|| śrī gaṇeśāya namaḥ ||
śrījānakīvallabho vijayate
śrī rāmacarita mānasa
prathama sopāna (bālakāṇḍa)
varṇānāmarthasaṅghānāṃ rasānāṃ chandasāmapi|
maṅgalānāṃ ca karttārau vande vāṇīvināyakau || 1 ||
bhavānīśaṅkarau vande śraddhāviśvāsarūpiṇau|
yābhyāṃ vinā na paśyanti siddhāḥsvāntaḥsthamīśvaram || 2 ||
vande bodhamayaṃ nityaṃ guruṃ śaṅkararūpiṇam|
yamāśrito hi vakro'pi candraḥ sarvatra vandyate || 3 ||
sītārāmaguṇagrāmapuṇyāraṇyavihāriṇau|
vande viśuddhavijñānau kabīśvarakapīśvarau || 4 ||
udbhavasthitisaṃhārakāriṇīṃ kleśahāriṇīm|
sarvaśreyaskarīṃ sītāṃ nato'haṃ rāmavallabhām || 5 ||
yanmāyāvaśavartiṃ viśvamakhilaṃ brahmādidevāsurā
yatsatvādamṛṣaiva bhāti sakalaṃ rajjau yathāherbhramaḥ|
yatpādaplavamekameva hi bhavāmbhodhestitīrṣāvatāṃ
vande'haṃ tamaśeṣakāraṇaparaṃ rāmākhyamīśaṃ harim || 6 ||
nānāpurāṇanigamāgamasammataṃ yad
rāmāyaṇe nigaditaṃ kvacidanyato'pi|
svāntaḥsukhāya tulasī raghunāthagāthā-
bhāṣānibandhamatimañjulamātanoti || 7 ||
so. jo sumirata sidhi hoi gana nāyaka karibara badana|
karu anugraha soi buddhi rāsi subha guna sadana || 1 ||
mūka hoi bācāla paṅgu caḍhi giribara gahana|
jāsu kṛpā~ so dayāla dravu sakala kali mala dahana || 2 ||
nīla saroruha syāma taruna aruna bārija nayana|
karu so mama ura dhāma sadā chīrasāgara sayana || 3 ||
kunda indu sama deha umā ramana karunā ayana|
jāhi dīna para neha karu kṛpā mardana mayana || 4 ||
bandu guru pada kañja kṛpā sindhu nararūpa hari|
mahāmoha tama puñja jāsu bacana rabi kara nikara || 5 ||
bandu guru pada paduma parāgā| suruci subāsa sarasa anurāgā ||
amiya mūrimaya cūrana cārū| samana sakala bhava ruja parivārū ||
sukṛti sambhu tana bimala bibhūtī| mañjula maṅgala moda prasūtī ||
jana mana mañju mukura mala haranī| kie~ tilaka guna gana basa karanī ||
śrīgura pada nakha mani gana jotī| sumirata dibya drṛṣṭi hiya~ hotī ||
dalana moha tama so saprakāsū| baḍa़e bhāga ura āvi jāsū ||
ugharahiṃ bimala bilocana hī ke| miṭahiṃ doṣa dukha bhava rajanī ke ||
sūjhahiṃ rāma carita mani mānika| guputa pragaṭa jaha~ jo jehi khānika ||
do. jathā suañjana añji dṛga sādhaka siddha sujāna|
kautuka dekhata saila bana bhūtala bhūri nidhāna || 1 ||
guru pada raja mṛdu mañjula añjana| nayana amia dṛga doṣa bibhañjana ||
tehiṃ kari bimala bibeka bilocana| baranu~ rāma carita bhava mocana ||
bandu~ prathama mahīsura caranā| moha janita saṃsaya saba haranā ||
sujana samāja sakala guna khānī| karu~ pranāma saprema subānī ||
sādhu carita subha carita kapāsū| nirasa bisada gunamaya phala jāsū ||
jo sahi dukha parachidra durāvā| bandanīya jehiṃ jaga jasa pāvā ||
muda maṅgalamaya santa samājū| jo jaga jaṅgama tīratharājū ||
rāma bhakti jaha~ surasari dhārā| sarasi brahma bicāra pracārā ||
bidhi niṣedhamaya kali mala haranī| karama kathā rabinandani baranī ||
hari hara kathā birājati benī| sunata sakala muda maṅgala denī ||
baṭu bisvāsa acala nija dharamā| tīratharāja samāja sukaramā ||
sabahiṃ sulabha saba dina saba desā| sevata sādara samana kalesā ||
akatha alaukika tīratharAU| dei sadya phala pragaṭa prabhAU ||
do. suni samujhahiṃ jana mudita mana majjahiṃ ati anurāga|
lahahiṃ cāri phala achata tanu sādhu samāja prayāga || 2 ||
majjana phala pekhia tatakālā| kāka hohiṃ pika baku marālā ||
suni ācaraja karai jani koī| satasaṅgati mahimā nahiṃ goī ||
bālamīka nārada ghaṭajonī| nija nija mukhani kahī nija honī ||
jalacara thalacara nabhacara nānā| je jaḍa़ cetana jīva jahānā ||
mati kīrati gati bhūti bhalāī| jaba jehiṃ jatana jahā~ jehiṃ pāī ||
so jānaba satasaṅga prabhAU| lokahu~ beda na āna upAU ||
binu satasaṅga bibeka na hoī| rāma kṛpā binu sulabha na soī ||
satasaṅgata muda maṅgala mūlā| soi phala sidhi saba sādhana phūlā ||
saṭha sudharahiṃ satasaṅgati pāī| pārasa parasa kudhāta suhāī ||
bidhi basa sujana kusaṅgata parahīṃ| phani mani sama nija guna anusarahīm ||
bidhi hari hara kabi kobida bānī| kahata sādhu mahimā sakucānī ||
so mo sana kahi jāta na kaiseṃ| sāka banika mani guna gana jaisem ||
do. bandu~ santa samāna cita hita anahita nahiṃ koi|
añjali gata subha sumana jimi sama sugandha kara doi || 3(ka) ||
santa sarala cita jagata hita jāni subhāu sanehu|
bālabinaya suni kari kṛpā rāma carana rati dehu || 3(kha) ||
bahuri bandi khala gana satibhāe~| je binu kāja dāhinehu bāe~ ||
para hita hāni lābha jinha kereṃ| ujareṃ haraṣa biṣāda baserem ||
hari hara jasa rākesa rāhu se| para akāja bhaṭa sahasabāhu se ||
je para doṣa lakhahiṃ sahasākhī| para hita ghṛta jinha ke mana mākhī ||
teja kṛsānu roṣa mahiṣesā| agha avaguna dhana dhanī dhanesā ||
udaya keta sama hita sabahī ke| kumbhakarana sama sovata nīke ||
para akāju lagi tanu pariharahīṃ| jimi hima upala kṛṣī dali garahīm ||
bandu~ khala jasa seṣa saroṣā| sahasa badana barani para doṣā ||
puni pranavu~ pṛthurāja samānā| para agha suni sahasa dasa kānā ||
bahuri sakra sama binavu~ tehī| santata surānīka hita jehī ||
bacana bajra jehi sadā piārā| sahasa nayana para doṣa nihārā ||
do. udāsīna ari mīta hita sunata jarahiṃ khala rīti|
jāni pāni juga jori jana binatī kari saprīti || 4 ||
maiṃ apanī disi kīnha nihorā| tinha nija ora na lāuba bhorā ||
bāyasa paliahiṃ ati anurāgā| hohiṃ nirāmiṣa kabahu~ ki kāgā ||
bandu~ santa asajjana caranā| dukhaprada ubhaya bīca kachu baranā ||
bichurata eka prāna hari lehīṃ| milata eka dukha dāruna dehīm ||
upajahiṃ eka saṅga jaga māhīṃ| jalaja joṅka jimi guna bilagāhīm ||
sudhā surā sama sādhū asādhū| janaka eka jaga jaladhi agādhū ||
bhala anabhala nija nija karatūtī| lahata sujasa apaloka bibhūtī ||
sudhā sudhākara surasari sādhū| garala anala kalimala sari byādhū ||
guna avaguna jānata saba koī| jo jehi bhāva nīka tehi soī ||
do. bhalo bhalāihi pai lahi lahi nicāihi nīcu|
sudhā sarāhia amaratā~ garala sarāhia mīcu || 5 ||
khala agha aguna sādhū guna gāhā| ubhaya apāra udadhi avagāhā ||
tehi teṃ kachu guna doṣa bakhāne| saṅgraha tyāga na binu pahicāne ||
bhaleu poca saba bidhi upajāe| gani guna doṣa beda bilagāe ||
kahahiṃ beda itihāsa purānā| bidhi prapañcu guna avaguna sānā ||
dukha sukha pāpa punya dina rātī| sādhu asādhu sujāti kujātī ||
dānava deva ū~ca aru nīcū| amia sujīvanu māhuru mīcū ||
māyā brahma jīva jagadīsā| lacchi alacchi raṅka avanīsā ||
kāsī maga surasari kramanāsā| maru mārava mahideva gavāsā ||
saraga naraka anurāga birāgā| nigamāgama guna doṣa bibhāgā ||
do. jaḍa़ cetana guna doṣamaya bisva kīnha karatāra|
santa haṃsa guna gahahiṃ paya parihari bāri bikāra || 6 ||
asa bibeka jaba dei bidhātā| taba taji doṣa gunahiṃ manu rātā ||
kāla subhāu karama bariāī| bhaleu prakṛti basa cuki bhalāī ||
so sudhāri harijana jimi lehīṃ| dali dukha doṣa bimala jasu dehīm ||
khalu karahiṃ bhala pāi susaṅgū| miṭi na malina subhāu abhaṅgū ||
lakhi subeṣa jaga bañcaka jeū| beṣa pratāpa pūjiahiṃ teū ||
udharahiṃ anta na hoi nibāhū| kālanemi jimi rāvana rāhū ||
kiehu~ kubeṣa sādhu sanamānū| jimi jaga jāmavanta hanumānū ||
hāni kusaṅga susaṅgati lāhū| lokahu~ beda bidita saba kāhū ||
gagana caḍha़i raja pavana prasaṅgā| kīcahiṃ mili nīca jala saṅgā ||
sādhu asādhu sadana suka sārīṃ| sumirahiṃ rāma dehiṃ gani gārī ||
dhūma kusaṅgati kārikha hoī| likhia purāna mañju masi soī ||
soi jala anala anila saṅghātā| hoi jalada jaga jīvana dātā ||
do. graha bheṣaja jala pavana paṭa pāi kujoga sujoga|
hohi kubastu subastu jaga lakhahiṃ sulacchana loga || 7(ka) ||
sama prakāsa tama pākha duhu~ nāma bheda bidhi kīnha|
sasi soṣaka poṣaka samujhi jaga jasa apajasa dīnha || 7(kha) ||
jaḍa़ cetana jaga jīva jata sakala rāmamaya jāni|
bandu~ saba ke pada kamala sadā jori juga pāni || 7(ga) ||
deva danuja nara nāga khaga preta pitara gandharba|
bandu~ kinnara rajanicara kṛpā karahu aba sarba || 7(gha) ||
ākara cāri lākha caurāsī| jāti jīva jala thala nabha bāsī ||
sīya rāmamaya saba jaga jānī| karu~ pranāma jori juga pānī ||
jāni kṛpākara kiṅkara mohū| saba mili karahu chāḍa़i chala chohū ||
nija budhi bala bharosa mohi nāhīṃ| tāteṃ binaya karu~ saba pāhī ||
karana cahu~ raghupati guna gāhā| laghu mati mori carita avagāhā ||
sūjha na eku aṅga upAU| mana mati raṅka manoratha rAU ||
mati ati nīca ū~ci ruci āchī| cahia amia jaga juri na chāchī ||
chamihahiṃ sajjana mori ḍhiṭhāī| sunihahiṃ bālabacana mana lāī ||
jau bālaka kaha totari bātā| sunahiṃ mudita mana pitu aru mātā ||
ha~sihahi kūra kuṭila kubicārī| je para dūṣana bhūṣanadhārī ||
nija kavita kehi lāga na nīkā| sarasa hau athavā ati phīkā ||
je para bhaniti sunata haraṣāhī| te bara puruṣa bahuta jaga nāhīm ||
jaga bahu nara sara sari sama bhāī| je nija bāḍha़i baḍha़hiṃ jala pāī ||
sajjana sakṛta sindhu sama koī| dekhi pūra bidhu bāḍha़i joī ||
do. bhāga choṭa abhilāṣu baḍa़ karu~ eka bisvāsa|
paihahiṃ sukha suni sujana saba khala karahahiṃ upahāsa || 8 ||
khala parihāsa hoi hita morā| kāka kahahiṃ kalakaṇṭha kaṭhorā ||
haṃsahi baka dādura cātakahī| ha~sahiṃ malina khala bimala batakahī ||
kabita rasika na rāma pada nehū| tinha kaha~ sukhada hāsa rasa ehū ||
bhāṣā bhaniti bhori mati morī| ha~sibe joga ha~seṃ nahiṃ khorī ||
prabhu pada prīti na sāmujhi nīkī| tinhahi kathā suni lāgahi phīkī ||
hari hara pada rati mati na kutarakī| tinha kahu~ madhura kathā raghuvara kī ||
rāma bhagati bhūṣita jiya~ jānī| sunihahiṃ sujana sarāhi subānī ||
kabi na hau~ nahiṃ bacana prabīnū| sakala kalā saba bidyā hīnū ||
ākhara aratha alaṅkṛti nānā| chanda prabandha aneka bidhānā ||
bhāva bheda rasa bheda apārā| kabita doṣa guna bibidha prakārā ||
kabita bibeka eka nahiṃ moreṃ| satya kahu~ likhi kāgada kore ||
do. bhaniti mori saba guna rahita bisva bidita guna eka|
so bicāri sunihahiṃ sumati jinha keṃ bimala biveka || 9 ||
ehi maha~ raghupati nāma udārā| ati pāvana purāna śruti sārā ||
maṅgala bhavana amaṅgala hārī| umā sahita jehi japata purārī ||
bhaniti bicitra sukabi kṛta joū| rāma nāma binu soha na soū ||
bidhubadanī saba bhā~ti sa~vārī| sona na basana binā bara nārī ||
saba guna rahita kukabi kṛta bānī| rāma nāma jasa aṅkita jānī ||
sādara kahahiṃ sunahiṃ budha tāhī| madhukara sarisa santa gunagrāhī ||
jadapi kabita rasa eku nāhī| rāma pratāpa prakaṭa ehi māhīm ||
soi bharosa moreṃ mana āvā| kehiṃ na susaṅga baḍappanu pāvā ||
dhūmu taji sahaja karuāī| agaru prasaṅga sugandha basāī ||
bhaniti bhadesa bastu bhali baranī| rāma kathā jaga maṅgala karanī ||
chaṃ. maṅgala karani kali mala harani tulasī kathā raghunātha kī ||
gati kūra kabitā sarita kī jyoṃ sarita pāvana pātha kī ||
prabhu sujasa saṅgati bhaniti bhali hoihi sujana mana bhāvanī ||
bhava aṅga bhūti masāna kī sumirata suhāvani pāvanī ||
do. priya lāgihi ati sabahi mama bhaniti rāma jasa saṅga|
dāru bicāru ki kari kau bandia malaya prasaṅga || 10(ka) ||
syāma surabhi paya bisada ati gunada karahiṃ saba pāna|
girā grāmya siya rāma jasa gāvahiṃ sunahiṃ sujāna || 10(kha) ||
mani mānika mukutā chabi jaisī| ahi giri gaja sira soha na taisī ||
nṛpa kirīṭa tarunī tanu pāī| lahahiṃ sakala sobhā adhikāī ||
taisehiṃ sukabi kabita budha kahahīṃ| upajahiṃ anata anata chabi lahahīm ||
bhagati hetu bidhi bhavana bihāī| sumirata sārada āvati dhāī ||
rāma carita sara binu anhavāe~| so śrama jāi na koṭi upāe~ ||
kabi kobida asa hṛdaya~ bicārī| gāvahiṃ hari jasa kali mala hārī ||
kīnheṃ prākṛta jana guna gānā| sira dhuni girā lagata pachitānā ||
hṛdaya sindhu mati sīpa samānā| svāti sāradā kahahiṃ sujānā ||
jauṃ baraṣi bara bāri bicārū| hohiṃ kabita mukutāmani cārū ||
do. juguti bedhi puni pohiahiṃ rāmacarita bara tāga|
pahirahiṃ sajjana bimala ura sobhā ati anurāga || 11 ||
je janame kalikāla karālā| karataba bāyasa beṣa marālā ||
calata kupantha beda maga chā~ḍa़e| kapaṭa kalevara kali mala bhā~ḍa़em ||
bañcaka bhagata kahāi rāma ke| kiṅkara kañcana koha kāma ke ||
tinha maha~ prathama rekha jaga morī| dhīṅga dharamadhvaja dhandhaka dhorī ||
jauṃ apane avaguna saba kahū~| bāḍha़i kathā pāra nahiṃ lahū~ ||
tāte maiṃ ati alapa bakhāne| thore mahu~ jānihahiṃ sayāne ||
samujhi bibidhi bidhi binatī morī| kau na kathā suni deihi khorī ||
etehu para karihahiṃ je asaṅkā| mohi te adhika te jaḍa़ mati raṅkā ||
kabi na hau~ nahiṃ catura kahāvu~| mati anurūpa rāma guna gāvu~ ||
kaha~ raghupati ke carita apārā| kaha~ mati mori nirata saṃsārā ||
jehiṃ māruta giri meru uḍa़āhīṃ| kahahu tūla kehi lekhe māhīm ||
samujhata amita rāma prabhutāī| karata kathā mana ati kadarāī ||
