Kathopanishad - Adhyaya 1, Valli 2

ॐ

କଠୋପନିଷଦ୍ - ଅଧ୍ଯାଯ 1, ଵଲ୍ଲୀ 2

Oriya

ଅଧ୍ଯାଯ 1

ଵଲ୍ଲୀ 2

ଅନ୍ଯଚ୍ଛ୍ରେଯୋ-ଽନ୍ଯଦୁତୈଵ ପ୍ରେଯସ୍ତେ ଉଭେ ନାନାର୍ଥେ ପୁରୁଷଂ ସିନୀତଃ।

ତଯୋ-ଶ୍ଶ୍ରେଯ ଆଦଦାନସ୍ଯ ସାଧୁର୍ଭଵତି ହୀଯତେ-ଽର୍ଥାଦ୍ଯ ଉ ପ୍ରେଯୋ ଵୃଣୀତେ ॥1॥

ଶ୍ରେଯଶ୍ଚ ପ୍ରେଯଶ୍ଚ ମନୁଷ୍ଯମେତସ୍ତୌ ସମ୍ପରୀତ୍ଯ ଵିଵିନକ୍ତି ଧୀରଃ।

ଶ୍ରେଯୋ ହି ଧୀରୋ-ଽଭି ପ୍ରେଯସୋ ଵୃଣୀତେ ପ୍ରେଯୋ ମନ୍ଦୋ ଯୋଗକ୍ଶେମାଦ୍‌ଵୃଣୀତେ ॥2॥

ସ ତ୍ଵ-ମ୍ପ୍ରିଯାନ୍ପ୍ରିଯରୂପାଂଶ୍ଚ କାମାନଭିଧ୍ଯାଯନ୍ନଚିକେତୋ-ଽତ୍ଯସ୍ରାକ୍ଷୀଃ।

ନୈତାଂ ସୃଙ୍କାଂ-ଵିଁତ୍ତମଯୀମଵାପ୍ତୋ ଯସ୍ଯା-ମ୍ମଜ୍ଜନ୍ତି ବହଵୋ ମନୁଷ୍ଯାଃ ॥3॥

ଦୂରମେତେ ଵିପରୀତେ ଵିଷୂଚୀ ଅଵିଦ୍ଯା ଯା ଚ ଵିଦ୍ଯେତି ଜ୍ଞାତା।

ଵିଦ୍ଯାଭୀପ୍ସିନ-ନ୍ନଚିକେତସ-ମ୍ମନ୍ଯେ ନ ତ୍ଵା କାମା ବହଵୋ-ଽଲୋଲୁପନ୍ତ ॥4॥

ଅଵିଦ୍ଯାଯାମନ୍ତରେ ଵର୍ତମାନା-ସ୍ସ୍ଵଯ-ନ୍ଧୀରାଃ ପଣ୍ଡିତମ୍ମନ୍ଯମାନାଃ।

ଦନ୍ଦ୍ରମ୍ଯମାଣାଃ ପରିଯନ୍ତି ମୂଢା ଅନ୍ଧେନୈଵ ନୀଯମାନା ଯଥାନ୍ଧାଃ ॥5॥

ନ ସାମ୍ପରାଯଃ ପ୍ରତିଭାତି ବାଲ-ମ୍ପ୍ରମାଦ୍ଯନ୍ତଂ-ଵିଁତ୍ତମୋହେନ ମୂଢମ୍‌।

ଅଯଂ-ଲୋଁକୋ ନାସ୍ତି ପର ଇତି ମାନୀ ପୁନଃ ପୁନର୍ଵଶମାପଦ୍ଯତେ ମେ ॥6॥

ଶ୍ରଵଣାଯାପି ବହୁଭିର୍ଯୋ ନ ଲଭ୍ଯ-ଶ୍ଶୃଣ୍ଵନ୍ତୋ-ଽପି ବହଵୋ ଯ-ନ୍ନ ଵିଦ୍ଯୁଃ।

ଆଶ୍ଚର୍ଯୋ ଵକ୍ତା କୁଶଲୋ-ଽସ୍ଯ ଲବ୍ଧାଶ୍ଚର୍ଯୋ ଜ୍ଞାତା କୁଶଲାନୁଶିଷ୍ଟଃ ॥7॥

ନ ନରେଣାଵରେଣ ପ୍ରୋକ୍ତ ଏଷ ସୁଵିଜ୍ଞେଯୋ ବହୁଧା ଚିନ୍ତ୍ଯମାନଃ।

ଅନନ୍ଯପ୍ରୋକ୍ତେ ଗତିରତ୍ର ନାସ୍ତ୍ଯଣୀଯାନ୍ ହ୍ଯତର୍କ୍ଯମଣୁପ୍ରମାଣାତ୍‌ ॥8॥

ନୈଷା ତର୍କେଣ ମତିରାପନେଯା ପ୍ରୋକ୍ତାନ୍ଯେନୈଵ ସୁଜ୍ଞାନାଯ ପ୍ରେଷ୍ଠ।

