokṣa̭ti | tryā̭vṛ॒ddhi ya॒jñaḥ || 38 ||
atho॒ rakṣa̭sā॒mapa̭hatyai | śundha̭ddhvaṃ॒
daivyā̭ya॒ karma̭ṇe devaya॒jyāyā॒ ityā̭ha |
de॒va॒ya॒jyāyā̭ e॒vainā̭ni śundhati | triḥ prokṣa̭ti | tryā̭vṛ॒ddhi ya॒jñaḥ | atho̭ meddhya॒tvāya̭ | ava̭dhūta॒gṃ॒ rakṣo-'va̭dhūtā॒ arā̭taya॒ ityā̭ha |
rakṣa̭sā॒-mapa̭hatyai | adi̭tyā॒stvaga॒sītyā̭ha | i॒yaṃ-vā~ adi̭tiḥ || 39 ||
a॒syā e॒vaina॒-ttvaca̭-ṅkaroti | prati̭ tvā pṛthi॒vī ve॒ttvityā̭ha॒ prati̭ṣṭhityai || pu॒rastā᳚-tpratī॒cīna̭grīva॒-mutta̭ralo॒mopa̭stṛṇāti meddhya॒tvāya̭ |
tasmā᳚-tpu॒rastā᳚-tpra॒tyañcaḥ̭ pa॒śavo॒ medha॒mupa̭tiṣṭhante | tasmā᳚-tpra॒jā mṛ॒ga-ṅgrāhṷkāḥ | ya॒jño de॒vebhyo॒ nilā̭yata |
kṛṣṇo̭ rū॒pa-ṅkṛ॒tvā | ya-tkṛ̭ṣṇāji॒ne ha॒vira̭ddhyava॒hanti̭ | ya॒jñāde॒va-ta-dya॒jña-mprayṷṅkte | ha॒viṣo-'ska̭ndāya || 40 ||
a॒dhi॒ṣava̭ṇamasi vānaspa॒tyamityā̭ha | a॒dhi॒ṣava̭ṇa-me॒vaina̭-tkaroti | prati॒ tvā-'di̭tyā॒stvagve॒ttvityā̭ha saya॒tvāya̭ ||
a॒gnesta॒nū-ra॒sītyā̭ha | a॒gnervā e॒ṣā ta॒nūḥ |
yadoṣa̭dhayaḥ | vā॒co vi॒sarja̭na॒mityā̭ha |
ya॒dā hi pra॒jā oṣa̭dhīnā-ma॒śnanti̭ | atha॒ vācaṃ॒-vi~sṛ̭jante | de॒vavī̭taye tvā gṛhṇā॒mītyā̭ha || 41 ||
de॒vatā̭bhire॒vaina॒-thsama̭rdhayati ||
adri̭rasi vānaspa॒tya ityā̭ha | grāvā̭ṇa-me॒vaina̭-tkaroti |
sa i॒da-nde॒vebhyo̭ ha॒vyagṃ su॒śami̭ śami॒ṣvetyā̭ha॒ śāntyai᳚ || havi̭ṣkṛ॒dehītyā̭ha |
ya e॒va de॒vānāgṃ̭ havi॒ṣkṛtaḥ̭ | tān. hva̭yati |
trir​hva̭yati | triṣa̭tyā॒ hi de॒vāḥ || iṣa॒mā va॒dorja॒mā va॒detyā̭ha || 42 ||
iṣa̭me॒vorjaṃ॒-ya~ja̭māne dadhāti |
dyu॒madva̭data va॒yagṃ sa̭ghā॒nta-ñje॒ṣmetyā̭ha॒ bhrātṛ̭vyābhibhūtyai || mano᳚-śśra॒ddhādḙvasya॒ yaja̭mānasyāsura॒ghnī vāk | ya॒jñā॒yu॒dheṣu॒ pravi̭ṣṭā-''sīt | te-'sṷrā॒ yāva̭nto yajñāyu॒dhānā̭mu॒dvada̭tā-mu॒pāśṛ̭ṇvann |
te parā̭-'bhavann | tasmā॒-thsvānā॒-mmaddhyḙ-'va॒sāya̭ yajeta | yāva̭nto-'sya॒ bhrātṛ̭vyā yajñāyu॒dhānā̭-mu॒dvada̭tā-mupaśṛ॒ṇvanti̭ | te parā̭ bhavanti |
u॒ccai-ssa॒māha̭nta॒vā ā̭ha॒ viji̭tyai || 43 ||
vṛ॒ṅkta ḙṣāmindri॒yaṃ-vī~॒rya᳚m | śreṣṭha̭ eṣā-mbhavati || va॒r॒ṣa vṛ̭ddhamasi॒ prati̭ tvā va॒r॒ṣavṛ̭ddhaṃ-ve~॒ttvityā̭ha |
va॒r॒ṣavṛ̭ddhā॒ vā oṣa̭dhayaḥ |
va॒r॒ṣavṛ̭ddhā i॒ṣīkā॒-ssamṛ̭ddhyai |
ya॒jñagṃ rakṣā॒g॒syanu॒ prāvi̭śann |
tānya॒snā pa॒śubhyo̭ ni॒ravā̭dayanta |
tuṣai॒roṣa̭dhībhyaḥ || parā̭pūta॒gṃ॒ rakṣaḥ॒ parā̭pūtā॒ arā̭taya॒ ityā̭ha |
rakṣa̭sā॒mapa̭hatyai || 44 ||
