📄 Save this Stotram as PDF Click the button to open the Save dialog
How to save: 1 Click "Save as PDF" 2 A dialog opens 3 Choose "Save as PDF" as printer 4 Click Save
ଧ୍ରୁଵ ସ୍ତୁତିଃ
Dhruva Stutih
Vyasa Oriya
(ଵିଷ୍ଣୁପୁରାଣାନ୍ତର୍ଗତା; ମୁଖ୍ଯ ସ୍ତୁତି ଶ୍ଲୋକାଃ 51-74)
ଧ୍ରୁଵ ଉଵାଚ ।
ଭୂମିରାପୋଽନଲୋ ଵାଯୁଃ ଖଂ ମନୋ ବୁଦ୍ଧିରେଵ ଚ ।
ଭୂତାଦିରାଦିପ୍ରକୃତିର୍ଯସ୍ଯ ରୂପଂ ନତୋଽସ୍ମି ତମ୍ ॥ 51 ॥
ଶୁଦ୍ଧଃ ସୂକ୍ଷ୍ମୋଽଖିଲଵ୍ଯାପୀ ପ୍ରଧାନାତ୍ପରତଃ ପୁମାନ୍ ।
ଯସ୍ଯ ରୂପଂ ନମସ୍ତସ୍ମୈ ପୁରୁଷାଯ ଗୁଣାଶିନେ ॥ 52 ॥
ଭୂରାଦୀନାଂ ସମସ୍ତାନାଂ ଗନ୍ଧାଦୀନାଂ ଚ ଶାଶ୍ଵତଃ ।
ବୁଦ୍ଧ୍ଯାଦୀନାଂ ପ୍ରଧାନସ୍ଯ ପୁରୁଷସ୍ଯ ଚ ଯଃ ପରଃ ॥ 53 ॥
ତଂ ବ୍ରହ୍ମଭୂତମାତ୍ମାନମଶେଷଜଗତଃ ପତିମ୍ ।
ପ୍ରପଦ୍ଯେ ଶରଣଂ ଶୁଦ୍ଧଂ ତ୍ଵଦ୍ରୂପଂ ପରମେଶ୍ଵର ॥ 54 ॥
ବୃହତ୍ତ୍ଵାଦ୍ବୃଂହଣତ୍ଵାଚ୍ଚ ଯଦ୍ରୂପଂ ବ୍ରହ୍ମସଞ୍ଜ୍ଞିତମ୍ ।
ତସ୍ମୈ ନମସ୍ତେ ସର୍ଵାତ୍ମନ୍ଯୋଗିଚିନ୍ତ୍ଯାଵିକାରିଣେ ॥ 55 ॥
ସହସ୍ରଶୀର୍ଷା ପୁରୁଷଃ ସହସ୍ରାକ୍ଷଃ ସହସ୍ରପାତ୍ ।
ସର୍ଵଵ୍ଯାପୀ ଭୁଵଃ ସ୍ପର୍ଶାଦତ୍ଯତିଷ୍ଠଦ୍ଦଶାଙ୍ଗୁଲମ୍ ॥ 56 ॥
ଯଦ୍ଭୂତଂ ଯଚ୍ଚ ଵୈ ଭଵ୍ଯଂ ପୁରୁଷୋତ୍ତମ ତଦ୍ଭଵାନ୍ ।
ତ୍ଵତ୍ତୋ ଵିରାଟ୍ ସ୍ଵରାଟ୍ ସମ୍ରାଟ୍ ତ୍ଵତ୍ତଶ୍ଚାପ୍ଯଧିପୂରୁଷଃ ॥ 57 ॥
ଅତ୍ଯରିଚ୍ଯତ ସୋଽଧଶ୍ଚ ତିର୍ଯଗୂର୍ଧ୍ଵଂ ଚ ଵୈ ଭୁଵଃ ।
ତ୍ଵତ୍ତୋ ଵିଶ୍ଵମିଦଂ ଜାତଂ ତ୍ଵତ୍ତୋ ଭୂତଭଵିଷ୍ଯତୀ ॥ 58 ॥
ତ୍ଵଦ୍ରୂପଧାରିଣଶ୍ଚାନ୍ତଃ ସର୍ଵଭୂତମିଦଂ ଜଗତ୍ ।
ତ୍ଵତ୍ତୋ ଯଜ୍ଞଃ ସର୍ଵହୁତଃ ପୃଷଦାଜ୍ଯଂ ପଶୁର୍ଦ୍ଵିଧା ॥ 59 ॥
ତ୍ଵତ୍ତ ଋଚୋଽଥ ସାମାନି ତ୍ଵତ୍ତଶ୍ଛନ୍ଦାଂସି ଜଜ୍ଞିରେ ।
ତ୍ଵତ୍ତୋ ଯଜୂଂଷ୍ଯଜାଯନ୍ତ ତ୍ଵତ୍ତୋଽଶ୍ଵାଶ୍ଚୈକତୋ ଦତଃ ॥ 60 ॥
ଗାଵସ୍ତ୍ଵତ୍ତଃ ସମୁଦ୍ଭୂତାସ୍ତ୍ଵତ୍ତୋଽଜା ଅଵଯୋ ମୃଗାଃ ।
ତ୍ଵନ୍ମୁଖାଦ୍ବ୍ରାହ୍ମଣାସ୍ତ୍ଵତ୍ତୋ ବାହୋଃ କ୍ଷତ୍ରମଜାଯତ ॥ 61 ॥
ଵୈଶ୍ଯାସ୍ତଵୋରୁଜାଃ ଶୂଦ୍ରାସ୍ତଵ ପଦ୍ଭ୍ଯାଂ ସମୁଦ୍ଗତାଃ ।
ଅକ୍ଷ୍ଣୋଃ ସୂର୍ଯୋଽନିଲଃ ପ୍ରାଣାଚ୍ଚନ୍ଦ୍ରମା ମନସସ୍ତଵ ॥ 62 ॥
ପ୍ରାଣୋଽନ୍ତଃସୁଷିରାଜ୍ଜାତୋ ମୁଖାଦଗ୍ନିରଜାଯତ ।
ନାଭିତୋ ଗଗନଂ ଦ୍ଯୌଶ୍ଚ ଶିରସଃ ସମଵର୍ତତ ॥ 63 ॥
ଦିଶଃ ଶ୍ରୋତ୍ରାତ୍କ୍ଷିତିଃ ପଦ୍ଭ୍ଯାଂ ତ୍ଵତ୍ତଃ ସର୍ଵମଭୂଦିଦମ୍ ॥ 64 ॥
ନ୍ଯଗ୍ରୋଧଃ ସୁମହାନଲ୍ପେ ଯଥା ବୀଜେ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତଃ ।
ସଂଯମେ ଵିଶ୍ଵମଖିଲଂ ବୀଜଭୂତେ ତଥା ତ୍ଵଯି ॥ 65 ॥
