Ashtavakra Gita Panchadasho'dhyayah

ॐ

अष्टावक्र गीता पञ्चदशोऽध्यायः

Gita Devanagari

अष्टावक्र उवाच ॥

यथातथोपदेशेन कृतार्थः सत्त्वबुद्धिमान् ।

आजीवमपि जिज्ञासुः परस्तत्र विमुह्यति ॥ 15-1॥

मोक्षो विषयवैरस्यं बन्धो वैषयिको रसः ।

एतावदेव विज्ञानं यथेच्छसि तथा कुरु ॥ 15-2॥

वाग्मिप्राज्ञामहोद्योगं जनं मूकजडालसम् ।

करोति तत्त्वबोधोऽयमतस्त्यक्तो बुभुक्षभिः ॥ 15-3॥

न त्वं देहो न ते देहो भोक्ता कर्ता न वा भवान् ।

चिद्रूपोऽसि सदा साक्षी निरपेक्षः सुखं चर ॥ 15-4॥

रागद्वेषौ मनोधर्मौ न मनस्ते कदाचन ।

निर्विकल्पोऽसि बोधात्मा निर्विकारः सुखं चर ॥ 15-5॥

सर्वभूतेषु चात्मानं सर्वभूतानि चात्मनि ।

विज्ञाय निरहङ्कारो निर्ममस्त्वं सुखी भव ॥ 15-6॥

विश्वं स्फुरति यत्रेदं तरङ्गा इव सागरे ।

तत्त्वमेव न सन्देहश्चिन्मूर्ते विज्वरो भव ॥ 15-7॥

श्रद्धस्व तात श्रद्धस्व नात्र मोहं कुरुष्व भोः ।

ज्ञानस्वरूपो भगवानात्मा त्वं प्रकृतेः परः ॥ 15-8॥

गुणैः संवेष्टितो देहस्तिष्ठत्यायाति याति च ।

आत्मा न गन्ता नागन्ता किमेनमनुशोचसि ॥ 15-9॥

देहस्तिष्ठतु कल्पान्तं गच्छत्वद्यैव वा पुनः ।

क्व वृद्धिः क्व च वा हानिस्तव चिन्मात्ररूपिणः ॥ 15-10॥

त्वय्यनन्तमहाम्भोधौ विश्ववीचिः स्वभावतः ।

उदेतु वास्तमायातु न ते वृद्धिर्न वा क्षतिः ॥ 15-11॥

तात चिन्मात्ररूपोऽसि न ते भिन्नमिदं जगत् ।

अतः कस्य कथं कुत्र हेयोपादेयकल्पना ॥ 15-12॥

एकस्मिन्नव्यये शान्ते चिदाकाशेऽमले त्वयि ।

कुतो जन्म कुतो कर्म कुतोऽहङ्कार एव च ॥ 15-13॥

यत्त्वं पश्यसि तत्रैकस्त्वमेव प्रतिभाससे ।

किं पृथक् भासते स्वर्णात् कटकाङ्गदनूपुरम् ॥ 15-14॥

अयं सोऽहमयं नाहं विभागमिति सन्त्यज ।

सर्वमात्मेति निश्चित्य निःसङ्कल्पः सुखी भव ॥ 15-15॥

तवैवाज्ञानतो विश्वं त्वमेकः परमार्थतः ।

त्वत्तोऽन्यो नास्ति संसारी नासंसारी च कश्चन ॥ 15-16॥

भ्रान्तिमात्रमिदं विश्वं न किञ्चिदिति निश्चयी ।

निर्वासनः स्फूर्तिमात्रो न किञ्चिदिव शाम्यति ॥ 15-17॥

एक एव भवाम्भोधावासीदस्ति भविष्यति ।

न ते बन्धोऽस्ति मोक्षो वा कृतकृत्यः सुखं चर ॥ 15-18॥

मा सङ्कल्पविकल्पाभ्यां चित्तं क्षोभय चिन्मय ।

उपशाम्य सुखं तिष्ठ स्वात्मन्यानन्दविग्रहे ॥ 15-19॥

त्यजैव ध्यानं सर्वत्र मा किञ्चिद् हृदि धारय ।

आत्मा त्वं मुक्त एवासि किं विमृश्य करिष्यसि ॥ 15-20॥

Roman (IAST) Transliteration

aṣṭāvakra uvāca ||

yathātathopadeśena kṛtārthaḥ sattvabuddhimān |

