6.2 Yuddhakanda - Dvitiya Sargah

ॐ

6.2 युद्धकाण्ड - द्वितीय सर्गः

Valmiki Devanagari

श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे युद्धकाण्डम् ।

अथ द्वितीयस्सर्गः ।

तन्तुशोकपरिद्यूनंरामन्दशरथात्मजम् ।

उवाचवचनंश्रीमान् सुग्रीवश्शोकनाशनम् ॥ 1 ॥

किं त्वया तप्यते वीर यथान्यः प्राकृतस्तथा ।

मैवं भूस्त्यज सतापं कृतघ्न इव सौहृदम् ॥ 2 ॥

सन्तापस्यचतेस्थानन्नहिपश्यामिराघव ।

प्रवृत्तावुपलब्धायाञ्ज्ञातेचनिलयेरिपोः ॥ 3 ॥

मतिमान्शास्त्रवित्प्राज्ञःपण्डितश्चासिराघव ।

त्यजेमाम्पापिकाम्बुद्धिङ्कृतात्मेवार्थदूषणीम् ॥ 4 ॥

समुद्रंलङ्घयित्वातुमहानक्रसमाकुलम् ।

लङ्कामारोहयिष्यामोहनिष्यामश्चतेरिपुम् ॥ 5 ॥

निरुत्साहस्यदीनस्यशोकपर्याकुलात्मनः ।

सर्वार्थाव्यवसीदन्तिव्यसनञ्चाधिगच्छति ॥ 6 ॥

इमेशूरास्समर्थाश्चसर्वनोहरियूथपाः ।

त्वत्प्रियार्थङ्कृतोत्साहाःप्रवेष्टुमपिपावकम् ।

एषांहर्षेणजानामितर्कश्चास्मिन् दृढोमम ॥ 7 ॥

विक्रमेणसमानेष्येसीतांहत्वायथारिपुम् ।

रावणम्पापकर्माणन्तथात्वङ्कर्तुमर्हसि ॥ 8 ॥

सेतुरत्रयथाबध्येद्यथापश्येमताम्पुरीम् ।

तस्यराक्षसराजस्यतथात्वङ्कुरुराघव ॥ 9 ॥

दृष्टवातान्तुपुरींलङ्कान्त्रिकूटशिखरेस्थिताम् ।

हतञ्चरावणंयुद्धेदर्शनावधारय ॥ 10 ॥

अबध्वासागरेसेतुङ्घोरेचतुवरुणालये ।

लङ्कान्नमर्दितुंशक्यासेन्द्रैरपिसुरासुरैः ॥ 11 ॥

सेतुर्बद्धस्समुद्रेचयावल्लङ्कास्समीपतः ॥ 12 ॥

सर्वन्तीर्णञ्चमेसैन्यञ्जितमित्युपधारय ।

इमेहिसमरेवीराहरयःकामरूपिण ॥ 13 ॥

तदलंविक्लबाम्बुद्धिं राजन सर्वार्थनाशनीम् ।

पुरुषस्यहिलोकेऽस्मिन् शोकश्शौर्यापकर्षणः ॥ 14 ॥

यत्तुकार्यम्मनुष्येणशौण्डीर्यमवलम्बता ।

अस्मिन् कालेमहाप्राज्ञसत्त्वमातिष्ठतेजसा ॥ 15 ॥

शूराणांहिमनुष्याणान्त्वद्विधानाम्महात्मनाम् ।

विनष्टेवाप्रणष्टेवाशोकस्सर्वार्थनाशनः ॥ 16 ॥

तत्त्वम्बुद्धिमतांश्रेष्ठस्सर्वशास्त्रार्थकोविदः ।

मद्विधैस्सचिवैस्सार्थमरिञ्जेतुमिहार्हसि ॥ 17 ॥

नहिपश्याम्यहङ्कञ्चित् त्रिषुलोकेषुराघव ।

गृहीतधनुषेयस्तेतिष्ठेदभिमुखोरणे ॥ 18 ॥

वानरेषुसमासक्तन्नतेकार्यंविपत्स्यते ।

अचिराद्द्रक्ष्यसेसीतान्तीर्त्वासागरमक्ष्यम् ॥ 19 ॥

तदलंशोकमालम्ब्यक्रोधमालम्बभूपते ।

निश्चेष्टाःक्षत्रियामन्दास्सर्वेचण्डस्यबिभ्यति ॥ 20 ॥

लङ्घनार्थञ्चघोरस्यसमुद्रस्यनदीम्पतेः ।

सहास्माभिरिहोपेतस्सूक्ष्मबुद्धिर्विचारय ॥ 21 ॥

लङ्घितेतस्यतैस्सैन्यञ्जितमित्युपधारय ।

सर्वन्तीर्णञ्चमेसैन्यञ्जितमित्यवधार्यताम् ॥ 22 ॥

इमेहिहरयश्शूरास्समरेकामरूपिणः ।

तानरीन्विधमिष्यन्तिशिलापादपवृष्टिभिः ॥ 23 ॥

कथञ्चित्सन्तरिष्यामस्तेवयंवरुणालयम् ।

हतमित्येवतम्मन्येयुद्धेशत्रुनिबर्हण ॥ 24 ॥

किमुक्त्वाबहुधाचापिसर्वथाविजयीभवान् ।

निमित्तानिचपश्यामिमनोमेसम्प्रहृष्यति ॥ 25 ॥

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये युद्धकाण्डे द्वितीयस्सर्गः ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |

