1.72 Balakanda - Dvisaptatitama Sargah

ॐ

1.72 बालकाण्ड - द्विसप्ततितम सर्गः

Valmiki Devanagari

श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे बालकाण्डम् ।

अथ द्विसप्ततितमस्सर्गः ।

तमुक्तवन्तं वैदेहं विश्वामित्रो महामुनिः ।

उवाच वचनं वीरं वसिष्ठसहितो नृपम् ॥ 1 ॥

अचिन्त्यान्यप्रमेयानि कुलानि नरपुङ्गव ।

इक्ष्वाकूणां विदेहानां नैषां तुल्योऽस्ति कश्चन ॥ 2 ॥

सदृशो धर्मसम्बन्धः सदृशो रूपसम्पदा ।

रामलक्ष्मणयो राजन् सीता चोर्मिलया सह ॥ 3 ॥

वक्तव्यं च नरश्रेष्ठ श्रूयतां वचनं मम ।

भ्राता यवीयान् धर्मज्ञ एष राजा कुशध्वजः ॥ 4 ॥

अस्य धर्मात्मनो राजन् रूपेणाप्रतिमं भुवि ।

सुताद्वयं नरश्रेष्ठ पत्न्यर्थं वरयामहे ॥ 5 ॥

भरतस्य कुमारस्य शत्रुघ्नस्य च धीमतः ।

वरयामस्सुते राजन् तयोरर्थे महात्मनोः ॥ 6 ॥

पुत्रा दशरथस्येमे रूपयौवनशालिनः ।

लोकपालोपमास्सर्वे देवतुल्यपराक्रमाः ॥ 7 ॥

उभयोरपि राजेन्द्र सम्बन्धेनानुबध्यताम् ।

इक्ष्वाकोः कुलमव्यग्रं भवतःपुण्यकर्मणः ॥ 8 ॥

विश्वामित्रवच श्शृत्वा वसिष्ठस्य मते तदा ।

जनकः प्राञ्जलिर्वाक्यमुवाच मुनिपुङ्गवौ ॥ 9 ॥

कुलं धन्यमिदं मन्ये येषां नो मुनिपुङ्गवौ ।

सदृशं कुलसम्बन्धं यदाज्ञापयथः स्वयम् ॥ 10 ॥

एवं भवतु भद्रं वः कुशध्वजसुते इमे ।

पत्न्यौ भजेतां सहितौ शत्रुघ्नभरतावुभौ ॥ 11 ॥

एकाह्ना राजपुत्रीणां चतसृणां महामुने ।

पाणीन् गृह्णन्तु चत्वारो राजपुत्रा महाबलाः ॥ 12 ॥

उत्तरे दिवसे ब्रह्मन् फल्गुनीभ्यां मनीषिणः ।

वैवाहिकं प्रशंसन्ति भगो यत्र प्रजापतिः ॥ 13 ॥

एवमुक्त्वा वचस्सौम्यं प्रत्युत्थाय कृताञ्जलिः ।

उभौ मुनिवरौ राजा जनको वाक्यमब्रवीत् ॥ 14 ॥

परो धर्मः कृतो मह्यं शिष्योऽस्मिभवतो सदा ।

इमान्यासनमुख्यानि आसातां मुनिपुङ्गवौ ॥ 15 ॥

यथा दशरथस्येयं तथाऽयोध्या पुरी मम ।

प्रभुत्वे नास्ति सन्देहो यथार्हं कर्तुमर्हथ ॥ 16 ॥

तथा ब्रुवति वैदेहे जनके रघुनन्दनः ।

राजा दशरथो हृष्टः प्रत्युवाच महीपतिम् ॥ 17 ॥

युवामसङ्ख्येयगुणौ भ्रातरौ मिथिलेश्वरौ ।

ऋषयो राजसङ्घाश्च भवद्भ्यामभिपूजिताः ॥ 18 ॥

स्वस्ति प्राप्नुहि भद्रं ते गमिष्यामि स्वमालयम् ।

श्राद्धकर्माणि सर्वाणि विधास्यामीति चाब्रवीत् ॥ 19 ॥

तमापृष्ट्वा नरपतिं राजा दशरथस्तदा ।

मुनीन्द्रौ तौ पुरस्कृत्य जगामाशु महायशाः ॥ 20 ॥

स गत्वा निलयं राजा श्राद्धं कृत्वा विधानतः ।

प्रभाते काल्यमुत्थाय चक्रे गोदानमुत्तमम् ॥ 21 ॥

गवां शतसहस्राणि ब्राह्मणेभ्यो नराधिपः ।

एकैकशो ददौ राजा पुत्रानुद्दिश्य धर्मतः ॥ 22 ॥

सुवर्णश्रुङ्गा स्सम्पन्ना स्सवत्साः कांस्यदोहनाः ।

गवां शतसहस्राणि चत्वारि पुरुषर्षभः ॥ 23 ॥

वित्तमन्यच्च सुबहुद्विजेभ्यो रघुनन्दनः ।

ददौ गोदानमुद्दिश्य पुत्राणां पुत्रवत्सलः ॥ 24 ॥

स सुतैः कृतगोदानैर्वृतस्तु नृपतिस्तदा ।

लोकपालैरिवाभाति वृतः स्सौम्यः प्रजापतिः ॥ 25 ॥

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये बालकाण्डे द्विसप्ततितमस्सर्गः ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe bālakāṇḍam |