rakṣa̭sā-mbhā॒go̭-'sītyā̭ha | tuṣai̭re॒va rakṣāgṃ̭si ni॒rava̭dayate | a॒pa upa̭spṛśati meddhya॒tvāya̭ | vā॒yurvo॒ vi vi̭na॒ktvityā̭ha | pa॒vitraṃ॒-vai~ vā॒yuḥ | pu॒nātye॒vaināṋ | a॒ntari̭kṣādiva॒ vā e॒te praska̭ndanti | ye śūrpā᳚t | de॒vo vaḥ̭ savi॒tā hira̭ṇyapāṇiḥ॒ prati̭gṛhṇā॒tvityā̭ha॒ prati̭ṣṭhityai |
ha॒viṣo-'ska̭ndāya | triṣpha॒līka̭rta॒vā ā̭ha | tryā̭vṛ॒ddhi ya॒jñaḥ | atho̭ meddhya॒tvāya̭ || 45 ||
(dvābhyā॒mu-tpṷnāti - ra॒śmayo̭ - naya॒ntyagrḙ ya॒jñapa̭tiṃ - ~ya॒jño - 'di̭ti॒ - raska̭ndāya - gṛhṇā॒mītyā̭ha - va॒detyā̭ha॒ - viji̭tyā॒ - apa̭hatyā॒ - aska̭ndāya॒ trīṇi̭ ca) (a. 5)
anuvākaṃ 6 - taṇḍulapeṣaṇam
ava̭dhūta॒gṃ॒ rakṣo-'va̭dhūtā॒ arā̭taya॒ ityā̭ha | rakṣa̭sā॒mapa̭hatyai | adi̭tyā॒stvaga॒sītyā̭ha | i॒yaṃ-vā~ adi̭tiḥ | a॒syā e॒vaina॒-ttvaca̭-ṅkaroti | prati̭ tvā pṛthi॒vī ve॒ttvityā̭ha॒ prati̭ṣṭhityai |
pu॒rastā᳚-tpratī॒cīna̭grīva॒-mutta̭ralo॒mopa̭stṛṇāti meddhya॒tvāya̭ | tasmā᳚-tpu॒rastā᳚-tpra॒tyañcaḥ̭ pa॒śavo॒ medha॒mupa̭tiṣṭhante | tasmā᳚-tpra॒jā mṛ॒ga-ṅgrāhṷkāḥ | ya॒jño de॒vebhyo॒ nilā̭yata || 46 ||
kṛṣṇo̭ rū॒pa-ṅkṛ॒tvā | ya-tkṛ̭ṣṇāji॒ne ha॒vira̭dhipi॒naṣṭi̭ | ya॒jñāde॒va ta-dya॒jña-mprayṷṅkte | ha॒viṣo-'ska̭ndāya || dyāvā̭pṛthi॒vī sa॒hāstā᳚m | te śa̭myāmā॒trameka॒maha॒rvyaitāgṃ̭ śamyāmā॒trameka॒mahaḥ̭ || di॒va-sska̭mbha॒nira̭si॒ prati॒ tvā 'di̭tyā॒stvagve॒ttvityā̭ha |
dyāvā̭pṛthi॒vyo-rvītyai᳚ | dhi॒ṣaṇā̭-'si parva॒tyā
prati̭ tvā di॒va-sska̭mbha॒nirve॒ttvityā̭ha |
dyāvā̭pṛthi॒vyo-rvidhṛ̭tyai || 47 ||
dhi॒ṣaṇā̭-'si pārvate॒yī prati̭ tvā parva॒tirve॒ttvityā̭ha | dyāvā̭pṛthi॒vyordhṛtyai᳚ || de॒vasya̭ tvā savi॒tuḥ pra̭sa॒va ityā̭ha॒ prasū᳚tyai | a॒śvino᳚-rbā॒hubhyā॒mityā̭ha | a॒śvinau॒ hi de॒vānā̭maddhva॒ryū āstā᳚m | pū॒ṣṇo hastā᳚bhyā॒mityā̭ha॒ yatyai᳚ |
adhi̭vapā॒mītyā̭ha | ya॒thā॒de॒va॒ta-me॒vainā॒nadhi̭ vapati || dhā॒nya̭masi dhinu॒hi de॒vānityā̭ha | e॒tasya॒ yajṷṣo vī॒ryḙṇa || 48 ||
yāva॒dekā̭ de॒vatā̭ kā॒maya̭te॒ yāva॒dekā᳚ | tāva॒dāhṷtiḥ prathate | na hi tadasti̭ | yattāva̭de॒va syāt | yāva̭jju॒hoti̭ || prā॒ṇāya̭ tvā-'pā॒nāya॒ tvetyā̭ha | prā॒ṇāne॒va yaja̭māne dadhāti | dī॒rghāmanu॒ prasi̭ti॒māyṷṣe dhā॒mityā̭ha | āyṷre॒vāsmi̭-ndadhāti |
a॒ntari̭kṣādiva॒ vā e॒tāni॒ praska̭ndanti | yāni̭ dṛ॒ṣadaḥ̭ | de॒vo vaḥ̭ savi॒tā hira̭ṇyapāṇiḥ॒ prati̭ gṛhṇā॒tvityā̭ha॒ prati̭ṣṭhityai | ha॒viṣo-'ska̭ndāya ||