atha dvitīyassargaḥ |

tantuśokaparidyūnaṃrāmandaśarathātmajam |

uvācavacanaṃśrīmān sugrīvaśśokanāśanam || 1 ||

kiṃ tvayā tapyate vīra yathānyaḥ prākṛtastathā |

maivaṃ bhūstyaja satāpaṃ kṛtaghna iva sauhṛdam || 2 ||

santāpasyacatesthānannahipaśyāmirāghava |

pravṛttāvupalabdhāyāñjñātecanilayeripoḥ || 3 ||

matimānśāstravitprājñaḥpaṇḍitaścāsirāghava |

tyajemāmpāpikāmbuddhiṅkṛtātmevārthadūṣaṇīm || 4 ||

samudraṃlaṅghayitvātumahānakrasamākulam |

laṅkāmārohayiṣyāmohaniṣyāmaścateripum || 5 ||

nirutsāhasyadīnasyaśokaparyākulātmanaḥ |

sarvārthāvyavasīdantivyasanañcādhigacchati || 6 ||

imeśūrāssamarthāścasarvanohariyūthapāḥ |

tvatpriyārthaṅkṛtotsāhāḥpraveṣṭumapipāvakam |

eṣāṃharṣeṇajānāmitarkaścāsmin dṛḍhomama || 7 ||

vikrameṇasamāneṣyesītāṃhatvāyathāripum |

rāvaṇampāpakarmāṇantathātvaṅkartumarhasi || 8 ||

seturatrayathābadhyedyathāpaśyematāmpurīm |

tasyarākṣasarājasyatathātvaṅkururāghava || 9 ||

dṛṣṭavātāntupurīṃlaṅkāntrikūṭaśikharesthitām |

hatañcarāvaṇaṃyuddhedarśanāvadhāraya || 10 ||

abadhvāsāgaresetuṅghorecatuvaruṇālaye |

laṅkānnamardituṃśakyāsendrairapisurāsuraiḥ || 11 ||

seturbaddhassamudrecayāvallaṅkāssamīpataḥ || 12 ||

sarvantīrṇañcamesainyañjitamityupadhāraya |

imehisamarevīrāharayaḥkāmarūpiṇa || 13 ||

tadalaṃviklabāmbuddhiṃ rājana sarvārthanāśanīm |

puruṣasyahiloke'smin śokaśśauryāpakarṣaṇaḥ || 14 ||

yattukāryammanuṣyeṇaśauṇḍīryamavalambatā |

asmin kālemahāprājñasattvamātiṣṭhatejasā || 15 ||

śūrāṇāṃhimanuṣyāṇāntvadvidhānāmmahātmanām |

vinaṣṭevāpraṇaṣṭevāśokassarvārthanāśanaḥ || 16 ||

tattvambuddhimatāṃśreṣṭhassarvaśāstrārthakovidaḥ |

madvidhaissacivaissārthamariñjetumihārhasi || 17 ||

nahipaśyāmyahaṅkañcit triṣulokeṣurāghava |

gṛhītadhanuṣeyastetiṣṭhedabhimukhoraṇe || 18 ||

vānareṣusamāsaktannatekāryaṃvipatsyate |

acirāddrakṣyasesītāntīrtvāsāgaramakṣyam || 19 ||

tadalaṃśokamālambyakrodhamālambabhūpate |

niśceṣṭāḥkṣatriyāmandāssarvecaṇḍasyabibhyati || 20 ||

laṅghanārthañcaghorasyasamudrasyanadīmpateḥ |

sahāsmābhirihopetassūkṣmabuddhirvicāraya || 21 ||

laṅghitetasyataissainyañjitamityupadhāraya |

sarvantīrṇañcamesainyañjitamityavadhāryatām || 22 ||

imehiharayaśśūrāssamarekāmarūpiṇaḥ |

tānarīnvidhamiṣyantiśilāpādapavṛṣṭibhiḥ || 23 ||

kathañcitsantariṣyāmastevayaṃvaruṇālayam |

hatamityevatammanyeyuddheśatrunibarhaṇa || 24 ||

kimuktvābahudhācāpisarvathāvijayībhavān |

nimittānicapaśyāmimanomesamprahṛṣyati || 25 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe dvitīyassargaḥ ||