1.77 Balakanda - Saptasaptatitama Sargah

ॐ

1.77 बालकाण्ड - सप्तसप्ततितम सर्गः

Valmiki Devanagari

श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे बालकाण्डम् ।

अथ सप्तसप्ततितमस्सर्गः ।

गते रामे प्रशान्तात्मा रामो दाशरथिर्धनुः ।

वरुणायाप्रमेयाय ददौ हस्ते ससायकम् ॥ 1 ॥

अभिवाद्य ततो रामो वसिष्ठप्रमुखानृषीन् ।

पितरं विह्वलं दृष्ट्वा प्रोवाच रघुनन्दनः ॥ 2 ॥

जामदग्न्यो गतो रामः प्रयातु चतुरङ्गिणी ।

अयोध्याभिमुखी सेना त्वया नाथेन पालिता ॥ 3 ॥

सन्दिशस्व महाराज सेनां त्वच्छासने स्थिताम् ।

शासनं काङ्क्षते सेना चातकालिर्जलं यथा ॥ 4 ॥

रामस्य वचनं श्रुत्वा राजा दशरथ स्सुतम् ।

बाहुभ्यां सम्परिष्वज्य मूर्ध्नि चाघ्राय राघवम् ॥ 5 ॥

गतो राम इति श्रुत्वा हृष्टः प्रमुदितो नृपः ।

पुनर्जातं तदा मेने पुत्रमात्मानमेव च ॥ 6 ॥

चोदयामास तां सेनां जगामाशु ततः पुरीम् ।

पताकाध्वजिनीं रम्यां तूर्योद्घुष्टनिनादिताम् ॥ 7 ॥

सिक्तराज पथां रम्यां प्रकीर्णकुसुमोत्कराम् ।

राजप्रवेशसुमुखैः पौरैर्मङ्गलवादिभिः ॥ 8 ॥

सम्पूर्णां प्राविशद्राजा जनौघैस्समलङ्कृताम् ।

पौरैः प्रत्युद्गतो दूरं द्विजैश्च पुरवासिभिः ।

पुत्रैरनुगत श्श्रीमान् श्रीमद्भिश्च महायशाः ॥ 9 ॥

प्रविवेश गृहं राजा हिमवत्सदृशं पुनः ।

ननन्द सजनो राजा गृहे कामै स्सुपूजितः ॥ 10 ॥

कौसल्या च सुमित्रा च कैकेयी च सुमध्यमा ।

वधूप्रतिग्रहे युक्ता याश्चान्या राजयोषितः ॥ 11 ॥

ततस्सीतां महाभागामूर्मिलां च यशस्विनीम् ।

कुशध्वजसुते चोभे जगृहुर्नृपपत्नयः ॥ 12 ॥

मङ्गलालम्भनैश्चापि शोभिताः क्षौमवाससः ।

देवतायतनान्याशु सर्वास्ताः प्रत्यपूजयन् ॥ 13 ॥

अभिवाद्याभिवाद्यांश्च सर्वा राजसुतास्तदा ।

स्वं स्वं गृहमथासाद्य कुबेरभवनोपमम् ॥ 14 ॥

गोभिर्धनैश्च धान्यैश्च तर्पयित्वा द्विजोत्तमान् ।

रेमिरे मुदिताः सर्वा भर्तृभिः सहिता रहः ॥ 15 ॥

कुमाराश्च महात्मानो वीर्येणाप्रतिमा भुवि ।