ājīvamapi jijñāsuḥ parastatra vimuhyati || 15-1||

mokṣo viṣayavairasyaṃ bandho vaiṣayiko rasaḥ |

etāvadeva vijñānaṃ yathecchasi tathā kuru || 15-2||

vāgmiprājñāmahodyogaṃ janaṃ mūkajaḍālasam |

karoti tattvabodho'yamatastyakto bubhukṣabhiḥ || 15-3||

na tvaṃ deho na te deho bhoktā kartā na vā bhavān |

cidrūpo'si sadā sākṣī nirapekṣaḥ sukhaṃ cara || 15-4||

rāgadveṣau manodharmau na manaste kadācana |

nirvikalpo'si bodhātmā nirvikāraḥ sukhaṃ cara || 15-5||

sarvabhūteṣu cātmānaṃ sarvabhūtāni cātmani |

vijñāya nirahaṅkāro nirmamastvaṃ sukhī bhava || 15-6||

viśvaṃ sphurati yatredaṃ taraṅgā iva sāgare |

tattvameva na sandehaścinmūrte vijvaro bhava || 15-7||

śraddhasva tāta śraddhasva nātra mohaṃ kuruṣva bhoḥ |

jñānasvarūpo bhagavānātmā tvaṃ prakṛteḥ paraḥ || 15-8||

guṇaiḥ saṃveṣṭito dehastiṣṭhatyāyāti yāti ca |

ātmā na gantā nāgantā kimenamanuśocasi || 15-9||

dehastiṣṭhatu kalpāntaṃ gacchatvadyaiva vā punaḥ |

kva vṛddhiḥ kva ca vā hānistava cinmātrarūpiṇaḥ || 15-10||

tvayyanantamahāmbhodhau viśvavīciḥ svabhāvataḥ |

udetu vāstamāyātu na te vṛddhirna vā kṣatiḥ || 15-11||

tāta cinmātrarūpo'si na te bhinnamidaṃ jagat |

ataḥ kasya kathaṃ kutra heyopādeyakalpanā || 15-12||

ekasminnavyaye śānte cidākāśe'male tvayi |

kuto janma kuto karma kuto'haṅkāra eva ca || 15-13||

yattvaṃ paśyasi tatraikastvameva pratibhāsase |

kiṃ pṛthak bhāsate svarṇāt kaṭakāṅgadanūpuram || 15-14||

ayaṃ so'hamayaṃ nāhaṃ vibhāgamiti santyaja |

sarvamātmeti niścitya niḥsaṅkalpaḥ sukhī bhava || 15-15||

tavaivājñānato viśvaṃ tvamekaḥ paramārthataḥ |

tvatto'nyo nāsti saṃsārī nāsaṃsārī ca kaścana || 15-16||

bhrāntimātramidaṃ viśvaṃ na kiñciditi niścayī |

nirvāsanaḥ sphūrtimātro na kiñcidiva śāmyati || 15-17||

eka eva bhavāmbhodhāvāsīdasti bhaviṣyati |

na te bandho'sti mokṣo vā kṛtakṛtyaḥ sukhaṃ cara || 15-18||

mā saṅkalpavikalpābhyāṃ cittaṃ kṣobhaya cinmaya |

upaśāmya sukhaṃ tiṣṭha svātmanyānandavigrahe || 15-19||

tyajaiva dhyānaṃ sarvatra mā kiñcid hṛdi dhāraya |

ātmā tvaṃ mukta evāsi kiṃ vimṛśya kariṣyasi || 15-20||