1.32 Balakanda - Dvatrimsha Sargah

ॐ

1.32 बालकाण्ड - द्वात्रिंश सर्गः

Valmiki Devanagari

श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे बालकाण्डम् ।

अथ द्वात्रिंशस्सर्गः ।

ब्रह्मयोनिर्महानासीत् कुशो नाम महातपाः ।

अक्लिष्टव्रतधर्मज्ञः सज्जनप्रतिपूजकः ॥ 1 ॥

स महात्मा कुलीनायां युक्तायां सुगुणोल्बणान् ।

वैदर्भ्यां जनयामास चतुरस्सदृशान् सुतान् ॥ 2 ॥

कुशाम्बं कुशनाभं च अधूर्तरजसं वसुम् ।

दीप्तियुक्तान् महोत्साहान् क्षत्रधर्मचिकीर्षया ॥ 3 ॥

तानुवाच कुशः पुत्रान् धर्मिष्ठान् सत्यवादिनः ।

क्रियतां पालनं पुत्राः धर्मं प्राप्स्यथ पुष्कलम् ॥ 4 ॥

ऋषेस्तु वचनं श्रुत्वा चत्वारो लोकसम्मताः ।

निवेशं चक्रिरे सर्वे पुराणां नृवरास्तदा ॥ 5 ॥

कुशाम्बस्तु महातेजाः कौशाम्बीमकरोत्पुरीम् ।

कुशनाभस्तु धर्मात्मा पुरं चक्रे महोदयम् ॥ 6 ॥

अधूर्तरजसो राम धर्मारण्यं महीपतिः ।

चक्रे पुरवरं राजा वसुश्चक्रे गिरिव्रजम् ॥ 7 ॥

एषा वसुमती राम वसोस्तस्य महात्मनः ।

एते शैलवराः पञ्च प्रकाशन्ते समन्ततः ॥ 8 ॥

सुमागधी नदी रम्या मगधान् विश्रुताययौ ।

पञ्चानां शैलमुख्यानां मध्ये मालेव शोभते ॥ 9 ॥

सैषा हि मागधी राम वसोस्तस्य महात्मनः ।

पूर्वाभिचरिता राम सुक्षेत्रा सस्यमालिनी ॥ 10 ॥

कुशनाभस्तु राजर्षिः कन्याशतमनुत्तमम् ।

जनयामास धर्मात्मा घृताच्यां रघुनन्दन ॥ 11 ॥

तास्तु यौवनशालिन्यो रूपवत्य स्स्वलङ्कृताः ।

उद्यानभूमिमागम्य प्रावृषीव शतह्रदाः ॥ 12 ॥

गायन्त्यो नृत्यमानाश्च वादयन्त्यश्च सर्वशः ।

आमोदं परमं जग्मुर्वराभरणभूषिताः ॥ 13 ॥

अथ ताश्चारुसर्वाङ्ग्यो रूपेणाप्रतिमा भुवि ।

उद्यानभूमिमागम्य तारा इव घनान्तरे ॥ 14 ॥

तास्सर्वगुणसम्पन्ना रूपयौवनसंयुताः ।

दृष्ट्वा सर्वात्मको वायुरिदं वचनमब्रवीत् ॥ 15 ॥

अहं वः कामये सर्वा भार्या मम भविष्यथ ।

मानुषस्त्यज्यतां भावः दीर्घमायुरवाप्स्यथ ॥ 16 ॥

चलं हि यौवनं नित्यं मानुषेषु विशेषतः ।

अक्षय्यं यौवनं प्राप्ताः अमर्यश्च भविष्यथ ॥ 17 ॥

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा वायोरक्लिष्टकर्मणः ।

अपहास्य ततो वाक्यं कन्याशतमथाब्रवीत् ॥ 18 ॥

अन्तश्चरसि भूतानां सर्वेषां त्वं सुरोत्तम ।

प्रभावज्ञाः स्म ते सर्वाः किमस्मानवमन्यसे ॥ 19 ॥

कुशनाभसुतास्सर्वाः समर्थास्त्वां सुरोत्तम ।

स्थानाच्च्यावयितुं देवं रक्षामस्तु तपो वयम् ॥ 20 ॥

माभूत्स कालो दुर्मेधः पितरं सत्यवादिनम् ।

नावमन्यस्व धर्मेण स्वयं वरमुपास्महे ॥ 21 ॥

पिता हि प्रभुरस्माकं दैवतं परमं हि नः ।

यस्य नो दास्यति पिता स नो भर्ता भविष्यति ॥ 22 ॥

तासां तद्वचनं श्रुत्वा वायुः परमकोपनः ।

प्रविश्य सर्वगात्राणि बभञ्ज भगवान् प्रभुः ॥ 23 ॥

ताः कन्या वायुना भग्ना विविशुर्नृपतेर्गृहम् ।

प्रापतन् भुवि सम्भ्रान्तास्सलज्जा स्सास्रलोचनाः ॥ 24 ॥

स च ता दयिता दीनाः कन्याः परमशोभनाः ।

दृष्ट्वा भग्नास्तदा राजा सम्भ्रान्त इदमब्रवीत् ॥ 25 ॥

किमिदं कथ्यतां पुत्र्यः को धर्ममवमन्यते ।

कुब्जाः केन कृताः सर्वा वेष्टन्त्यो नाभिभाषथ ।

एवं राजा विनिश्श्वस्य समाधिं सन्दधे ततः ॥ 26 ॥

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये बालकाण्डे द्वात्रिंशस्सर्गः ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe bālakāṇḍam |

