2.5 Ayodhyakanda - Panchama Sargah

ॐ

2.5 अयोध्याकाण्ड - पञ्चम सर्गः

Valmiki Devanagari

श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे अयोध्याकाण्डम् ।

अथ पञ्चमस्सर्गः ।

सन्दिश्य रामं नृपति श्श्वोभाविन्यभिषेचने ।

पुरोहितं समाहूय वशिष्ठमिदमब्रवीत् ॥ 1 ॥

गच्छोपवासं काकुत्स्थं कारयाद्य तपोधन ।

श्रीयशोराज्यलाभाय वध्वा सह यतव्रतम् ॥ 2 ॥

तथेति च स राजानमुक्त्वा वेदविदां वरः ।

स्वयं वसिष्ठो भगवान्ययौ रामनिवेशनम् ॥ 3 ॥

उपवासयितुं रामं मन्त्रवन्मन्त्रकोविदः ।

ब्राह्मं रथवरं युक्तमास्थाय सुदृढव्रतः ॥ 4 ॥

स रामभवनं प्राप्य पाण्डुराभ्रघनप्रभम् ।

तिस्रः कक्ष्या रथेनैव विवेशमुनिसत्तमः ॥ 5 ॥

तमागतमृषिं रामस्त्वरन्निव ससम्भ्रमः ।

मानयिष्यन्समानार्हं निश्चक्राम निवेशनात् ॥ 6 ॥

अभ्येत्य त्वरमाणश्च रथाभ्याशं मनीषिणः ।

ततोऽवतारयामास परिगृह्य रथात्स्वयम् ॥ 7 ॥

स चैनं प्रश्रितं दृष्ट्वा सम्भाष्याभिप्रसाद्य च ।

प्रियार्हं हर्षयन्राममित्युवाच पुरोहितः ॥ 8 ॥

प्रसन्नस्ते पिता राम यौवराज्यमवाप्स्यसि ।

उपवासं भवानद्य करोतु सह सीतया ॥ 9 ॥

प्रातस्त्वामभिषेक्ता हि यौवराज्ये नराधिपः ।

पिता दशरथः प्रीत्या ययातिं नहुषो यथा ॥ 10 ॥

इत्युक्त्वा स तदा राममुपवासं यतव्रतम् ।

मन्त्रवत्कारयामास वैदेह्या सहितं मुनिः ॥ 11 ॥

ततो यथावद्रामेण स राज्ञो गुरुरर्चितः ।

अभ्यनुज्ञाप्य काकुत्स्थं ययौ रामनिवेशनात् ॥ 12 ॥

सुहृद्भिस्तत्र रामोऽपि सहासीनः प्रियंवदैः ।

सभाजितो विवेशाऽथ ताननुज्ञाप्य सर्वशः ॥ 13 ॥

हृष्टनारीनरयुतं रामवेश्म तदा बभौ ।

यथा मत्तद्विजगणं प्रफुल्लनलिनं सरः ॥ 14 ॥

स राजभवनप्रख्यात्तस्माद्रामनिवेशानात् ।

निर्गत्य ददृशे मार्गं वसिष्ठो जनसंवृतम् ॥ 15 ॥

बृन्दबृन्दैरयोध्यायां राजमार्गास्समन्ततः ।

बभूवुरभिसम्बाधाः कुतूहलजनैर्वृताः ॥ 16 ॥

जनबृन्दोर्मिसङ्घर्षहर्षस्वनवतस्तदा ।

बभूव राजमार्गस्य सागरस्येव निस्वनः ॥ 17 ॥

सिक्तसम्मृष्टरथ्या हि तदहर्वनमालिनी ।

आसीदयोध्यानगरी समुच्छ्रितगृहध्वजा ॥ 18 ॥

तदा ह्ययोध्यानिलयः सस्त्रीबालाबलो जनः ।

रामाभिषेकमाकाङ्क्षन्नाकाङ्क्षदुदयं रवेः ॥ 19 ॥

प्रजालङ्कारभूतं च जनस्यानन्दवर्धनम् ।

उत्सुकोऽभूज्जनो द्रष्टुं तमयोध्यामहोत्सवम् ॥ 20 ॥

एवं तज्जनसम्बाधं राजमार्गं पुरोहितः ।

व्यूहन्निव जनौघं तं शनै राजकुलं ययौ ॥ 21 ॥

सिताभ्रशिखरप्रख्यं प्रासादमधिरुह्य सः ।

समीयाय नरेन्द्रेण शक्रेणेव बृहस्पतिः ॥ 22 ॥

तमागतमभिप्रेक्ष्य हित्वा राजासनं नृपः ।

पप्रच्छ स च तस्मै तत्कृतमित्यभ्यवेदयत् ॥ 23 ॥

चैव तदा तुल्यं सहासीनास्सभासदः ।

आसनेभ्यस्समुत्तस्थुः पूजयन्तः पुरोहितम् ॥ 24 ॥

गुरुणा त्वभ्यनुज्ञातो मनुजौघं विसृज्य तम् ।

विवेशान्तः पुरं राजा सिंहो गिरिगुहामिव ॥ 25 ॥

तदग्य्रवेषप्रमदाजनाकुलं महेन्द्रवेश्मप्रतिमं निवेशनम् ।

विदीपयंश्चारु विवेश पार्थिव श्शशीव तारागणसङ्कुलं नभः ॥ 26 ॥

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये अयोध्याकाण्डे पञ्चमस्सर्गः ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe ayodhyākāṇḍam |