asaṃ̭​va~pantī pigṃ̭ṣā॒ṇūni̭ kurutā॒dityā̭ha meddhya॒tvāya̭ || 49 ||
(nilā̭yata॒ - vidhṛ̭tyai - vī॒ryḙṇa - skandanti ca॒tvāri̭ ca ) (a. 6)
anuvākaṃ 7 - kapālopadhānam
dhṛṣṭi̭rasi॒ brahma̭ ya॒cchetyā̭ha॒ dhṛtyai᳚ ||
apā᳚gne॒ 'gnimā॒māda̭-ñjahi॒ niṣkra॒vyādagṃ̭
se॒dhā dḙva॒yajaṃ̭-va~॒hetyā̭ha |
ya e॒vāmātkra॒vyāt | tama̭pa॒hatya̭ | meddhye॒-'gnau ka॒pāla॒mupa̭dadhāti || nirda̭gdha॒gṃ॒ rakṣo॒ nirda̭gdhā॒ arā̭taya॒ ityā̭ha | rakṣāg̭sye॒va
nirda̭hati | a॒gni॒vatyupa̭dadhāti | a॒sminne॒va lo॒ke jyoti̭rdhatte | aṅgā̭ra॒madhi̭-vartayati || 50 ||
a॒ntari̭kṣa e॒va jyoti̭rdhatte |
ā॒di॒tyame॒vāmuṣmi̭n ~lo॒ke jyoti̭rdhatte |
jyoti̭ṣmanto-'smā i॒me lo॒kā bha̭vanti |
ya e॒vaṃ-ve~da̭ || dhru॒vama̭si pṛthi॒vī-ndṛ॒gṃ॒hetyā̭ha | pṛ॒thi॒vīme॒vaitena̭ dṛgṃhati |
dha॒rtrama̭sya॒ntari̭kṣa-ndṛ॒gṃ॒hetyā̭ha | a॒ntari̭kṣame॒vaitena̭ dṛgṃhati |
dha॒ruṇa̭masi॒ diva̭-ndṛ॒gṃ॒hetyā̭ha | diva̭me॒vaitena̭ dṛgṃhati || 51 ||
dharmā̭si॒ diśo̭ dṛ॒gṃ॒hetyā̭ha |
diśa̭ e॒vaitena̭ dṛgṃhati | i॒māne॒vaitai-rlo॒kā-ndṛgṃ̭hati | dṛgṃ ha̭nte-'smā i॒me lo॒kāḥ pra॒jayā̭ pa॒śubhiḥ̭ | ya e॒vaṃ-ve~da̭ || trīṇyagrḙ ka॒pālā॒nyupa̭dadhāti | traya̭ i॒me lo॒kāḥ |
e॒ṣāṃ-lo~॒kānā॒māptyai᳚ |
eka॒magrḙ ka॒pāla॒mupa̭dadhāti |
ekaṃ॒-vā~ agrḙ ka॒pāla॒-mpurṷṣasya sa॒bhaṃ​va~̭ti || 52 ||
atha॒ dve | atha॒ trīṇi̭ | atha̭ ca॒tvāri̭ | athā॒ṣṭau |
tasmā̭da॒ṣṭāka̭pāla॒-mpurṷṣasya॒ śiraḥ̭ |
yade॒va-ṅka॒pālā᳚nyupa॒ dadhā̭ti | ya॒jño vai pra॒jāpa̭tiḥ | ya॒jñame॒va pra॒jāpa̭ti॒gṃ॒ sagg​ska̭roti |
ā॒tmāna̭me॒va ta-thsagg​ska̭roti | tagṃ sagg​skṛ̭tamā॒tmāna᳚m || 53 ||
a॒muṣmi̭n ~lo॒ke-'nu॒parai̭ti || yada॒ṣṭāvṷpa॒ dadhā̭ti | gā॒ya॒tri॒yā ta-thsammi̭tam | yannava̭ | tri॒vṛtā॒ tat | ya-ddaśa̭ | vi॒rājā॒ tat | yadekā̭daśa | tri॒ṣṭubhā॒ tat | yaddvāda̭śa || 54 ||
jaga̭tyā॒ tat | chandaḥ̭ sammitāni॒ sa ṷpa॒dadha̭-tka॒pālā̭ni | i॒mān ~lo॒kāna̭nupū॒rva-ndiśo॒ vidhṛ̭tyai dṛgṃhati | athāyuḥ̭ prā॒ṇā-npra॒jā-mpa॒śūn. yaja̭māne dadhāti | sa॒jā॒tāna̭smā a॒bhito̭ bahu॒lān ka̭roti ||
cita॒-ssthetyā̭ha | ya॒thā॒ ya॒jure॒vaitat ||
bhṛgṷ̄ṇā॒maṅgi̭rasā॒-ntapa̭sā tapyaddhva॒mityā̭ha |
de॒vatā̭nā-me॒vainā̭ni॒ tapa̭sā tapati | tāni॒ tata॒-ssagg​sthi̭te | yāni̭ gha॒rme ka॒pālā᳚n yupaci॒nvanti̭ ve॒dhasa॒ iti॒ catṷṣpadaya॒rcā vimṷñcati | catṷṣpādaḥ pa॒śavaḥ̭ | pa॒śuṣve॒vopari̭ṣṭā॒-tprati̭tiṣṭhati || 55 ||
