2.6 Ayodhyakanda - Shashtha Sargah

ॐ

2.6 अयोध्याकाण्ड - षष्ठ सर्गः

Valmiki Devanagari

श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे अयोध्याकाण्डम् ।

अथ षष्ठस्सर्गः ।

गते पुरोहिते रामः स्नातो नियतमानसः ।

सह पत्न्या विशालाक्ष्या नारायणमुपागमत् ॥ 1 ॥

प्रगृह्य शिरसा पात्रीं हविषो विधिवत्तदा ।

महते दैवतायाज्यं जुहाव ज्वलितेऽनले ॥ 2 ॥

शेषं च हविषस्तस्य प्राश्याशास्यात्मनः प्रियम् ।

ध्यायन्नारायणं देवं स्वास्तीर्णे कुशसंस्तरे ॥ 3 ॥

वाग्यत स्सह वैदेह्या भूत्वा नियतमानसः ।

श्रीमत्यायतने विष्णो श्शिश्ये नरवरात्मजः ॥ 4 ॥

एकयामावशिष्टायां रात्र्यां प्रतिविबुद्ध्य सः ।

अलङ्कारविधिं कृत्स्नं कारयामास वेश्मनः ॥ 5 ॥

तत्र श्रृण्वन्सुखा वाच स्सूतमागधवन्दिनाम् ।

पूर्वां सध्यामुपासीनो जजाप यतमानसः ॥ 6 ॥

तुष्टाव प्रणतश्चैव शिरसा मधुसूदनम् ।

विमलक्षौमसंवीतो वाचयामास स द्विजान् ॥ 7 ॥

तेषां पुण्याहघोषोऽथ गम्भीरमधुरस्तदा ।

अयोध्यां पूरयामास तूर्यघोषानुनादितः ॥ 8 ॥

कृतोपवासं तु तदा वैदेह्या सह राघवम् ।

अयोध्यानिलयश्श्रुत्वा सर्वः प्रमुदितो जनः ॥ 9 ॥

ततः पौरजनस्सर्वश्श्रुत्वा रामाभिषेचनम् ।

प्रभातां रजनीं दृष्ट्वा चक्रे शोभयितुं पुरीम् ॥ 10 ॥

सिताभ्रशिखराभेषु देवतायतनेषु च ।

चतुष्पथेषु रथ्यासु चैत्येष्वट्टालकेषु च ॥ 11 ॥

नानापण्यसमृद्धेषु वणिजामापणेषु च ।

कुटुम्बिनां समृद्धेषु श्रीमत्सु भवनेषु च ॥ 12 ॥

सभासु चैव सर्वासु वृक्षेष्वालक्षितेषु च ।

ध्वजा स्समुच्छ्रिताश्चित्राः पताकाश्चाभवंस्तदा ॥ 13 ॥

नटनर्तकसङ्घानां गायकानां च गायताम् ।

मनः कर्णसुखा वाच श्शुशृवुश्च ततस्ततः ॥ 14 ॥

रामाभिषेकयुक्ताश्च कथाश्चक्रुर्मिथो जनाः ।

रामाभिषेके सम्प्राप्ते चत्वरेषु गृहेषु च ॥ 15 ॥

बाला अपि क्रीडमाना गृहद्वारेषु सङ्घशः ।

रामाभिषवसंयुक्ताश्चक्रुरेवं मिथः कथाः ॥ 16 ॥

कृतपुष्पोपहारश्च धूपगन्धाधिवासितः ।

राजमार्गः कृतः श्रीमान्पौरै रामाभिषेचने ॥ 17 ॥

प्रकाशकरणार्थं च निशागमनशङ्कया ।

दीपवृक्षां स्तथा चक्रुरनु रथ्यासु सर्वशः ॥ 18 ॥

अलङ्कारं पुरस्यैवं कृत्वा तत्पुरवासिनः ।

आकाङ्क्षमाणा रामस्य यौवराज्याभिषेचनम् ॥ 19 ॥

समेत्य सङ्घशस्सर्वे चत्वरेषु सभासु च ।

कथयन्तो मिथस्तत्र प्रशशंसुर्जनाधिपम् ॥ 20 ॥

अहो महात्मा राजाऽयमिक्ष्वाकुकुलनन्दनः ।

ज्ञात्वा यो वृद्धमात्मानं रामं राज्येऽभिषेक्ष्यति ॥ 21 ॥

सर्वेप्यनुगृहीता स्मो यन्नो रामो महीपतिः ।

चिराय भविता गोप्ता दृष्टलोकपरावरः ॥ 22 ॥

अनुद्धतमनाः विद्वान्धर्मात्मा भ्रातृवत्सलः ।

यथा च भ्रातृषु स्निग्धस्तथाऽस्मास्वपि राघवः ॥ 23 ॥

चिरं जीवतु धर्मात्मा राजा दशरथोऽनघः ।

यत्प्रसादोनभिषिक्तं तु रामं द्रक्ष्यामहे वयम् ॥ 24 ॥

एवंविधं कथयतां पौराणां शुश्रुवु स्तदा ।

दिग्भ्योपि श्रुतवृत्तान्ताः प्राप्ता जानपदा जनाः ॥ 25 ॥

ते तु दिग्भ्यः पुरीं प्राप्ता द्रष्टुं रामाभिषेचनम् ।

रामस्य पूरयामासुः पुरीं जानपदा जनाः ॥ 26 ॥

जनौघैस्तैर्विसर्पद्भिः शुश्रुवे तत्र निस्वनः ।

पर्वसूदीर्णवेगस्य सागरस्येव निस्वनः ॥ 27 ॥

ततस्तदिन्द्रक्षयसन्निभं पुरं दिदृक्षुभिर्जानपदैरुपागतैः ।

समन्तत स्सस्वनमाकुलं बभौ समुद्रयादोभिरिवार्णवोदकम् ॥ 28 ॥

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये अयोध्याकाण्डे षष्ठस्सर्गः ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe ayodhyākāṇḍam |