ଯା-ନ୍ତ୍ଵମାପ-ସ୍ସତ୍ଯଧୃତିର୍ବତାସି ତ୍ଵାଦୃଙ ନୋ ଭୂଯାନ୍ନଚିକେତଃ ପ୍ରଷ୍ଟା ॥9॥

ଜାନାମ୍ଯହଂ ଶେଵଧିରିତ୍ଯନିତ୍ଯ-ନ୍ନ ହ୍ଯଧ୍ରୁଵୈଃ ପ୍ରାପ୍ଯତେ ହି ଧ୍ରୁଵ-ନ୍ତତ୍‌।

ତତୋ ମଯା ନାଚିକେତଶ୍ଚିତୋ-ଽଗ୍ନିରନିତ୍ଯୈର୍ଦ୍ରଵ୍ଯୈଃ ପ୍ରାପ୍ତଵାନସ୍ମି ନିତ୍ଯମ୍‌ ॥10॥

କାମସ୍ଯାପ୍ତି-ଞ୍ଜଗତଃ ପ୍ରତିଷ୍ଠା-ଙ୍କ୍ରତୋରାନନ୍ତ୍ଯମଭଯସ୍ଯ ପାରମ୍‌।

ସ୍ତୋମଂ ଅହଦୁରୁଗାଯ-ମ୍ପ୍ରତିଷ୍ଠା-ନ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଧୃତ୍ଯା ଧୀରୋ ନଚିକେତୋ-ଽତ୍ଯସ୍ରାକ୍ଷୀଃ ॥11॥

ତ-ନ୍ଦୁର୍ଦର୍ଶ-ଙ୍ଗୂଢମନୁପ୍ରଵିଷ୍ଟ-ଙ୍ଗୁହାହିତ-ଙ୍ଗହ୍ଵରେଷ୍ଠ-ମ୍ପୁରାଣମ୍‌।

ଅଧ୍ଯାତ୍ମଯୋଗାଧିଗମେନ ଦେଵ-ମ୍ମତ୍ଵା ଧୀରୋ ହର୍ଷଶୋକୌ ଜହାତି ॥12॥

ଏତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ସମ୍ପରିଗୃହ୍ଯ ମର୍ତ୍ଯଃ ପ୍ରଵୃହ୍ଯ ଧର୍ମ୍ଯମଣୁମେତମାପ୍ଯ।

ସ ମୋଦତେ ମୋଦନୀଯଂ ହି ଲବ୍ଧ୍ଵା ଵିଵୃତଂ ସଦ୍ମ ନଚିକେତସ-ମ୍ମନ୍ଯେ ॥13॥

ଅନ୍ଯତ୍ର ଧର୍ମାଦନ୍ଯତ୍ରାଧର୍ମାଦନ୍ଯତ୍ରାସ୍ମାତ୍କୃତାକୃତାତ୍‌।

ଅନ୍ଯତ୍ର ଭୂତାଚ୍ଚ ଭଵ୍ଯାଚ୍ଚ ଯତ୍ତତ୍ପଶ୍ଯସି ତଦ୍ଵଦ ॥14॥

ସର୍ଵେ ଵେଦା ଯତ୍ପଦମାମନନ୍ତି ତପାଂସି ସର୍ଵାଣି ଚ ଯଦ୍ଵଦନ୍ତି।

ଯଦିଚ୍ଛନ୍ତୋ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ-ଞ୍ଚରନ୍ତି ତତ୍ତେ ପଦଂ ସଙ୍ଗ୍ରହେଣ ବ୍ରଵୀମ୍ଯୋମିତ୍ଯେତତ୍‌ ॥15॥

ଏତଦ୍‌ଧ୍ଯେଵାକ୍ଷର-ମ୍ବ୍ରହ୍ମ ଏତଦ୍‌ଧ୍ଯେଵାକ୍ଷର-ମ୍ପରମ୍‌।

ଏତଦ୍‌ଧ୍ଯେଵାକ୍ଷର-ଞ୍ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଯୋ ଯଦିଚ୍ଛତି ତସ୍ଯ ତତ୍‌ ॥16॥