do. sārada sesa mahesa bidhi āgama nigama purāna|
neti neti kahi jāsu guna karahiṃ nirantara gāna || 12 ||
saba jānata prabhu prabhutā soī| tadapi kaheṃ binu rahā na koī ||
tahā~ beda asa kārana rākhā| bhajana prabhāu bhā~ti bahu bhāṣā ||
eka anīha arūpa anāmā| aja saccidānanda para dhāmā ||
byāpaka bisvarūpa bhagavānā| tehiṃ dhari deha carita kṛta nānā ||
so kevala bhagatana hita lāgī| parama kṛpāla pranata anurāgī ||
jehi jana para mamatā ati chohū| jehiṃ karunā kari kīnha na kohū ||
gī bahora garība nevājū| sarala sabala sāhiba raghurājū ||
budha baranahiṃ hari jasa asa jānī| karahi punīta suphala nija bānī ||
tehiṃ bala maiṃ raghupati guna gāthā| kahihu~ nāi rāma pada māthā ||
muninha prathama hari kīrati gāī| tehiṃ maga calata sugama mohi bhāī ||
do. ati apāra je sarita bara jauṃ nṛpa setu karāhiṃ|
caḍhi pipīliku parama laghu binu śrama pārahi jāhim || 13 ||
ehi prakāra bala manahi dekhāī| karihu~ raghupati kathā suhāī ||
byāsa ādi kabi puṅgava nānā| jinha sādara hari sujasa bakhānā ||
carana kamala bandu~ tinha kere| puravahu~ sakala manoratha mere ||
kali ke kabinha karu~ paranāmā| jinha barane raghupati guna grāmā ||
je prākṛta kabi parama sayāne| bhāṣā~ jinha hari carita bakhāne ||
bhe je ahahiṃ je hoihahiṃ āgeṃ| pranavu~ sabahiṃ kapaṭa saba tyāgem ||
hohu prasanna dehu baradānū| sādhu samāja bhaniti sanamānū ||
jo prabandha budha nahiṃ ādarahīṃ| so śrama bādi bāla kabi karahīm ||
kīrati bhaniti bhūti bhali soī| surasari sama saba kaha~ hita hoī ||
rāma sukīrati bhaniti bhadesā| asamañjasa asa mohi a~desā ||
tumharī kṛpā sulabha sau more| siani suhāvani ṭāṭa paṭore ||
do. sarala kabita kīrati bimala soi ādarahiṃ sujāna|
sahaja bayara bisarāi ripu jo suni karahiṃ bakhāna || 14(ka) ||
so na hoi binu bimala mati mohi mati bala ati thora|
karahu kṛpā hari jasa kahu~ puni puni karu~ nihora || 14(kha) ||
kabi kobida raghubara carita mānasa mañju marāla|
bāla binaya suni suruci lakhi mopara hohu kṛpāla || 14(ga) ||
so. bandu~ muni pada kañju rāmāyana jehiṃ niramayu|
sakhara sukomala mañju doṣa rahita dūṣana sahita || 14(gha) ||
bandu~ cāriu beda bhava bāridhi bohita sarisa|
jinhahi na sapanehu~ kheda baranata raghubara bisada jasu || 14(ṅa) ||
bandu~ bidhi pada renu bhava sāgara jehi kīnha jaha~|
santa sudhā sasi dhenu pragaṭe khala biṣa bārunī || 14(ca) ||
do. bibudha bipra budha graha carana bandi kahu~ kara jori|
hoi prasanna puravahu sakala mañju manoratha mori || 14(cha) ||
puni bandu~ sārada surasaritā| jugala punīta manohara caritā ||
majjana pāna pāpa hara ekā| kahata sunata eka hara abibekā ||
gura pitu mātu mahesa bhavānī| pranavu~ dīnabandhu dina dānī ||
sevaka svāmi sakhā siya pī ke| hita nirupadhi saba bidhi tulasīke ||
kali biloki jaga hita hara girijā| sābara mantra jāla jinha sirijā ||
anamila ākhara aratha na jāpū| pragaṭa prabhāu mahesa pratāpū ||
so umesa mohi para anukūlā| karihiṃ kathā muda maṅgala mūlā ||
sumiri sivā siva pāi pasAU| baranu~ rāmacarita cita cAU ||
bhaniti mori siva kṛpā~ bibhātī| sasi samāja mili manahu~ surātī ||
je ehi kathahi saneha sametā| kahihahiṃ sunihahiṃ samujhi sacetā ||
hoihahiṃ rāma carana anurāgī| kali mala rahita sumaṅgala bhāgī ||
do. sapanehu~ sācehu~ mohi para jauṃ hara gauri pasāu|
tau phura hau jo kaheu~ saba bhāṣā bhaniti prabhāu || 15 ||
bandu~ avadha purī ati pāvani| sarajū sari kali kaluṣa nasāvani ||
pranavu~ pura nara nāri bahorī| mamatā jinha para prabhuhi na thorī ||
siya nindaka agha ogha nasāe| loka bisoka banāi basāe ||
bandu~ kausalyā disi prācī| kīrati jāsu sakala jaga mācī ||
pragaṭeu jaha~ raghupati sasi cārū| bisva sukhada khala kamala tusārū ||
dasaratha rāu sahita saba rānī| sukṛta sumaṅgala mūrati mānī ||
karu~ pranāma karama mana bānī| karahu kṛpā suta sevaka jānī ||
jinhahi biraci baḍa़ bhayu bidhātā| mahimā avadhi rāma pitu mātā ||
so. bandu~ avadha bhuāla satya prema jehi rāma pada|
bichurata dīnadayāla priya tanu tṛna iva parihareu || 16 ||
pranavu~ parijana sahita bidehū| jāhi rāma pada gūḍha़ sanehū ||
joga bhoga maha~ rākheu goī| rāma bilokata pragaṭeu soī ||
pranavu~ prathama bharata ke caranā| jāsu nema brata jāi na baranā ||
rāma carana paṅkaja mana jāsū| lubudha madhupa iva taji na pāsū ||
bandu~ lachimana pada jalajātā| sītala subhaga bhagata sukha dātā ||
raghupati kīrati bimala patākā| daṇḍa samāna bhayu jasa jākā ||
seṣa sahasrasīsa jaga kārana| jo avatareu bhūmi bhaya ṭārana ||
sadā so sānukūla raha mo para| kṛpāsindhu saumitri gunākara ||
ripusūdana pada kamala namāmī| sūra susīla bharata anugāmī ||
mahāvīra binavu~ hanumānā| rāma jāsu jasa āpa bakhānā ||
so. pranavu~ pavanakumāra khala bana pāvaka gyānadhana|
jāsu hṛdaya āgāra basahiṃ rāma sara cāpa dhara || 17 ||
kapipati rīcha nisācara rājā| aṅgadādi je kīsa samājā ||
bandu~ saba ke carana suhāe| adhama sarīra rāma jinha pāe ||
raghupati carana upāsaka jete| khaga mṛga sura nara asura samete ||
bandu~ pada saroja saba kere| je binu kāma rāma ke cere ||
suka sanakādi bhagata muni nārada| je munibara bigyāna bisārada ||
pranavu~ sabahiṃ dharani dhari sīsā| karahu kṛpā jana jāni munīsā ||
janakasutā jaga janani jānakī| atisaya priya karunā nidhāna kī ||
tāke juga pada kamala manāvu~| jāsu kṛpā~ niramala mati pāvu~ ||
puni mana bacana karma raghunāyaka| carana kamala bandu~ saba lāyaka ||
rājivanayana dhareṃ dhanu sāyaka| bhagata bipati bhañjana sukha dāyaka ||
do. girā aratha jala bīci sama kahiata bhinna na bhinna|
badu~ sītā rāma pada jinhahi parama priya khinna || 18 ||
bandu~ nāma rāma raghuvara ko| hetu kṛsānu bhānu himakara ko ||
bidhi hari haramaya beda prāna so| aguna anūpama guna nidhāna so ||
mahāmantra joi japata mahesū| kāsīṃ mukuti hetu upadesū ||
mahimā jāsu jāna ganarāu| prathama pūjiata nāma prabhAU ||
jāna ādikabi nāma pratāpū| bhayu suddha kari ulaṭā jāpū ||
sahasa nāma sama suni siva bānī| japi jeī piya saṅga bhavānī ||
haraṣe hetu heri hara hī ko| kiya bhūṣana tiya bhūṣana tī ko ||
nāma prabhāu jāna siva nīko| kālakūṭa phalu dīnha amī ko ||
do. baraṣā ritu raghupati bhagati tulasī sāli sudāsa ||
rāma nāma bara barana juga sāvana bhādava māsa || 19 ||
ākhara madhura manohara doū| barana bilocana jana jiya joū ||
sumirata sulabha sukhada saba kāhū| loka lāhu paraloka nibāhū ||
kahata sunata sumirata suṭhi nīke| rāma lakhana sama priya tulasī ke ||
baranata barana prīti bilagātī| brahma jīva sama sahaja sa~ghātī ||
nara nārāyana sarisa subhrātā| jaga pālaka biseṣi jana trātā ||
bhagati sutiya kala karana bibhūṣana| jaga hita hetu bimala bidhu pūṣana |
svāda toṣa sama sugati sudhā ke| kamaṭha seṣa sama dhara basudhā ke ||
jana mana mañju kañja madhukara se| jīha jasomati hari haladhara se ||
do. eku chatru eku mukuṭamani saba baranani para jau|
tulasī raghubara nāma ke barana birājata dau || 20 ||
samujhata sarisa nāma aru nāmī| prīti parasapara prabhu anugāmī ||
nāma rūpa dui īsa upādhī| akatha anādi susāmujhi sādhī ||
ko baḍa़ choṭa kahata aparādhū| suni guna bheda samujhihahiṃ sādhū ||
dekhiahiṃ rūpa nāma ādhīnā| rūpa gyāna nahiṃ nāma bihīnā ||
rūpa biseṣa nāma binu jāneṃ| karatala gata na parahiṃ pahicānem ||
sumiria nāma rūpa binu dekheṃ| āvata hṛdaya~ saneha biseṣem ||
nāma rūpa gati akatha kahānī| samujhata sukhada na parati bakhānī ||
aguna saguna bica nāma susākhī| ubhaya prabodhaka catura dubhāṣī ||
do. rāma nāma manidīpa dharu jīha deharī dvāra|
tulasī bhītara bāherahu~ jauṃ cāhasi ujiāra || 21 ||
nāma jīha~ japi jāgahiṃ jogī| birati birañci prapañca biyogī ||
brahmasukhahi anubhavahiṃ anūpā| akatha anāmaya nāma na rūpā ||
jānā cahahiṃ gūḍha़ gati jeū| nāma jīha~ japi jānahiṃ teū ||
sādhaka nāma japahiṃ laya lāe~| hohiṃ siddha animādika pāe~ ||
japahiṃ nāmu jana ārata bhārī| miṭahiṃ kusaṅkaṭa hohiṃ sukhārī ||
rāma bhagata jaga cāri prakārā| sukṛtī cāriu anagha udārā ||
cahū catura kahu~ nāma adhārā| gyānī prabhuhi biseṣi piārā ||
cahu~ juga cahu~ śruti nā prabhAU| kali biseṣi nahiṃ āna upAU ||
do. sakala kāmanā hīna je rāma bhagati rasa līna|
nāma suprema piyūṣa hada tinhahu~ kie mana mīna || 22 ||
aguna saguna dui brahma sarūpā| akatha agādha anādi anūpā ||
moreṃ mata baḍa़ nāmu duhū teṃ| kie jehiṃ juga nija basa nija būtem ||
proḍha़i sujana jani jānahiṃ jana kī| kahu~ pratīti prīti ruci mana kī ||
eku dārugata dekhia ekū| pāvaka sama juga brahma bibekū ||
ubhaya agama juga sugama nāma teṃ| kaheu~ nāmu baḍa़ brahma rāma tem ||
byāpaku eku brahma abināsī| sata cetana dhana āna~da rāsī ||
asa prabhu hṛdaya~ achata abikārī| sakala jīva jaga dīna dukhārī ||
nāma nirūpana nāma jatana teṃ| sau pragaṭata jimi mola ratana tem ||
do. niraguna teṃ ehi bhā~ti baḍa़ nāma prabhāu apāra|
kahu~ nāmu baḍa़ rāma teṃ nija bicāra anusāra || 23 ||
rāma bhagata hita nara tanu dhārī| sahi saṅkaṭa kie sādhu sukhārī ||
nāmu saprema japata anayāsā| bhagata hohiṃ muda maṅgala bāsā ||
rāma eka tāpasa tiya tārī| nāma koṭi khala kumati sudhārī ||
riṣi hita rāma suketusutā kī| sahita sena suta kīnha bibākī ||
sahita doṣa dukha dāsa durāsā| dali nāmu jimi rabi nisi nāsā ||
bhañjeu rāma āpu bhava cāpū| bhava bhaya bhañjana nāma pratāpū ||
daṇḍaka banu prabhu kīnha suhāvana| jana mana amita nāma kie pāvana || |
nisicara nikara dale raghunandana| nāmu sakala kali kaluṣa nikandana ||
do. sabarī gīdha susevakani sugati dīnhi raghunātha|
nāma udhāre amita khala beda bidita guna gātha || 24 ||
rāma sukaṇṭha bibhīṣana doū| rākhe sarana jāna sabu koū ||
nāma garība aneka nevāje| loka beda bara birida birāje ||
rāma bhālu kapi kaṭaku baṭorā| setu hetu śramu kīnha na thorā ||
nāmu leta bhavasindhu sukhāhīṃ| karahu bicāru sujana mana māhīm ||
rāma sakula rana rāvanu mārā| sīya sahita nija pura pagu dhārā ||
rājā rāmu avadha rajadhānī| gāvata guna sura muni bara bānī ||
sevaka sumirata nāmu saprītī| binu śrama prabala moha dalu jītī ||
phirata saneha~ magana sukha apaneṃ| nāma prasāda soca nahiṃ sapanem ||
do. brahma rāma teṃ nāmu baḍa़ bara dāyaka bara dāni|
rāmacarita sata koṭi maha~ liya mahesa jiya~ jāni || 25 ||
māsapārāyaṇa, pahalā viśrāma
nāma prasāda sambhu abināsī| sāju amaṅgala maṅgala rāsī ||
suka sanakādi siddha muni jogī| nāma prasāda brahmasukha bhogī ||
nārada jāneu nāma pratāpū| jaga priya hari hari hara priya āpū ||
nāmu japata prabhu kīnha prasādū| bhagata siromani bhe prahalādū ||
dhruva~ sagalāni japeu hari nAU~| pāyu acala anūpama ṭhAU~ ||
sumiri pavanasuta pāvana nāmū| apane basa kari rākhe rāmū ||
apatu ajāmilu gaju ganikAU| bhe mukuta hari nāma prabhAU ||
kahauṃ kahā~ lagi nāma baḍa़āī| rāmu na sakahiṃ nāma guna gāī ||
do. nāmu rāma ko kalapataru kali kalyāna nivāsu|
jo sumirata bhayo bhā~ga teṃ tulasī tulasīdāsu || 26 ||
cahu~ juga tīni kāla tihu~ lokā| bhe nāma japi jīva bisokā ||
beda purāna santa mata ehū| sakala sukṛta phala rāma sanehū ||
dhyānu prathama juga makhabidhi dūjeṃ| dvāpara paritoṣata prabhu pūjem ||
kali kevala mala mūla malīnā| pāpa payonidhi jana jana mīnā ||
nāma kāmataru kāla karālā| sumirata samana sakala jaga jālā ||
rāma nāma kali abhimata dātā| hita paraloka loka pitu mātā ||
nahiṃ kali karama na bhagati bibekū| rāma nāma avalambana ekū ||
kālanemi kali kapaṭa nidhānū| nāma sumati samaratha hanumānū ||
do. rāma nāma narakesarī kanakakasipu kalikāla|
jāpaka jana prahalāda jimi pālihi dali surasāla || 27 ||
bhāya~ kubhāya~ anakha ālasahū~| nāma japata maṅgala disi dasahū~ ||
sumiri so nāma rāma guna gāthā| karu~ nāi raghunāthahi māthā ||
mori sudhārihi so saba bhā~tī| jāsu kṛpā nahiṃ kṛpā~ aghātī ||
rāma susvāmi kusevaku moso| nija disi daikhi dayānidhi poso ||
lokahu~ beda susāhiba rītīṃ| binaya sunata pahicānata prītī ||
ganī garība grāmanara nāgara| paṇḍita mūḍha़ malīna ujāgara ||
sukabi kukabi nija mati anuhārī| nṛpahi sarāhata saba nara nārī ||
sādhu sujāna susīla nṛpālā| īsa aṃsa bhava parama kṛpālā ||
suni sanamānahiṃ sabahi subānī| bhaniti bhagati nati gati pahicānī ||
yaha prākṛta mahipāla subhAU| jāna siromani kosalarAU ||
rījhata rāma saneha nisoteṃ| ko jaga manda malinamati motem ||
do. saṭha sevaka kī prīti ruci rakhihahiṃ rāma kṛpālu|
upala kie jalajāna jehiṃ saciva sumati kapi bhālu || 28(ka) ||
hauhu kahāvata sabu kahata rāma sahata upahāsa|
sāhiba sītānātha so sevaka tulasīdāsa || 28(kha) ||
ati baḍa़i mori ḍhiṭhāī khorī| suni agha narakahu~ nāka sakorī ||