(va॒rta॒ya॒ti॒ - diva̭me॒vaitena̭ dṛgṃhati - sa॒mbhava̭ti॒ - tagṃ sagg​skṛ̭tamā॒tmānaṃ॒ - dvāda̭śa॒ - sagg​sthi̭te॒ trīṇi̭ ca) (a. 7)
anuvākaṃ 8 - puroḍāśāniṣpādanam
de॒vasya̭ tvā savi॒tuḥ pra̭sa॒va ityā̭ha॒ prasū᳚tyai | a॒śvino᳚-rbā॒hubhyā॒mityā̭ha |
a॒śvinau॒ hi de॒vānā̭maddhva॒ryū āstā᳚m |
pū॒ṣṇo hastā᳚bhyā॒mityā̭ha॒ yatyai᳚ |
saṃ​va~̭pā॒mītyā̭ha | ya॒thā॒ de॒va॒tame॒vainā̭ni॒ saṃ​va~̭pati || samāpo̭ a॒dbhira̭gmata॒ samoṣa̭dhayo॒ rase॒netyā̭ha | āpo॒ vā oṣa̭dhī-rjinvanti | oṣa̭dhayo॒-'po ji̭nvanti |
a॒nyā vā e॒tāsā̭ma॒nyā ji̭nvanti || 56 ||
tasmā̭de॒vamā̭ha | sagṃ re॒vatī॒-rjaga̭tībhi॒-rmadhṷmatī॒-rmadhṷmatībhi-ssṛjyaddhva॒mityā̭ha |
āpo॒ vai re॒vatīḥ᳚ | pa॒śavo॒ jaga̭tīḥ | oṣa̭dhayo॒ madhṷmatīḥ | āpa॒ oṣa̭dhīḥ pa॒śūn | tāne॒vāsmā̭ eka॒dhā sa॒gṃ॒sṛjya̭ | madhṷmataḥ karoti |
a॒dbhyaḥ pari॒ prajā̭tā-sstha॒ sama॒dbhiḥ pṛ̭cyaddhva॒miti̭ pa॒ryāplā̭vayati |
yathā॒ suvṛ̭ṣṭa i॒māma̭nu vi॒sṛtya̭ || 57 ||
āpa॒ oṣa̭dhīrma॒haya̭nti | tā॒dṛge॒va tat ||
jana̭yatyai tvā॒ saṃ​yau~॒mītyā̭ha | pra॒jā e॒vaitena̭ dādhāra | a॒gnaye᳚ tvā॒-'gnīṣomā᳚bhyā॒mityā̭ha॒ vyāvṛ̭ttyai | ma॒khasya॒ śiro॒-'sītyā̭ha |
ya॒jño vai ma॒khaḥ | tasyai॒tacchiraḥ̭ | ya-tpṷro॒ḍāśaḥ̭ | tasmā̭de॒vamā̭ha || 58 ||
gha॒rmo̭-'si vi॒śvāyu॒rityā̭ha | viśva̭me॒vāyu॒-ryaja̭māne dadhāti | u॒ru pra̭thasvo॒ru tḙ ya॒jñapa̭tiḥ prathatā॒mityā̭ha | yaja̭māname॒va pra॒jayā̭ pa॒śubhiḥ̭ prathayati | tvaca̭-ṅgṛhṇī॒ṣvetyā̭ha |
sarva̭me॒vaina॒gṃ॒ sata̭nu-ṅkaroti | athā॒pa ā॒nīya॒ pari̭ mār​ṣṭi | mā॒gṃ॒sa e॒va ta-ttvaca̭-ndadhāti | tasmā᳚-ttva॒cā mā॒gṃ॒sa-ñcha॒nnam ||
gha॒rmo vā e॒ṣo-'śā᳚ntaḥ || 59 ||
a॒rdha॒mā॒se᳚-'rdhamāse॒ pravṛ̭jyate | ya-tpṷro॒ḍāśaḥ̭ | sa ī᳚śva॒ro yaja̭mānagṃ śu॒cā pra॒dahaḥ̭ | parya̭gni karoti | pa॒śume॒vaina̭makaḥ | śāntyā॒ apra̭dāhāya | triḥ parya̭gni karoti |
tryā̭vṛ॒ddhi ya॒jñaḥ | atho॒ rakṣa̭sā॒mapa̭hatyai ||
a॒ntari̭ta॒gṃ॒ rakṣo॒-'ntari̭tā॒ arā̭taya॒ ityā̭ha || 60 ||
rakṣa̭sā-ma॒ntar​hi̭tyai | pu॒ro॒ḍāśaṃ॒-vā~ adhi̭śrita॒gṃ॒ rakṣāg̭syajighāgṃsann |
di॒vi nāko॒ nāmā॒gnī ra̭kṣo॒hā | sa e॒vāsmā॒-drakṣā॒g॒syapā̭hann | de॒vastvā̭ savi॒tā śra̭paya॒tvityā̭ha | sa॒vi॒tṛpra̭sūta e॒vainagg̭ śrapayati | var​ṣi̭ṣṭhe॒ adhi॒ nāka॒ ityā̭ha | rakṣa̭sā॒mapa̭hatyai | a॒gnistḙ ta॒nuva॒-mmā-'ti̭ dhā॒gityā॒hāna̭tidāhāya | agnḙ ha॒vyagṃ ra̭kṣa॒svetyā̭ha॒ guptyai᳚ || 61 ||
avi̭dahanta-śśrapaya॒teti॒ vācaṃ॒-vi~sṛ̭jate |