ଏତଦାଲମ୍ବନଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠମେତଦାଲମ୍ବନ-ମ୍ପରମ୍‌।

ଏତଦାଲମ୍ବନ-ଞ୍ଜ୍ଞାତ୍ଵା ବ୍ରହ୍ମଲୋକେ ମହୀଯତେ ॥17॥

ନ ଜାଯତେ ମ୍ରିଯତେ ଵା ଵିପଶ୍ଚିନ୍ନାଯ-ଙ୍କୁତଶ୍ଚିନ୍ନ ବଭୂଵ କଶ୍ଚିତ୍‌।

ଅଜୋ ନିତ୍ଯ-ଶ୍ଶାଶ୍ଵତୋ-ଽଯ-ମ୍ପୁରାଣୋ ନ ହନ୍ଯତେ ହନ୍ଯମାନେ ଶରୀରେ ॥18॥

ହନ୍ତା ଚେନ୍ମନ୍ଯତେ ହନ୍ତୁଂ ହତଶ୍ଚେନ୍ମନ୍ଯତେ ହତମ୍‌।

ଉଭୌ ତୌ ନ ଵିଜାନୀତୋ ନାଯଂ ହନ୍ତି ନ ହନ୍ଯତେ ॥19॥

ଅଣୋରଣୀଯାନ୍ମହତୋ ମହୀଯାନାତ୍ମାସ୍ଯ ଜନ୍ତୋର୍ନିହିତୋ ଗୁହାଯାମ୍‌।

ତମକ୍ରତୁଃ ପଶ୍ଯତି ଵୀତଶୋକୋ ଧାତୁପ୍ରସାଦାନ୍ମହିମାନମାତ୍ମନଃ ॥20॥

ଆସୀନୋ ଦୂରଂ-ଵ୍ରଁଜତି ଶଯାନୋ ଯାତି ସର୍ଵତଃ।

କସ୍ତ-ମ୍ମଦାମଦ-ନ୍ଦେଵ-ମ୍ମଦନ୍ଯୋ ଜ୍ଞାତୁମର୍ହତି ॥21॥

ଅଶରୀରଂ ଶରୀରେଷ୍ଵନଵସ୍ଥେଷ୍ଵଵସ୍ଥିତମ୍‌।

ମହାନ୍ତଂ-ଵିଁଭୁମାତ୍ମାନ-ମ୍ମତ୍ଵା ଧୀରୋ ନ ଶୋଚତି ॥22॥

ନାଯମାତ୍ମା ପ୍ରଵଚନେନ ଲଭ୍ଯୋ ନ ମେଧଯା ନ ବହୁନା ଶ୍ରୁତେନ।

ଯମେଵୈଷ ଵୃଣୁତେ ତେନ ଲଭ୍ଯସ୍ତସ୍ଯୈଷ ଆତ୍ମା ଵିଵୃଣୁତେ ତନୂଂ ସ୍ଵାମ୍‌ ॥23॥

ନାଵିରତୋ ଦୁଶ୍ଚରିତାନ୍ନାଶାନ୍ତୋ ନାସମାହିତଃ।

ନାଶାନ୍ତମାନସୋ ଵାପି ପ୍ରଜ୍ଞାନେନୈନମାପ୍ନୁଯାତ୍‌ ॥24॥

ଯସ୍ଯ ବ୍ରହ୍ମ ଚ କ୍ଷତ୍ର-ଞ୍ଚ ଉଭେ ଭଵତ ଓଦନଃ।

ମୃତ୍ଯୁର୍ଯସ୍ଯୋପସେଚନ-ଙ୍କ ଇତ୍ଥା ଵେଦ ଯତ୍ର ସଃ ॥25॥

Roman (IAST) Transliteration

adhyāya 1

vallī 2

anyacchreyo-'nyadutaiva preyaste ubhe nānārthe puruṣaṃ sinītaḥ|

tayo-śśreya ādadānasya sādhurbhavati hīyate-'rthādya u preyo vṛṇīte ||1||

śreyaśca preyaśca manuṣyametastau samparītya vivinakti dhīraḥ|

śreyo hi dhīro-'bhi preyaso vṛṇīte preyo mando yogakśemād‌vṛṇīte ||2||

sa tva-mpriyānpriyarūpāṃśca kāmānabhidhyāyannaciketo-'tyasrākṣīḥ|

naitāṃ sṛṅkāṃ-vi~ttamayīmavāpto yasyā-mmajjanti bahavo manuṣyāḥ ||3||

dūramete viparīte viṣūcī avidyā yā ca vidyeti jñātā|

vidyābhīpsina-nnaciketasa-mmanye na tvā kāmā bahavo-'lolupanta ||4||

avidyāyāmantare vartamānā-ssvaya-ndhīrāḥ paṇḍitammanyamānāḥ|

dandramyamāṇāḥ pariyanti mūḍhā andhenaiva nīyamānā yathāndhāḥ ||5||

na sāmparāyaḥ pratibhāti bāla-mpramādyantaṃ-vi~ttamohena mūḍham‌|

ayaṃ-lo~ko nāsti para iti mānī punaḥ punarvaśamāpadyate me ||6||

śravaṇāyāpi bahubhiryo na labhya-śśṛṇvanto-'pi bahavo ya-nna vidyuḥ|

āścaryo vaktā kuśalo-'sya labdhāścaryo jñātā kuśalānuśiṣṭaḥ ||7||

na nareṇāvareṇa prokta eṣa suvijñeyo bahudhā cintyamānaḥ|

ananyaprokte gatiratra nāstyaṇīyān hyatarkyamaṇupramāṇāt‌ ||8||

