2.110 Ayodhyakanda - Dashadhikashatatama Sargah

ॐ

2.110 अयोध्याकाण्ड - दशाधिकशततम सर्गः

Valmiki Devanagari

श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे अयोध्याकाण्डम् ।

अथ दशाधिकशततमस्सर्गः ।

क्रुद्धमाज्ञाय रामं तु वसिष्ठः प्रत्युवाच ह ।

जाबालिरपि जानीते लोकस्यास्य गतागतिम् ॥ 1 ॥

निवर्तयितुकामस्तु त्वामेतद्वाक्यमब्रवीत् ।

इमां लोकसमुत्पत्तिं लोकनाथ निबोध मे ॥ 2 ॥

सर्वं सलिलमेवासीत्पृथिवी यत्र निर्मिता ।

ततः समभवद्ब्रह्मा स्वयम्भूर्दैवतैः सह ॥ 3 ॥

स वराहस्ततो भूत्वा प्रोज्जहार वसुन्धराम् ।

असृजच्च जगत्सर्वं सह पुत्रैः कृतात्मभिः ॥ 4 ॥

आकाशप्रभवो ब्रह्मा शाश्वतो नित्य अव्ययः ।

तस्मान्मरीचिः सञ्जज्ञे मरीचेः कश्यपः सुतः ॥ 5 ॥

विवस्वान्काश्यपात् जज्ञे मनुर्वैवस्वतः स्वयम् ।

स तु प्रजापतिः पूर्वमिक्ष्वाकुस्तु मनोः सुतः ॥ 6 ॥

यस्येयं प्रथमं दत्ता समृद्धा मनुना मही ।

तमिक्ष्वाकुमयोध्यायां राजानं विद्धि पूर्वकम् ॥ 7 ॥

इक्ष्वाकोस्तु सुत श्रीमान्कुक्षिरेवेति विश्रुतः ।

कुक्षेरथात्मजो वीरो विकुक्षिरुदपद्यत ॥ 8 ॥

विकुक्षेस्तु महातेजा बाणः पुत्र प्रतापवान् ।

बाणस्य तु महाबाहुरनरण्यो महातपाः ॥ 9 ॥

नानावृष्टिर्बभूवास्मिन्नदुर्भिक्षं सतां वरे ।

अनरण्ये महाराजे तस्करो नापि कश्चन ॥ 10 ॥

अनरण्यान्महाबाहुः पृथु राजा बभूव ह ।

तस्मात्पृथोमेहाराजस्त्रिशङ्कुरुदपद्यत ॥ 11 ॥

स सत्यवचनाद् वीरः सशरीरो दिवं गतः ।

त्रिशङ्कोरभवत्सूनुर्दुन्धुमारो महायशाः ॥ 12 ॥

दुन्धुमारान्महातेजा युवनाश्वो व्यजायत ।

युवनाश्वसुत श्श्रीमान्मान्धाता समपद्यत ॥ 13 ॥

मान्धातुस्त महातेजाः सुसन्धिरुदपद्यत ।

सुसन्धेरपि पुत्रौ द्वौ ध्रुवसन्धिः प्रसेनजित् ॥ 14 ॥

यशस्वी ध्रुवसन्धेस्तु भरतो रिपुसूदनः ।

युवनाश्वसुत श्श्रीमान्मान्धाता समपद्यत ॥ 15 ॥

मान्धातुस्त महातेजा स्सुसन्धिरुदपद्यत ।

सुसन्धेरपि पुत्रौ द्वौ ध्रुवसन्धिः प्रसेनजित् ॥ 16 ॥

यशस्वी ध्रुवसन्धेस्तु भरतो रिपुसूदनः ।

भरतात्तु महाबाहोरसितो नाम जायत ॥ 17 ॥

यस्यैते प्रतिराजान उदपद्यन्त शत्रवः ।

हैहयास्तालजङ्घाश्च शूराश्च शशिबिन्दवः ॥ 18 ॥

तांस्तु सर्वान्प्रतिव्यूह्य युद्धे राजा प्रवासितः ।

स च शैलवरे रम्ये बभूवाभिरतो मुनिः ॥ 19 ॥

