Uddhavagita - Prathamo'dhyayah

ॐ

उद्धवगीता - प्रथमोऽध्यायः

Gita Devanagari

श्रीराधाकृष्णाभ्यां नमः ।

श्रीमद्भागवतपुराणम् ।

एकादशः स्कन्धः । उद्धव गीता ।

अथ प्रथमोऽध्यायः ।

श्रीबादरायणिः उवाच ।

कृत्वा दैत्यवधं कृष्णः सरमः यदुभिः वृतः ।

भुवः अवतारवत् भारं जविष्ठन् जनयन् कलिम् ॥ 1॥

ये कोपिताः सुबहु पाण्डुसुताः सपत्नैः

दुर्द्यूतहेलनकचग्रहण आदिभिः तान् ।

कृत्वा निमित्तं इतर इतरतः समेतान्

हत्वा नृपान् निरहरत् क्षितिभारं ईशः ॥ 2॥

भूभारराजपृतना यदुभिः निरस्य

गुप्तैः स्वबाहुभिः अचिन्तयत् अप्रमेयः ।

मन्ये अवनेः ननु गतः अपि अगतं हि भारम्

यत् यादवं कुलं अहो हि अविषह्यं आस्ते ॥ 3॥

न एव अन्यतः परिभवः अस्य भवेत् कथञ्चित्

मत् संश्रयस्य विभव उन्नहन् अस्य नित्यम् ।

अन्तःकलिं यदुकुलस्य विध्हाय वेणुः

तम्बस्य वह्निं इव शान्तिं उपैमि धाम ॥ 4॥

एवं व्यवसितः राजन् सत्यसङ्कल्पः ईश्वरः ।

शापव्याजेन विप्राणां सञ्जह्वे स्वकुलं विभुः ॥ 5॥

स्वमूर्त्या लोकलावण्यनिर्मुक्त्या लोचनं नृणाम् ।

गीर्भिः ताः स्मरतां चित्तं पदैः तान् ईक्षतां क्रिया ॥ 6॥

आच्छिद्य कीर्तिं सुश्लोकां वितत्य हि अञ्जसा नु कौ ।

तमः अनया तरिष्यन्ति इति अगात् स्वं पदं ईश्वरः ॥ 7॥

राजा उवाच ।

ब्रह्मण्यानां वदान्यानां नित्यं वृद्धौपसेविनाम् ।

विप्रशापः कथं अभूत् वृष्णीनां कृष्णचेतसाम् ॥ 8॥

यत् निमित्तः सः वै शापः यादृशः द्विजसत्तम ।

कथं एकात्मनां भेदः एतत् सर्वं वदस्व मे ॥ 9॥

श्रीशुकः उवाच ।

बिभ्रत् वपुः सकलसुन्दरसन्निवेशम्

कर्माचरन् भुवि सुमङ्गलं आप्तकामः ।

आस्थाय धाम रममाणः उदारकीर्तिः

संहर्तुं ऐच्छत कुलं स्थितकृत्यशेषः ॥ 10॥

कर्माणि पुण्यनिवहानि सुमङ्गलानि

गायत् जगत् कलिमलापहराणि कृत्वा ।