ya॒jñame॒va ha॒vīg​ṣya̭bhi-vyā॒hṛtya॒ prata̭nute |
pu॒ro॒ruca॒mavi̭dāhāya॒ śṛtyai̭ karoti || ma॒stiṣko॒ vai pṷro॒ḍāśaḥ̭ | taṃ-ya~nnābhi̭vā॒saye᳚t | ā॒virma॒stiṣkaḥ̭ syāt | a॒bhivā̭sayati |
tasmā॒-dguhā̭ ma॒stiṣkaḥ̭ | bhasma̭nā॒-'bhi vā̭sayati |
tasmā᳚-nmā॒gṃ॒senāsthi̭ cha॒nnam || 62 ||
ve॒denā॒bhi vā̭sayati | tasmā॒-tkeśai॒-śśiraḥ̭ cha॒nnam |
akha̭latibhāvuko bhavati | ya e॒vaṃ-ve~da̭ || pa॒śorvai pra̭ti॒mā pṷro॒ḍāśaḥ̭ | sa nāya॒juṣka̭-mabhi॒vāsyaḥ̭ | vṛthḙva syāt | ī॒śva॒rā yaja̭mānasya pa॒śavaḥ॒ pramḙtoḥ || sa-mbrahma̭ṇā pṛcya॒svetyā̭ha | prā॒ṇā vai brahma̭ || 63 ||
prā॒ṇāḥ pa॒śavaḥ̭ | prā॒ṇaire॒va pa॒śūnth
sampṛ̭ṇakti | na pra॒māyṷkā bhavanti | yaja̭māno॒ vai pṷro॒ḍāśaḥ̭ | pra॒jā pa॒śavaḥ॒ purī̭ṣam |
yade॒vama̭bhi vā॒saya̭ti | yaja̭māname॒va pra॒jayā̭ pa॒śubhi॒-ssama̭rdhayati || de॒vā vai ha॒vi-rbhṛ॒tvā-'brṷvann | kasmi̭nni॒da-mmra̭kṣyāmaha॒ iti̭ |
so᳚-'gnira̭bravīt || 64 ||
mayi̭ ta॒nū-ssannidha̭ddhvam | a॒haṃ-va~॒sta-ñja̭nayiṣyāmi | yasmi̭-nmra॒kṣyaddhva॒ iti̭ | te de॒vā a॒gnau ta॒nū-ssa-nnya̭dadhata | tasmā̭dāhuḥ |
a॒gni-ssarvā̭ de॒vatā॒ iti̭ | so-'ṅgā̭reṇā॒paḥ |
a॒bhya̭pātayat | tata̭ eka॒to̭-'jāyata |
sa dvi॒tīya̭ma॒bhya̭pātayat || 65 ||
tato᳚ dvi॒to̭-'jāyata | sa tṛ॒tīya̭-ma॒bhya̭pātayat |
tata̭-stri॒to̭-'jāyata | yada॒dbhyo-'jā̭yanta | tadā॒pyānā̭māpya॒tvam | yadā॒tmabhyo 'jā̭yanta |
tadā॒tmyānā̭-mātmya॒tvam || te de॒vā ā॒pyeṣva̭mṛjata | ā॒pyā a̭mṛjata॒ sūryā᳚bhyudite | sūryā᳚bhyudita॒-ssūryā̭bhinimrukte || 66 ||
sūryā̭bhinimruktaḥ kuna॒khini̭ | ku॒na॒khī śyā॒vada̭ti | śyā॒vada̭nnagradidhi॒ṣau | a॒gra॒di॒dhi॒ṣuḥ pa̭rivi॒tte | pa॒ri॒vi॒tto vī̭ra॒haṇi̭ | vī॒ra॒hā bra̭hma॒haṇi̭ |
tadbra̭hma॒haṇa॒-nnātya̭cyavata | a॒nta॒rve॒di nina̭ya॒tyava̭ruddhyai | ulmṷkenā॒bhi gṛ̭hṇāti śṛta॒tvāya̭ | śṛ॒takā̭mā iva॒ hi de॒vāḥ || 67 ||
(a॒nyā ji̭nvan-tyanuvi॒sṛtyai॒-vamā॒-hāśā᳚nta-āha॒-guptyai̭-cha॒nnaṃ - brahmā᳚-bravī-ddvi॒tīya̭ma॒bhya̭pātaya॒-thsūryā̭bhinimrukte-de॒vāḥ) (a. 8)
anuvākaṃ 9 - vedikaraṇam
de॒vasya̭ tvā savi॒tuḥ pra̭sa॒va iti॒ sphyamāda̭tte॒ prasū᳚tyai | a॒śvino᳚-rbā॒hubhyā॒mityā̭ha | a॒śvinau॒ hi de॒vānā̭maddhva॒ryū āstā᳚m | pū॒ṣṇo hastā᳚bhyā॒mityā̭ha॒ yatyai᳚ || āda̭da॒ indra̭sya bā॒hura̭si॒ dakṣi̭ṇa॒ ityā̭ha | i॒ndri॒yame॒va yaja̭māne dadhāti | sa॒hasra̭bhṛṣṭi-śśa॒tatḙjā॒ ityā̭ha |
rū॒pame॒vāsyai॒ta-nma̭hi॒mānaṃ॒-vyā~ca̭ṣṭe ||