ବୀଜାଦଙ୍କୁରସମ୍ଭୂତୋ ନ୍ଯଗ୍ରୋଧଃ ସ ସମୁଚ୍ଛ୍ରିତଃ ।
ଵିସ୍ତାରଂ ଚ ଯଥା ଯାତି ତ୍ଵତ୍ତଃ ସୃଷ୍ଟୌ ତଥା ଜଗତ୍ ॥ 66 ॥
ଯଥା ହି କଦଲୀ ନାନ୍ଯା ତ୍ଵକ୍ପତ୍ରାଦପି ଦୃଶ୍ଯତେ ।
ଏଵଂ ଵିଶ୍ଵସ୍ଯ ନାନ୍ଯସ୍ତ୍ଵଂ ତ୍ଵତ୍ସ୍ଥାଯୀଶ୍ଵର ଦୃଶ୍ଯତେ ॥ 67 ॥
ହ୍ଲାଦିନୀ ସନ୍ଧିନୀ ସଂଵିତ୍ତ୍ଵଯ୍ଯେକା ସର୍ଵସଂସ୍ଥିତୌ ।
ହ୍ଲାଦତାପକରୀ ମିଶ୍ରା ତ୍ଵଯି ନୋ ଗୁଣଵର୍ଜିତେ ॥ 68 ॥
ପୃଥଗ୍ଭୂତୈକଭୂତାଯ ଭୂତଭୂତାଯ ତେ ନମଃ ।
ପ୍ରଭୂତଭୂତଭୂତାଯ ତୁଭ୍ଯଂ ଭୂତାତ୍ମନେ ନମଃ ॥ 69 ॥
ଵ୍ଯକ୍ତଂ ପ୍ରଧାନପୁରୁଷୌ ଵିରାଟ୍ ସମ୍ରାଟ୍ ସ୍ଵରାଟ୍ ତଥା ।
ଵିଭାଵ୍ଯତେଽନ୍ତଃକରଣେ ପୁରୁଷେଷ୍ଵକ୍ଷଯୋ ଭଵାନ୍ ॥ 70 ॥
ସର୍ଵସ୍ମିନ୍ ସର୍ଵଭୂତସ୍ତ୍ଵଂ ସର୍ଵଃ ସର୍ଵସ୍ଵରୂପଧୃକ୍ ।
ସର୍ଵଂ ତ୍ଵତ୍ତସ୍ତତଶ୍ଚ ତ୍ଵଂ ନମଃ ସର୍ଵାତ୍ମନେଽସ୍ତୁ ତେ ॥ 71 ॥
ସର୍ଵାତ୍ମକୋଽସି ସର୍ଵେଶ ସର୍ଵଭୂତସ୍ଥିତୋ ଯତଃ ।
କଥଯାମି ତତଃ କିଂ ତେ ସର୍ଵଂ ଵେତ୍ସି ହୃଦି ସ୍ଥିତମ୍ ॥ 72 ॥
ସର୍ଵାତ୍ମନ୍ସର୍ଵଭୂତେଶ ସର୍ଵସତ୍ତ୍ଵସମୁଦ୍ଭଵ ।
ସର୍ଵଭୂତୋ ଭଵାନ୍ଵେତ୍ତି ସର୍ଵସତ୍ତ୍ଵମନୋରଥମ୍ ॥ 73 ॥
ଯୋ ମେ ମନୋରଥୋ ନାଥ ସଫଲଃ ସ ତ୍ଵଯା କୃତଃ ।
ତପଶ୍ଚ ତପ୍ତଂ ସଫଲଂ ଯଦ୍ଦୃଷ୍ଟୋଽସି ଜଗତ୍ପତେ ॥ 74 ॥
Roman (IAST) Transliteration
(viṣṇupurāṇāntargatā; mukhya stuti ślokāḥ 51-74)
dhruva uvāca |
bhūmirāpo'nalo vāyuḥ khaṃ mano buddhireva ca |
bhūtādirādiprakṛtiryasya rūpaṃ nato'smi tam || 51 ||
śuddhaḥ sūkṣmo'khilavyāpī pradhānātparataḥ pumān |
yasya rūpaṃ namastasmai puruṣāya guṇāśine || 52 ||
bhūrādīnāṃ samastānāṃ gandhādīnāṃ ca śāśvataḥ |
buddhyādīnāṃ pradhānasya puruṣasya ca yaḥ paraḥ || 53 ||
taṃ brahmabhūtamātmānamaśeṣajagataḥ patim |
prapadye śaraṇaṃ śuddhaṃ tvadrūpaṃ parameśvara || 54 ||
bṛhattvādbṛṃhaṇatvācca yadrūpaṃ brahmasañjñitam |
tasmai namaste sarvātmanyogicintyāvikāriṇe || 55 ||
sahasraśīrṣā puruṣaḥ sahasrākṣaḥ sahasrapāt |
sarvavyāpī bhuvaḥ sparśādatyatiṣṭhaddaśāṅgulam || 56 ||
yadbhūtaṃ yacca vai bhavyaṃ puruṣottama tadbhavān |
tvatto virāṭ svarāṭ samrāṭ tvattaścāpyadhipūruṣaḥ || 57 ||
atyaricyata so'dhaśca tiryagūrdhvaṃ ca vai bhuvaḥ |