atha dvātriṃśassargaḥ |

brahmayonirmahānāsīt kuśo nāma mahātapāḥ |

akliṣṭavratadharmajñaḥ sajjanapratipūjakaḥ || 1 ||

sa mahātmā kulīnāyāṃ yuktāyāṃ suguṇolbaṇān |

vaidarbhyāṃ janayāmāsa caturassadṛśān sutān || 2 ||

kuśāmbaṃ kuśanābhaṃ ca adhūrtarajasaṃ vasum |

dīptiyuktān mahotsāhān kṣatradharmacikīrṣayā || 3 ||

tānuvāca kuśaḥ putrān dharmiṣṭhān satyavādinaḥ |

kriyatāṃ pālanaṃ putrāḥ dharmaṃ prāpsyatha puṣkalam || 4 ||

ṛṣestu vacanaṃ śrutvā catvāro lokasammatāḥ |

niveśaṃ cakrire sarve purāṇāṃ nṛvarāstadā || 5 ||

kuśāmbastu mahātejāḥ kauśāmbīmakarotpurīm |

kuśanābhastu dharmātmā puraṃ cakre mahodayam || 6 ||

adhūrtarajaso rāma dharmāraṇyaṃ mahīpatiḥ |

cakre puravaraṃ rājā vasuścakre girivrajam || 7 ||

eṣā vasumatī rāma vasostasya mahātmanaḥ |

ete śailavarāḥ pañca prakāśante samantataḥ || 8 ||

sumāgadhī nadī ramyā magadhān viśrutāyayau |

pañcānāṃ śailamukhyānāṃ madhye māleva śobhate || 9 ||

saiṣā hi māgadhī rāma vasostasya mahātmanaḥ |

pūrvābhicaritā rāma sukṣetrā sasyamālinī || 10 ||

kuśanābhastu rājarṣiḥ kanyāśatamanuttamam |

janayāmāsa dharmātmā ghṛtācyāṃ raghunandana || 11 ||

tāstu yauvanaśālinyo rūpavatya ssvalaṅkṛtāḥ |

udyānabhūmimāgamya prāvṛṣīva śatahradāḥ || 12 ||

gāyantyo nṛtyamānāśca vādayantyaśca sarvaśaḥ |

āmodaṃ paramaṃ jagmurvarābharaṇabhūṣitāḥ || 13 ||

atha tāścārusarvāṅgyo rūpeṇāpratimā bhuvi |

udyānabhūmimāgamya tārā iva ghanāntare || 14 ||

tāssarvaguṇasampannā rūpayauvanasaṃyutāḥ |

dṛṣṭvā sarvātmako vāyuridaṃ vacanamabravīt || 15 ||

ahaṃ vaḥ kāmaye sarvā bhāryā mama bhaviṣyatha |

mānuṣastyajyatāṃ bhāvaḥ dīrghamāyuravāpsyatha || 16 ||

calaṃ hi yauvanaṃ nityaṃ mānuṣeṣu viśeṣataḥ |

akṣayyaṃ yauvanaṃ prāptāḥ amaryaśca bhaviṣyatha || 17 ||

tasya tadvacanaṃ śrutvā vāyorakliṣṭakarmaṇaḥ |

apahāsya tato vākyaṃ kanyāśatamathābravīt || 18 ||

antaścarasi bhūtānāṃ sarveṣāṃ tvaṃ surottama |

prabhāvajñāḥ sma te sarvāḥ kimasmānavamanyase || 19 ||

kuśanābhasutāssarvāḥ samarthāstvāṃ surottama |

sthānāccyāvayituṃ devaṃ rakṣāmastu tapo vayam || 20 ||

mābhūtsa kālo durmedhaḥ pitaraṃ satyavādinam |

nāvamanyasva dharmeṇa svayaṃ varamupāsmahe || 21 ||

pitā hi prabhurasmākaṃ daivataṃ paramaṃ hi naḥ |

yasya no dāsyati pitā sa no bhartā bhaviṣyati || 22 ||

tāsāṃ tadvacanaṃ śrutvā vāyuḥ paramakopanaḥ |

praviśya sarvagātrāṇi babhañja bhagavān prabhuḥ || 23 ||

tāḥ kanyā vāyunā bhagnā viviśurnṛpatergṛham |

prāpatan bhuvi sambhrāntāssalajjā ssāsralocanāḥ || 24 ||

sa ca tā dayitā dīnāḥ kanyāḥ paramaśobhanāḥ |

dṛṣṭvā bhagnāstadā rājā sambhrānta idamabravīt || 25 ||

kimidaṃ kathyatāṃ putryaḥ ko dharmamavamanyate |

kubjāḥ kena kṛtāḥ sarvā veṣṭantyo nābhibhāṣatha |

evaṃ rājā viniśśvasya samādhiṃ sandadhe tataḥ || 26 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye bālakāṇḍe dvātriṃśassargaḥ ||