1.52 Balakanda - Dvipanchasha Sargah

ॐ

1.52 बालकाण्ड - द्विपञ्चाश सर्गः

Valmiki Devanagari

श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे बालकाण्डम् ।

अथ द्विपञ्चाशस्सर्गः ।

स दृष्ट्वा परमप्रीतो विश्वामित्रो महाबलः ।

प्रणतो विनयाद्वीरो वसिष्ठं जपतां वरम् ॥ 1 ॥

स्वागतं तव चेत्युक्तो वसिष्ठेन महात्मना ।

आसनं चास्य भगवान् वसिष्ठो व्यादिदेश ह ॥ 2 ॥

उपविष्टाय च तदा विश्वामित्राय धीमते ।

यथान्यायं मुनिवरः फलमूलमुपाहरत् ॥ 3 ॥

प्रतिगृह्य तु तां पूजां वसिष्ठाद्राजसत्तमः ।

तपोग्निहोत्रशिष्येषु कुशलं पर्यपृच्छत ॥ 4 ॥

विश्वामित्रो महातेजा वनस्पतिगणे तथा ।

सर्वत्र कुशलं चाह वसिष्ठो राजसत्तमम् ॥ 5 ॥

सुखोपविष्टं राजानं विश्वामित्रं महातपाः ।

पप्रच्छ जपतां श्रेष्ठो वसिष्ठो ब्रह्मणस्सुतः ॥ 6 ॥

कच्चित्ते कुशलं राजन् कच्चिद्धर्मेण रञ्जयन् ।

प्रजाः पालयसे वीर राजवृत्तेन धार्मिक ॥ 7 ॥

कच्चित्ते सम्भृता भृत्याः कच्चित्तिष्ठन्ति शासने ।

कच्चित्ते विजितास्सर्वे रिपवो रिपुसूदन ॥ 8 ॥

कच्चिद्बलेषु कोशेषु मित्रेषु च परन्तप ।

कुशलं ते नरव्याघ्र पुत्रपौत्रे तवानघ ॥ 9 ॥

सर्वत्र कुशलं राजा वसिष्ठं प्रत्युदाहरत् ।

विश्वामित्रो महातेजा वसिष्ठं विनयान्वितः ॥ 10 ॥

कृत्वोभौ सुचिरं कालं धर्मिष्ठौ ताः कथाः शुभाः ।

मुदा परमया युक्तौ प्रीयेतां तौ परस्परम् ॥ 11 ॥

ततो वसिष्ठो भगवान् कथाऽन्ते रघुनन्दन ।

विश्वामित्रमिदं वाक्यमुवाच प्रहसन्निव ॥ 12 ॥

आतिथ्यं कर्तुमिच्छामि बलस्यास्य महाबल ।

तव चैवाप्रमेयस्य यथार्हं सम्प्रतीच्छ मे ॥ 13 ॥

सत्क्रियां तु भवानेतां प्रतीच्छतु मयोद्यताम् ।

राजा त्वमतिथिश्रेष्ठः पूजनीयः प्रयत्नतः ॥ 14 ॥

एवमुक्तो वसिष्ठेन विश्वामित्रो महामतिः ।

कृतमित्यब्रवीद्राजा प्रियवाक्येन मे त्वया ॥ 15 ॥

फलमूलेन भगवन् विद्यते यत्तवाश्रमे ।

पाद्येनाचमनीयेन भगवद्दर्शनेन च ॥ 16 ॥

सर्वथा च महाप्राज्ञ पूजार्हेण सुपूजितः ।

गमिष्यामि नमस्तेऽस्तु मैत्रेणेक्षस्व चक्षुषा ॥ 17 ॥

एवं ब्रुवन्तं राजानं वसिष्ठःपुनरेव हि ।

न्यमन्त्रयत धर्मात्मा पुनःपुनरुदारधीः ॥ 18 ॥

बाढमित्येव गाधेयो वसिष्ठं प्रत्युवाच ह ।

यथा प्रियं भगवतस्तथाऽस्तु मुनिपुङ्गव ॥ 19 ॥

एवमुक्तो महातेजा वसिष्ठो जपतां वरः ।

आजुहाव ततः प्रीतः कल्माषीं धूतकल्मषः ॥ 20 ॥

एह्येहि शबले क्षिप्रं श्रृणु चापि वचो मम ।

सबलस्यास्य राजर्षेःकर्तुं व्यवसितोऽस्म्यहम् ॥ 21 ॥

भोजनेन महार्हेण सत्कारं संविधत्स्व मे ।

यस्य यस्य यथाकामं षड्रसेष्वभिपूजितम् ।

तत्सर्वं कामधुक्क्षिप्रमभिवर्ष कृते मम ॥ 22 ॥

रसेनान्नेन पानेन लेह्यचोष्येण संयुतम् ।

अन्नानां निचयं सर्वं सृजस्व शबले त्वर ॥ 23 ॥

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये बालकाण्डे द्विपञ्चाशस्सर्गः ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe bālakāṇḍam |