atha pañcamassargaḥ |

sandiśya rāmaṃ nṛpati śśvobhāvinyabhiṣecane |

purohitaṃ samāhūya vaśiṣṭhamidamabravīt || 1 ||

gacchopavāsaṃ kākutsthaṃ kārayādya tapodhana |

śrīyaśorājyalābhāya vadhvā saha yatavratam || 2 ||

tatheti ca sa rājānamuktvā vedavidāṃ varaḥ |

svayaṃ vasiṣṭho bhagavānyayau rāmaniveśanam || 3 ||

upavāsayituṃ rāmaṃ mantravanmantrakovidaḥ |

brāhmaṃ rathavaraṃ yuktamāsthāya sudṛḍhavrataḥ || 4 ||

sa rāmabhavanaṃ prāpya pāṇḍurābhraghanaprabham |

tisraḥ kakṣyā rathenaiva viveśamunisattamaḥ || 5 ||

tamāgatamṛṣiṃ rāmastvaranniva sasambhramaḥ |

mānayiṣyansamānārhaṃ niścakrāma niveśanāt || 6 ||

abhyetya tvaramāṇaśca rathābhyāśaṃ manīṣiṇaḥ |

tato'vatārayāmāsa parigṛhya rathātsvayam || 7 ||

sa cainaṃ praśritaṃ dṛṣṭvā sambhāṣyābhiprasādya ca |

priyārhaṃ harṣayanrāmamityuvāca purohitaḥ || 8 ||

prasannaste pitā rāma yauvarājyamavāpsyasi |

upavāsaṃ bhavānadya karotu saha sītayā || 9 ||

prātastvāmabhiṣektā hi yauvarājye narādhipaḥ |

pitā daśarathaḥ prītyā yayātiṃ nahuṣo yathā || 10 ||

ityuktvā sa tadā rāmamupavāsaṃ yatavratam |

mantravatkārayāmāsa vaidehyā sahitaṃ muniḥ || 11 ||

tato yathāvadrāmeṇa sa rājño gururarcitaḥ |

abhyanujñāpya kākutsthaṃ yayau rāmaniveśanāt || 12 ||

suhṛdbhistatra rāmo'pi sahāsīnaḥ priyaṃvadaiḥ |

sabhājito viveśā'tha tānanujñāpya sarvaśaḥ || 13 ||

hṛṣṭanārīnarayutaṃ rāmaveśma tadā babhau |

yathā mattadvijagaṇaṃ praphullanalinaṃ saraḥ || 14 ||

sa rājabhavanaprakhyāttasmādrāmaniveśānāt |

nirgatya dadṛśe mārgaṃ vasiṣṭho janasaṃvṛtam || 15 ||

bṛndabṛndairayodhyāyāṃ rājamārgāssamantataḥ |

babhūvurabhisambādhāḥ kutūhalajanairvṛtāḥ || 16 ||

janabṛndormisaṅgharṣaharṣasvanavatastadā |

babhūva rājamārgasya sāgarasyeva nisvanaḥ || 17 ||

siktasammṛṣṭarathyā hi tadaharvanamālinī |

āsīdayodhyānagarī samucchritagṛhadhvajā || 18 ||

tadā hyayodhyānilayaḥ sastrībālābalo janaḥ |

rāmābhiṣekamākāṅkṣannākāṅkṣadudayaṃ raveḥ || 19 ||

prajālaṅkārabhūtaṃ ca janasyānandavardhanam |

utsuko'bhūjjano draṣṭuṃ tamayodhyāmahotsavam || 20 ||

evaṃ tajjanasambādhaṃ rājamārgaṃ purohitaḥ |

vyūhanniva janaughaṃ taṃ śanai rājakulaṃ yayau || 21 ||

sitābhraśikharaprakhyaṃ prāsādamadhiruhya saḥ |

samīyāya narendreṇa śakreṇeva bṛhaspatiḥ || 22 ||

tamāgatamabhiprekṣya hitvā rājāsanaṃ nṛpaḥ |

papraccha sa ca tasmai tatkṛtamityabhyavedayat || 23 ||

caiva tadā tulyaṃ sahāsīnāssabhāsadaḥ |

āsanebhyassamuttasthuḥ pūjayantaḥ purohitam || 24 ||

guruṇā tvabhyanujñāto manujaughaṃ visṛjya tam |

viveśāntaḥ puraṃ rājā siṃho giriguhāmiva || 25 ||

tadagyraveṣapramadājanākulaṃ mahendraveśmapratimaṃ niveśanam |

vidīpayaṃścāru viveśa pārthiva śśaśīva tārāgaṇasaṅkulaṃ nabhaḥ || 26 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye ayodhyākāṇḍe pañcamassargaḥ ||