📄 Save this Stotram as PDF Click the button to open the Save dialog
How to save: 1 Click "Save as PDF" 2 A dialog opens 3 Choose "Save as PDF" as printer 4 Click Save
ଚାଣକ୍ଯ ନୀତି - ଅଷ୍ଟମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
Chanakya Niti - Ashtamo'dhyayah
Oriya
ଅଧମା ଧନମିଚ୍ଛନ୍ତି ଧନମାନୌ ଚ ମଧ୍ଯମାଃ ।
ଉତ୍ତମା ମାନମିଚ୍ଛନ୍ତି ମାନୋ ହି ମହତାଂ ଧନମ୍ ॥ 01 ॥
ଇକ୍ଷୁରାପଃ ପଯୋ ମୂଲଂ ତାମ୍ବୂଲଂ ଫଲମୌଷଧମ୍ ।
ଭକ୍ଷଯିତ୍ଵାପି କର୍ତଵ୍ଯାଃ ସ୍ନାନଦାନାଦିକାଃ କ୍ରିଯାଃ ॥ 02 ॥
ଦୀପୋ ଭକ୍ଷଯତେ ଧ୍ଵାନ୍ତଂ କଜ୍ଜଲଂ ଚ ପ୍ରସୂଯତେ ।
ଯଦନ୍ନଂ ଭକ୍ଷଯତେ ନିତ୍ଯଂ ଜାଯତେ ତାଦୃଶୀ ପ୍ରଜା ॥ 03 ॥
ଵିତ୍ତଂ ଦେହି ଗୁଣାନ୍ଵିତେଷୁ ମତିମନ୍ନାନ୍ଯତ୍ର ଦେହି କ୍ଵଚିତ୍
ପ୍ରାପ୍ତଂ ଵାରିନିଧେର୍ଜଲଂ ଘନମୁଖେ ମାଧୁର୍ଯଯୁକ୍ତଂ ସଦା ।
ଜୀଵାନ୍ସ୍ଥାଵରଜଙ୍ଗମାଂଶ୍ଚ ସକଲାନ୍ସଞ୍ଜୀଵ୍ଯ ଭୂମଣ୍ଡଲଂ
ଭୂଯଃ ପଶ୍ଯ ତଦେଵ କୋଟିଗୁଣିତଂ ଗଚ୍ଛନ୍ତମମ୍ଭୋନିଧିମ୍ ॥ 04 ॥
ଚାଣ୍ଡାଲାନାଂ ସହସ୍ରୈଶ୍ଚ ସୂରିଭିସ୍ତତ୍ତ୍ଵଦର୍ଶିଭିଃ ।
ଏକୋ ହି ଯଵନଃ ପ୍ରୋକ୍ତୋ ନ ନୀଚୋ ଯଵନାତ୍ପରଃ ॥ 05 ॥
ତୈଲାଭ୍ଯଙ୍ଗେ ଚିତାଧୂମେ ମୈଥୁନେ କ୍ଷୌରକର୍ମଣି ।
ତାଵଦ୍ଭଵତି ଚାଣ୍ଡାଲୋ ଯାଵତ୍ସ୍ନାନଂ ନ ଚାଚରେତ୍ ॥ 06 ॥
ଅଜୀର୍ଣେ ଭେଷଜଂ ଵାରି ଜୀର୍ଣେ ଵାରି ବଲପ୍ରଦମ୍ ।
ଭୋଜନେ ଚାମୃତଂ ଵାରି ଭୋଜନାନ୍ତେ ଵିଷାପହମ୍ ॥ 07 ॥
ହତଂ ଜ୍ଞାନଂ କ୍ରିଯାହୀନଂ ହତଶ୍ଚାଜ୍ଞାନତୋ ନରଃ ।
ହତଂ ନିର୍ଣାଯକଂ ସୈନ୍ଯଂ ସ୍ତ୍ରିଯୋ ନଷ୍ଟା ହ୍ଯଭର୍ତୃକାଃ ॥ 08 ॥
ଵୃଦ୍ଧକାଲେ ମୃତା ଭାର୍ଯା ବନ୍ଧୁହସ୍ତଗତଂ ଧନମ୍ ।
ଭୋଜନଂ ଚ ପରାଧୀନଂ ତିସ୍ରଃ ପୁଂସାଂ ଵିଡମ୍ବନାଃ ॥ 09 ॥
ନାଗ୍ନିହୋତ୍ରଂ ଵିନା ଵେଦା ନ ଚ ଦାନଂ ଵିନା କ୍ରିଯା ।
ନ ଭାଵେନ ଵିନା ସିଦ୍ଧିସ୍ତସ୍ମାଦ୍ଭାଵୋ ହି କାରଣମ୍ ॥ 10 ॥
ନ ଦେଵୋ ଵିଦ୍ଯତେ କାଷ୍ଠେ ନ ପାଷାଣେ ନ ମୃଣ୍ମଯେ ।
ନ ଭାଵେନ ଵିନା ସିଦ୍ଧିସ୍ତସ୍ମାଦ୍ଭାଵୋ ହି କାରଣମ୍ ॥ 11 ॥
କାଷ୍ଠପାଷାଣଧାତୂନାଂ କୃତ୍ଵା ଭାଵେନ ସେଵନମ୍ ।
ଶ୍ରଦ୍ଧଯା ଚ ତଥା ସିଦ୍ଧିସ୍ତସ୍ଯ ଵିଷ୍ଣୁପ୍ରସାଦତଃ ॥ 12 ॥
ନ ଦେଵୋ ଵିଦ୍ଯତେ କାଷ୍ଠେ ନ ପାଷାଣେ ନ ମୃନ୍ମଯେ ।
ଭାଵେ ହି ଵିଦ୍ଯତେ ଦେଵସ୍ତସ୍ମାଦ୍ଭାଵୋ ହି କାରଣମ୍ ॥ 13 ॥