vā॒yura̭si ti॒gmatḙjā॒ ityā̭ha | tejo॒ vai vā॒yuḥ || 68 ||
teja̭ e॒vāsmi̭-ndadhāti || vi॒ṣādvai nāmā̭su॒ra ā̭sīt | so̭-'bibhet | ya॒jñena̭ mā de॒vā a॒bhibha̭viṣya॒ntīti̭ | sa pṛ̭thi॒vīma॒bhya̭vamīt | sā 'me॒ddhyā 'bha̭vat | atho॒ yadindro̭ vṛ॒tramahanṋ | tasya॒ lohi̭ta-mpṛthi॒vīmanu॒ vya̭dhāvat | sā 'me॒ddhyā 'bha̭vat |
pṛthi̭vi devayaja॒nītyā̭ha || 69 ||
meddhyā̭me॒vainā᳚-ndeva॒yaja̭nī-ṅkaroti |
oṣa̭ddhyāste॒ mūla॒-mmā higṃ̭siṣa॒mityā̭ha | oṣa̭dhīnā॒-mahigṃ̭sāyai || vra॒ja-ṅga̭ccha go॒sthāna॒mityā̭ha | chandāgṃ̭si॒ vai vra॒jo go॒sthānaḥ̭ | chandāg̭sye॒vāsmai᳚ vra॒ja-ṅgo॒sthāna̭-ṅkaroti || var​ṣa̭tu te॒ dyaurityā̭ha |
vṛṣṭi॒rvai dyauḥ | vṛṣṭi̭me॒vāva̭rundhe ||
ba॒dhā॒na dḙva savitaḥ para॒masyā᳚-mparā॒vatītyā̭ha || 70 ||
dvau vāva purṷṣau | ya-ñcai॒va dveṣṭi̭ | yaścai̭na॒-ndveṣṭi̭ | tāvu॒bhau ba̭ddhnāti para॒masyā᳚-mparā॒vati̭ śa॒tena॒ pāśaiḥ᳚ | yo᳚-'smā-ndveṣṭi॒ ya-ñca̭ va॒ya-ndvi॒ṣmastamato॒ mā mau॒gityā॒hāni̭mruktyai ||
a॒raru॒rvai nāmā̭su॒ra ā̭sīt |
sa pṛ̭thi॒vyāmupa̭mlupto-'śayat |
ta-nde॒vā apa̭hato॒-'raruḥ̭ pṛthi॒vyā iti̭ pṛthi॒vyā apā᳚ghnann | bhrātṛ̭vyo॒ vā a॒raruḥ̭ | apa̭hato॒-'raruḥ̭ pṛthi॒vyā iti॒ yadāha̭ || 71 ||
bhrātṛ̭vyame॒va pṛ̭thi॒vyā apa̭hanti | tḙ-'manyanta |
divaṃ॒-vā~ a॒yami॒taḥ pa̭tiṣya॒tīti̭ |
tama॒rarṷste॒ diva॒-mmā skā॒niti̭ di॒vaḥ parya̭bādhanta | bhrātṛ̭vyo॒ vā a॒raruḥ̭ | a॒rarṷste॒ diva॒-mmā skā॒niti॒ yadāha̭ | bhrātṛ̭vyame॒va di॒vaḥ pari̭bādhate |
sta॒mba॒ ya॒jur-ha̭rati | pṛ॒thi॒vyā e॒va bhrātṛ̭vya॒-mapa̭hanti | dvi॒tīyagṃ̭ harati || 72 ||
a॒ntari̭kṣāde॒vaina॒-mapa̭hanti | tṛ॒tīyagṃ̭ harati | di॒va e॒vaina॒-mapa̭hanti | tū॒ṣṇī-ñca̭tu॒rthagṃ ha̭rati | apa̭rimitāde॒vaina॒-mapa̭hanti || asṷrāṇāṃ॒-vā~ i॒yamagra̭ āsīt | yāva॒dāsī̭naḥ parā॒ paśya̭ti |
tāva̭-dde॒vānā᳚m | te de॒vā a̭bruvann |
astve॒va no॒-'syāmapīti̭ || 73 ||
kya̭nno dāsya॒theti̭ | yāva̭thsva॒ya-mpa̭rigṛhṇī॒theti̭ |
te vasa̭va॒stveti̭ dakṣiṇa॒taḥ parya̭gṛhṇann | ru॒drāstveti̭ pa॒ścāt | ā॒di॒tyā-stvetyṷttara॒taḥ | te᳚-'gninā॒ prāñco̭-'jayann | vasṷbhi-rdakṣi॒ṇā |
ru॒draiḥ pra॒tyañcaḥ̭ | ā॒di॒tyairuda̭ñcaḥ |
yasyai॒vaṃ-vi~॒duṣo॒ vedi̭-mpari gṛ॒hṇanti̭ || 74 ||
bhava̭tyā॒tmanā᳚ | parā᳚-'sya॒ bhrātṛ̭vyo bhavati ||
de॒vasya̭ savi॒tu-ssa॒va ityā̭ha॒ prasū᳚tyai |