samujhi sahama mohi apaḍara apaneṃ| so sudhi rāma kīnhi nahiṃ sapanem ||
suni avaloki sucita cakha cāhī| bhagati mori mati svāmi sarāhī ||
kahata nasāi hoi hiya~ nīkī| rījhata rāma jāni jana jī kī ||
rahati na prabhu cita cūka kie kī| karata surati saya bāra hie kī ||
jehiṃ agha badheu byādha jimi bālī| phiri sukaṇṭha soi kīnha kucālī ||
soi karatūti bibhīṣana kerī| sapanehu~ so na rāma hiya~ herī ||
te bharatahi bheṇṭata sanamāne| rājasabhā~ raghubīra bakhāne ||
do. prabhu taru tara kapi ḍāra para te kie āpu samāna ||
tulasī kahū~ na rāma se sāhiba sīlanidhāna || 29(ka) ||
rāma nikāīṃ rāvarī hai sabahī ko nīka|
joṃ yaha sā~cī hai sadā tau nīko tulasīka || 29(kha) ||
ehi bidhi nija guna doṣa kahi sabahi bahuri siru nāi|
baranu~ raghubara bisada jasu suni kali kaluṣa nasāi || 29(ga) ||
jāgabalika jo kathā suhāī| bharadvāja munibarahi sunāī ||
kahihu~ soi sambāda bakhānī| sunahu~ sakala sajjana sukhu mānī ||
sambhu kīnha yaha carita suhāvā| bahuri kṛpā kari umahi sunāvā ||
soi siva kāgabhusuṇḍihi dīnhā| rāma bhagata adhikārī cīnhā ||
tehi sana jāgabalika puni pāvā| tinha puni bharadvāja prati gāvā ||
te śrotā bakatā samasīlā| sava~darasī jānahiṃ harilīlā ||
jānahiṃ tīni kāla nija gyānā| karatala gata āmalaka samānā ||
auru je haribhagata sujānā| kahahiṃ sunahiṃ samujhahiṃ bidhi nānā ||
do. mai puni nija gura sana sunī kathā so sūkarakheta|
samujhī nahi tasi bālapana taba ati raheu~ aceta || 30(ka) ||
śrotā bakatā gyānanidhi kathā rāma kai gūḍha़|
kimi samujhauṃ mai jīva jaḍa़ kali mala grasita bimūḍha़ || 30(kha)
tadapi kahī gura bārahiṃ bārā| samujhi parī kachu mati anusārā ||
bhāṣābaddha karabi maiṃ soī| moreṃ mana prabodha jehiṃ hoī ||
jasa kachu budhi bibeka bala mereṃ| tasa kahihu~ hiya~ hari ke prerem ||
nija sandeha moha bhrama haranī| karu~ kathā bhava saritā taranī ||
budha biśrāma sakala jana rañjani| rāmakathā kali kaluṣa bibhañjani ||
rāmakathā kali pannaga bharanī| puni bibeka pāvaka kahu~ aranī ||
rāmakathā kali kāmada gāī| sujana sajīvani mūri suhāī ||
soi basudhātala sudhā taraṅgini| bhaya bhañjani bhrama bheka bhuaṅgini ||
asura sena sama naraka nikandini| sādhu bibudha kula hita girinandini ||
santa samāja payodhi ramā sī| bisva bhāra bhara acala chamā sī ||
jama gana muha~ masi jaga jamunā sī| jīvana mukuti hetu janu kāsī ||
rāmahi priya pāvani tulasī sī| tulasidāsa hita hiya~ hulasī sī ||
sivapraya mekala saila sutā sī| sakala siddhi sukha sampati rāsī ||
sadaguna suragana amba aditi sī| raghubara bhagati prema paramiti sī ||
do. rāma kathā mandākinī citrakūṭa cita cāru|
tulasī subhaga saneha bana siya raghubīra bihāru || 31 ||
rāma carita cintāmani cārū| santa sumati tiya subhaga siṅgārū ||
jaga maṅgala guna grāma rāma ke| dāni mukuti dhana dharama dhāma ke ||
sadagura gyāna birāga joga ke| bibudha baida bhava bhīma roga ke ||
janani janaka siya rāma prema ke| bīja sakala brata dharama nema ke ||
samana pāpa santāpa soka ke| priya pālaka paraloka loka ke ||
saciva subhaṭa bhūpati bicāra ke| kumbhaja lobha udadhi apāra ke ||
kāma koha kalimala karigana ke| kehari sāvaka jana mana bana ke ||
atithi pūjya priyatama purāri ke| kāmada ghana dārida davāri ke ||
mantra mahāmani biṣaya byāla ke| meṭata kaṭhina kuaṅka bhāla ke ||
harana moha tama dinakara kara se| sevaka sāli pāla jaladhara se ||
abhimata dāni devataru bara se| sevata sulabha sukhada hari hara se ||
sukabi sarada nabha mana uḍagana se| rāmabhagata jana jīvana dhana se ||
sakala sukṛta phala bhūri bhoga se| jaga hita nirupadhi sādhu loga se ||
sevaka mana mānasa marāla se| pāvaka gaṅga taṃraga māla se ||
do. kupatha kutaraka kucāli kali kapaṭa dambha pāṣaṇḍa|
dahana rāma guna grāma jimi indhana anala pracaṇḍa || 32(ka) ||
rāmacarita rākesa kara sarisa sukhada saba kāhu|
sajjana kumuda cakora cita hita biseṣi baḍa़ lāhu || 32(kha) ||
kīnhi prasna jehi bhā~ti bhavānī| jehi bidhi saṅkara kahā bakhānī ||
so saba hetu kahaba maiṃ gāī| kathāprabandha bicitra banāī ||
jehi yaha kathā sunī nahiṃ hoī| jani ācaraju karaiṃ suni soī ||
kathā alaukika sunahiṃ je gyānī| nahiṃ ācaraju karahiṃ asa jānī ||
rāmakathā kai miti jaga nāhīṃ| asi pratīti tinha ke mana māhīm ||
nānā bhā~ti rāma avatārā| rāmāyana sata koṭi apārā ||
kalapabheda haricarita suhāe| bhā~ti aneka munīsanha gāe ||
karia na saṃsaya asa ura ānī| sunia kathā sārada rati mānī ||
do. rāma ananta ananta guna amita kathā bistāra|
suni ācaraju na mānihahiṃ jinha keṃ bimala bicāra || 33 ||
ehi bidhi saba saṃsaya kari dūrī| sira dhari gura pada paṅkaja dhūrī ||
puni sabahī binavu~ kara jorī| karata kathā jehiṃ lāga na khorī ||
sādara sivahi nāi aba māthā| baranu~ bisada rāma guna gāthā ||
sambata soraha sai ekatīsā| karu~ kathā hari pada dhari sīsā ||
naumī bhauma bāra madhu māsā| avadhapurīṃ yaha carita prakāsā ||
jehi dina rāma janama śruti gāvahiṃ| tīratha sakala tahā~ cali āvahim ||
asura nāga khaga nara muni devā| āi karahiṃ raghunāyaka sevā ||
janma mahotsava racahiṃ sujānā| karahiṃ rāma kala kīrati gānā ||
do. majjahi sajjana bṛnda bahu pāvana sarajū nīra|
japahiṃ rāma dhari dhyāna ura sundara syāma sarīra || 34 ||
darasa parasa majjana aru pānā| hari pāpa kaha beda purānā ||
nadī punīta amita mahimā ati| kahi na saki sārada bimalamati ||
rāma dhāmadā purī suhāvani| loka samasta bidita ati pāvani ||
cāri khāni jaga jīva apārā| avadha taje tanu nahi saṃsārā ||
saba bidhi purī manohara jānī| sakala siddhiprada maṅgala khānī ||
bimala kathā kara kīnha arambhā| sunata nasāhiṃ kāma mada dambhā ||
rāmacaritamānasa ehi nāmā| sunata śravana pāia biśrāmā ||
mana kari viṣaya anala bana jarī| hoi sukhī jau ehiṃ sara parī ||
rāmacaritamānasa muni bhāvana| biraceu sambhu suhāvana pāvana ||
tribidha doṣa dukha dārida dāvana| kali kucāli kuli kaluṣa nasāvana ||
raci mahesa nija mānasa rākhā| pāi susamu sivā sana bhāṣā ||
tāteṃ rāmacaritamānasa bara| dhareu nāma hiya~ heri haraṣi hara ||
kahu~ kathā soi sukhada suhāī| sādara sunahu sujana mana lāī ||
do. jasa mānasa jehi bidhi bhayu jaga pracāra jehi hetu|
aba soi kahu~ prasaṅga saba sumiri umā bṛṣaketu || 35 ||
sambhu prasāda sumati hiya~ hulasī| rāmacaritamānasa kabi tulasī ||
kari manohara mati anuhārī| sujana sucita suni lehu sudhārī ||
sumati bhūmi thala hṛdaya agādhū| beda purāna udadhi ghana sādhū ||
baraṣahiṃ rāma sujasa bara bārī| madhura manohara maṅgalakārī ||
līlā saguna jo kahahiṃ bakhānī| soi svacchatā kari mala hānī ||
prema bhagati jo barani na jāī| soi madhuratā susītalatāī ||
so jala sukṛta sāli hita hoī| rāma bhagata jana jīvana soī ||
medhā mahi gata so jala pāvana| sakili śravana maga caleu suhāvana ||
bhareu sumānasa suthala thirānā| sukhada sīta ruci cāru cirānā ||
do. suṭhi sundara sambāda bara birace buddhi bicāri|
tei ehi pāvana subhaga sara ghāṭa manohara cāri || 36 ||
sapta prabandha subhaga sopānā| gyāna nayana nirakhata mana mānā ||
raghupati mahimā aguna abādhā| baranaba soi bara bāri agādhā ||
rāma sīya jasa salila sudhāsama| upamā bīci bilāsa manorama ||
purini saghana cāru caupāī| juguti mañju mani sīpa suhāī ||
chanda soraṭhā sundara dohā| soi bahuraṅga kamala kula sohā ||
aratha anūpa sumāva subhāsā| soi parāga makaranda subāsā ||
sukṛta puñja mañjula ali mālā| gyāna birāga bicāra marālā ||
dhuni avareba kabita guna jātī| mīna manohara te bahubhā~tī ||
aratha dharama kāmādika cārī| kahaba gyāna bigyāna bicārī ||
nava rasa japa tapa joga birāgā| te saba jalacara cāru taḍa़āgā ||
sukṛtī sādhu nāma guna gānā| te bicitra jala bihaga samānā ||
santasabhā cahu~ disi ava~rāī| śraddhā ritu basanta sama gāī ||
bhagati nirupana bibidha bidhānā| chamā dayā dama latā bitānā ||
sama jama niyama phūla phala gyānā| hari pata rati rasa beda bakhānā ||
auru kathā aneka prasaṅgā| tei suka pika bahubarana bihaṅgā ||
do. pulaka bāṭikā bāga bana sukha subihaṅga bihāru|
mālī sumana saneha jala sīñcata locana cāru || 37 ||
je gāvahiṃ yaha carita sa~bhāre| tei ehi tāla catura rakhavāre ||
sadā sunahiṃ sādara nara nārī| tei surabara mānasa adhikārī ||
ati khala je biṣī baga kāgā| ehiṃ sara nikaṭa na jāhiṃ abhāgā ||
sambuka bheka sevāra samānā| ihā~ na biṣaya kathā rasa nānā ||
tehi kārana āvata hiya~ hāre| kāmī kāka balāka bicāre ||
āvata ehiṃ sara ati kaṭhināī| rāma kṛpā binu āi na jāī ||
kaṭhina kusaṅga kupantha karālā| tinha ke bacana bāgha hari byālā ||
gṛha kāraja nānā jañjālā| te ati durgama saila bisālā ||
bana bahu biṣama moha mada mānā| nadīṃ kutarka bhayaṅkara nānā ||
do. je śraddhā sambala rahita nahi santanha kara sātha|
tinha kahu~ mānasa agama ati jinhahi na priya raghunātha || 38 ||
jauṃ kari kaṣṭa jāi puni koī| jātahiṃ nīnda juḍa़āī hoī ||
jaḍa़tā jāḍa़ biṣama ura lāgā| gehu~ na majjana pāva abhāgā ||
kari na jāi sara majjana pānā| phiri āvi sameta abhimānā ||
jauṃ bahori kau pūchana āvā| sara nindā kari tāhi bujhāvā ||
sakala bighna byāpahi nahiṃ tehī| rāma sukṛpā~ bilokahiṃ jehī ||
soi sādara sara majjanu karī| mahā ghora trayatāpa na jarī ||
te nara yaha sara tajahiṃ na kAU| jinha ke rāma carana bhala bhAU ||
jo nahāi caha ehiṃ sara bhāī| so satasaṅga karu mana lāī ||
asa mānasa mānasa cakha cāhī| bhi kabi buddhi bimala avagāhī ||
bhayu hṛdaya~ ānanda uchāhū| umageu prema pramoda prabāhū ||
calī subhaga kabitā saritā so| rāma bimala jasa jala bharitā so ||
sarajū nāma sumaṅgala mūlā| loka beda mata mañjula kūlā ||
nadī punīta sumānasa nandini| kalimala tṛna taru mūla nikandini ||
do. śrotā tribidha samāja pura grāma nagara duhu~ kūla|
santasabhā anupama avadha sakala sumaṅgala mūla || 39 ||
rāmabhagati surasaritahi jāī| milī sukīrati saraju suhāī ||
sānuja rāma samara jasu pāvana| mileu mahānadu sona suhāvana ||
juga bica bhagati devadhuni dhārā| sohati sahita subirati bicārā ||
tribidha tāpa trāsaka timuhānī| rāma sarupa sindhu samuhānī ||
mānasa mūla milī surasarihī| sunata sujana mana pāvana karihī ||
bica bica kathā bicitra bibhāgā| janu sari tīra tīra bana bāgā ||
umā mahesa bibāha barātī| te jalacara aganita bahubhā~tī ||
raghubara janama ananda badhāī| bhava~ra taraṅga manoharatāī ||
do. bālacarita cahu bandhu ke banaja bipula bahuraṅga|
nṛpa rānī parijana sukṛta madhukara bāribihaṅga || 40 ||
sīya svayambara kathā suhāī| sarita suhāvani so chabi chāī ||
nadī nāva paṭu prasna anekā| kevaṭa kusala utara sabibekā ||
suni anukathana paraspara hoī| pathika samāja soha sari soī ||
ghora dhāra bhṛgunātha risānī| ghāṭa subaddha rāma bara bānī ||
sānuja rāma bibāha uchāhū| so subha umaga sukhada saba kāhū ||
kahata sunata haraṣahiṃ pulakāhīṃ| te sukṛtī mana mudita nahāhīm ||
rāma tilaka hita maṅgala sājā| paraba joga janu jure samājā ||
kāī kumati kekī kerī| parī jāsu phala bipati ghanerī ||
do. samana amita utapāta saba bharatacarita japajāga|
kali agha khala avaguna kathana te jalamala baga kāga || 41 ||
kīrati sarita chahū~ ritu rūrī| samaya suhāvani pāvani bhūrī ||
hima himasailasutā siva byāhū| sisira sukhada prabhu janama uchāhū ||
baranaba rāma bibāha samājū| so muda maṅgalamaya riturājū ||
grīṣama dusaha rāma banagavanū| panthakathā khara ātapa pavanū ||
baraṣā ghora nisācara rārī| surakula sāli sumaṅgalakārī ||
rāma rāja sukha binaya baḍa़āī| bisada sukhada soi sarada suhāī ||
satī siromani siya gunagāthā| soi guna amala anūpama pāthā ||
bharata subhāu susītalatāī| sadā ekarasa barani na jāī ||
do. avalokani bolani milani prīti parasapara hāsa|
bhāyapa bhali cahu bandhu kī jala mādhurī subāsa || 42 ||
ārati binaya dīnatā morī| laghutā lalita subāri na thorī ||
adabhuta salila sunata gunakārī| āsa piāsa manomala hārī ||
rāma supremahi poṣata pānī| harata sakala kali kaluṣa galānau ||
bhava śrama soṣaka toṣaka toṣā| samana durita dukha dārida doṣā ||
kāma koha mada moha nasāvana| bimala bibeka birāga baḍha़āvana ||
sādara majjana pāna kie teṃ| miṭahiṃ pāpa paritāpa hie tem ||
jinha ehi bāri na mānasa dhoe| te kāyara kalikāla bigoe ||
tṛṣita nirakhi rabi kara bhava bārī| phirihahi mṛga jimi jīva dukhārī ||
do. mati anuhāri subāri guna gani mana anhavāi|
sumiri bhavānī saṅkarahi kaha kabi kathā suhāi || 43(ka) ||
aba raghupati pada paṅkaruha hiya~ dhari pāi prasāda |
kahu~ jugala munibarja kara milana subhaga sambāda || 43(kha) ||
bharadvāja muni basahiṃ prayāgā| tinhahi rāma pada ati anurāgā ||
tāpasa sama dama dayā nidhānā| paramāratha patha parama sujānā ||