ଶାନ୍ତିତୁଲ୍ଯଂ ତପୋ ନାସ୍ତି ନ ସନ୍ତୋଷାତ୍ପରଂ ସୁଖମ୍ ।
ଅପତ୍ଯଂ ଚ କଲତ୍ରଂ ଚ ସତାଂ ସଙ୍ଗତିରେଵ ଚ ॥ 14 ॥
ଗୁଣୋ ଭୂଷଯତେ ରୂପଂ ଶୀଲଂ ଭୂଷଯତେ କୁଲମ୍ ।
ପ୍ରାସାଦଶିଖରସ୍ଥୋଽପି କାକଃ କିଂ ଗରୁଡାଯତେ ॥ 15 ॥
ନିର୍ଗୁଣସ୍ଯ ହତଂ ରୂପଂ ଦୁଃଶୀଲସ୍ଯ ହତଂ କୁଲମ୍ ।
ଅସିଦ୍ଧସ୍ଯ ହତା ଵିଦ୍ଯା ହ୍ଯଭୋଗେନ ହତଂ ଧନମ୍ ॥ 16 ॥
ଶୁଦ୍ଧଂ ଭୂମିଗତଂ ତୋଯଂ ଶୁଦ୍ଧା ନାରୀ ପତିଵ୍ରତା ।
ଶୁଚିଃ କ୍ଷେମକରୋ ରାଜା ସନ୍ତୋଷୋ ବ୍ରାହ୍ମଣଃ ଶୁଚିଃ ॥ 17 ॥
ଅସନ୍ତୁଷ୍ଟା ଦ୍ଵିଜା ନଷ୍ଟାଃ ସନ୍ତୁଷ୍ଟାଶ୍ଚ ମହୀଭୃତଃ ।
ସଲଜ୍ଜା ଗଣିକା ନଷ୍ଟା ନିର୍ଲଜ୍ଜାଶ୍ଚ କୁଲାଙ୍ଗନା ॥ 18 ॥
କିଂ କୁଲେନ ଵିଶାଲେନ ଵିଦ୍ଯାହୀନେନ ଦେହିନାମ୍ ।
ଦୁଷ୍କୁଲଂ ଚାପି ଵିଦୁଷୋ ଦେଵୈରପି ସ ପୂଜ୍ଯତେ ॥ 19 ॥
ଵିଦ୍ଵାନ୍ପ୍ରଶସ୍ଯତେ ଲୋକେ ଵିଦ୍ଵାନ୍ ସର୍ଵତ୍ର ପୂଜ୍ଯତେ ।
ଵିଦ୍ଯଯା ଲଭତେ ସର୍ଵଂ ଵିଦ୍ଯା ସର୍ଵତ୍ର ପୂଜ୍ଯତେ ॥ 20 ॥
ମାଂସଭକ୍ଷ୍ଯୈଃ ସୁରାପାନୈର୍ମୁଖୈଶ୍ଚାକ୍ଷରଵର୍ଜିତୈଃ ।
ପଶୁଭିଃ ପୁରୁଷାକାରୈର୍ଭାରାକ୍ରାନ୍ତା ହି ମେଦିନୀ ॥ 21 ॥
ଅନ୍ନହୀନୋ ଦହେଦ୍ରାଷ୍ଟ୍ରଂ ମନ୍ତ୍ରହୀନଶ୍ଚ ଋତ୍ଵିଜଃ ।
ଯଜମାନଂ ଦାନହୀନୋ ନାସ୍ତି ଯଜ୍ଞସମୋ ରିପୁଃ ॥ 22 ॥
Roman (IAST) Transliteration
adhamā dhanamicchanti dhanamānau ca madhyamāḥ |
uttamā mānamicchanti māno hi mahatāṃ dhanam || 01 ||
ikṣurāpaḥ payo mūlaṃ tāmbūlaṃ phalamauṣadham |
bhakṣayitvāpi kartavyāḥ snānadānādikāḥ kriyāḥ || 02 ||
dīpo bhakṣayate dhvāntaṃ kajjalaṃ ca prasūyate |
yadannaṃ bhakṣayate nityaṃ jāyate tādṛśī prajā || 03 ||
vittaṃ dehi guṇānviteṣu matimannānyatra dehi kvacit
prāptaṃ vārinidherjalaṃ ghanamukhe mādhuryayuktaṃ sadā |
jīvānsthāvarajaṅgamāṃśca sakalānsañjīvya bhūmaṇḍalaṃ
bhūyaḥ paśya tadeva koṭiguṇitaṃ gacchantamambhonidhim || 04 ||
cāṇḍālānāṃ sahasraiśca sūribhistattvadarśibhiḥ |
eko hi yavanaḥ prokto na nīco yavanātparaḥ || 05 ||
tailābhyaṅge citādhūme maithune kṣaurakarmaṇi |
tāvadbhavati cāṇḍālo yāvatsnānaṃ na cācaret || 06 ||
ajīrṇe bheṣajaṃ vāri jīrṇe vāri balapradam |