द्वे चास्य भार्ये गर्भिण्यौ बभूवतुरिति श्रुतिः ।

एका गर्भविनाशाय सपत्न्यै गरलं ददौ ॥ 20 ॥

भार्गवश्च्यवनो नाम हिमवन्तमुपाश्रितः ।

तमृषिं समुपागम्य कालिन्दी त्वभ्यवादयत् ॥ 21 ॥

स तामभ्यवदद्विप्रो वरेप्सुं पुत्रजन्मनि ।

पुत्रस्ते भविता देवि महात्मा लोकविश्रुतः ॥ 22 ॥

धार्मिकश्च सुशीलश्च वंशकर्ताऽरिसूदनः ।

कृत्वा प्रदक्षिणं हृष्टा मुनिन्तमनुमान्य च ॥ 23 ॥

पद्मपत्रसमानाक्षं पद्मगर्भसमप्रभम् ।

ततः सा गृहमागम्य देवी पुत्रं व्यजायत ॥ 24 ॥

सपत्न्या तु गरस्तस्यै दत्तो गर्भजिघांसया ।

गरेण सह तेनैव जात स्स सगरोऽभवत् ॥ 25 ॥

स राजा सगरो नाम यः समुद्रमखानयत् ।

इष्ट्वा पर्वणि वेगेन त्रासयन इमाः प्रजाः ॥ 26 ॥

असमञ्जस्तु पुत्रोऽभूत्सगरस्येति न श्श्रुतम् ।

जीवन्नेव स पित्रा तु निरस्तः पापकर्मकृत् ॥ 27 ॥

अंशुमानिति पुत्रोऽभूदसमञ्जस्य वीर्यवान् ।

दिलीपोंशुमतः पुत्रो दिलीपस्य भगीरथः ॥ 28 ॥

भगीरथात्ककुत्स्थस्तु काकुत्स्था येन विश्रुताः ।

ककुत्स्थस्य च पुत्रोऽभूद्रघुर्येन च राघवाः ॥ 29 ॥

रघोस्तु पुत्रस्तेजस्वी प्रवृद्धः पुरुषादकः ।

कल्माषपाद स्सौदास इत्येवं प्रथितो भुवि ॥ 30 ॥

कल्माषपादपुत्रोऽभूच्छङ्खणस्त्विति विश्रुतः ।

यस्तु तद्वीर्यमासाद्य सहसैन्यो व्यनीनशत् ॥ 31 ॥

शङ्खणस्य च पुत्रोऽभूच्छूर श्रीमान्सुदर्शनः ।

सुदर्शनस्याग्निवर्णः अग्निवर्णस्य शीघ्रगः ॥ 32 ॥

शीघ्रगस्य मरुः पुत्रो मरोः पुत्रः प्रशुश्रुवः ।

प्रशुश्रुवस्य पुत्रोभूदम्बरीषो महाद्युतिः ॥ 33 ॥

अम्बरीषस्य पुत्रोभून्नहुषः सत्यविक्रमः ।

नहुषस्य च नाभागः पुत्रः परमधार्मिकः ॥ 34 ॥

अजश्च सुव्रतश्चैव नाभागस्य सुतावुभौ ।

अजस्यैव च धर्मात्मा राजा दशरथस्सुतः ॥ 35 ॥

तस्य ज्येष्ठोऽसि दायादो राम इत्यभिविश्रुतः ।

तद्गृहाण स्वकं राज्यमवेक्षस्व जनं नृप ॥ 36 ॥

इक्ष्वाकूणां हि सर्वेषां राजा भवति पूर्वजः ।

पूर्वजे नापरः पुत्रो ज्येष्ठो राज्येऽभिषिच्यते ॥ 37 ॥

स राघवाणां कुलधर्ममात्मनः सनातनं नाद्य विहन्तुमर्हसि ।

प्रभूतरत्नामनुशाधि मेदिनीं प्रभूतराष्ट्रां पितृवन्महायशः ॥ 38 ॥

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये अयोध्याकाण्डे दशाधिकशततमस्सर्गः ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe ayodhyākāṇḍam |