atha dvisaptatitamassargaḥ |

tamuktavantaṃ vaidehaṃ viśvāmitro mahāmuniḥ |

uvāca vacanaṃ vīraṃ vasiṣṭhasahito nṛpam || 1 ||

acintyānyaprameyāni kulāni narapuṅgava |

ikṣvākūṇāṃ videhānāṃ naiṣāṃ tulyo'sti kaścana || 2 ||

sadṛśo dharmasambandhaḥ sadṛśo rūpasampadā |

rāmalakṣmaṇayo rājan sītā cormilayā saha || 3 ||

vaktavyaṃ ca naraśreṣṭha śrūyatāṃ vacanaṃ mama |

bhrātā yavīyān dharmajña eṣa rājā kuśadhvajaḥ || 4 ||

asya dharmātmano rājan rūpeṇāpratimaṃ bhuvi |

sutādvayaṃ naraśreṣṭha patnyarthaṃ varayāmahe || 5 ||

bharatasya kumārasya śatrughnasya ca dhīmataḥ |

varayāmassute rājan tayorarthe mahātmanoḥ || 6 ||

putrā daśarathasyeme rūpayauvanaśālinaḥ |

lokapālopamāssarve devatulyaparākramāḥ || 7 ||

ubhayorapi rājendra sambandhenānubadhyatām |

ikṣvākoḥ kulamavyagraṃ bhavataḥpuṇyakarmaṇaḥ || 8 ||

viśvāmitravaca śśṛtvā vasiṣṭhasya mate tadā |

janakaḥ prāñjalirvākyamuvāca munipuṅgavau || 9 ||

kulaṃ dhanyamidaṃ manye yeṣāṃ no munipuṅgavau |

sadṛśaṃ kulasambandhaṃ yadājñāpayathaḥ svayam || 10 ||

evaṃ bhavatu bhadraṃ vaḥ kuśadhvajasute ime |

patnyau bhajetāṃ sahitau śatrughnabharatāvubhau || 11 ||

ekāhnā rājaputrīṇāṃ catasṛṇāṃ mahāmune |

pāṇīn gṛhṇantu catvāro rājaputrā mahābalāḥ || 12 ||

uttare divase brahman phalgunībhyāṃ manīṣiṇaḥ |

vaivāhikaṃ praśaṃsanti bhago yatra prajāpatiḥ || 13 ||

evamuktvā vacassaumyaṃ pratyutthāya kṛtāñjaliḥ |

ubhau munivarau rājā janako vākyamabravīt || 14 ||

paro dharmaḥ kṛto mahyaṃ śiṣyo'smibhavato sadā |

imānyāsanamukhyāni āsātāṃ munipuṅgavau || 15 ||

yathā daśarathasyeyaṃ tathā'yodhyā purī mama |

prabhutve nāsti sandeho yathārhaṃ kartumarhatha || 16 ||

tathā bruvati vaidehe janake raghunandanaḥ |

rājā daśaratho hṛṣṭaḥ pratyuvāca mahīpatim || 17 ||

yuvāmasaṅkhyeyaguṇau bhrātarau mithileśvarau |

ṛṣayo rājasaṅghāśca bhavadbhyāmabhipūjitāḥ || 18 ||

svasti prāpnuhi bhadraṃ te gamiṣyāmi svamālayam |

śrāddhakarmāṇi sarvāṇi vidhāsyāmīti cābravīt || 19 ||

tamāpṛṣṭvā narapatiṃ rājā daśarathastadā |

munīndrau tau puraskṛtya jagāmāśu mahāyaśāḥ || 20 ||

sa gatvā nilayaṃ rājā śrāddhaṃ kṛtvā vidhānataḥ |

prabhāte kālyamutthāya cakre godānamuttamam || 21 ||

gavāṃ śatasahasrāṇi brāhmaṇebhyo narādhipaḥ |

ekaikaśo dadau rājā putrānuddiśya dharmataḥ || 22 ||

suvarṇaśruṅgā ssampannā ssavatsāḥ kāṃsyadohanāḥ |

gavāṃ śatasahasrāṇi catvāri puruṣarṣabhaḥ || 23 ||

vittamanyacca subahudvijebhyo raghunandanaḥ |

dadau godānamuddiśya putrāṇāṃ putravatsalaḥ || 24 ||

sa sutaiḥ kṛtagodānairvṛtastu nṛpatistadā |

lokapālairivābhāti vṛtaḥ ssaumyaḥ prajāpatiḥ || 25 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye bālakāṇḍe dvisaptatitamassargaḥ ||