māgha makaragata rabi jaba hoī| tīrathapatihiṃ āva saba koī ||
deva danuja kinnara nara śrenī| sādara majjahiṃ sakala tribenīm ||
pūjahi mādhava pada jalajātā| parasi akhaya baṭu haraṣahiṃ gātā ||
bharadvāja āśrama ati pāvana| parama ramya munibara mana bhāvana ||
tahā~ hoi muni riṣaya samājā| jāhiṃ je majjana tīratharājā ||
majjahiṃ prāta sameta uchāhā| kahahiṃ parasapara hari guna gāhā ||
do. brahma nirūpama dharama bidhi baranahiṃ tattva bibhāga|
kahahiṃ bhagati bhagavanta kai sañjuta gyāna birāga || 44 ||
ehi prakāra bhari māgha nahāhīṃ| puni saba nija nija āśrama jāhīm ||
prati sambata ati hoi anandā| makara majji gavanahiṃ munibṛndā ||
eka bāra bhari makara nahāe| saba munīsa āśramanha sidhāe ||
jagabālika muni parama bibekī| bharavdāja rākhe pada ṭekī ||
sādara carana saroja pakhāre| ati punīta āsana baiṭhāre ||
kari pūjā muni sujasa bakhānī| bole ati punīta mṛdu bānī ||
nātha eka saṃsu baḍa़ moreṃ| karagata bedatatva sabu torem ||
kahata so mohi lāgata bhaya lājā| jau na kahu~ baḍa़ hoi akājā ||
do. santa kahahi asi nīti prabhu śruti purāna muni gāva|
hoi na bimala bibeka ura gura sana kie~ durāva || 45 ||
asa bicāri pragaṭu~ nija mohū| harahu nātha kari jana para chohū ||
rāsa nāma kara amita prabhāvā| santa purāna upaniṣada gāvā ||
santata japata sambhu abināsī| siva bhagavāna gyāna guna rāsī ||
ākara cāri jīva jaga ahahīṃ| kāsīṃ marata parama pada lahahīm ||
so'pi rāma mahimā munirāyā| siva upadesu karata kari dāyā ||
rāmu kavana prabhu pūchu~ tohī| kahia bujhāi kṛpānidhi mohī ||
eka rāma avadhesa kumārā| tinha kara carita bidita saṃsārā ||
nāri biraha~ dukhu laheu apārā| bhayahu roṣu rana rāvanu mārā ||
do. prabhu soi rāma ki apara kau jāhi japata tripurāri|
satyadhāma sarbagya tumha kahahu bibeku bicāri || 46 ||
jaise miṭai mora bhrama bhārī| kahahu so kathā nātha bistārī ||
jāgabalika bole musukāī| tumhahi bidita raghupati prabhutāī ||
rāmamagata tumha mana krama bānī| caturāī tumhārī maiṃ jānī ||
cāhahu sunai rāma guna gūḍha़ā| kīnhihu prasna manahu~ ati mūḍha़ā ||
tāta sunahu sādara manu lāī| kahu~ rāma kai kathā suhāī ||
mahāmohu mahiṣesu bisālā| rāmakathā kālikā karālā ||
rāmakathā sasi kirana samānā| santa cakora karahiṃ jehi pānā ||
aisei saṃsaya kīnha bhavānī| mahādeva taba kahā bakhānī ||
do. kahu~ so mati anuhāri aba umā sambhu sambāda|
bhayu samaya jehi hetu jehi sunu muni miṭihi biṣāda || 47 ||
eka bāra tretā juga māhīṃ| sambhu ge kumbhaja riṣi pāhīm ||
saṅga satī jagajanani bhavānī| pūje riṣi akhilesvara jānī ||
rāmakathā munībarja bakhānī| sunī mahesa parama sukhu mānī ||
riṣi pūchī haribhagati suhāī| kahī sambhu adhikārī pāī ||
kahata sunata raghupati guna gāthā| kachu dina tahā~ rahe girināthā ||
muni sana bidā māgi tripurārī| cale bhavana sa~ga dacchakumārī ||
tehi avasara bhañjana mahibhārā| hari raghubaṃsa līnha avatārā ||
pitā bacana taji rāju udāsī| daṇḍaka bana bicarata abināsī ||
do. hdaya~ bicārata jāta hara kehi bidhi darasanu hoi|
gupta rupa avatareu prabhu ge~ jāna sabu koi || 48(ka) ||
so. saṅkara ura ati chobhu satī na jānahiṃ maramu soi ||
tulasī darasana lobhu mana ḍaru locana lālacī || 48(kha) ||
rāvana marana manuja kara jācā| prabhu bidhi bacanu kīnha caha sācā ||
jauṃ nahiṃ jāu~ rahi pachitāvā| karata bicāru na banata banāvā ||
ehi bidhi bhe socabasa īsā| tehi samaya jāi dasasīsā ||
līnha nīca mārīcahi saṅgā| bhayu turata soi kapaṭa kuraṅgā ||
kari chalu mūḍha़ harī baidehī| prabhu prabhāu tasa bidita na tehī ||
mṛga badhi bandhu sahita hari āe| āśramu dekhi nayana jala chāe ||
biraha bikala nara iva raghurāī| khojata bipina phirata dau bhāī ||
kabahū~ joga biyoga na jākeṃ| dekhā pragaṭa biraha dukha tākem ||
do. ati vicitra raghupati carita jānahiṃ parama sujāna|
je matimanda bimoha basa hṛdaya~ dharahiṃ kachu āna || 49 ||
sambhu samaya tehi rāmahi dekhā| upajā hiya~ ati harapu biseṣā ||
bhari locana chabisindhu nihārī| kusamaya jānina kīnhi cinhārī ||
jaya saccidānanda jaga pāvana| asa kahi caleu manoja nasāvana ||
cale jāta siva satī sametā| puni puni pulakata kṛpāniketā ||
satīṃ so dasā sambhu kai dekhī| ura upajā sandehu biseṣī ||
saṅkaru jagatabandya jagadīsā| sura nara muni saba nāvata sīsā ||
tinha nṛpasutahi naha paranāmā| kahi saccidānanda paradhāmā ||
bhe magana chabi tāsu bilokī| ajahu~ prīti ura rahati na rokī ||
do. brahma jo vyāpaka biraja aja akala anīha abheda|
so ki deha dhari hoi nara jāhi na jānata veda || 50 ||
biṣnu jo sura hita naratanu dhārī| sau sarbagya jathā tripurārī ||
khoji so ki agya iva nārī| gyānadhāma śrīpati asurārī ||
sambhugirā puni mṛṣā na hoī| siva sarbagya jāna sabu koī ||
asa saṃsaya mana bhayu apārā| hoī na hṛdaya~ prabodha pracārā ||
jadyapi pragaṭa na kaheu bhavānī| hara antarajāmī saba jānī ||
sunahi satī tava nāri subhAU| saṃsaya asa na dharia ura kAU ||
jāsu kathā kubhañja riṣi gāī| bhagati jāsu maiṃ munihi sunāī ||
sau mama iṣṭadeva raghubīrā| sevata jāhi sadā muni dhīrā ||
chaṃ. muni dhīra jogī siddha santata bimala mana jehi dhyāvahīṃ|
kahi neti nigama purāna āgama jāsu kīrati gāvahīm ||
soi rāmu byāpaka brahma bhuvana nikāya pati māyā dhanī|
avatareu apane bhagata hita nijatantra nita raghukulamani ||
so. lāga na ura upadesu jadapi kaheu siva~ bāra bahu|
bole bihasi mahesu harimāyā balu jāni jiya~ || 51 ||
jauṃ tumhareṃ mana ati sandehū| tau kina jāi parīchā lehū ||
taba lagi baiṭha ahu~ baṭachāhiṃ| jaba lagi tumha aihahu mohi pāhī ||
jaiseṃ jāi moha bhrama bhārī| karehu so jatanu bibeka bicārī ||
calīṃ satī siva āyasu pāī| karahiṃ bicāru karauṃ kā bhāī ||
ihā~ sambhu asa mana anumānā| dacchasutā kahu~ nahiṃ kalyānā ||
morehu kaheṃ na saṃsaya jāhīṃ| bidhī biparīta bhalāī nāhīm ||
hoihi soi jo rāma raci rākhā| ko kari tarka baḍha़āvai sākhā ||
asa kahi lage japana harināmā| gī satī jaha~ prabhu sukhadhāmā ||
do. puni puni hṛdaya~ vicāru kari dhari sītā kara rupa|
āgeṃ hoi cali pantha tehi jehiṃ āvata narabhūpa || 52 ||
lachimana dīkha umākṛta beṣā cakita bhe bhrama hṛdaya~ biseṣā ||
kahi na sakata kachu ati gambhīrā| prabhu prabhāu jānata matidhīrā ||
satī kapaṭu jāneu surasvāmī| sabadarasī saba antarajāmī ||
sumirata jāhi miṭi agyānā| soi sarabagya rāmu bhagavānā ||
satī kīnha caha taha~hu~ durAU| dekhahu nāri subhāva prabhAU ||
nija māyā balu hṛdaya~ bakhānī| bole bihasi rāmu mṛdu bānī ||
jori pāni prabhu kīnha pranāmū| pitā sameta līnha nija nāmū ||
kaheu bahori kahā~ bṛṣaketū| bipina akeli phirahu kehi hetū ||
do. rāma bacana mṛdu gūḍha़ suni upajā ati saṅkocu|
satī sabhīta mahesa pahiṃ calīṃ hṛdaya~ baḍa़ socu || 53 ||
maiṃ saṅkara kara kahā na mānā| nija agyānu rāma para ānā ||
jāi utaru aba dehu~ kāhā| ura upajā ati dāruna dāhā ||
jānā rāma satīṃ dukhu pāvā| nija prabhāu kachu pragaṭi janāvā ||
satīṃ dīkha kautuku maga jātā| āgeṃ rāmu sahita śrī bhrātā ||
phiri citavā pācheṃ prabhu dekhā| sahita bandhu siya sundara veṣā ||
jaha~ citavahiṃ taha~ prabhu āsīnā| sevahiṃ siddha munīsa prabīnā ||
dekhe siva bidhi biṣnu anekā| amita prabhāu eka teṃ ekā ||
bandata carana karata prabhu sevā| bibidha beṣa dekhe saba devā ||
do. satī bidhātrī indirā dekhīṃ amita anūpa|
jehiṃ jehiṃ beṣa ajādi sura tehi tehi tana anurūpa || 54 ||
dekhe jaha~ taha~ raghupati jete| saktinha sahita sakala sura tete ||
jīva carācara jo saṃsārā| dekhe sakala aneka prakārā ||
pūjahiṃ prabhuhi deva bahu beṣā| rāma rūpa dūsara nahiṃ dekhā ||
avaloke raghupati bahutere| sītā sahita na beṣa ghanere ||
soi raghubara soi lachimanu sītā| dekhi satī ati bhī sabhītā ||
hṛdaya kampa tana sudhi kachu nāhīṃ| nayana mūdi baiṭhīṃ maga māhīm ||
bahuri bilokeu nayana ughārī| kachu na dīkha taha~ dacchakumārī ||
puni puni nāi rāma pada sīsā| calīṃ tahā~ jaha~ rahe girīsā ||
do. gī samīpa mahesa taba ha~si pūchī kusalāta|
līnhī parīchā kavana bidhi kahahu satya saba bāta || 55 ||
māsapārāyaṇa, dūsarā viśrāma
satīṃ samujhi raghubīra prabhAU| bhaya basa siva sana kīnha durAU ||
kachu na parīchā līnhi gosāī| kīnha pranāmu tumhārihi nāī ||
jo tumha kahā so mṛṣā na hoī| moreṃ mana pratīti ati soī ||
taba saṅkara dekheu dhari dhyānā| satīṃ jo kīnha carita saba jānā ||
bahuri rāmamāyahi siru nāvā| preri satihi jehiṃ jhū~ṭha kahāvā ||
hari icchā bhāvī balavānā| hṛdaya~ bicārata sambhu sujānā ||
satīṃ kīnha sītā kara beṣā| siva ura bhayu biṣāda biseṣā ||
jauṃ aba karu~ satī sana prītī| miṭi bhagati pathu hoi anītī ||
do. parama punīta na jāi taji kie~ prema baḍa़ pāpu|
pragaṭi na kahata mahesu kachu hṛdaya~ adhika santāpu || 56 ||
taba saṅkara prabhu pada siru nāvā| sumirata rāmu hṛdaya~ asa āvā ||
ehiṃ tana satihi bheṭa mohi nāhīṃ| siva saṅkalpu kīnha mana māhīm ||
asa bicāri saṅkaru matidhīrā| cale bhavana sumirata raghubīrā ||
calata gagana bhai girā suhāī| jaya mahesa bhali bhagati dṛḍha़āī ||
asa pana tumha binu kari ko ānā| rāmabhagata samaratha bhagavānā ||
suni nabhagirā satī ura socā| pūchā sivahi sameta sakocā ||
kīnha kavana pana kahahu kṛpālā| satyadhāma prabhu dīnadayālā ||
jadapi satīṃ pūchā bahu bhā~tī| tadapi na kaheu tripura ārātī ||
do. satīṃ hṛdaya anumāna kiya sabu jāneu sarbagya|
kīnha kapaṭu maiṃ sambhu sana nāri sahaja jaḍa़ agya || 57ka ||
hṛdaya~ socu samujhata nija karanī| cintā amita jāi nahi baranī ||
kṛpāsindhu siva parama agādhā| pragaṭa na kaheu mora aparādhā ||
saṅkara rukha avaloki bhavānī| prabhu mohi tajeu hṛdaya~ akulānī ||
nija agha samujhi na kachu kahi jāī| tapi avā~ iva ura adhikāī ||
satihi sasoca jāni bṛṣaketū| kahīṃ kathā sundara sukha hetū ||
baranata pantha bibidha itihāsā| bisvanātha pahu~ce kailāsā ||
taha~ puni sambhu samujhi pana āpana| baiṭhe baṭa tara kari kamalāsana ||
saṅkara sahaja sarupa saṃhārā| lāgi samādhi akhaṇḍa apārā ||
do. satī basahi kailāsa taba adhika socu mana māhiṃ|
maramu na koū jāna kachu juga sama divasa sirāhim || 58 ||
nita nava socu satīṃ ura bhārā| kaba jaihu~ dukha sāgara pārā ||
maiṃ jo kīnha raghupati apamānā| punipati bacanu mṛṣā kari jānā ||
so phalu mohi bidhātā~ dīnhā| jo kachu ucita rahā soi kīnhā ||
aba bidhi asa būjhia nahi tohī| saṅkara bimukha jiāvasi mohī ||
kahi na jāī kachu hṛdaya galānī| mana mahu~ rāmāhi sumira sayānī ||
jau prabhu dīnadayālu kahāvā| āratī harana beda jasu gāvā ||
tau maiṃ binaya karu~ kara jorī| chūṭu begi deha yaha morī ||
jauṃ more siva carana sanehū| mana krama bacana satya bratu ehū ||
do. tau sabadarasī sunia prabhu karu so begi upāi|
hoi maranu jehī binahiṃ śrama dusaha bipatti bihāi || 59 ||
so. jalu paya sarisa bikāi dekhahu prīti ki rīti bhali|
bilaga hoi rasu jāi kapaṭa khaṭāī parata puni || 57kha ||
ehi bidhi dukhita prajesakumārī| akathanīya dāruna dukhu bhārī ||
bīteṃ sambata sahasa satāsī| tajī samādhi sambhu abināsī ||
rāma nāma siva sumirana lāge| jāneu satīṃ jagatapati jāge ||
jāi sambhu pada bandanu kīnhī| sanamukha saṅkara āsanu dīnhā ||
lage kahana harikathā rasālā| daccha prajesa bhe tehi kālā ||
dekhā bidhi bicāri saba lāyaka| dacchahi kīnha prajāpati nāyaka ||
baḍa़ adhikāra daccha jaba pāvā| ati abhimānu hṛdaya~ taba āvā ||
nahiṃ kau asa janamā jaga māhīṃ| prabhutā pāi jāhi mada nāhīm ||
do. daccha lie muni boli saba karana lage baḍa़ jāga|
nevate sādara sakala sura je pāvata makha bhāga || 60 ||
kinnara nāga siddha gandharbā| badhunha sameta cale sura sarbā ||
biṣnu birañci mahesu bihāī| cale sakala sura jāna banāī ||
satīṃ biloke byoma bimānā| jāta cale sundara bidhi nānā ||
sura sundarī karahiṃ kala gānā| sunata śravana chūṭahiṃ muni dhyānā ||
pūcheu taba siva~ kaheu bakhānī| pitā jagya suni kachu haraṣānī ||
jauṃ mahesu mohi āyasu dehīṃ| kucha dina jāi rahauṃ misa ehīm ||
pati parityāga hṛdaya dukhu bhārī| kahi na nija aparādha bicārī ||
bolī satī manohara bānī| bhaya saṅkoca prema rasa sānī ||
do. pitā bhavana utsava parama jauṃ prabhu āyasu hoi|
tau mai jāu~ kṛpāyatana sādara dekhana soi || 61 ||
kahehu nīka morehu~ mana bhāvā| yaha anucita nahiṃ nevata paṭhāvā ||
daccha sakala nija sutā bolāī| hamareṃ bayara tumhu bisarāī ||
brahmasabhā~ hama sana dukhu mānā| tehi teṃ ajahu~ karahiṃ apamānā ||
jauṃ binu boleṃ jāhu bhavānī| rahi na sīlu sanehu na kānī ||
jadapi mitra prabhu pitu gura gehā| jāia binu bolehu~ na sa~dehā ||
tadapi birodha māna jaha~ koī| tahā~ ge~ kalyānu na hoī ||
bhā~ti aneka sambhu samujhāvā| bhāvī basa na gyānu ura āvā ||
kaha prabhu jāhu jo binahiṃ bolāe~| nahiṃ bhali bāta hamāre bhāe~ ||