atha daśādhikaśatatamassargaḥ |

kruddhamājñāya rāmaṃ tu vasiṣṭhaḥ pratyuvāca ha |

jābālirapi jānīte lokasyāsya gatāgatim || 1 ||

nivartayitukāmastu tvāmetadvākyamabravīt |

imāṃ lokasamutpattiṃ lokanātha nibodha me || 2 ||

sarvaṃ salilamevāsītpṛthivī yatra nirmitā |

tataḥ samabhavadbrahmā svayambhūrdaivataiḥ saha || 3 ||

sa varāhastato bhūtvā projjahāra vasundharām |

asṛjacca jagatsarvaṃ saha putraiḥ kṛtātmabhiḥ || 4 ||

ākāśaprabhavo brahmā śāśvato nitya avyayaḥ |

tasmānmarīciḥ sañjajñe marīceḥ kaśyapaḥ sutaḥ || 5 ||

vivasvānkāśyapāt jajñe manurvaivasvataḥ svayam |

sa tu prajāpatiḥ pūrvamikṣvākustu manoḥ sutaḥ || 6 ||

yasyeyaṃ prathamaṃ dattā samṛddhā manunā mahī |

tamikṣvākumayodhyāyāṃ rājānaṃ viddhi pūrvakam || 7 ||

ikṣvākostu suta śrīmānkukṣireveti viśrutaḥ |

kukṣerathātmajo vīro vikukṣirudapadyata || 8 ||

vikukṣestu mahātejā bāṇaḥ putra pratāpavān |

bāṇasya tu mahābāhuranaraṇyo mahātapāḥ || 9 ||

nānāvṛṣṭirbabhūvāsminnadurbhikṣaṃ satāṃ vare |

anaraṇye mahārāje taskaro nāpi kaścana || 10 ||

anaraṇyānmahābāhuḥ pṛthu rājā babhūva ha |

tasmātpṛthomehārājastriśaṅkurudapadyata || 11 ||

sa satyavacanād vīraḥ saśarīro divaṃ gataḥ |

triśaṅkorabhavatsūnurdundhumāro mahāyaśāḥ || 12 ||

dundhumārānmahātejā yuvanāśvo vyajāyata |

yuvanāśvasuta śśrīmānmāndhātā samapadyata || 13 ||

māndhātusta mahātejāḥ susandhirudapadyata |

susandherapi putrau dvau dhruvasandhiḥ prasenajit || 14 ||

yaśasvī dhruvasandhestu bharato ripusūdanaḥ |

yuvanāśvasuta śśrīmānmāndhātā samapadyata || 15 ||

māndhātusta mahātejā ssusandhirudapadyata |

susandherapi putrau dvau dhruvasandhiḥ prasenajit || 16 ||

yaśasvī dhruvasandhestu bharato ripusūdanaḥ |

bharatāttu mahābāhorasito nāma jāyata || 17 ||

yasyaite pratirājāna udapadyanta śatravaḥ |

haihayāstālajaṅghāśca śūrāśca śaśibindavaḥ || 18 ||

tāṃstu sarvānprativyūhya yuddhe rājā pravāsitaḥ |

sa ca śailavare ramye babhūvābhirato muniḥ || 19 ||

dve cāsya bhārye garbhiṇyau babhūvaturiti śrutiḥ |

ekā garbhavināśāya sapatnyai garalaṃ dadau || 20 ||

bhārgavaścyavano nāma himavantamupāśritaḥ |

tamṛṣiṃ samupāgamya kālindī tvabhyavādayat || 21 ||

sa tāmabhyavadadvipro varepsuṃ putrajanmani |

putraste bhavitā devi mahātmā lokaviśrutaḥ || 22 ||

dhārmikaśca suśīlaśca vaṃśakartā'risūdanaḥ |

kṛtvā pradakṣiṇaṃ hṛṣṭā munintamanumānya ca || 23 ||

padmapatrasamānākṣaṃ padmagarbhasamaprabham |

tataḥ sā gṛhamāgamya devī putraṃ vyajāyata || 24 ||

sapatnyā tu garastasyai datto garbhajighāṃsayā |

gareṇa saha tenaiva jāta ssa sagaro'bhavat || 25 ||

sa rājā sagaro nāma yaḥ samudramakhānayat |

iṣṭvā parvaṇi vegena trāsayana imāḥ prajāḥ || 26 ||

asamañjastu putro'bhūtsagarasyeti na śśrutam |

jīvanneva sa pitrā tu nirastaḥ pāpakarmakṛt || 27 ||

aṃśumāniti putro'bhūdasamañjasya vīryavān |

dilīpoṃśumataḥ putro dilīpasya bhagīrathaḥ || 28 ||

bhagīrathātkakutsthastu kākutsthā yena viśrutāḥ |

kakutsthasya ca putro'bhūdraghuryena ca rāghavāḥ || 29 ||

raghostu putrastejasvī pravṛddhaḥ puruṣādakaḥ |

kalmāṣapāda ssaudāsa ityevaṃ prathito bhuvi || 30 ||

kalmāṣapādaputro'bhūcchaṅkhaṇastviti viśrutaḥ |

yastu tadvīryamāsādya sahasainyo vyanīnaśat || 31 ||

śaṅkhaṇasya ca putro'bhūcchūra śrīmānsudarśanaḥ |

sudarśanasyāgnivarṇaḥ agnivarṇasya śīghragaḥ || 32 ||

śīghragasya maruḥ putro maroḥ putraḥ praśuśruvaḥ |

praśuśruvasya putrobhūdambarīṣo mahādyutiḥ || 33 ||

ambarīṣasya putrobhūnnahuṣaḥ satyavikramaḥ |

nahuṣasya ca nābhāgaḥ putraḥ paramadhārmikaḥ || 34 ||

ajaśca suvrataścaiva nābhāgasya sutāvubhau |

ajasyaiva ca dharmātmā rājā daśarathassutaḥ || 35 ||

tasya jyeṣṭho'si dāyādo rāma ityabhiviśrutaḥ |

tadgṛhāṇa svakaṃ rājyamavekṣasva janaṃ nṛpa || 36 ||

ikṣvākūṇāṃ hi sarveṣāṃ rājā bhavati pūrvajaḥ |

pūrvaje nāparaḥ putro jyeṣṭho rājye'bhiṣicyate || 37 ||

sa rāghavāṇāṃ kuladharmamātmanaḥ sanātanaṃ nādya vihantumarhasi |

prabhūtaratnāmanuśādhi medinīṃ prabhūtarāṣṭrāṃ pitṛvanmahāyaśaḥ || 38 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye ayodhyākāṇḍe daśādhikaśatatamassargaḥ ||