कृतदाराः कृतास्त्राश्च सधनाः ससुहृज्जनाः ॥ 16 ॥

शुश्रूषमाणाः पितरं वर्तयन्ति नरर्षभाः ।

कस्यचित्त्वथ कालस्य राजा दशरथः सुतम् ॥ 17 ॥

भरतं कैकयीपुत्र मब्रवीद्रघुनन्दनः ।

अयं केकयराजस्य पुत्रो वसति पुत्रक ॥ 18 ॥

त्वां नेतुमागतो वीर युधाजिन्मातुलस्तव ।

प्रार्थितस्तेन धर्मज्ञ मिधिलायामहं तथा ॥ 19 ॥

ऋषिमध्ये तु तस्य त्वं प्रीतिं कर्तुमिहार्हसि ।

श्रुत्वा दशरथस्यैतद्भरतः कैकयीसुतः ॥ 20 ॥

अभिवाद्य गुरुं रामं परिष्वज्य च लक्ष्मणम् ।

गमनायाभिचक्राम शत्रुघ्नसहितस्तदा ॥ 21 ॥

आपृच्छ्य पितरं शूरो रामं चाक्लिष्टकारिणम् ।

मातृश्चापि नरश्रेष्ठ श्शत्रुघ्नसहितो ययौ ॥ 22 ॥

गते तु भरते रामो लक्ष्मणश्च महाबलः ।

पितरं देवसंङ्काशं पूजयामासतुस्तदा ॥ 23 ॥

पितुराज्ञां पुरस्कृत्य पौरकार्याणि सर्वशः ।

चकार रामो धर्मात्मा प्रियाणि च हितानि च ॥ 24 ॥

मातृभ्यो मातृकार्याणि कृत्वा परमयन्त्रितः ।

गुरूणां गुरुकार्याणि काले कालेऽन्ववैक्षत ॥ 25 ॥

एवं दशरथः प्रीतो ब्राह्मणा नैगमास्तथा ।

रामस्य शीलवृत्तेन सर्वे विषयवासिनः ॥ 26 ॥

तेषामतियशा लोके राम स्सत्यपराक्रमः ।

स्वयम्भूरिव भूतानां बभूव गुणवत्तरः ॥ 27 ॥

रामस्तु सीतया सार्धं विजहार बहूनृतून् ।

मनस्स्वी तद्गतस्तस्याः नित्यं हृदि समर्पितः ॥ 28 ॥

प्रिया तु सीता रामस्य दाराः पितृकृता इति ।

गुणाद्रूपगुणाच्चापि प्रीतिर्भूयोऽभ्यवर्धत ॥ 29 ॥

तस्याश्च भर्ता द्विगुणं हृदये परिवर्तते ।

अन्तर्जातमपि व्यक्तमाख्याति हृदयं हृदा ॥ 30 ॥

तस्य भूयो विशेषेण मैथिली जनकात्मजा ।

देवताभि स्समा रूपे सीता श्रीरिव रूपिणी ॥ 31 ॥

तया स राजर्षिसुतोऽभिरामया समेयिवानुत्तमराजकन्यया ।

अतीव राम श्शुशुभेऽभिरामया ।

विभु श्श्रिया विष्णुरिवामरेश्वरः ॥ 32 ॥

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये बालकाण्डे सप्तसप्ततितमस्सर्गः ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe bālakāṇḍam |