atha dvipañcāśassargaḥ |

sa dṛṣṭvā paramaprīto viśvāmitro mahābalaḥ |

praṇato vinayādvīro vasiṣṭhaṃ japatāṃ varam || 1 ||

svāgataṃ tava cetyukto vasiṣṭhena mahātmanā |

āsanaṃ cāsya bhagavān vasiṣṭho vyādideśa ha || 2 ||

upaviṣṭāya ca tadā viśvāmitrāya dhīmate |

yathānyāyaṃ munivaraḥ phalamūlamupāharat || 3 ||

pratigṛhya tu tāṃ pūjāṃ vasiṣṭhādrājasattamaḥ |

tapognihotraśiṣyeṣu kuśalaṃ paryapṛcchata || 4 ||

viśvāmitro mahātejā vanaspatigaṇe tathā |

sarvatra kuśalaṃ cāha vasiṣṭho rājasattamam || 5 ||

sukhopaviṣṭaṃ rājānaṃ viśvāmitraṃ mahātapāḥ |

papraccha japatāṃ śreṣṭho vasiṣṭho brahmaṇassutaḥ || 6 ||

kaccitte kuśalaṃ rājan kacciddharmeṇa rañjayan |

prajāḥ pālayase vīra rājavṛttena dhārmika || 7 ||

kaccitte sambhṛtā bhṛtyāḥ kaccittiṣṭhanti śāsane |

kaccitte vijitāssarve ripavo ripusūdana || 8 ||

kaccidbaleṣu kośeṣu mitreṣu ca parantapa |

kuśalaṃ te naravyāghra putrapautre tavānagha || 9 ||

sarvatra kuśalaṃ rājā vasiṣṭhaṃ pratyudāharat |

viśvāmitro mahātejā vasiṣṭhaṃ vinayānvitaḥ || 10 ||

kṛtvobhau suciraṃ kālaṃ dharmiṣṭhau tāḥ kathāḥ śubhāḥ |

mudā paramayā yuktau prīyetāṃ tau parasparam || 11 ||

tato vasiṣṭho bhagavān kathā'nte raghunandana |

viśvāmitramidaṃ vākyamuvāca prahasanniva || 12 ||

ātithyaṃ kartumicchāmi balasyāsya mahābala |

tava caivāprameyasya yathārhaṃ sampratīccha me || 13 ||

satkriyāṃ tu bhavānetāṃ pratīcchatu mayodyatām |

rājā tvamatithiśreṣṭhaḥ pūjanīyaḥ prayatnataḥ || 14 ||

evamukto vasiṣṭhena viśvāmitro mahāmatiḥ |

kṛtamityabravīdrājā priyavākyena me tvayā || 15 ||

phalamūlena bhagavan vidyate yattavāśrame |

pādyenācamanīyena bhagavaddarśanena ca || 16 ||

sarvathā ca mahāprājña pūjārheṇa supūjitaḥ |

gamiṣyāmi namaste'stu maitreṇekṣasva cakṣuṣā || 17 ||

evaṃ bruvantaṃ rājānaṃ vasiṣṭhaḥpunareva hi |

nyamantrayata dharmātmā punaḥpunarudāradhīḥ || 18 ||

bāḍhamityeva gādheyo vasiṣṭhaṃ pratyuvāca ha |

yathā priyaṃ bhagavatastathā'stu munipuṅgava || 19 ||

evamukto mahātejā vasiṣṭho japatāṃ varaḥ |

ājuhāva tataḥ prītaḥ kalmāṣīṃ dhūtakalmaṣaḥ || 20 ||

ehyehi śabale kṣipraṃ śrṛṇu cāpi vaco mama |

sabalasyāsya rājarṣeḥkartuṃ vyavasito'smyaham || 21 ||

bhojanena mahārheṇa satkāraṃ saṃvidhatsva me |

yasya yasya yathākāmaṃ ṣaḍraseṣvabhipūjitam |

tatsarvaṃ kāmadhukkṣipramabhivarṣa kṛte mama || 22 ||

rasenānnena pānena lehyacoṣyeṇa saṃyutam |

annānāṃ nicayaṃ sarvaṃ sṛjasva śabale tvara || 23 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye bālakāṇḍe dvipañcāśassargaḥ ||