do. kahi dekhā hara jatana bahu rahi na dacchakumāri|
die mukhya gana saṅga taba bidā kīnha tripurāri || 62 ||
pitā bhavana jaba gī bhavānī| daccha trāsa kāhu~ na sanamānī ||
sādara bhalehiṃ milī eka mātā| bhaginīṃ milīṃ bahuta musukātā ||
daccha na kachu pūchī kusalātā| satihi biloki jare saba gātā ||
satīṃ jāi dekheu taba jāgā| katahu~ na dīkha sambhu kara bhāgā ||
taba cita caḍha़eu jo saṅkara kaheū| prabhu apamānu samujhi ura daheū ||
pāchila dukhu na hṛdaya~ asa byāpā| jasa yaha bhayu mahā paritāpā ||
jadyapi jaga dāruna dukha nānā| saba teṃ kaṭhina jāti avamānā ||
samujhi so satihi bhayu ati krodhā| bahu bidhi jananīṃ kīnha prabodhā ||
do. siva apamānu na jāi sahi hṛdaya~ na hoi prabodha|
sakala sabhahi haṭhi haṭaki taba bolīṃ bacana sakrodha || 63 ||
sunahu sabhāsada sakala munindā| kahī sunī jinha saṅkara nindā ||
so phalu turata lahaba saba kāhū~| bhalī bhā~ti pachitāba pitāhū~ ||
santa sambhu śrīpati apabādā| sunia jahā~ taha~ asi marajādā ||
kāṭia tāsu jībha jo basāī| śravana mūdi na ta calia parāī ||
jagadātamā mahesu purārī| jagata janaka saba ke hitakārī ||
pitā mandamati nindata tehī| daccha sukra sambhava yaha dehī ||
tajihu~ turata deha tehi hetū| ura dhari candramauli bṛṣaketū ||
asa kahi joga agini tanu jārā| bhayu sakala makha hāhākārā ||
do. satī maranu suni sambhu gana lage karana makha khīsa|
jagya bidhaṃsa biloki bhṛgu racchā kīnhi munīsa || 64 ||
samācāra saba saṅkara pāe| bīrabhadru kari kopa paṭhāe ||
jagya bidhaṃsa jāi tinha kīnhā| sakala suranha bidhivata phalu dīnhā ||
bhe jagabidita daccha gati soī| jasi kachu sambhu bimukha kai hoī ||
yaha itihāsa sakala jaga jānī| tāte maiṃ sañchepa bakhānī ||
satīṃ marata hari sana baru māgā| janama janama siva pada anurāgā ||
tehi kārana himagiri gṛha jāī| janamīṃ pārabatī tanu pāī ||
jaba teṃ umā saila gṛha jāīṃ| sakala siddhi sampati taha~ chāī ||
jaha~ taha~ muninha suāśrama kīnhe| ucita bāsa hima bhūdhara dīnhe ||
do. sadā sumana phala sahita saba druma nava nānā jāti|
pragaṭīṃ sundara saila para mani ākara bahu bhā~ti || 65 ||
saritā saba punita jalu bahahīṃ| khaga mṛga madhupa sukhī saba rahahīm ||
sahaja bayaru saba jīvanha tyāgā| giri para sakala karahiṃ anurāgā ||
soha saila girijā gṛha āe~| jimi janu rāmabhagati ke pāe~ ||
nita nūtana maṅgala gṛha tāsū| brahmādika gāvahiṃ jasu jāsū ||
nārada samācāra saba pāe| kautukahīṃ giri geha sidhāe ||
sailarāja baḍa़ ādara kīnhā| pada pakhāri bara āsanu dīnhā ||
nāri sahita muni pada siru nāvā| carana salila sabu bhavanu siñcāvā ||
nija saubhāgya bahuta giri baranā| sutā boli melī muni caranā ||
do. trikālagya sarbagya tumha gati sarbatra tumhāri ||
kahahu sutā ke doṣa guna munibara hṛdaya~ bicāri || 66 ||
kaha muni bihasi gūḍha़ mṛdu bānī| sutā tumhāri sakala guna khānī ||
sundara sahaja susīla sayānī| nāma umā ambikā bhavānī ||
saba lacchana sampanna kumārī| hoihi santata piyahi piārī ||
sadā acala ehi kara ahivātā| ehi teṃ jasu paihahiṃ pitu mātā ||
hoihi pūjya sakala jaga māhīṃ| ehi sevata kachu durlabha nāhīm ||
ehi kara nāmu sumiri saṃsārā| triya caḍha़hahi~ patibrata asidhārā ||
saila sulacchana sutā tumhārī| sunahu je aba avaguna dui cārī ||
aguna amāna mātu pitu hīnā| udāsīna saba saṃsaya chīnā ||
do. jogī jaṭila akāma mana nagana amaṅgala beṣa ||
asa svāmī ehi kaha~ milihi parī hasta asi rekha || 67 ||
suni muni girā satya jiya~ jānī| dukha dampatihi umā haraṣānī ||
nāradahu~ yaha bhedu na jānā| dasā eka samujhaba bilagānā ||
sakala sakhīṃ girijā giri mainā| pulaka sarīra bhare jala nainā ||
hoi na mṛṣā devariṣi bhāṣā| umā so bacanu hṛdaya~ dhari rākhā ||
upajeu siva pada kamala sanehū| milana kaṭhina mana bhā sandehū ||
jāni kuavasaru prīti durāī| sakhī ucha~ga baiṭhī puni jāī ||
jhūṭhi na hoi devariṣi bānī| socahi dampati sakhīṃ sayānī ||
ura dhari dhīra kahi girirAU| kahahu nātha kā karia upAU ||
do. kaha munīsa himavanta sunu jo bidhi likhā lilāra|
deva danuja nara nāga muni kau na meṭanihāra || 68 ||
tadapi eka maiṃ kahu~ upāī| hoi karai jauṃ daiu sahāī ||
jasa baru maiṃ baraneu~ tumha pāhīṃ| milahi umahi tasa saṃsaya nāhīm ||
je je bara ke doṣa bakhāne| te saba siva pahi maiṃ anumāne ||
jauṃ bibāhu saṅkara sana hoī| doṣu guna sama kaha sabu koī ||
jauṃ ahi seja sayana hari karahīṃ| budha kachu tinha kara doṣu na dharahīm ||
bhānu kṛsānu sarba rasa khāhīṃ| tinha kaha~ manda kahata kau nāhīm ||
subha aru asubha salila saba bahī| surasari kau apunīta na kahī ||
samaratha kahu~ nahiṃ doṣu gosāī| rabi pāvaka surasari kī nāī ||
do. jauṃ asa hisiṣā karahiṃ nara jaḍa़i bibeka abhimāna|
parahiṃ kalapa bhari naraka mahu~ jīva ki īsa samāna || 69 ||
surasari jala kṛta bāruni jānā| kabahu~ na santa karahiṃ tehi pānā ||
surasari mileṃ so pāvana jaiseṃ| īsa anīsahi antaru taisem ||
sambhu sahaja samaratha bhagavānā| ehi bibāha~ saba bidhi kalyānā ||
durārādhya pai ahahiṃ mahesū| āsutoṣa puni kie~ kalesū ||
jauṃ tapu karai kumāri tumhārī| bhāviu meṭi sakahiṃ tripurārī ||
jadyapi bara aneka jaga māhīṃ| ehi kaha~ siva taji dūsara nāhīm ||
bara dāyaka pranatārati bhañjana| kṛpāsindhu sevaka mana rañjana ||
icchita phala binu siva avarādhe| lahia na koṭi joga japa sādhem ||
do. asa kahi nārada sumiri hari girijahi dīnhi asīsa|
hoihi yaha kalyāna aba saṃsaya tajahu girīsa || 70 ||
kahi asa brahmabhavana muni gayū| āgila carita sunahu jasa bhayū ||
patihi ekānta pāi kaha mainā| nātha na maiṃ samujhe muni bainā ||
jauṃ gharu baru kulu hoi anūpā| karia bibāhu sutā anurupā ||
na ta kanyā baru rahu kuārī| kanta umā mama prānapiārī ||
jauṃ na milahi baru girijahi jogū| giri jaḍa़ sahaja kahihi sabu logū ||
soi bicāri pati karehu bibāhū| jehiṃ na bahori hoi ura dāhū ||
asa kahi pari carana dhari sīsā| bole sahita saneha girīsā ||
baru pāvaka pragaṭai sasi māhīṃ| nārada bacanu anyathā nāhīm ||
do. priyā socu pariharahu sabu sumirahu śrībhagavāna|
pārabatihi niramayu jehiṃ soi karihi kalyāna || 71 ||
aba jau tumhahi sutā para nehū| tau asa jāi sikhāvana dehū ||
karai so tapu jehiṃ milahiṃ mahesū| āna upāya~ na miṭahi kalesū ||
nārada bacana sagarbha sahetū| sundara saba guna nidhi bṛṣaketū ||
asa bicāri tumha tajahu asaṅkā| sabahi bhā~ti saṅkaru akalaṅkā ||
suni pati bacana haraṣi mana māhīṃ| gī turata uṭhi girijā pāhīm ||
umahi biloki nayana bhare bārī| sahita saneha goda baiṭhārī ||
bārahiṃ bāra leti ura lāī| gadagada kaṇṭha na kachu kahi jāī ||
jagata mātu sarbagya bhavānī| mātu sukhada bolīṃ mṛdu bānī ||
do. sunahi mātu maiṃ dīkha asa sapana sunāvu~ tohi|
sundara gaura subiprabara asa upadeseu mohi || 72 ||
karahi jāi tapu sailakumārī| nārada kahā so satya bicārī ||
mātu pitahi puni yaha mata bhāvā| tapu sukhaprada dukha doṣa nasāvā ||
tapabala raci prapañca bidhātā| tapabala biṣnu sakala jaga trātā ||
tapabala sambhu karahiṃ saṅghārā| tapabala seṣu dhari mahibhārā ||
tapa adhāra saba sṛṣṭi bhavānī| karahi jāi tapu asa jiya~ jānī ||
sunata bacana bisamita mahatārī| sapana sunāyu girihi ha~kārī ||
mātu pituhi bahubidhi samujhāī| calīṃ umā tapa hita haraṣāī ||
priya parivāra pitā aru mātā| bhe bikala mukha āva na bātā ||
do. bedasirā muni āi taba sabahi kahā samujhāi ||
pārabatī mahimā sunata rahe prabodhahi pāi || 73 ||
ura dhari umā prānapati caranā| jāi bipina lāgīṃ tapu karanā ||
ati sukumāra na tanu tapa jogū| pati pada sumiri tajeu sabu bhogū ||
nita nava carana upaja anurāgā| bisarī deha tapahiṃ manu lāgā ||
sambata sahasa mūla phala khāe| sāgu khāi sata baraṣa gavā~e ||
kachu dina bhojanu bāri batāsā| kie kaṭhina kachu dina upabāsā ||
bela pātī mahi pari sukhāī| tīni sahasa sambata soī khāī ||
puni parihare sukhāneu paranā| umahi nāma taba bhayu aparanā ||
dekhi umahi tapa khīna sarīrā| brahmagirā bhai gagana gabhīrā ||
do. bhayu manoratha suphala tava sunu girijākumāri|
pariharu dusaha kalesa saba aba milihahiṃ tripurāri || 74 ||
asa tapu kāhu~ na kīnha bhavānī| bhu aneka dhīra muni gyānī ||
aba ura dharahu brahma bara bānī| satya sadā santata suci jānī ||
āvai pitā bolāvana jabahīṃ| haṭha parihari ghara jāehu tabahīm ||
milahiṃ tumhahi jaba sapta riṣīsā| jānehu taba pramāna bāgīsā ||
sunata girā bidhi gagana bakhānī| pulaka gāta girijā haraṣānī ||
umā carita sundara maiṃ gāvā| sunahu sambhu kara carita suhāvā ||
jaba teṃ satī jāi tanu tyāgā| taba seṃ siva mana bhayu birāgā ||
japahiṃ sadā raghunāyaka nāmā| jaha~ taha~ sunahiṃ rāma guna grāmā ||
do. cidānanda sukhadhāma siva bigata moha mada kāma|
bicarahiṃ mahi dhari hṛdaya~ hari sakala loka abhirāma || 75 ||
katahu~ muninha upadesahiṃ gyānā| katahu~ rāma guna karahiṃ bakhānā ||
jadapi akāma tadapi bhagavānā| bhagata biraha dukha dukhita sujānā ||
ehi bidhi gayu kālu bahu bītī| nita nai hoi rāma pada prītī ||
naimu premu saṅkara kara dekhā| abicala hṛdaya~ bhagati kai rekhā ||
pragaṭai rāmu kṛtagya kṛpālā| rūpa sīla nidhi teja bisālā ||
bahu prakāra saṅkarahi sarāhā| tumha binu asa bratu ko nirabāhā ||
bahubidhi rāma sivahi samujhāvā| pārabatī kara janmu sunāvā ||
ati punīta girijā kai karanī| bistara sahita kṛpānidhi baranī ||
do. aba binatī mama sunehu siva jauṃ mo para nija nehu|
jāi bibāhahu sailajahi yaha mohi māgeṃ dehu || 76 ||
kaha siva jadapi ucita asa nāhīṃ| nātha bacana puni meṭi na jāhīm ||
sira dhari āyasu karia tumhārā| parama dharamu yaha nātha hamārā ||
mātu pitā gura prabhu kai bānī| binahiṃ bicāra karia subha jānī ||
tumha saba bhā~ti parama hitakārī| agyā sira para nātha tumhārī ||
prabhu toṣeu suni saṅkara bacanā| bhakti bibeka dharma juta racanā ||
kaha prabhu hara tumhāra pana raheū| aba ura rākhehu jo hama kaheū ||
antaradhāna bhe asa bhāṣī| saṅkara soi mūrati ura rākhī ||
tabahiṃ saptariṣi siva pahiṃ āe| bole prabhu ati bacana suhāe ||
do. pārabatī pahiṃ jāi tumha prema paricchā lehu|
girihi preri paṭhehu bhavana dūri karehu sandehu || 77 ||
riṣinha gauri dekhī taha~ kaisī| mūratimanta tapasyā jaisī ||
bole muni sunu sailakumārī| karahu kavana kārana tapu bhārī ||
kehi avarādhahu kā tumha cahahū| hama sana satya maramu kina kahahū ||
kahata bacata manu ati sakucāī| ha~sihahu suni hamāri jaḍa़tāī ||
manu haṭha parā na suni sikhāvā| cahata bāri para bhīti uṭhāvā ||
nārada kahā satya soi jānā| binu paṅkhanha hama cahahiṃ uḍa़ānā ||
dekhahu muni abibeku hamārā| cāhia sadā sivahi bharatārā ||
do. sunata bacana bihase riṣaya girisambhava taba deha|
nārada kara upadesu suni kahahu baseu kisu geha || 78 ||
dacchasutanha upadesenhi jāī| tinha phiri bhavanu na dekhā āī ||
citraketu kara gharu una ghālā| kanakakasipu kara puni asa hālā ||
nārada sikha je sunahiṃ nara nārī| avasi hohiṃ taji bhavanu bhikhārī ||
mana kapaṭī tana sajjana cīnhā| āpu sarisa sabahī caha kīnhā ||
tehi keṃ bacana māni bisvāsā| tumha cāhahu pati sahaja udāsā ||
nirguna nilaja kubeṣa kapālī| akula ageha digambara byālī ||
kahahu kavana sukhu asa baru pāe~| bhala bhūlihu ṭhaga ke baurāe~ ||
pañca kaheṃ siva~ satī bibāhī| puni avaḍeri marāenhi tāhī ||
do. aba sukha sovata socu nahi bhīkha māgi bhava khāhiṃ|
sahaja ekākinha ke bhavana kabahu~ ki nāri khaṭāhim || 79 ||
ajahū~ mānahu kahā hamārā| hama tumha kahu~ baru nīka bicārā ||
ati sundara suci sukhada susīlā| gāvahiṃ beda jāsu jasa līlā ||
dūṣana rahita sakala guna rāsī| śrīpati pura baikuṇṭha nivāsī ||
asa baru tumhahi milāuba ānī| sunata bihasi kaha bacana bhavānī ||
satya kahehu giribhava tanu ehā| haṭha na chūṭa chūṭai baru dehā ||
kanaku puni paṣāna teṃ hoī| jārehu~ sahaju na parihara soī ||
nārada bacana na maiṃ pariharū~| basu bhavanu ujaru nahiṃ ḍarū~ ||
gura keṃ bacana pratīti na jehī| sapanehu~ sugama na sukha sidhi tehī ||
do. mahādeva avaguna bhavana biṣnu sakala guna dhāma|
jehi kara manu rama jāhi sana tehi tehī sana kāma || 80 ||
jauṃ tumha milatehu prathama munīsā| sunatiu~ sikha tumhāri dhari sīsā ||
aba maiṃ janmu sambhu hita hārā| ko guna dūṣana karai bicārā ||
jauṃ tumhare haṭha hṛdaya~ biseṣī| rahi na jāi binu kie~ bareṣī ||
tau kautukianha ālasu nāhīṃ| bara kanyā aneka jaga māhīm ||
janma koṭi lagi ragara hamārī| baru~ sambhu na ta rahu~ kuārī ||
taju~ na nārada kara upadesū| āpu kahahi sata bāra mahesū ||
maiṃ pā paru~ kahi jagadambā| tumha gṛha gavanahu bhayu bilambā ||
dekhi premu bole muni gyānī| jaya jaya jagadambike bhavānī ||
do. tumha māyā bhagavāna siva sakala jagata pitu mātu|
