1.50 Balakanda - Panchasha Sargah

ॐ

1.50 बालकाण्ड - पञ्चाश सर्गः

Valmiki Devanagari

श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे बालकाण्डम् ।

अथ पञ्चाशस्सर्गः ।

ततः प्रागुत्तरां गत्वा रामस्सौमित्रिणा सह ।

विश्वामित्रं पुरस्कृत्य यज्ञवाटमुपागमत् ॥ 1 ॥

रामस्तु मुनिशार्दूलमुवाच सहलक्ष्मणः ।

साध्वी यज्ञसमृद्धिर्हि जनकस्य महात्मनः ॥ 2 ॥

बहूनीह सहस्राणि नानादेशनिवासिनाम् ।

ब्राह्मणानां महाभाग वेदाध्ययनशालिनाम् ॥ 3 ॥

ऋषिवाटाश्च दृश्यन्ते शकटीशतसङ्कुलाः ।

देशो विधीयतां ब्रह्मन् यत्र वत्स्यामहे वयम् ॥ 4 ॥

रामस्य वचनं श्रुत्वा विश्वामित्रो महामुनिः ।

निवेशमकरोद्देशे विविक्ते सलिलायुते ॥ 5 ॥

विश्वामित्रमनुप्राप्तं श्रुत्वा स नृपतिस्तदा ।

शतानन्दं पुरस्कृत्य पुरोहितमनिन्दितम् ॥ 6 ॥

प्रत्युज्जगाम सहसा विनयेन समन्वितः ।

ऋत्विजोऽपि महात्मानस्त्वर्घ्यमादाय सत्वरम् ॥ 7 ॥

विश्वामित्राय धर्मेण ददुर्मन्न्त्रपुरस्कृतम् ।

प्रतिगृह्य च तां पूजां जनकस्य महात्मनः ॥ 8 ॥

पप्रच्छ कुशलं राज्ञो यज्ञस्य च निरामयम् ।

स तांश्चापि मुनीन् पृष्ट्वा सोपाध्यायपुरोधसः ॥ 9 ॥

यथान्यायं ततस्सर्वैस्समागच्छत्प्रहृष्टवत् ।

अथ राजा मुनिश्रेष्ठं कृताञ्जलिरभाषत ॥ 10 ॥

आसने भगवानास्तां सहैभिर्मुनिपुङ्गवैः ।

जनकस्य वचश्श्रुत्वा निषसाद महामुनिः ॥ 11 ॥

पुरोधा ऋत्विजश्चैव राजा च सह मन्त्रिभिः ।

आसनेषु यथान्यायमुपविष्टान् समन्ततः ॥ 12 ॥

दृष्ट्वा स नृपतिस्तत्र विश्वामित्रमथाब्रवीत् ।

अद्य यज्ञसमृध्दिर्मे सफला दैवतैः कृता ॥ 13 ॥

अद्य यज्ञफलं प्राप्तं भगवद्दर्शनान्मया ।

धन्योऽस्म्यनुगृहीतोऽस्मि यस्य मे मुनिपुङ्गव ॥ 14 ॥

यज्ञोपसदनं ब्रह्मन् प्राप्तोऽसि मुनिभिः सह ।

द्वादशाहं तु ब्रह्मर्षे शेषमाहुर्मनीषिणः ॥ 15 ॥

ततो भागार्थिनो देवान् द्रष्टुमर्हसि कौशिक ।

इत्युक्त्वा मुनिशार्दूलं प्रहृष्टवदनस्तदा ॥ 16 ॥

पुनस्तं परिपप्रच्छ प्राञ्जलिः प्रणतो नृपः ।

इमौ कुमारौ भद्रं ते देवतुल्यपराक्रमौ ॥ 17 ॥

गजसिंहगती वीरौ शार्दूलवृषभोपमौ ।

पद्मपत्रविशालाक्षौ खड्गतूणीधनुर्धरौ ॥ 18 ॥

अश्विनाविव रूपेण समुपस्थितयौवनौ ।

यदृच्छयैव गां प्राप्तौ देवलोकादिवामरौ ॥ 19 ॥

कथं पद्भ्यामिह प्राप्तौ किमर्थं कस्य वा मुने ।

वरायुधधरौ वीरौ कस्य पुत्रौ महामुने ॥ 20 ॥

भूषयन्ताविमं देशं चन्द्रसूर्याविवाम्बरम् ।

परस्परस्य सदृशौ प्रमाणेङ्गितचेष्टितैः ॥ 21 ॥

काकपक्षधरौ वीरौ श्रोतुमिच्छामि तत्त्वतः ।

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा जनकस्य महात्मनः ॥ 22 ॥

न्यवेदयन्महात्मानौ पुत्रौ दशरथस्य तौ ।

सिद्धाश्रमनिवासं च राक्षसानां वधं तथा ॥ 23 ॥

तच्चागमनमव्यग्रं विशालायाश्च दर्शनम् ।

अहल्यादर्शनं चैव गौतमेन समागमम् ॥ 24 ॥

महाधनुषि जिज्ञासां कर्तुमागमनं तथा ।

एतत्सर्वं महातेजा जनकाय महात्मने ॥ 25 ॥

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये बालकाण्डे पञ्चाशस्सर्गः ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe bālakāṇḍam |