काल आत्मना निवसता यदुदेवगेहे

पिण्डारकं समगमन् मुनयः निसृष्टाः ॥ 11॥

विश्वामित्रः असितः कण्वः दुर्वासाः भृगुः अङ्गिराः ।

कश्यपः वामदेवः अत्रिः वसिष्ठः नारद आदयः ॥ 12॥

क्रीडन्तः तान् उपव्रज्य कुमाराः यदुनन्दनाः ।

उपसङ्गृह्य पप्रच्छुः अविनीता विनीतवत् ॥ 13॥

ते वेषयित्वा स्त्रीवेषैः साम्बं जाम्बवतीसुतम् ।

एषा पृच्छति वः विप्राः अन्तर्वत् न्यसित ईक्षणा ॥ 14॥

प्रष्टुं विलज्जति साक्षात् प्रब्रूत अमोघदर्शनाः ।

प्रसोष्यन्ति पुत्रकामा किंस्वित् सञ्जनयिष्यति ॥ 15॥

एवं प्रलब्ध्वा मुनयः तान् ऊचुः कुपिता नृप ।

जनयिष्यति वः मन्दाः मुसलं कुलनाशनम् ॥ 16॥

तत् श‍ऋत्वा ते अतिसन्त्रस्ताः विमुच्य सहसोदरम् ।

साम्बस्य ददृशुः तस्मिन् मुसलं खलु अयस्मयम् ॥ 17॥

किं कृतं मन्दभाग्यैः किं वदिष्यन्ति नः जनाः ।

इति विह्वलिताः गेहान् आदाय मुसलं ययुः ॥ 18॥

तत् च उपनीय सदसि परिम्लानमुखश्रियः ।

राज्ञः आवेदयान् चक्रुः सर्वयादवसन्निधौ ॥ 19॥

श्रुत्वा अमोघं विप्रशापं दृष्ट्वा च मुसलं नृप ।

विस्मिताः भयसन्त्रस्ताः बभूवुः द्वारकौकसः ॥ 20॥

तत् चूर्णयित्वा मुसलं यदुराजः सः आहुकः ।

समुद्रसलिले प्रास्यत् लोहं च अस्य अवशेषितम् ॥ 21॥

कश्चित् मत्स्यः अग्रसीत् लोहं चूर्णानि तरलैः ततः ।

उह्यमानानि वेलायां लग्नानि आसन् किल ऐरिकाः ॥ 22॥

मत्स्यः गृहीतः मत्स्यघ्नैः जालेन अन्यैः सह अर्णवे ।

तस्य उदरगतं लोहं सः शल्ये लुब्धकः अकरोत् ॥ 23॥

भगवान् ज्ञातसर्वार्थः ईश्वरः अपि तदन्यथा ।

कर्तुं न ऐच्छत् विप्रशापं कालरूपी अन्वमोदत ॥ 24॥

इति श्रीमद्भागवते महापुराणे पारमहंस्यां

संहितायामेकादशस्कन्धे विप्रशापो नाम प्रथमोऽध्यायः ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīrādhākṛṣṇābhyāṃ namaḥ |