nāi carana sira muni cale puni puni haraṣata gātu || 81 ||
jāi muninha himavantu paṭhāe| kari binatī girajahiṃ gṛha lyāe ||
bahuri saptariṣi siva pahiṃ jāī| kathā umā kai sakala sunāī ||
bhe magana siva sunata sanehā| haraṣi saptariṣi gavane gehā ||
manu thira kari taba sambhu sujānā| lage karana raghunāyaka dhyānā ||
tāraku asura bhayu tehi kālā| bhuja pratāpa bala teja bisālā ||
teṃhi saba loka lokapati jīte| bhe deva sukha sampati rīte ||
ajara amara so jīti na jāī| hāre sura kari bibidha larāī ||
taba birañci sana jāi pukāre| dekhe bidhi saba deva dukhāre ||
do. saba sana kahā bujhāi bidhi danuja nidhana taba hoi|
sambhu sukra sambhūta suta ehi jīti rana soi || 82 ||
mora kahā suni karahu upāī| hoihi īsvara karihi sahāī ||
satīṃ jo tajī daccha makha dehā| janamī jāi himācala gehā ||
tehiṃ tapu kīnha sambhu pati lāgī| siva samādhi baiṭhe sabu tyāgī ||
jadapi ahi asamañjasa bhārī| tadapi bāta eka sunahu hamārī ||
paṭhavahu kāmu jāi siva pāhīṃ| karai chobhu saṅkara mana māhīm ||
taba hama jāi sivahi sira nāī| karavāuba bibāhu bariāī ||
ehi bidhi bhalehi devahita hoī| mara ati nīka kahi sabu koī ||
astuti suranha kīnhi ati hetū| pragaṭeu biṣamabāna jhaṣaketū ||
do. suranha kahīṃ nija bipati saba suni mana kīnha bicāra|
sambhu birodha na kusala mohi bihasi kaheu asa māra || 83 ||
tadapi karaba maiṃ kāju tumhārā| śruti kaha parama dharama upakārā ||
para hita lāgi taji jo dehī| santata santa prasaṃsahiṃ tehī ||
asa kahi caleu sabahi siru nāī| sumana dhanuṣa kara sahita sahāī ||
calata māra asa hṛdaya~ bicārā| siva birodha dhruva maranu hamārā ||
taba āpana prabhāu bistārā| nija basa kīnha sakala saṃsārā ||
kopeu jabahi bāricaraketū| chana mahu~ miṭe sakala śruti setū ||
brahmacarja brata sañjama nānā| dhīraja dharama gyāna bigyānā ||
sadācāra japa joga birāgā| sabhaya bibeka kaṭaku saba bhāgā ||
chaṃ. bhāgeu bibeka sahāya sahita so subhaṭa sañjuga mahi mure|
sadagrantha parbata kandaranhi mahu~ jāi tehi avasara dure ||
honihāra kā karatāra ko rakhavāra jaga kharabharu parā|
dui mātha kehi ratinātha jehi kahu~ ko'pi kara dhanu saru dharā ||
do. je sajīva jaga acara cara nāri puruṣa asa nāma|
te nija nija marajāda taji bhe sakala basa kāma || 84 ||
saba ke hṛdaya~ madana abhilāṣā| latā nihāri navahiṃ taru sākhā ||
nadīṃ umagi ambudhi kahu~ dhāī| saṅgama karahiṃ talāva talāī ||
jaha~ asi dasā jaḍa़nha kai baranī| ko kahi saki sacetana karanī ||
pasu pacchī nabha jala thalacārī| bhe kāmabasa samaya bisārī ||
madana andha byākula saba lokā| nisi dinu nahiṃ avalokahiṃ kokā ||
deva danuja nara kinnara byālā| preta pisāca bhūta betālā ||
inha kai dasā na kaheu~ bakhānī| sadā kāma ke cere jānī ||
siddha birakta mahāmuni jogī| tepi kāmabasa bhe biyogī ||
chaṃ. bhe kāmabasa jogīsa tāpasa pāva~ranhi kī ko kahai|
dekhahiṃ carācara nārimaya je brahmamaya dekhata rahe ||
abalā bilokahiṃ puruṣamaya jagu puruṣa saba abalāmayaṃ|
dui daṇḍa bhari brahmāṇḍa bhītara kāmakṛta kautuka ayam ||
so. dharī na kāhū~ dhira sabake mana manasija hare|
je rākhe raghubīra te ubare tehi kāla mahu~ || 85 ||
ubhaya gharī asa kautuka bhayū| jau lagi kāmu sambhu pahiṃ gayū ||
sivahi biloki sasaṅkeu mārū| bhayu jathāthiti sabu saṃsārū ||
bhe turata saba jīva sukhāre| jimi mada utari ge~ matavāre ||
rudrahi dekhi madana bhaya mānā| durādharaṣa durgama bhagavānā ||
phirata lāja kachu kari nahiṃ jāī| maranu ṭhāni mana racesi upāī ||
pragaṭesi turata rucira riturājā| kusumita nava taru rāji birājā ||
bana upabana bāpikā taḍa़āgā| parama subhaga saba disā bibhāgā ||
jaha~ taha~ janu umagata anurāgā| dekhi muehu~ mana manasija jāgā ||
chaṃ. jāgi manobhava muehu~ mana bana subhagatā na parai kahī|
sītala sugandha sumanda māruta madana anala sakhā sahī ||
bikase saranhi bahu kañja guñjata puñja mañjula madhukarā|
kalahaṃsa pika suka sarasa rava kari gāna nācahiṃ apacharā ||
do. sakala kalā kari koṭi bidhi hāreu sena sameta|
calī na acala samādhi siva kopeu hṛdayaniketa || 86 ||
dekhi rasāla biṭapa bara sākhā| tehi para caḍha़eu madanu mana mākhā ||
sumana cāpa nija sara sandhāne| ati risa tāki śravana lagi tāne ||
chāḍa़e biṣama bisikha ura lāge| chuṭi samādhi sambhu taba jāge ||
bhayu īsa mana chobhu biseṣī| nayana ughāri sakala disi dekhī ||
saurabha pallava madanu bilokā| bhayu kopu kampeu trailokā ||
taba siva~ tīsara nayana ughārā| citavata kāmu bhayu jari chārā ||
hāhākāra bhayu jaga bhārī| ḍarape sura bhe asura sukhārī ||
samujhi kāmasukhu socahiṃ bhogī| bhe akaṇṭaka sādhaka jogī ||
chaṃ. jogi akaṇṭaka bhe pati gati sunata rati muruchita bhī|
rodati badati bahu bhā~ti karunā karati saṅkara pahiṃ gī|
ati prema kari binatī bibidha bidhi jori kara sanmukha rahī|
prabhu āsutoṣa kṛpāla siva abalā nirakhi bole sahī ||
do. aba teṃ rati tava nātha kara hoihi nāmu anaṅgu|
binu bapu byāpihi sabahi puni sunu nija milana prasaṅgu || 87 ||
jaba jadubaṃsa kṛṣna avatārā| hoihi harana mahā mahibhārā ||
kṛṣna tanaya hoihi pati torā| bacanu anyathā hoi na morā ||
rati gavanī suni saṅkara bānī| kathā apara aba kahu~ bakhānī ||
devanha samācāra saba pāe| brahmādika baikuṇṭha sidhāe ||
saba sura biṣnu birañci sametā| ge jahā~ siva kṛpāniketā ||
pṛthaka pṛthaka tinha kīnhi prasaṃsā| bhe prasanna candra avataṃsā ||
bole kṛpāsindhu bṛṣaketū| kahahu amara āe kehi hetū ||
kaha bidhi tumha prabhu antarajāmī| tadapi bhagati basa binavu~ svāmī ||
do. sakala suranha ke hṛdaya~ asa saṅkara parama uchāhu|
nija nayananhi dekhā cahahiṃ nātha tumhāra bibāhu || 88 ||
yaha utsava dekhia bhari locana| soi kachu karahu madana mada mocana|
kāmu jāri rati kahu~ baru dīnhā| kṛpāsindhu yaha ati bhala kīnhā ||
sāsati kari puni karahiṃ pasAU| nātha prabhunha kara sahaja subhAU ||
pārabatīṃ tapu kīnha apārā| karahu tāsu aba aṅgīkārā ||
suni bidhi binaya samujhi prabhu bānī| aisei hau kahā sukhu mānī ||
taba devanha dundubhīṃ bajāīṃ| baraṣi sumana jaya jaya sura sāī ||
avasaru jāni saptariṣi āe| turatahiṃ bidhi giribhavana paṭhāe ||
prathama ge jaha~ rahī bhavānī| bole madhura bacana chala sānī ||
do. kahā hamāra na sunehu taba nārada keṃ upadesa|
aba bhā jhūṭha tumhāra pana jāreu kāmu mahesa || 89 ||
māsapārāyaṇa,tīsarā viśrāma
suni bolīṃ musakāi bhavānī| ucita kahehu munibara bigyānī ||
tumhareṃ jāna kāmu aba jārā| aba lagi sambhu rahe sabikārā ||
hamareṃ jāna sadā siva jogī| aja anavadya akāma abhogī ||
jauṃ maiṃ siva seye asa jānī| prīti sameta karma mana bānī ||
tau hamāra pana sunahu munīsā| karihahiṃ satya kṛpānidhi īsā ||
tumha jo kahā hara jāreu mārā| soi ati baḍa़ abibeku tumhārā ||
tāta anala kara sahaja subhAU| hima tehi nikaṭa jāi nahiṃ kAU ||
ge~ samīpa so avasi nasāī| asi manmatha mahesa kī nāī ||
do. hiya~ haraṣe muni bacana suni dekhi prīti bisvāsa ||
cale bhavānihi nāi sira ge himācala pāsa || 90 ||
sabu prasaṅgu giripatihi sunāvā| madana dahana suni ati dukhu pāvā ||
bahuri kaheu rati kara baradānā| suni himavanta bahuta sukhu mānā ||
hṛdaya~ bicāri sambhu prabhutāī| sādara munibara lie bolāī ||
sudinu sunakhatu sugharī socāī| begi bedabidhi lagana dharāī ||
patrī saptariṣinha soi dīnhī| gahi pada binaya himācala kīnhī ||
jāi bidhihi dīnhi so pātī| bācata prīti na hṛdaya~ samātī ||
lagana bāci aja sabahi sunāī| haraṣe muni saba sura samudāī ||
sumana bṛṣṭi nabha bājana bāje| maṅgala kalasa dasahu~ disi sāje ||
do. lage sa~vārana sakala sura bāhana bibidha bimāna|
hohi saguna maṅgala subhada karahiṃ apacharā gāna || 91 ||
sivahi sambhu gana karahiṃ siṅgārā| jaṭā mukuṭa ahi mauru sa~vārā ||
kuṇḍala kaṅkana pahire byālā| tana bibhūti paṭa kehari chālā ||
sasi lalāṭa sundara sira gaṅgā| nayana tīni upabīta bhujaṅgā ||
garala kaṇṭha ura nara sira mālā| asiva beṣa sivadhāma kṛpālā ||
kara trisūla aru ḍamaru birājā| cale basaha~ caḍha़i bājahiṃ bājā ||
dekhi sivahi suratriya musukāhīṃ| bara lāyaka dulahini jaga nāhīm ||
biṣnu birañci ādi surabrātā| caḍha़i caḍha़i bāhana cale barātā ||
sura samāja saba bhā~ti anūpā| nahiṃ barāta dūlaha anurūpā ||
do. biṣnu kahā asa bihasi taba boli sakala disirāja|
bilaga bilaga hoi calahu saba nija nija sahita samāja || 92 ||
bara anuhāri barāta na bhāī| ha~sī karaihahu para pura jāī ||
biṣnu bacana suni sura musakāne| nija nija sena sahita bilagāne ||
manahīṃ mana mahesu musukāhīṃ| hari ke biṅgya bacana nahiṃ jāhīm ||
ati priya bacana sunata priya kere| bhṛṅgihi preri sakala gana ṭere ||
siva anusāsana suni saba āe| prabhu pada jalaja sīsa tinha nāe ||
nānā bāhana nānā beṣā| bihase siva samāja nija dekhā ||
kau mukhahīna bipula mukha kāhū| binu pada kara kau bahu pada bāhū ||
bipula nayana kau nayana bihīnā| riṣṭapuṣṭa kau ati tanakhīnā ||
chaṃ. tana khīna kau ati pīna pāvana kau apāvana gati dhareṃ|
bhūṣana karāla kapāla kara saba sadya sonita tana bharem ||
khara svāna suara sṛkāla mukha gana beṣa aganita ko ganai|
bahu jinasa preta pisāca jogi jamāta baranata nahiṃ banai ||
so. nācahiṃ gāvahiṃ gīta parama taraṅgī bhūta saba|
dekhata ati biparīta bolahiṃ bacana bicitra bidhi || 93 ||
jasa dūlahu tasi banī barātā| kautuka bibidha hohiṃ maga jātā ||
ihā~ himācala raceu bitānā| ati bicitra nahiṃ jāi bakhānā ||
saila sakala jaha~ lagi jaga māhīṃ| laghu bisāla nahiṃ barani sirāhīm ||
bana sāgara saba nadīṃ talāvā| himagiri saba kahu~ nevata paṭhāvā ||
kāmarūpa sundara tana dhārī| sahita samāja sahita bara nārī ||
ge sakala tuhinācala gehā| gāvahiṃ maṅgala sahita sanehā ||
prathamahiṃ giri bahu gṛha sa~varāe| jathājogu taha~ taha~ saba chāe ||
pura sobhā avaloki suhāī| lāgi laghu birañci nipunāī ||
chaṃ. laghu lāga bidhi kī nipunatā avaloki pura sobhā sahī|
bana bāga kūpa taḍa़āga saritā subhaga saba saka ko kahī ||
maṅgala bipula torana patākā ketu gṛha gṛha sohahīm ||
banitā puruṣa sundara catura chabi dekhi muni mana mohahīm ||
do. jagadambā jaha~ avatarī so puru barani ki jāi|
riddhi siddhi sampatti sukha nita nūtana adhikāi || 94 ||
nagara nikaṭa barāta suni āī| pura kharabharu sobhā adhikāī ||
kari banāva saji bāhana nānā| cale lena sādara agavānā ||
hiya~ haraṣe sura sena nihārī| harihi dekhi ati bhe sukhārī ||
siva samāja jaba dekhana lāge| biḍari cale bāhana saba bhāge ||
dhari dhīraju taha~ rahe sayāne| bālaka saba lai jīva parāne ||
ge~ bhavana pūchahiṃ pitu mātā| kahahiṃ bacana bhaya kampita gātā ||
kahia kāha kahi jāi na bātā| jama kara dhāra kidhauṃ bariātā ||
baru baurāha basaha~ asavārā| byāla kapāla bibhūṣana chārā ||
chaṃ. tana chāra byāla kapāla bhūṣana nagana jaṭila bhayaṅkarā|
sa~ga bhūta preta pisāca jogini bikaṭa mukha rajanīcarā ||
jo jiata rahihi barāta dekhata punya baḍa़ tehi kara sahī|
dekhihi so umā bibāhu ghara ghara bāta asi larikanha kahī ||
do. samujhi mahesa samāja saba janani janaka musukāhiṃ|
bāla bujhāe bibidha bidhi niḍara hohu ḍaru nāhim || 95 ||
lai agavāna barātahi āe| die sabahi janavāsa suhāe ||
mainā~ subha āratī sa~vārī| saṅga sumaṅgala gāvahiṃ nārī ||
kañcana thāra soha bara pānī| parichana calī harahi haraṣānī ||
bikaṭa beṣa rudrahi jaba dekhā| abalanha ura bhaya bhayu biseṣā ||
bhāgi bhavana paiṭhīṃ ati trāsā| ge mahesu jahā~ janavāsā ||
mainā hṛdaya~ bhayu dukhu bhārī| līnhī boli girīsakumārī ||
adhika saneha~ goda baiṭhārī| syāma saroja nayana bhare bārī ||
jehiṃ bidhi tumhahi rūpu asa dīnhā| tehiṃ jaḍa़ baru bāura kasa kīnhā ||
chaṃ. kasa kīnha baru baurāha bidhi jehiṃ tumhahi sundaratā dī|
jo phalu cahia surataruhiṃ so barabasa babūrahiṃ lāgī ||
tumha sahita giri teṃ girauṃ pāvaka jarauṃ jalanidhi mahu~ paraum ||
gharu jāu apajasu hau jaga jīvata bibāhu na hauṃ karaum ||
do. bhī bikala abalā sakala dukhita dekhi girināri|
kari bilāpu rodati badati sutā sanehu sa~bhāri || 96 ||
nārada kara maiṃ kāha bigārā| bhavanu mora jinha basata ujārā ||
asa upadesu umahi jinha dīnhā| baure barahi lagi tapu kīnhā ||
sācehu~ unha ke moha na māyā| udāsīna dhanu dhāmu na jāyā ||
para ghara ghālaka lāja na bhīrā| bājha~ ki jāna prasava kaiṃ pīrā ||
jananihi bikala biloki bhavānī| bolī juta bibeka mṛdu bānī ||
asa bicāri socahi mati mātā| so na ṭari jo raci bidhātā ||
karama likhā jau bāura nāhū| tau kata dosu lagāia kāhū ||
tumha sana miṭahiṃ ki bidhi ke aṅkā| mātu byartha jani lehu kalaṅkā ||
chaṃ. jani lehu mātu kalaṅku karunā pariharahu avasara nahīṃ|
dukhu sukhu jo likhā lilāra hamareṃ jāba jaha~ pāuba tahīm ||
suni umā bacana binīta komala sakala abalā socahīm ||