karma̭ kṛṇvanti ve॒dhasa॒ ityā̭ha | i॒ṣi॒tagṃ hi karma̭ kri॒yate᳚ | pṛ॒thi॒vyai meddhya̭-ñcāme॒ddhya-ñca॒ vyuda̭krāmatām | prā॒cīna̭-mudī॒cīna॒-mmeddhya᳚m | pra॒tī॒cīna̭-ndakṣi॒ṇā 'me॒ddhyam |
prācī॒mudī̭cī-mprava॒ṇā-ṅka̭roti |
meddhyā̭me॒vainā᳚-ndeva॒yaja̭nī-ṅkaroti || 75 ||
prāñcaṷ vedya॒gṃ॒ sāvunna̭yati | ā॒ha॒va॒nīya̭sya॒ pari̭gṛhītyai | pra॒tīcī॒ śroṇī᳚ | gār​ha̭patyasya॒ pari̭gṛhītyai | atho̭ mithuna॒tvāya̭ | uddha̭nti | yade॒vāsyā̭ ame॒ddhyam | tadapa̭hanti | uddha̭nti |
tasmā॒doṣa̭dhayaḥ॒ parā̭bhavanti || 76 ||
mūla̭-ñchinatti | bhrātṛ̭vyasyai॒va mūla̭-ñchinatti |
mūlaṃ॒-vā~ a̭ti॒tiṣṭha॒-drakṣā॒g॒syanū-tpi̭pate | yaddhastḙna chi॒ndyāt | ku॒na॒khinīḥ᳚ pra॒jā-ssyuḥ̭ | sphyena̭ chinatti | vajro॒ vai sphyaḥ |
vajrḙṇai॒va ya॒jñā-drakṣā॒g॒syapa̭hanti | pi॒tṛ॒de॒va॒tyā 'ti̭khātā | iya̭tī-ṅkhanati || 77 ||
pra॒jāpa̭tinā yajñamu॒khena॒ sammi̭tām || vedi̭rde॒vebhyo॒ nilā̭yata | tā-ñca̭turaṅgu॒le 'nva̭vindann | tasmā᳚ccaturaṅgu॒la-ṅkheyā᳚ |
ca॒tu॒raṅgu॒la-ṅkha̭nati | ca॒tu॒ra॒ṅgu॒le hyoṣa̭dhayaḥ prati॒tiṣṭha̭nti |
āpra̭ti॒ṣṭhāyai̭ khanati | yaja̭māname॒va pra̭ti॒ṣṭhā-ṅga̭mayati | da॒kṣi॒ṇa॒to var​ṣī̭yasī-ṅkaroti |
de॒va॒yaja̭nasyai॒va rū॒pama̭kaḥ || 78 ||
purī̭ṣavatī-ṅkaroti | pra॒jā vai pa॒śavaḥ॒ purī̭ṣam |
pra॒jayai॒vaina̭-mpa॒śubhiḥ॒ purī̭ṣavanta-ṅkaroti | utta̭ra-mparigrā॒ha-mpari̭gṛhṇāti | e॒tāva̭tī॒ vai pṛ̭thi॒vī | yāva̭tī॒ vediḥ̭ | tasyā̭ e॒tāva̭ta e॒va bhrātṛ̭vya-nni॒rbhajya̭ | ā॒tmana॒ utta̭ra-mparigrā॒ha-mpari̭gṛhṇāti |
ṛ॒ta-ma̭syṛta॒sada̭na-masyṛta॒śrīra॒sītyā̭ha | ya॒thā॒ ya॒jure॒vai tat || 79 ||
krū॒rami̭va॒ vā e॒ta-tka̭roti | yadvedi̭-ṅka॒roti̭ |
dhā a̭si sva॒dhā a॒sīti̭ yoyupyate॒ śāntyai᳚ |
u॒rvī cāsi॒ vasvī̭ cā॒sītyā̭ha |
u॒rvīme॒vaināṃ॒-va~svī᳚-ṅkaroti |
pu॒rā krū॒rasya̭ vi॒sṛpo̭ viraphśi॒nnityā̭ha meddhya॒tvāya̭ | u॒dā॒dāya̭ pṛthi॒vī-ñjī॒radā̭nu॒ryāmaira̭ya-ñca॒ndrama̭si sva॒dhābhi॒rityā̭ha |
yade॒vāsyā̭ ame॒ddhyam | tada̭pa॒hatya̭ |
meddhyā᳚-ndeva॒yaja̭nī-ṅkṛ॒tvā || 80 ||
yada॒daśca॒ndrama̭si॒ meddhya᳚m | tada॒syāmera̭yati |
tā-ndhīrā̭so anu॒dṛśya̭ yajanta॒ ityā॒hānṷkhyātyai || prokṣa̭ṇī॒rāsā̭daya | i॒ddhmāba॒r॒hi-rupa̭sādaya | sru॒va-ñca॒ sruca̭śca॒ sammṛ̭ḍḍhi | patnī॒gṃ॒ sanna̭hya | ājyḙno॒dehītyā̭hānupū॒rvatā̭yai | prokṣa̭ṇī॒rāsā̭dayati | āpo॒ vai ra̭kṣo॒ghnīḥ || 81 ||
rakṣa̭sā॒mapa̭hatyai | sphyasya॒ vartman᳚-thsādayati | ya॒jñasya॒ santa̭tyai | u॒vāca॒ hāsi̭to daiva॒laḥ | e॒tāva̭tī॒rvā a॒muṣmi̭n ~lo॒ka āpa̭ āsann |
