Ashtavakra Gita Tritiyo'dhyayah

ॐ

अष्टावक्र गीता तृतीयोऽध्यायः

Gita Devanagari

अष्टावक्र उवाच ॥

अविनाशिनमात्मानमेकं विज्ञाय तत्त्वतः ।

तवात्मज्ञानस्य धीरस्य कथमर्थार्जने रतिः ॥ 3-1॥

आत्माज्ञानादहो प्रीतिर्विषयभ्रमगोचरे ।

शुक्तेरज्ञानतो लोभो यथा रजतविभ्रमे ॥ 3-2॥

विश्वं स्फुरति यत्रेदं तरङ्गा इव सागरे ।

सोऽहमस्मीति विज्ञाय किं दीन इव धावसि ॥ 3-3॥

श्रुत्वापि शुद्धचैतन्य आत्मानमतिसुन्दरम् ।

उपस्थेऽत्यन्तसंसक्तो मालिन्यमधिगच्छति ॥ 3-4॥

सर्वभूतेषु चात्मानं सर्वभूतानि चात्मनि ।

मुनेर्जानत आश्चर्यं ममत्वमनुवर्तते ॥ 3-5॥

आस्थितः परमाद्वैतं मोक्षार्थेऽपि व्यवस्थितः ।

आश्चर्यं कामवशगो विकलः केलिशिक्षया ॥ 3-6॥

उद्भूतं ज्ञानदुर्मित्रमवधार्यातिदुर्बलः ।

आश्चर्यं काममाकाङ्क्षेत् कालमन्तमनुश्रितः ॥ 3-7॥

इहामुत्र विरक्तस्य नित्यानित्यविवेकिनः ।

आश्चर्यं मोक्षकामस्य मोक्षाद् एव विभीषिका ॥ 3-8॥

धीरस्तु भोज्यमानोऽपि पीड्यमानोऽपि सर्वदा ।

आत्मानं केवलं पश्यन् न तुष्यति न कुप्यति ॥ 3-9॥

चेष्टमानं शरीरं स्वं पश्यत्यन्यशरीरवत् ।

संस्तवे चापि निन्दायां कथं क्षुभ्येत् महाशयः ॥ 3-10॥

मायामात्रमिदं विश्वं पश्यन् विगतकौतुकः ।

अपि सन्निहिते मृत्यौ कथं त्रस्यति धीरधीः ॥ 3-11॥

निःस्पृहं मानसं यस्य नैराश्येऽपि महात्मनः ।

तस्यात्मज्ञानतृप्तस्य तुलना केन जायते ॥ 3-12॥

स्वभावाद् एव जानानो दृश्यमेतन्न किञ्चन ।

इदं ग्राह्यमिदं त्याज्यं स किं पश्यति धीरधीः ॥ 3-13॥

अन्तस्त्यक्तकषायस्य निर्द्वन्द्वस्य निराशिषः ।

यदृच्छयागतो भोगो न दुःखाय न तुष्टये ॥ 3-14॥

Roman (IAST) Transliteration

aṣṭāvakra uvāca ||

avināśinamātmānamekaṃ vijñāya tattvataḥ |

tavātmajñānasya dhīrasya kathamarthārjane ratiḥ || 3-1||

ātmājñānādaho prītirviṣayabhramagocare |

śukterajñānato lobho yathā rajatavibhrame || 3-2||

viśvaṃ sphurati yatredaṃ taraṅgā iva sāgare |

so'hamasmīti vijñāya kiṃ dīna iva dhāvasi || 3-3||

śrutvāpi śuddhacaitanya ātmānamatisundaram |

upasthe'tyantasaṃsakto mālinyamadhigacchati || 3-4||

sarvabhūteṣu cātmānaṃ sarvabhūtāni cātmani |

munerjānata āścaryaṃ mamatvamanuvartate || 3-5||

āsthitaḥ paramādvaitaṃ mokṣārthe'pi vyavasthitaḥ |

āścaryaṃ kāmavaśago vikalaḥ keliśikṣayā || 3-6||

udbhūtaṃ jñānadurmitramavadhāryātidurbalaḥ |

āścaryaṃ kāmamākāṅkṣet kālamantamanuśritaḥ || 3-7||

ihāmutra viraktasya nityānityavivekinaḥ |

āścaryaṃ mokṣakāmasya mokṣād eva vibhīṣikā || 3-8||

dhīrastu bhojyamāno'pi pīḍyamāno'pi sarvadā |

ātmānaṃ kevalaṃ paśyan na tuṣyati na kupyati || 3-9||

ceṣṭamānaṃ śarīraṃ svaṃ paśyatyanyaśarīravat |

saṃstave cāpi nindāyāṃ kathaṃ kṣubhyet mahāśayaḥ || 3-10||

māyāmātramidaṃ viśvaṃ paśyan vigatakautukaḥ |

api sannihite mṛtyau kathaṃ trasyati dhīradhīḥ || 3-11||

niḥspṛhaṃ mānasaṃ yasya nairāśye'pi mahātmanaḥ |

tasyātmajñānatṛptasya tulanā kena jāyate || 3-12||

svabhāvād eva jānāno dṛśyametanna kiñcana |

idaṃ grāhyamidaṃ tyājyaṃ sa kiṃ paśyati dhīradhīḥ || 3-13||

antastyaktakaṣāyasya nirdvandvasya nirāśiṣaḥ |

yadṛcchayāgato bhogo na duḥkhāya na tuṣṭaye || 3-14||