bahu bhā~ti bidhihi lagāi dūṣana nayana bāri bimocahīm ||
do. tehi avasara nārada sahita aru riṣi sapta sameta|
samācāra suni tuhinagiri gavane turata niketa || 97 ||
taba nārada sabahi samujhāvā| pūruba kathāprasaṅgu sunāvā ||
mayanā satya sunahu mama bānī| jagadambā tava sutā bhavānī ||
ajā anādi sakti abināsini| sadā sambhu aradhaṅga nivāsini ||
jaga sambhava pālana laya kārini| nija icchā līlā bapu dhārini ||
janamīṃ prathama daccha gṛha jāī| nāmu satī sundara tanu pāī ||
taha~hu~ satī saṅkarahi bibāhīṃ| kathā prasiddha sakala jaga māhīm ||
eka bāra āvata siva saṅgā| dekheu raghukula kamala pataṅgā ||
bhayu mohu siva kahā na kīnhā| bhrama basa beṣu sīya kara līnhā ||
chaṃ. siya beṣu satī jo kīnha tehi aparādha saṅkara pariharīṃ|
hara biraha~ jāi bahori pitu keṃ jagya jogānala jarīm ||
aba janami tumhare bhavana nija pati lāgi dāruna tapu kiyā|
asa jāni saṃsaya tajahu girijā sarbadā saṅkara priyā ||
do. suni nārada ke bacana taba saba kara miṭā biṣāda|
chana mahu~ byāpeu sakala pura ghara ghara yaha sambāda || 98 ||
taba mayanā himavantu anande| puni puni pārabatī pada bande ||
nāri puruṣa sisu jubā sayāne| nagara loga saba ati haraṣāne ||
lage hona pura maṅgalagānā| saje sabahi hāṭaka ghaṭa nānā ||
bhā~ti aneka bhī jevarānā| sūpasāstra jasa kachu byavahārā ||
so jevanāra ki jāi bakhānī| basahiṃ bhavana jehiṃ mātu bhavānī ||
sādara bole sakala barātī| biṣnu birañci deva saba jātī ||
bibidhi pā~ti baiṭhī jevanārā| lāge parusana nipuna suārā ||
nāribṛnda sura jeva~ta jānī| lagīṃ dena gārīṃ mṛdu bānī ||
chaṃ. gārīṃ madhura svara dehiṃ sundari biṅgya bacana sunāvahīṃ|
bhojanu karahiṃ sura ati bilambu binodu suni sacu pāvahīm ||
jeva~ta jo baḍha़yo anandu so mukha koṭihū~ na parai kahyo|
acavā~i dīnhe pāna gavane bāsa jaha~ jāko rahyo ||
do. bahuri muninha himavanta kahu~ lagana sunāī āi|
samaya biloki bibāha kara paṭhe deva bolāi || 99 ||
boli sakala sura sādara līnhe| sabahi jathocita āsana dīnhe ||
bedī beda bidhāna sa~vārī| subhaga sumaṅgala gāvahiṃ nārī ||
siṅghāsanu ati dibya suhāvā| jāi na barani birañci banāvā ||
baiṭhe siva bipranha siru nāī| hṛdaya~ sumiri nija prabhu raghurāī ||
bahuri munīsanha umā bolāī| kari siṅgāru sakhīṃ lai āī ||
dekhata rūpu sakala sura mohe| baranai chabi asa jaga kabi ko hai ||
jagadambikā jāni bhava bhāmā| suranha manahiṃ mana kīnha pranāmā ||
sundaratā marajāda bhavānī| jāi na koṭihu~ badana bakhānī ||
chaṃ. koṭihu~ badana nahiṃ banai baranata jaga janani sobhā mahā|
sakucahiṃ kahata śruti seṣa sārada mandamati tulasī kahā ||
chabikhāni mātu bhavāni gavanī madhya maṇḍapa siva jahā~ ||
avaloki sakahiṃ na sakuca pati pada kamala manu madhukaru tahā~ ||
do. muni anusāsana ganapatihi pūjeu sambhu bhavāni|
kau suni saṃsaya karai jani sura anādi jiya~ jāni || 100 ||
jasi bibāha kai bidhi śruti gāī| mahāmuninha so saba karavāī ||
gahi girīsa kusa kanyā pānī| bhavahi samarapīṃ jāni bhavānī ||
pānigrahana jaba kīnha mahesā| hiṃya~ haraṣe taba sakala suresā ||
beda mantra munibara uccarahīṃ| jaya jaya jaya saṅkara sura karahīm ||
bājahiṃ bājana bibidha bidhānā| sumanabṛṣṭi nabha bhai bidhi nānā ||
hara girijā kara bhayu bibāhū| sakala bhuvana bhari rahā uchāhū ||
dāsīṃ dāsa turaga ratha nāgā| dhenu basana mani bastu bibhāgā ||
anna kanakabhājana bhari jānā| dāija dīnha na jāi bakhānā ||
chaṃ. dāija diyo bahu bhā~ti puni kara jori himabhūdhara kahyo|
kā deu~ pūranakāma saṅkara carana paṅkaja gahi rahyo ||
siva~ kṛpāsāgara sasura kara santoṣu saba bhā~tihiṃ kiyo|
puni gahe pada pāthoja mayanā~ prema paripūrana hiyo ||
do. nātha umā mana prāna sama gṛhakiṅkarī karehu|
chamehu sakala aparādha aba hoi prasanna baru dehu || 101 ||
bahu bidhi sambhu sāsa samujhāī| gavanī bhavana carana siru nāī ||
jananīṃ umā boli taba līnhī| lai uchaṅga sundara sikha dīnhī ||
karehu sadā saṅkara pada pūjā| nāridharamu pati deu na dūjā ||
bacana kahata bhare locana bārī| bahuri lāi ura līnhi kumārī ||
kata bidhi sṛjīṃ nāri jaga māhīṃ| parādhīna sapanehu~ sukhu nāhīm ||
bhai ati prema bikala mahatārī| dhīraju kīnha kusamaya bicārī ||
puni puni milati parati gahi caranā| parama prema kachu jāi na baranā ||
saba nārinha mili bheṭi bhavānī| jāi janani ura puni lapaṭānī ||
chaṃ. jananihi bahuri mili calī ucita asīsa saba kāhū~ dīṃ|
phiri phiri bilokati mātu tana taba sakhīṃ lai siva pahiṃ gī ||
jācaka sakala santoṣi saṅkaru umā sahita bhavana cale|
saba amara haraṣe sumana baraṣi nisāna nabha bāje bhale ||
do. cale saṅga himavantu taba pahu~cāvana ati hetu|
bibidha bhā~ti paritoṣu kari bidā kīnha bṛṣaketu || 102 ||
turata bhavana āe girirāī| sakala saila sara lie bolāī ||
ādara dāna binaya bahumānā| saba kara bidā kīnha himavānā ||
jabahiṃ sambhu kailāsahiṃ āe| sura saba nija nija loka sidhāe ||
jagata mātu pitu sambhu bhavānī| tehī siṅgāru na kahu~ bakhānī ||
karahiṃ bibidha bidhi bhoga bilāsā| gananha sameta basahiṃ kailāsā ||
hara girijā bihāra nita nayū| ehi bidhi bipula kāla cali gayū ||
taba janameu ṣaṭabadana kumārā| tāraku asura samara jehiṃ mārā ||
āgama nigama prasiddha purānā| ṣanmukha janmu sakala jaga jānā ||
chaṃ. jagu jāna ṣanmukha janmu karmu pratāpu puruṣārathu mahā|
tehi hetu maiṃ bṛṣaketu suta kara carita sañchepahiṃ kahā ||
yaha umā saṅgu bibāhu je nara nāri kahahiṃ je gāvahīṃ|
kalyāna kāja bibāha maṅgala sarbadā sukhu pāvahīm ||
do. carita sindhu girijā ramana beda na pāvahiṃ pāru|
baranai tulasīdāsu kimi ati matimanda gavā~ru || 103 ||
sambhu carita suni sarasa suhāvā| bharadvāja muni ati sukha pāvā ||
bahu lālasā kathā para bāḍha़ī| nayananhi nīru romāvali ṭhāḍha़ī ||
prema bibasa mukha āva na bānī| dasā dekhi haraṣe muni gyānī ||
aho dhanya tava janmu munīsā| tumhahi prāna sama priya gaurīsā ||
siva pada kamala jinhahi rati nāhīṃ| rāmahi te sapanehu~ na sohāhīm ||
binu chala bisvanātha pada nehū| rāma bhagata kara lacchana ehū ||
siva sama ko raghupati bratadhārī| binu agha tajī satī asi nārī ||
panu kari raghupati bhagati dekhāī| ko siva sama rāmahi priya bhāī ||
do. prathamahiṃ mai kahi siva carita būjhā maramu tumhāra|
suci sevaka tumha rāma ke rahita samasta bikāra || 104 ||
maiṃ jānā tumhāra guna sīlā| kahu~ sunahu aba raghupati līlā ||
sunu muni āju samāgama toreṃ| kahi na jāi jasa sukhu mana morem ||
rāma carita ati amita munisā| kahi na sakahiṃ sata koṭi ahīsā ||
tadapi jathāśruta kahu~ bakhānī| sumiri girāpati prabhu dhanupānī ||
sārada dārunāri sama svāmī| rāmu sūtradhara antarajāmī ||
jehi para kṛpā karahiṃ janu jānī| kabi ura ajira nacāvahiṃ bānī ||
pranavu~ soi kṛpāla raghunāthā| baranu~ bisada tāsu guna gāthā ||
parama ramya giribaru kailāsū| sadā jahā~ siva umā nivāsū ||
do. siddha tapodhana jogijana sūra kinnara munibṛnda|
basahiṃ tahā~ sukṛtī sakala sevahiṃ siba sukhakanda || 105 ||
hari hara bimukha dharma rati nāhīṃ| te nara taha~ sapanehu~ nahiṃ jāhīm ||
tehi giri para baṭa biṭapa bisālā| nita nūtana sundara saba kālā ||
tribidha samīra susītali chāyā| siva biśrāma biṭapa śruti gāyā ||
eka bāra tehi tara prabhu gayū| taru biloki ura ati sukhu bhayū ||
nija kara ḍāsi nāgaripu chālā| baiṭhai sahajahiṃ sambhu kṛpālā ||
kunda indu dara gaura sarīrā| bhuja pralamba paridhana municīrā ||
taruna aruna ambuja sama caranā| nakha duti bhagata hṛdaya tama haranā ||
bhujaga bhūti bhūṣana tripurārī| ānanu sarada canda chabi hārī ||
do. jaṭā mukuṭa surasarita sira locana nalina bisāla|
nīlakaṇṭha lāvanyanidhi soha bālabidhu bhāla || 106 ||
baiṭhe soha kāmaripu kaiseṃ| dhareṃ sarīru sāntarasu jaisem ||
pārabatī bhala avasaru jānī| gī sambhu pahiṃ mātu bhavānī ||
jāni priyā ādaru ati kīnhā| bāma bhāga āsanu hara dīnhā ||
baiṭhīṃ siva samīpa haraṣāī| pūruba janma kathā cita āī ||
pati hiya~ hetu adhika anumānī| bihasi umā bolīṃ priya bānī ||
kathā jo sakala loka hitakārī| soi pūchana caha sailakumārī ||
bisvanātha mama nātha purārī| tribhuvana mahimā bidita tumhārī ||
cara aru acara nāga nara devā| sakala karahiṃ pada paṅkaja sevā ||
do. prabhu samaratha sarbagya siva sakala kalā guna dhāma ||
joga gyāna bairāgya nidhi pranata kalapataru nāma || 107 ||
jauṃ mo para prasanna sukharāsī| jānia satya mohi nija dāsī ||
tauṃ prabhu harahu mora agyānā| kahi raghunātha kathā bidhi nānā ||
jāsu bhavanu surataru tara hoī| sahi ki daridra janita dukhu soī ||
sasibhūṣana asa hṛdaya~ bicārī| harahu nātha mama mati bhrama bhārī ||
prabhu je muni paramārathabādī| kahahiṃ rāma kahu~ brahma anādī ||
sesa sāradā beda purānā| sakala karahiṃ raghupati guna gānā ||
tumha puni rāma rāma dina rātī| sādara japahu ana~ga ārātī ||
rāmu so avadha nṛpati suta soī| kī aja aguna alakhagati koī ||
do. jauṃ nṛpa tanaya ta brahma kimi nāri biraha~ mati bhori|
dekha carita mahimā sunata bhramati buddhi ati mori || 108 ||
jauṃ anīha byāpaka bibhu koū| kabahu bujhāi nātha mohi soū ||
agya jāni risa ura jani dharahū| jehi bidhi moha miṭai soi karahū ||
mai bana dīkhi rāma prabhutāī| ati bhaya bikala na tumhahi sunāī ||
tadapi malina mana bodhu na āvā| so phalu bhalī bhā~ti hama pāvā ||
ajahū~ kachu saṃsu mana more| karahu kṛpā binavu~ kara jorem ||
prabhu taba mohi bahu bhā~ti prabodhā| nātha so samujhi karahu jani krodhā ||
taba kara asa bimoha aba nāhīṃ| rāmakathā para ruci mana māhīm ||
kahahu punīta rāma guna gāthā| bhujagarāja bhūṣana suranāthā ||
do. bandu pada dhari dharani siru binaya karu~ kara jori|
baranahu raghubara bisada jasu śruti siddhānta nicori || 109 ||
jadapi joṣitā nahiṃ adhikārī| dāsī mana krama bacana tumhārī ||
gūḍha़u tattva na sādhu durāvahiṃ| ārata adhikārī jaha~ pāvahim ||
ati ārati pūchu~ surarāyā| raghupati kathā kahahu kari dāyā ||
prathama so kārana kahahu bicārī| nirguna brahma saguna bapu dhārī ||
puni prabhu kahahu rāma avatārā| bālacarita puni kahahu udārā ||
kahahu jathā jānakī bibāhīṃ| rāja tajā so dūṣana kāhīm ||
bana basi kīnhe carita apārā| kahahu nātha jimi rāvana mārā ||
rāja baiṭhi kīnhīṃ bahu līlā| sakala kahahu saṅkara sukhalīlā ||
do. bahuri kahahu karunāyatana kīnha jo acaraja rāma|
prajā sahita raghubaṃsamani kimi gavane nija dhāma || 110 ||
puni prabhu kahahu so tattva bakhānī| jehiṃ bigyāna magana muni gyānī ||
bhagati gyāna bigyāna birāgā| puni saba baranahu sahita bibhāgā ||
auru rāma rahasya anekā| kahahu nātha ati bimala bibekā ||
jo prabhu maiṃ pūchā nahi hoī| sau dayāla rākhahu jani goī ||
tumha tribhuvana gura beda bakhānā| āna jīva pā~vara kā jānā ||
prasna umā kai sahaja suhāī| chala bihīna suni siva mana bhāī ||
hara hiya~ rāmacarita saba āe| prema pulaka locana jala chāe ||
śrīraghunātha rūpa ura āvā| paramānanda amita sukha pāvā ||
do. magana dhyānarasa daṇḍa juga puni mana bāhera kīnha|
raghupati carita mahesa taba haraṣita baranai līnha || 111 ||
jhūṭheu satya jāhi binu jāneṃ| jimi bhujaṅga binu raju pahicānem ||
jehi jāneṃ jaga jāi herāī| jāgeṃ jathā sapana bhrama jāī ||
bandu~ bālarūpa soī rāmū| saba sidhi sulabha japata jisu nāmū ||
maṅgala bhavana amaṅgala hārī| dravu so dasaratha ajira bihārī ||
kari pranāma rāmahi tripurārī| haraṣi sudhā sama girā ucārī ||
dhanya dhanya girirājakumārī| tumha samāna nahiṃ kau upakārī ||
pū~chehu raghupati kathā prasaṅgā| sakala loka jaga pāvani gaṅgā ||
tumha raghubīra carana anurāgī| kīnhahu prasna jagata hita lāgī ||
do. rāmakṛpā teṃ pārabati sapanehu~ tava mana māhiṃ|
soka moha sandeha bhrama mama bicāra kachu nāhim || 112 ||
tadapi asaṅkā kīnhihu soī| kahata sunata saba kara hita hoī ||
jinha hari kathā sunī nahiṃ kānā| śravana randhra ahibhavana samānā ||
nayananhi santa darasa nahiṃ dekhā| locana morapaṅkha kara lekhā ||
te sira kaṭu tumbari samatūlā| je na namata hari gura pada mūlā ||
jinha haribhagati hṛdaya~ nahiṃ ānī| jīvata sava samāna tei prānī ||
jo nahiṃ kari rāma guna gānā| jīha so dādura jīha samānā ||
kulisa kaṭhora niṭhura soi chātī| suni haricarita na jo haraṣātī ||
girijā sunahu rāma kai līlā| sura hita danuja bimohanasīlā ||
do. rāmakathā suradhenu sama sevata saba sukha dāni|
satasamāja suraloka saba ko na sunai asa jāni || 113 ||
rāmakathā sundara kara tārī| saṃsaya bihaga uḍāvanihārī ||
rāmakathā kali biṭapa kuṭhārī| sādara sunu girirājakumārī ||
rāma nāma guna carita suhāe| janama karama aganita śruti gāe ||
jathā ananta rāma bhagavānā| tathā kathā kīrati guna nānā ||
tadapi jathā śruta jasi mati morī| kahihu~ dekhi prīti ati torī ||