atha pañcāśassargaḥ |

tataḥ prāguttarāṃ gatvā rāmassaumitriṇā saha |

viśvāmitraṃ puraskṛtya yajñavāṭamupāgamat || 1 ||

rāmastu muniśārdūlamuvāca sahalakṣmaṇaḥ |

sādhvī yajñasamṛddhirhi janakasya mahātmanaḥ || 2 ||

bahūnīha sahasrāṇi nānādeśanivāsinām |

brāhmaṇānāṃ mahābhāga vedādhyayanaśālinām || 3 ||

ṛṣivāṭāśca dṛśyante śakaṭīśatasaṅkulāḥ |

deśo vidhīyatāṃ brahman yatra vatsyāmahe vayam || 4 ||

rāmasya vacanaṃ śrutvā viśvāmitro mahāmuniḥ |

niveśamakaroddeśe vivikte salilāyute || 5 ||

viśvāmitramanuprāptaṃ śrutvā sa nṛpatistadā |

śatānandaṃ puraskṛtya purohitamaninditam || 6 ||

pratyujjagāma sahasā vinayena samanvitaḥ |

ṛtvijo'pi mahātmānastvarghyamādāya satvaram || 7 ||

viśvāmitrāya dharmeṇa dadurmanntrapuraskṛtam |

pratigṛhya ca tāṃ pūjāṃ janakasya mahātmanaḥ || 8 ||

papraccha kuśalaṃ rājño yajñasya ca nirāmayam |

sa tāṃścāpi munīn pṛṣṭvā sopādhyāyapurodhasaḥ || 9 ||

yathānyāyaṃ tatassarvaissamāgacchatprahṛṣṭavat |

atha rājā muniśreṣṭhaṃ kṛtāñjalirabhāṣata || 10 ||

āsane bhagavānāstāṃ sahaibhirmunipuṅgavaiḥ |

janakasya vacaśśrutvā niṣasāda mahāmuniḥ || 11 ||

purodhā ṛtvijaścaiva rājā ca saha mantribhiḥ |

āsaneṣu yathānyāyamupaviṣṭān samantataḥ || 12 ||

dṛṣṭvā sa nṛpatistatra viśvāmitramathābravīt |

adya yajñasamṛdhdirme saphalā daivataiḥ kṛtā || 13 ||

adya yajñaphalaṃ prāptaṃ bhagavaddarśanānmayā |

dhanyo'smyanugṛhīto'smi yasya me munipuṅgava || 14 ||

yajñopasadanaṃ brahman prāpto'si munibhiḥ saha |

dvādaśāhaṃ tu brahmarṣe śeṣamāhurmanīṣiṇaḥ || 15 ||

tato bhāgārthino devān draṣṭumarhasi kauśika |

ityuktvā muniśārdūlaṃ prahṛṣṭavadanastadā || 16 ||

punastaṃ paripapraccha prāñjaliḥ praṇato nṛpaḥ |

imau kumārau bhadraṃ te devatulyaparākramau || 17 ||

gajasiṃhagatī vīrau śārdūlavṛṣabhopamau |

padmapatraviśālākṣau khaḍgatūṇīdhanurdharau || 18 ||

aśvināviva rūpeṇa samupasthitayauvanau |

yadṛcchayaiva gāṃ prāptau devalokādivāmarau || 19 ||

kathaṃ padbhyāmiha prāptau kimarthaṃ kasya vā mune |

varāyudhadharau vīrau kasya putrau mahāmune || 20 ||

bhūṣayantāvimaṃ deśaṃ candrasūryāvivāmbaram |

parasparasya sadṛśau pramāṇeṅgitaceṣṭitaiḥ || 21 ||

kākapakṣadharau vīrau śrotumicchāmi tattvataḥ |

tasya tadvacanaṃ śrutvā janakasya mahātmanaḥ || 22 ||

nyavedayanmahātmānau putrau daśarathasya tau |

siddhāśramanivāsaṃ ca rākṣasānāṃ vadhaṃ tathā || 23 ||

taccāgamanamavyagraṃ viśālāyāśca darśanam |

ahalyādarśanaṃ caiva gautamena samāgamam || 24 ||

mahādhanuṣi jijñāsāṃ kartumāgamanaṃ tathā |

etatsarvaṃ mahātejā janakāya mahātmane || 25 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye bālakāṇḍe pañcāśassargaḥ ||