śrīmadbhāgavatapurāṇam |

ekādaśaḥ skandhaḥ | uddhava gītā |

atha prathamo'dhyāyaḥ |

śrībādarāyaṇiḥ uvāca |

kṛtvā daityavadhaṃ kṛṣṇaḥ saramaḥ yadubhiḥ vṛtaḥ |

bhuvaḥ avatāravat bhāraṃ javiṣṭhan janayan kalim || 1||

ye kopitāḥ subahu pāṇḍusutāḥ sapatnaiḥ

durdyūtahelanakacagrahaṇa ādibhiḥ tān |

kṛtvā nimittaṃ itara itarataḥ sametān

hatvā nṛpān niraharat kṣitibhāraṃ īśaḥ || 2||

bhūbhārarājapṛtanā yadubhiḥ nirasya

guptaiḥ svabāhubhiḥ acintayat aprameyaḥ |

manye avaneḥ nanu gataḥ api agataṃ hi bhāram

yat yādavaṃ kulaṃ aho hi aviṣahyaṃ āste || 3||

na eva anyataḥ paribhavaḥ asya bhavet kathañcit

mat saṃśrayasya vibhava unnahan asya nityam |

antaḥkaliṃ yadukulasya vidhhāya veṇuḥ

tambasya vahniṃ iva śāntiṃ upaimi dhāma || 4||

evaṃ vyavasitaḥ rājan satyasaṅkalpaḥ īśvaraḥ |

śāpavyājena viprāṇāṃ sañjahve svakulaṃ vibhuḥ || 5||

svamūrtyā lokalāvaṇyanirmuktyā locanaṃ nṛṇām |

gīrbhiḥ tāḥ smaratāṃ cittaṃ padaiḥ tān īkṣatāṃ kriyā || 6||

ācchidya kīrtiṃ suślokāṃ vitatya hi añjasā nu kau |

tamaḥ anayā tariṣyanti iti agāt svaṃ padaṃ īśvaraḥ || 7||

rājā uvāca |

brahmaṇyānāṃ vadānyānāṃ nityaṃ vṛddhaupasevinām |

vipraśāpaḥ kathaṃ abhūt vṛṣṇīnāṃ kṛṣṇacetasām || 8||

yat nimittaḥ saḥ vai śāpaḥ yādṛśaḥ dvijasattama |

kathaṃ ekātmanāṃ bhedaḥ etat sarvaṃ vadasva me || 9||

śrīśukaḥ uvāca |

bibhrat vapuḥ sakalasundarasanniveśam

karmācaran bhuvi sumaṅgalaṃ āptakāmaḥ |

āsthāya dhāma ramamāṇaḥ udārakīrtiḥ

saṃhartuṃ aicchata kulaṃ sthitakṛtyaśeṣaḥ || 10||

karmāṇi puṇyanivahāni sumaṅgalāni

gāyat jagat kalimalāpaharāṇi kṛtvā |

kāla ātmanā nivasatā yadudevagehe

piṇḍārakaṃ samagaman munayaḥ nisṛṣṭāḥ || 11||

viśvāmitraḥ asitaḥ kaṇvaḥ durvāsāḥ bhṛguḥ aṅgirāḥ |

kaśyapaḥ vāmadevaḥ atriḥ vasiṣṭhaḥ nārada ādayaḥ || 12||

krīḍantaḥ tān upavrajya kumārāḥ yadunandanāḥ |

upasaṅgṛhya papracchuḥ avinītā vinītavat || 13||

te veṣayitvā strīveṣaiḥ sāmbaṃ jāmbavatīsutam |

eṣā pṛcchati vaḥ viprāḥ antarvat nyasita īkṣaṇā || 14||

praṣṭuṃ vilajjati sākṣāt prabrūta amoghadarśanāḥ |

prasoṣyanti putrakāmā kiṃsvit sañjanayiṣyati || 15||

evaṃ pralabdhvā munayaḥ tān ūcuḥ kupitā nṛpa |

janayiṣyati vaḥ mandāḥ musalaṃ kulanāśanam || 16||

tat śa‍ṛtvā te atisantrastāḥ vimucya sahasodaram |

sāmbasya dadṛśuḥ tasmin musalaṃ khalu ayasmayam || 17||

kiṃ kṛtaṃ mandabhāgyaiḥ kiṃ vadiṣyanti naḥ janāḥ |

iti vihvalitāḥ gehān ādāya musalaṃ yayuḥ || 18||

tat ca upanīya sadasi parimlānamukhaśriyaḥ |

rājñaḥ āvedayān cakruḥ sarvayādavasannidhau || 19||

śrutvā amoghaṃ vipraśāpaṃ dṛṣṭvā ca musalaṃ nṛpa |

vismitāḥ bhayasantrastāḥ babhūvuḥ dvārakaukasaḥ || 20||

tat cūrṇayitvā musalaṃ yadurājaḥ saḥ āhukaḥ |

samudrasalile prāsyat lohaṃ ca asya avaśeṣitam || 21||

kaścit matsyaḥ agrasīt lohaṃ cūrṇāni taralaiḥ tataḥ |

uhyamānāni velāyāṃ lagnāni āsan kila airikāḥ || 22||

matsyaḥ gṛhītaḥ matsyaghnaiḥ jālena anyaiḥ saha arṇave |

tasya udaragataṃ lohaṃ saḥ śalye lubdhakaḥ akarot || 23||

bhagavān jñātasarvārthaḥ īśvaraḥ api tadanyathā |

kartuṃ na aicchat vipraśāpaṃ kālarūpī anvamodata || 24||

iti śrīmadbhāgavate mahāpurāṇe pāramahaṃsyāṃ

saṃhitāyāmekādaśaskandhe vipraśāpo nāma prathamo'dhyāyaḥ ||