yāva̭tīḥ॒ prokṣa̭ṇī॒riti̭ | tasmā᳚-dba॒hvīrā॒sādyāḥ᳚ | sphyamu॒dasyanṋ | ya-ndvi॒ṣyātta-ndhyā̭yet | śu॒caivaina̭-marpayati || 82 ||
(vai vā॒yu - rā̭ha - parā॒vatītyā॒hā - ha̭ - dvi॒tīyagṃ̭ hara॒ - tīti̭ - parigṛ॒hṇanti̭ - deva॒yaja̭nī-ṅkaroti - bhavanti - khanatya - ka - re॒tat - kṛ॒tvā - ra̭kṣo॒ghnī - ra̭rpayati) (a. 9)
anuvākaṃ 10 - idhmābar​hi-ssādanam
vajro॒ vai sphyaḥ | yada॒nvañca̭-ndhā॒raye᳚t | vajre᳚-'ddhva॒ryuḥ, kṣa̭ṇvīta | pu॒rastā᳚-tti॒ryañca̭-ndhārayati | vajro॒ vai sphyaḥ | vajrḙṇai॒va ya॒jñasya̭ dakṣiṇa॒to rakṣā॒g॒syapa̭hanti |
a॒gnibhyā॒-mprāca̭śca pra॒tīca̭śca | sphyenodī̭caścā-dha॒rāca̭śca | sphyena॒ vā e॒ṣa vajrḙṇā॒syai pā॒pmāna॒-mbhrātṛ̭vya-mapa॒hatya̭ |
u॒tka॒re-'dhi॒ pravṛ̭ścati || 83 ||
yatho̭pa॒dhāya̭ vṛ॒ścantya॒vam | hastā॒vava̭ nenikte | ā॒tmāna̭me॒va pa̭vayate | sphya-mprakṣā̭layati meddhya॒tvāya̭ | atho̭ pā॒pmana̭ e॒va bhrātṛ̭vyasya nya॒ṅga-ñchi̭natti || i॒ddhmā-ba॒r॒hi-rupa̭sādayati॒ yuktyai᳚ | ya॒jñasya̭ mithuna॒tvāya̭ |
atho̭ puro॒ruca̭me॒vaitā-nda̭dhāti |
utta̭rasya॒ karma॒ṇo-'nṷkhyātyai |
na pu॒rastā᳚-tpra॒tyagupa̭sādayet || 84 ||
ya-tpu॒rastā᳚-tpra॒tya-gṷpasā॒daye᳚t |
a॒nyatrā̭hutipa॒thādi॒ddhma-mprati̭pādayet | pra॒jā vai ba॒r॒hiḥ | apa̭rāddhnuyā-dba॒r॒hiṣā᳚ pra॒jānā᳚-mpra॒jana̭nam | pa॒ścāt-prāgupa̭sādayati | ā॒hu॒ti॒pa॒thene॒ddhma-mprati̭pādayati |
sa॒pra॒ntyḙva ba॒r॒hiṣā᳚ pra॒jānā᳚-mpra॒jana̭na॒mupai̭ti | dakṣi̭ṇami॒ddhmam |
utta̭ra-mba॒ra॒ḥiḥ | ā॒tmā vā i॒ddhmaḥ |
pra॒jā ba॒r॒hiḥ | pra॒jā hyā᳚tmana॒ utta̭ratarā tī॒rthe |
tato॒ medha̭mupa॒nīya̭ | ya॒thā॒ de॒va॒tame॒vaina॒t-prati̭ṣṭhāpayati | prati̭tiṣṭhati pra॒jayā̭ pa॒śubhi॒-ryaja̭mānaḥ || 85 ||
(vṛ॒śca॒ti॒ - sā॒da॒ye॒ - di॒ddhmaḥ pañca̭ ca) (a. 10)
(tṛtīya̭syāṃ - de॒vasyā᳚śvapa॒r॒śuṃ-yo~ vai - pū᳚rve॒dyuḥ - karma̭ṇe vā॒ - mindro̭ vṛ॒trama̭ha॒n-thso̭-'po - 'va̭dhūtaṃ॒ - dhṛṣṭi̭--r de॒vasyetyā̭ha॒ saṃ​va~̭pāmi - de॒vasya॒ sphyamāda̭de॒ - vajro॒ vai sphyo daśa̭)
(tṛ॒tīya̭syāṃ - ~ya॒jñasyāna̭tirekāya - pa॒vitra̭vatya - dhva॒ryu-ñcā̭ - dhi॒ṣava̭ṇamasya॒ - ntari̭kṣa e॒va - rakṣa̭sāma॒ntar​hi̭tyai॒ - dvau vāva purṷṣo॒ - yada॒daśca॒ndrama̭si॒ meddhya॒-mpañcāśī̭tiḥ)
(tṛ॒tīya̭syāṃ॒ - ~yaja̭mānaḥ)
|| hariḥ̭ om ||
|| kṛṣṇa yajurvedīya taittirīya brāhmaṇe tṛtīyāṣṭake dvitīyaḥ prapāṭhaka-ssamāptaḥ ||