bhojane cāmṛtaṃ vāri bhojanānte viṣāpaham || 07 ||
hataṃ jñānaṃ kriyāhīnaṃ hataścājñānato naraḥ |
hataṃ nirṇāyakaṃ sainyaṃ striyo naṣṭā hyabhartṛkāḥ || 08 ||
vṛddhakāle mṛtā bhāryā bandhuhastagataṃ dhanam |
bhojanaṃ ca parādhīnaṃ tisraḥ puṃsāṃ viḍambanāḥ || 09 ||
nāgnihotraṃ vinā vedā na ca dānaṃ vinā kriyā |
na bhāvena vinā siddhistasmādbhāvo hi kāraṇam || 10 ||
na devo vidyate kāṣṭhe na pāṣāṇe na mṛṇmaye |
na bhāvena vinā siddhistasmādbhāvo hi kāraṇam || 11 ||
kāṣṭhapāṣāṇadhātūnāṃ kṛtvā bhāvena sevanam |
śraddhayā ca tathā siddhistasya viṣṇuprasādataḥ || 12 ||
na devo vidyate kāṣṭhe na pāṣāṇe na mṛnmaye |
bhāve hi vidyate devastasmādbhāvo hi kāraṇam || 13 ||
śāntitulyaṃ tapo nāsti na santoṣātparaṃ sukham |
apatyaṃ ca kalatraṃ ca satāṃ saṅgatireva ca || 14 ||
guṇo bhūṣayate rūpaṃ śīlaṃ bhūṣayate kulam |
prāsādaśikharastho'pi kākaḥ kiṃ garuḍāyate || 15 ||
nirguṇasya hataṃ rūpaṃ duḥśīlasya hataṃ kulam |
asiddhasya hatā vidyā hyabhogena hataṃ dhanam || 16 ||
śuddhaṃ bhūmigataṃ toyaṃ śuddhā nārī pativratā |
śuciḥ kṣemakaro rājā santoṣo brāhmaṇaḥ śuciḥ || 17 ||
asantuṣṭā dvijā naṣṭāḥ santuṣṭāśca mahībhṛtaḥ |
salajjā gaṇikā naṣṭā nirlajjāśca kulāṅganā || 18 ||
kiṃ kulena viśālena vidyāhīnena dehinām |
duṣkulaṃ cāpi viduṣo devairapi sa pūjyate || 19 ||
vidvānpraśasyate loke vidvān sarvatra pūjyate |
vidyayā labhate sarvaṃ vidyā sarvatra pūjyate || 20 ||
māṃsabhakṣyaiḥ surāpānairmukhaiścākṣaravarjitaiḥ |
paśubhiḥ puruṣākārairbhārākrāntā hi medinī || 21 ||
annahīno dahedrāṣṭraṃ mantrahīnaśca ṛtvijaḥ |
yajamānaṃ dānahīno nāsti yajñasamo ripuḥ || 22 ||