atha ṣaṣṭhassargaḥ |

gate purohite rāmaḥ snāto niyatamānasaḥ |

saha patnyā viśālākṣyā nārāyaṇamupāgamat || 1 ||

pragṛhya śirasā pātrīṃ haviṣo vidhivattadā |

mahate daivatāyājyaṃ juhāva jvalite'nale || 2 ||

śeṣaṃ ca haviṣastasya prāśyāśāsyātmanaḥ priyam |

dhyāyannārāyaṇaṃ devaṃ svāstīrṇe kuśasaṃstare || 3 ||

vāgyata ssaha vaidehyā bhūtvā niyatamānasaḥ |

śrīmatyāyatane viṣṇo śśiśye naravarātmajaḥ || 4 ||

ekayāmāvaśiṣṭāyāṃ rātryāṃ prativibuddhya saḥ |

alaṅkāravidhiṃ kṛtsnaṃ kārayāmāsa veśmanaḥ || 5 ||

tatra śrṛṇvansukhā vāca ssūtamāgadhavandinām |

pūrvāṃ sadhyāmupāsīno jajāpa yatamānasaḥ || 6 ||

tuṣṭāva praṇataścaiva śirasā madhusūdanam |

vimalakṣaumasaṃvīto vācayāmāsa sa dvijān || 7 ||

teṣāṃ puṇyāhaghoṣo'tha gambhīramadhurastadā |

ayodhyāṃ pūrayāmāsa tūryaghoṣānunāditaḥ || 8 ||

kṛtopavāsaṃ tu tadā vaidehyā saha rāghavam |

ayodhyānilayaśśrutvā sarvaḥ pramudito janaḥ || 9 ||

tataḥ paurajanassarvaśśrutvā rāmābhiṣecanam |

prabhātāṃ rajanīṃ dṛṣṭvā cakre śobhayituṃ purīm || 10 ||

sitābhraśikharābheṣu devatāyataneṣu ca |

catuṣpatheṣu rathyāsu caityeṣvaṭṭālakeṣu ca || 11 ||

nānāpaṇyasamṛddheṣu vaṇijāmāpaṇeṣu ca |

kuṭumbināṃ samṛddheṣu śrīmatsu bhavaneṣu ca || 12 ||

sabhāsu caiva sarvāsu vṛkṣeṣvālakṣiteṣu ca |

dhvajā ssamucchritāścitrāḥ patākāścābhavaṃstadā || 13 ||

naṭanartakasaṅghānāṃ gāyakānāṃ ca gāyatām |

manaḥ karṇasukhā vāca śśuśṛvuśca tatastataḥ || 14 ||

rāmābhiṣekayuktāśca kathāścakrurmitho janāḥ |

rāmābhiṣeke samprāpte catvareṣu gṛheṣu ca || 15 ||

bālā api krīḍamānā gṛhadvāreṣu saṅghaśaḥ |

rāmābhiṣavasaṃyuktāścakrurevaṃ mithaḥ kathāḥ || 16 ||

kṛtapuṣpopahāraśca dhūpagandhādhivāsitaḥ |

rājamārgaḥ kṛtaḥ śrīmānpaurai rāmābhiṣecane || 17 ||

prakāśakaraṇārthaṃ ca niśāgamanaśaṅkayā |

dīpavṛkṣāṃ stathā cakruranu rathyāsu sarvaśaḥ || 18 ||

alaṅkāraṃ purasyaivaṃ kṛtvā tatpuravāsinaḥ |

ākāṅkṣamāṇā rāmasya yauvarājyābhiṣecanam || 19 ||

sametya saṅghaśassarve catvareṣu sabhāsu ca |

kathayanto mithastatra praśaśaṃsurjanādhipam || 20 ||

aho mahātmā rājā'yamikṣvākukulanandanaḥ |

jñātvā yo vṛddhamātmānaṃ rāmaṃ rājye'bhiṣekṣyati || 21 ||

sarvepyanugṛhītā smo yanno rāmo mahīpatiḥ |

cirāya bhavitā goptā dṛṣṭalokaparāvaraḥ || 22 ||

anuddhatamanāḥ vidvāndharmātmā bhrātṛvatsalaḥ |

yathā ca bhrātṛṣu snigdhastathā'smāsvapi rāghavaḥ || 23 ||

ciraṃ jīvatu dharmātmā rājā daśaratho'naghaḥ |

yatprasādonabhiṣiktaṃ tu rāmaṃ drakṣyāmahe vayam || 24 ||

evaṃvidhaṃ kathayatāṃ paurāṇāṃ śuśruvu stadā |

digbhyopi śrutavṛttāntāḥ prāptā jānapadā janāḥ || 25 ||

te tu digbhyaḥ purīṃ prāptā draṣṭuṃ rāmābhiṣecanam |

rāmasya pūrayāmāsuḥ purīṃ jānapadā janāḥ || 26 ||

janaughaistairvisarpadbhiḥ śuśruve tatra nisvanaḥ |

parvasūdīrṇavegasya sāgarasyeva nisvanaḥ || 27 ||

tatastadindrakṣayasannibhaṃ puraṃ didṛkṣubhirjānapadairupāgataiḥ |

samantata ssasvanamākulaṃ babhau samudrayādobhirivārṇavodakam || 28 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye ayodhyākāṇḍe ṣaṣṭhassargaḥ ||