naiṣā tarkeṇa matirāpaneyā proktānyenaiva sujñānāya preṣṭha|

yā-ntvamāpa-ssatyadhṛtirbatāsi tvādṛṅa no bhūyānnaciketaḥ praṣṭā ||9||

jānāmyahaṃ śevadhirityanitya-nna hyadhruvaiḥ prāpyate hi dhruva-ntat‌|

tato mayā nāciketaścito-'gniranityairdravyaiḥ prāptavānasmi nityam‌ ||10||

kāmasyāpti-ñjagataḥ pratiṣṭhā-ṅkratorānantyamabhayasya pāram‌|

stomaṃ ahadurugāya-mpratiṣṭhā-ndṛṣṭvā dhṛtyā dhīro naciketo-'tyasrākṣīḥ ||11||

ta-ndurdarśa-ṅgūḍhamanupraviṣṭa-ṅguhāhita-ṅgahvareṣṭha-mpurāṇam‌|

adhyātmayogādhigamena deva-mmatvā dhīro harṣaśokau jahāti ||12||

etacchrutvā samparigṛhya martyaḥ pravṛhya dharmyamaṇumetamāpya|

sa modate modanīyaṃ hi labdhvā vivṛtaṃ sadma naciketasa-mmanye ||13||

anyatra dharmādanyatrādharmādanyatrāsmātkṛtākṛtāt‌|

anyatra bhūtācca bhavyācca yattatpaśyasi tadvada ||14||

sarve vedā yatpadamāmananti tapāṃsi sarvāṇi ca yadvadanti|

yadicchanto brahmacarya-ñcaranti tatte padaṃ saṅgraheṇa bravīmyomityetat‌ ||15||

etad‌dhyevākṣara-mbrahma etad‌dhyevākṣara-mparam‌|

etad‌dhyevākṣara-ñjñātvā yo yadicchati tasya tat‌ ||16||

etadālambanaṃ śreṣṭhametadālambana-mparam‌|

etadālambana-ñjñātvā brahmaloke mahīyate ||17||

na jāyate mriyate vā vipaścinnāya-ṅkutaścinna babhūva kaścit‌|

ajo nitya-śśāśvato-'ya-mpurāṇo na hanyate hanyamāne śarīre ||18||

hantā cenmanyate hantuṃ hataścenmanyate hatam‌|

ubhau tau na vijānīto nāyaṃ hanti na hanyate ||19||

aṇoraṇīyānmahato mahīyānātmāsya jantornihito guhāyām‌|

tamakratuḥ paśyati vītaśoko dhātuprasādānmahimānamātmanaḥ ||20||

āsīno dūraṃ-vra~jati śayāno yāti sarvataḥ|

kasta-mmadāmada-ndeva-mmadanyo jñātumarhati ||21||

aśarīraṃ śarīreṣvanavastheṣvavasthitam‌|

mahāntaṃ-vi~bhumātmāna-mmatvā dhīro na śocati ||22||

nāyamātmā pravacanena labhyo na medhayā na bahunā śrutena|

yamevaiṣa vṛṇute tena labhyastasyaiṣa ātmā vivṛṇute tanūṃ svām‌ ||23||

nāvirato duścaritānnāśānto nāsamāhitaḥ|

nāśāntamānaso vāpi prajñānenainamāpnuyāt‌ ||24||

yasya brahma ca kṣatra-ñca ubhe bhavata odanaḥ|

mṛtyuryasyopasecana-ṅka itthā veda yatra saḥ ||25||