tvatto viśvamidaṃ jātaṃ tvatto bhūtabhaviṣyatī || 58 ||
tvadrūpadhāriṇaścāntaḥ sarvabhūtamidaṃ jagat |
tvatto yajñaḥ sarvahutaḥ pṛṣadājyaṃ paśurdvidhā || 59 ||
tvatta ṛco'tha sāmāni tvattaśchandāṃsi jajñire |
tvatto yajūṃṣyajāyanta tvatto'śvāścaikato dataḥ || 60 ||
gāvastvattaḥ samudbhūtāstvatto'jā avayo mṛgāḥ |
tvanmukhādbrāhmaṇāstvatto bāhoḥ kṣatramajāyata || 61 ||
vaiśyāstavorujāḥ śūdrāstava padbhyāṃ samudgatāḥ |
akṣṇoḥ sūryo'nilaḥ prāṇāccandramā manasastava || 62 ||
prāṇo'ntaḥsuṣirājjāto mukhādagnirajāyata |
nābhito gaganaṃ dyauśca śirasaḥ samavartata || 63 ||
diśaḥ śrotrātkṣitiḥ padbhyāṃ tvattaḥ sarvamabhūdidam || 64 ||
nyagrodhaḥ sumahānalpe yathā bīje vyavasthitaḥ |
saṃyame viśvamakhilaṃ bījabhūte tathā tvayi || 65 ||
bījādaṅkurasambhūto nyagrodhaḥ sa samucchritaḥ |
vistāraṃ ca yathā yāti tvattaḥ sṛṣṭau tathā jagat || 66 ||
yathā hi kadalī nānyā tvakpatrādapi dṛśyate |
evaṃ viśvasya nānyastvaṃ tvatsthāyīśvara dṛśyate || 67 ||
hlādinī sandhinī saṃvittvayyekā sarvasaṃsthitau |
hlādatāpakarī miśrā tvayi no guṇavarjite || 68 ||
pṛthagbhūtaikabhūtāya bhūtabhūtāya te namaḥ |
prabhūtabhūtabhūtāya tubhyaṃ bhūtātmane namaḥ || 69 ||
vyaktaṃ pradhānapuruṣau virāṭ samrāṭ svarāṭ tathā |
vibhāvyate'ntaḥkaraṇe puruṣeṣvakṣayo bhavān || 70 ||
sarvasmin sarvabhūtastvaṃ sarvaḥ sarvasvarūpadhṛk |
sarvaṃ tvattastataśca tvaṃ namaḥ sarvātmane'stu te || 71 ||
sarvātmako'si sarveśa sarvabhūtasthito yataḥ |
kathayāmi tataḥ kiṃ te sarvaṃ vetsi hṛdi sthitam || 72 ||
sarvātmansarvabhūteśa sarvasattvasamudbhava |
sarvabhūto bhavānvetti sarvasattvamanoratham || 73 ||
yo me manoratho nātha saphalaḥ sa tvayā kṛtaḥ |
tapaśca taptaṃ saphalaṃ yaddṛṣṭo'si jagatpate || 74 ||