atha saptasaptatitamassargaḥ |

gate rāme praśāntātmā rāmo dāśarathirdhanuḥ |

varuṇāyāprameyāya dadau haste sasāyakam || 1 ||

abhivādya tato rāmo vasiṣṭhapramukhānṛṣīn |

pitaraṃ vihvalaṃ dṛṣṭvā provāca raghunandanaḥ || 2 ||

jāmadagnyo gato rāmaḥ prayātu caturaṅgiṇī |

ayodhyābhimukhī senā tvayā nāthena pālitā || 3 ||

sandiśasva mahārāja senāṃ tvacchāsane sthitām |

śāsanaṃ kāṅkṣate senā cātakālirjalaṃ yathā || 4 ||

rāmasya vacanaṃ śrutvā rājā daśaratha ssutam |

bāhubhyāṃ sampariṣvajya mūrdhni cāghrāya rāghavam || 5 ||

gato rāma iti śrutvā hṛṣṭaḥ pramudito nṛpaḥ |

punarjātaṃ tadā mene putramātmānameva ca || 6 ||

codayāmāsa tāṃ senāṃ jagāmāśu tataḥ purīm |

patākādhvajinīṃ ramyāṃ tūryodghuṣṭanināditām || 7 ||

siktarāja pathāṃ ramyāṃ prakīrṇakusumotkarām |

rājapraveśasumukhaiḥ paurairmaṅgalavādibhiḥ || 8 ||

sampūrṇāṃ prāviśadrājā janaughaissamalaṅkṛtām |

pauraiḥ pratyudgato dūraṃ dvijaiśca puravāsibhiḥ |

putrairanugata śśrīmān śrīmadbhiśca mahāyaśāḥ || 9 ||

praviveśa gṛhaṃ rājā himavatsadṛśaṃ punaḥ |

nananda sajano rājā gṛhe kāmai ssupūjitaḥ || 10 ||

kausalyā ca sumitrā ca kaikeyī ca sumadhyamā |

vadhūpratigrahe yuktā yāścānyā rājayoṣitaḥ || 11 ||

tatassītāṃ mahābhāgāmūrmilāṃ ca yaśasvinīm |

kuśadhvajasute cobhe jagṛhurnṛpapatnayaḥ || 12 ||

maṅgalālambhanaiścāpi śobhitāḥ kṣaumavāsasaḥ |

devatāyatanānyāśu sarvāstāḥ pratyapūjayan || 13 ||

abhivādyābhivādyāṃśca sarvā rājasutāstadā |

svaṃ svaṃ gṛhamathāsādya kuberabhavanopamam || 14 ||

gobhirdhanaiśca dhānyaiśca tarpayitvā dvijottamān |

remire muditāḥ sarvā bhartṛbhiḥ sahitā rahaḥ || 15 ||

kumārāśca mahātmāno vīryeṇāpratimā bhuvi |

kṛtadārāḥ kṛtāstrāśca sadhanāḥ sasuhṛjjanāḥ || 16 ||

śuśrūṣamāṇāḥ pitaraṃ vartayanti nararṣabhāḥ |

kasyacittvatha kālasya rājā daśarathaḥ sutam || 17 ||

bharataṃ kaikayīputra mabravīdraghunandanaḥ |

ayaṃ kekayarājasya putro vasati putraka || 18 ||

tvāṃ netumāgato vīra yudhājinmātulastava |

prārthitastena dharmajña midhilāyāmahaṃ tathā || 19 ||

ṛṣimadhye tu tasya tvaṃ prītiṃ kartumihārhasi |

śrutvā daśarathasyaitadbharataḥ kaikayīsutaḥ || 20 ||

abhivādya guruṃ rāmaṃ pariṣvajya ca lakṣmaṇam |

gamanāyābhicakrāma śatrughnasahitastadā || 21 ||

āpṛcchya pitaraṃ śūro rāmaṃ cākliṣṭakāriṇam |

mātṛścāpi naraśreṣṭha śśatrughnasahito yayau || 22 ||

gate tu bharate rāmo lakṣmaṇaśca mahābalaḥ |

pitaraṃ devasaṃṅkāśaṃ pūjayāmāsatustadā || 23 ||

piturājñāṃ puraskṛtya paurakāryāṇi sarvaśaḥ |

cakāra rāmo dharmātmā priyāṇi ca hitāni ca || 24 ||

mātṛbhyo mātṛkāryāṇi kṛtvā paramayantritaḥ |

gurūṇāṃ gurukāryāṇi kāle kāle'nvavaikṣata || 25 ||

evaṃ daśarathaḥ prīto brāhmaṇā naigamāstathā |

rāmasya śīlavṛttena sarve viṣayavāsinaḥ || 26 ||

teṣāmatiyaśā loke rāma ssatyaparākramaḥ |

svayambhūriva bhūtānāṃ babhūva guṇavattaraḥ || 27 ||

rāmastu sītayā sārdhaṃ vijahāra bahūnṛtūn |

manassvī tadgatastasyāḥ nityaṃ hṛdi samarpitaḥ || 28 ||

priyā tu sītā rāmasya dārāḥ pitṛkṛtā iti |

guṇādrūpaguṇāccāpi prītirbhūyo'bhyavardhata || 29 ||

tasyāśca bhartā dviguṇaṃ hṛdaye parivartate |

antarjātamapi vyaktamākhyāti hṛdayaṃ hṛdā || 30 ||

tasya bhūyo viśeṣeṇa maithilī janakātmajā |

devatābhi ssamā rūpe sītā śrīriva rūpiṇī || 31 ||

tayā sa rājarṣisuto'bhirāmayā sameyivānuttamarājakanyayā |

atīva rāma śśuśubhe'bhirāmayā |

vibhu śśriyā viṣṇurivāmareśvaraḥ || 32 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye bālakāṇḍe saptasaptatitamassargaḥ ||