4.51 Kishkindhakanda - Ekapanchasha Sargah

ॐ

4.51 किष्किन्धाकाण्ड - एकपञ्चाश सर्गः

Valmiki Devanagari

श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे किष्किन्धाकाण्डम् ।

अथ एकपञ्चाशस्सर्गः ।

इत्युक्त्वा हनुमांस्तत्र पुनः कृष्णाजिनाम्बराम् ।

अब्रवीत्तां महाभागां तापसीं धर्मचारिणीम् ॥ 1 ॥

इदं प्रविष्टास्सहसा बिलं तिमिरसंवृतम् ।

क्षुत्पिपासापरिश्रान्ताः परिखिन्नाश्च सर्वशः ॥ 2 ॥

महद्धरण्या विवरं प्रविष्टाः स्म पिपासिताः ।

इमां स्त्वेवंविधान्भावान्विविधानद्भुतोपमान् ॥ 3 ॥

दृष्ट्वा वयं प्रव्यथितास्सम्भ्रान्ता नष्टचेतसः ।

कस्यैते काञ्चना वृक्षास्तरुणादित्यसन्निभाः ॥ 4 ॥

शुचीन्यभ्यवहार्याणि मूलानि च फलानि च ।

काञ्चनानि विमानानि राजतानि गृहाणि च ॥ 5 ॥

तपनीयगवाक्षाणि मणिजालावृतानि च ।

पुष्पिताः फलवन्तश्च पुण्यास्सुरभिगन्धिनः ॥ 6 ॥

इमे जाम्बूनदमयाः पादपाः कस्य तेजसा ।

काञ्चनानि च पद्मानि जातानि विमले जले ॥ 7 ॥

कथं मत्स्याश्च सौवर्णा दृश्यन्ते सह कच्छपैः ।

आत्मानमनुभावं च कस्य चैतत्तपोबलम् ॥ 8 ॥

अजानतां न स्सर्वेषां सर्वमाख्यातुमर्हसि ।

एवमुक्ता हनुमता तापसी धर्मचारिणी ॥ 9 ॥

प्रत्युवाच हनूमन्तं सर्वभूतहिते रता ।

मयो नाम महातेजा मायावी वानरर्षभः ॥ 10 ॥

तेनेदं निर्मितं सर्वं मायया काञ्चनं वनम् ।

पुरा दानवमुख्यानां विश्वकर्मा बभूव ह ॥ 11 ॥

येनेदं काञ्चनं दिव्यं निर्मितं भवनोत्तमम् ।

स तु वर्षसहस्राणि तपस्तप्त्वा महावने ॥ 12 ॥

पितामहाद्वरं लेभे सर्वमौशनसं धनम् ।

वनं विधाय बलवान्सर्वकामेश्वरस्तदा ॥ 13 ॥

उवास सुखितः कालं कञ्चिदस्मिन्महावने ।

तमप्सरसि हेमायां सक्तं दानवपुङ्गवम् ॥ 14 ॥

विक्रम्यैवाशनिं गृह्य जघानेत्रः पुरन्दरः ।

इदं च ब्रह्मणा दत्तं हेमायै वनमुत्तमम् ॥ 15 ॥

शाश्वताः कामभोगश्च गृहं चेदं हिरण्मयम् ।

दुहिता मेरुसावर्णेरहं तस्यास्स्वयम्प्रभा ॥ 16 ॥

इदं रक्षामि भवनं हेमाया वानरोत्तम ।

मम प्रियसखी हेमा नृत्तगीतविशारदा ॥ 17 ॥

तया दत्तवरा चास्मि रक्षामि भवनोत्तमम् ।

किं कार्यं कस्य वा हेतोः कान्ताराणि प्रपश्यथ ॥ 18 ॥

कथं चेदं वनं दुर्गं युष्माभिरुपलक्षितम् ।

इमान्यभ्यवहार्याणि मूलानि च फलानि च ॥ 19 ॥

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये किष्किन्धाकाण्डे एकपञ्चाशस्सर्गः ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe kiṣkindhākāṇḍam |

atha ekapañcāśassargaḥ |

ityuktvā hanumāṃstatra punaḥ kṛṣṇājināmbarām |

abravīttāṃ mahābhāgāṃ tāpasīṃ dharmacāriṇīm || 1 ||

idaṃ praviṣṭāssahasā bilaṃ timirasaṃvṛtam |

kṣutpipāsāpariśrāntāḥ parikhinnāśca sarvaśaḥ || 2 ||

mahaddharaṇyā vivaraṃ praviṣṭāḥ sma pipāsitāḥ |

imāṃ stvevaṃvidhānbhāvānvividhānadbhutopamān || 3 ||

dṛṣṭvā vayaṃ pravyathitāssambhrāntā naṣṭacetasaḥ |

kasyaite kāñcanā vṛkṣāstaruṇādityasannibhāḥ || 4 ||

śucīnyabhyavahāryāṇi mūlāni ca phalāni ca |

kāñcanāni vimānāni rājatāni gṛhāṇi ca || 5 ||

tapanīyagavākṣāṇi maṇijālāvṛtāni ca |

puṣpitāḥ phalavantaśca puṇyāssurabhigandhinaḥ || 6 ||

ime jāmbūnadamayāḥ pādapāḥ kasya tejasā |

kāñcanāni ca padmāni jātāni vimale jale || 7 ||

kathaṃ matsyāśca sauvarṇā dṛśyante saha kacchapaiḥ |

ātmānamanubhāvaṃ ca kasya caitattapobalam || 8 ||

ajānatāṃ na ssarveṣāṃ sarvamākhyātumarhasi |

evamuktā hanumatā tāpasī dharmacāriṇī || 9 ||

pratyuvāca hanūmantaṃ sarvabhūtahite ratā |

mayo nāma mahātejā māyāvī vānararṣabhaḥ || 10 ||

tenedaṃ nirmitaṃ sarvaṃ māyayā kāñcanaṃ vanam |

purā dānavamukhyānāṃ viśvakarmā babhūva ha || 11 ||

yenedaṃ kāñcanaṃ divyaṃ nirmitaṃ bhavanottamam |

sa tu varṣasahasrāṇi tapastaptvā mahāvane || 12 ||

pitāmahādvaraṃ lebhe sarvamauśanasaṃ dhanam |

vanaṃ vidhāya balavānsarvakāmeśvarastadā || 13 ||

uvāsa sukhitaḥ kālaṃ kañcidasminmahāvane |

tamapsarasi hemāyāṃ saktaṃ dānavapuṅgavam || 14 ||

vikramyaivāśaniṃ gṛhya jaghānetraḥ purandaraḥ |

idaṃ ca brahmaṇā dattaṃ hemāyai vanamuttamam || 15 ||

śāśvatāḥ kāmabhogaśca gṛhaṃ cedaṃ hiraṇmayam |

duhitā merusāvarṇerahaṃ tasyāssvayamprabhā || 16 ||

idaṃ rakṣāmi bhavanaṃ hemāyā vānarottama |

mama priyasakhī hemā nṛttagītaviśāradā || 17 ||

tayā dattavarā cāsmi rakṣāmi bhavanottamam |

kiṃ kāryaṃ kasya vā hetoḥ kāntārāṇi prapaśyatha || 18 ||

kathaṃ cedaṃ vanaṃ durgaṃ yuṣmābhirupalakṣitam |

imānyabhyavahāryāṇi mūlāni ca phalāni ca || 19 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye kiṣkindhākāṇḍe ekapañcāśassargaḥ ||