umā prasna tava sahaja suhāī| sukhada santasammata mohi bhāī ||
eka bāta nahi mohi sohānī| jadapi moha basa kahehu bhavānī ||
tuma jo kahā rāma kau ānā| jehi śruti gāva dharahiṃ muni dhyānā ||
do. kahahi sunahi asa adhama nara grase je moha pisāca|
pāṣaṇḍī hari pada bimukha jānahiṃ jhūṭha na sāca || 114 ||
agya akobida andha abhāgī| kāī biṣaya mukara mana lāgī ||
lampaṭa kapaṭī kuṭila biseṣī| sapanehu~ santasabhā nahiṃ dekhī ||
kahahiṃ te beda asammata bānī| jinha keṃ sūjha lābhu nahiṃ hānī ||
mukara malina aru nayana bihīnā| rāma rūpa dekhahiṃ kimi dīnā ||
jinha keṃ aguna na saguna bibekā| jalpahiṃ kalpita bacana anekā ||
harimāyā basa jagata bhramāhīṃ| tinhahi kahata kachu aghaṭita nāhīm ||
bātula bhūta bibasa matavāre| te nahiṃ bolahiṃ bacana bicāre ||
jinha kṛta mahāmoha mada pānā| tin kara kahā karia nahiṃ kānā ||
so. asa nija hṛdaya~ bicāri taju saṃsaya bhaju rāma pada|
sunu girirāja kumāri bhrama tama rabi kara bacana mama || 115 ||
sagunahi agunahi nahiṃ kachu bhedā| gāvahiṃ muni purāna budha bedā ||
aguna arupa alakha aja joī| bhagata prema basa saguna so hoī ||
jo guna rahita saguna soi kaiseṃ| jalu hima upala bilaga nahiṃ jaisem ||
jāsu nāma bhrama timira pataṅgā| tehi kimi kahia bimoha prasaṅgā ||
rāma saccidānanda dinesā| nahiṃ taha~ moha nisā lavalesā ||
sahaja prakāsarupa bhagavānā| nahiṃ taha~ puni bigyāna bihānā ||
haraṣa biṣāda gyāna agyānā| jīva dharma ahamiti abhimānā ||
rāma brahma byāpaka jaga jānā| paramānanda paresa purānā ||
do. puruṣa prasiddha prakāsa nidhi pragaṭa parāvara nātha ||
raghukulamani mama svāmi soi kahi siva~ nāyu mātha || 116 ||
nija bhrama nahiṃ samujhahiṃ agyānī| prabhu para moha dharahiṃ jaḍa़ prānī ||
jathā gagana ghana paṭala nihārī| jhā~peu mānu kahahiṃ kubicārī ||
citava jo locana aṅguli lāe~| pragaṭa jugala sasi tehi ke bhāe~ ||
umā rāma biṣika asa mohā| nabha tama dhūma dhūri jimi sohā ||
biṣaya karana sura jīva sametā| sakala eka teṃ eka sacetā ||
saba kara parama prakāsaka joī| rāma anādi avadhapati soī ||
jagata prakāsya prakāsaka rāmū| māyādhīsa gyāna guna dhāmū ||
jāsu satyatā teṃ jaḍa māyā| bhāsa satya iva moha sahāyā ||
do. rajata sīpa mahu~ māsa jimi jathā bhānu kara bāri|
jadapi mṛṣā tihu~ kāla soi bhrama na saki kau ṭāri || 117 ||
ehi bidhi jaga hari āśrita rahī| jadapi asatya deta dukha ahī ||
jauṃ sapaneṃ sira kāṭai koī| binu jāgeṃ na dūri dukha hoī ||
jāsu kṛpā~ asa bhrama miṭi jāī| girijā soi kṛpāla raghurāī ||
ādi anta kau jāsu na pāvā| mati anumāni nigama asa gāvā ||
binu pada cali suni binu kānā| kara binu karama kari bidhi nānā ||
ānana rahita sakala rasa bhogī| binu bānī bakatā baḍa़ jogī ||
tanu binu parasa nayana binu dekhā| grahi ghrāna binu bāsa aseṣā ||
asi saba bhā~ti alaukika karanī| mahimā jāsu jāi nahiṃ baranī ||
do. jehi imi gāvahi beda budha jāhi dharahiṃ muni dhyāna ||
soi dasaratha suta bhagata hita kosalapati bhagavāna || 118 ||
kāsīṃ marata jantu avalokī| jāsu nāma bala karu~ bisokī ||
soi prabhu mora carācara svāmī| raghubara saba ura antarajāmī ||
bibasahu~ jāsu nāma nara kahahīṃ| janama aneka racita agha dahahīm ||
sādara sumirana je nara karahīṃ| bhava bāridhi gopada iva tarahīm ||
rāma so paramātamā bhavānī| taha~ bhrama ati abihita tava bānī ||
asa saṃsaya ānata ura māhīṃ| gyāna birāga sakala guna jāhīm ||
suni siva ke bhrama bhañjana bacanā| miṭi gai saba kutaraka kai racanā ||
bhi raghupati pada prīti pratītī| dāruna asambhāvanā bītī ||
do. puni puni prabhu pada kamala gahi jori paṅkaruha pāni|
bolī girijā bacana bara manahu~ prema rasa sāni || 119 ||
sasi kara sama suni girā tumhārī| miṭā moha saradātapa bhārī ||
tumha kṛpāla sabu saṃsu hareū| rāma svarupa jāni mohi pareū ||
nātha kṛpā~ aba gayu biṣādā| sukhī bhayu~ prabhu carana prasādā ||
aba mohi āpani kiṅkari jānī| jadapi sahaja jaḍa nāri ayānī ||
prathama jo maiṃ pūchā soi kahahū| jauṃ mo para prasanna prabhu ahahū ||
rāma brahma cinamaya abināsī| sarba rahita saba ura pura bāsī ||
nātha dhareu naratanu kehi hetū| mohi samujhāi kahahu bṛṣaketū ||
umā bacana suni parama binītā| rāmakathā para prīti punītā ||
do. hi~ya~ haraṣe kāmāri taba saṅkara sahaja sujāna
bahu bidhi umahi prasaṃsi puni bole kṛpānidhāna || 120(ka) ||
navānhapārāyana,pahalā viśrāma
māsapārāyaṇa, cauthā viśrāma
so. sunu subha kathā bhavāni rāmacaritamānasa bimala|
kahā bhusuṇḍi bakhāni sunā bihaga nāyaka garuḍa || 120(kha) ||
so sambāda udāra jehi bidhi bhā āgeṃ kahaba|
sunahu rāma avatāra carita parama sundara anagha || 120(ga) ||
hari guna nāma apāra kathā rūpa aganita amita|
maiṃ nija mati anusāra kahu~ umā sādara sunahu || 120(gha ||
sunu girijā haricarita suhāe| bipula bisada nigamāgama gāe ||
hari avatāra hetu jehi hoī| idamitthaṃ kahi jāi na soī ||
rāma atarkya buddhi mana bānī| mata hamāra asa sunahi sayānī ||
tadapi santa muni beda purānā| jasa kachu kahahiṃ svamati anumānā ||
tasa maiṃ sumukhi sunāvu~ tohī| samujhi pari jasa kārana mohī ||
jaba jaba hoi dharama kai hānī| bāḍhahiṃ asura adhama abhimānī ||
karahiṃ anīti jāi nahiṃ baranī| sīdahiṃ bipra dhenu sura dharanī ||
taba taba prabhu dhari bibidha sarīrā| harahi kṛpānidhi sajjana pīrā ||
do. asura māri thāpahiṃ suranha rākhahiṃ nija śruti setu|
jaga bistārahiṃ bisada jasa rāma janma kara hetu || 121 ||
soi jasa gāi bhagata bhava tarahīṃ| kṛpāsindhu jana hita tanu dharahīm ||
rāma janama ke hetu anekā| parama bicitra eka teṃ ekā ||
janama eka dui kahu~ bakhānī| sāvadhāna sunu sumati bhavānī ||
dvārapāla hari ke priya doū| jaya aru bijaya jāna saba koū ||
bipra śrāpa teṃ dūnu bhāī| tāmasa asura deha tinha pāī ||
kanakakasipu aru hāṭaka locana| jagata bidita surapati mada mocana ||
bijī samara bīra bikhyātā| dhari barāha bapu eka nipātā ||
hoi narahari dūsara puni mārā| jana prahalāda sujasa bistārā ||
do. bhe nisācara jāi tei mahābīra balavāna|
kumbhakarana rāvaṇa subhaṭa sura bijī jaga jāna || 122 |
mukuta na bhe hate bhagavānā| tīni janama dvija bacana pravānā ||
eka bāra tinha ke hita lāgī| dhareu sarīra bhagata anurāgī ||
kasyapa aditi tahā~ pitu mātā| dasaratha kausalyā bikhyātā ||
eka kalapa ehi bidhi avatārā| caritra pavitra kie saṃsārā ||
eka kalapa sura dekhi dukhāre| samara jalandhara sana saba hāre ||
sambhu kīnha saṅgrāma apārā| danuja mahābala mari na mārā ||
parama satī asurādhipa nārī| tehi bala tāhi na jitahiṃ purārī ||
do. chala kari ṭāreu tāsu brata prabhu sura kāraja kīnha ||
jaba tehi jāneu marama taba śrāpa kopa kari dīnha || 123 ||
tāsu śrāpa hari dīnha pramānā| kautukanidhi kṛpāla bhagavānā ||
tahā~ jalandhara rāvana bhayū| rana hati rāma parama pada dayū ||
eka janama kara kārana ehā| jehi lāgi rāma dharī naradehā ||
prati avatāra kathā prabhu kerī| sunu muni baranī kabinha ghanerī ||
nārada śrāpa dīnha eka bārā| kalapa eka tehi lagi avatārā ||
girijā cakita bhī suni bānī| nārada biṣnubhagata puni gyāni ||
kārana kavana śrāpa muni dīnhā| kā aparādha ramāpati kīnhā ||
yaha prasaṅga mohi kahahu purārī| muni mana moha ācaraja bhārī ||
do. bole bihasi mahesa taba gyānī mūḍha़ na koi|
jehi jasa raghupati karahiṃ jaba so tasa tehi chana hoi || 124(ka) ||
so. kahu~ rāma guna gātha bharadvāja sādara sunahu|
bhava bhañjana raghunātha bhaju tulasī taji māna mada || 124(kha) ||
himagiri guhā eka ati pāvani| baha samīpa surasarī suhāvani ||
āśrama parama punīta suhāvā| dekhi devariṣi mana ati bhāvā ||
nirakhi saila sari bipina bibhāgā| bhayu ramāpati pada anurāgā ||
sumirata harihi śrāpa gati bādhī| sahaja bimala mana lāgi samādhī ||
muni gati dekhi suresa ḍerānā| kāmahi boli kīnha samānā ||
sahita sahāya jāhu mama hetū| cakeu haraṣi hiya~ jalacaraketū ||
sunāsīra mana mahu~ asi trāsā| cahata devariṣi mama pura bāsā ||
je kāmī lolupa jaga māhīṃ| kuṭila kāka iva sabahi ḍerāhīm ||
do. sukha hāḍa़ lai bhāga saṭha svāna nirakhi mṛgarāja|
chīni lei jani jāna jaḍa़ timi surapatihi na lāja || 125 ||
tehi āśramahiṃ madana jaba gayū| nija māyā~ basanta niramayū ||
kusumita bibidha biṭapa bahuraṅgā| kūjahiṃ kokila guñjahi bhṛṅgā ||
calī suhāvani tribidha bayārī| kāma kṛsānu baḍha़āvanihārī ||
rambhādika suranāri nabīnā | sakala asamasara kalā prabīnā ||
karahiṃ gāna bahu tāna taraṅgā| bahubidhi krīḍa़hi pāni pataṅgā ||
dekhi sahāya madana haraṣānā| kīnhesi puni prapañca bidhi nānā ||
kāma kalā kachu munihi na byāpī| nija bhaya~ ḍareu manobhava pāpī ||
sīma ki cā~pi saki kau tāsu| baḍa़ rakhavāra ramāpati jāsū ||
do. sahita sahāya sabhīta ati māni hāri mana maina|
gahesi jāi muni carana taba kahi suṭhi ārata baina || 126 ||
bhayu na nārada mana kachu roṣā| kahi priya bacana kāma paritoṣā ||
nāi carana siru āyasu pāī| gayu madana taba sahita sahāī ||
muni susīlatā āpani karanī| surapati sabhā~ jāi saba baranī ||
suni saba keṃ mana acaraju āvā| munihi prasaṃsi harihi siru nāvā ||
taba nārada gavane siva pāhīṃ| jitā kāma ahamiti mana māhīm ||
māra carita saṅkarahiṃ sunāe| atipriya jāni mahesa sikhāe ||
bāra bāra binavu~ muni tohīṃ| jimi yaha kathā sunāyahu mohīm ||
timi jani harihi sunāvahu kabahū~| calehu~ prasaṅga durāeḍu tabahū~ ||
do. sambhu dīnha upadesa hita nahiṃ nāradahi sohāna|
bhāradvāja kautuka sunahu hari icchā balavāna || 127 ||
rāma kīnha cāhahiṃ soi hoī| karai anyathā asa nahiṃ koī ||
sambhu bacana muni mana nahiṃ bhāe| taba birañci ke loka sidhāe ||
eka bāra karatala bara bīnā| gāvata hari guna gāna prabīnā ||
chīrasindhu gavane munināthā| jaha~ basa śrīnivāsa śrutimāthā ||
haraṣi mile uṭhi ramāniketā| baiṭhe āsana riṣihi sametā ||
bole bihasi carācara rāyā| bahute dinana kīnhi muni dāyā ||
kāma carita nārada saba bhāṣe| jadyapi prathama baraji siva~ rākhe ||
ati pracaṇḍa raghupati kai māyā| jehi na moha asa ko jaga jāyā ||
do. rūkha badana kari bacana mṛdu bole śrībhagavāna |
tumhare sumirana teṃ miṭahiṃ moha māra mada māna || 128 ||
sunu muni moha hoi mana tākeṃ| gyāna birāga hṛdaya nahiṃ jāke ||
brahmacaraja brata rata matidhīrā| tumhahi ki kari manobhava pīrā ||
nārada kaheu sahita abhimānā| kṛpā tumhāri sakala bhagavānā ||
karunānidhi mana dīkha bicārī| ura aṅkureu garaba taru bhārī ||
begi so mai ḍārihu~ ukhārī| pana hamāra sevaka hitakārī ||
muni kara hita mama kautuka hoī| avasi upāya karabi mai soī ||
taba nārada hari pada sira nāī| cale hṛdaya~ ahamiti adhikāī ||
śrīpati nija māyā taba prerī| sunahu kaṭhina karanī tehi kerī ||
do. biraceu maga mahu~ nagara tehiṃ sata jojana bistāra|
śrīnivāsapura teṃ adhika racanā bibidha prakāra || 129 ||
basahiṃ nagara sundara nara nārī| janu bahu manasija rati tanudhārī ||
tehiṃ pura basi sīlanidhi rājā| aganita haya gaya sena samājā ||
sata suresa sama bibhava bilāsā| rūpa teja bala nīti nivāsā ||
bisvamohanī tāsu kumārī| śrī bimoha jisu rūpu nihārī ||
soi harimāyā saba guna khānī| sobhā tāsu ki jāi bakhānī ||
kari svayambara so nṛpabālā| āe taha~ aganita mahipālā ||
muni kautukī nagara tehiṃ gayū| purabāsiṃha saba pūchata bhayū ||
suni saba carita bhūpagṛha~ āe| kari pūjā nṛpa muni baiṭhāe ||
do. āni dekhāī nāradahi bhūpati rājakumāri|
kahahu nātha guna doṣa saba ehi ke hṛdaya~ bicāri || 130 ||
dekhi rūpa muni birati bisārī| baḍa़ī bāra lagi rahe nihārī ||
lacchana tāsu biloki bhulāne| hṛdaya~ haraṣa nahiṃ pragaṭa bakhāne ||
jo ehi bari amara soi hoī| samarabhūmi tehi jīta na koī ||
sevahiṃ sakala carācara tāhī| bari sīlanidhi kanyā jāhī ||
lacchana saba bicāri ura rākhe| kachuka banāi bhūpa sana bhāṣe ||
sutā sulacchana kahi nṛpa pāhīṃ| nārada cale soca mana māhīm ||
karauṃ jāi soi jatana bicārī| jehi prakāra mohi barai kumārī ||
japa tapa kachu na hoi tehi kālā| he bidhi mili kavana bidhi bālā ||
do. ehi avasara cāhia parama sobhā rūpa bisāla|
jo biloki rījhai kua~ri taba melai jayamāla || 131 ||
hari sana māgauṃ sundaratāī| hoihi jāta gaharu ati bhāī ||
moreṃ hita hari sama nahiṃ koū| ehi avasara sahāya soi hoū ||
bahubidhi binaya kīnhi tehi kālā| pragaṭeu prabhu kautukī kṛpālā ||
prabhu biloki muni nayana juḍa़āne| hoihi kāju hie~ haraṣāne ||
ati ārati kahi kathā sunāī| karahu kṛpā kari hohu sahāī ||
āpana rūpa dehu prabhu mohī| āna bhā~ti nahiṃ pāvauṃ ohī ||
jehi bidhi nātha hoi hita morā| karahu so begi dāsa maiṃ torā ||
nija māyā bala dekhi bisālā| hiya~ ha~si bole dīnadayālā ||
do. jehi bidhi hoihi parama hita nārada sunahu tumhāra|
soi hama karaba na āna kachu bacana na mṛṣā hamāra || 132 ||
kupatha māga ruja byākula rogī| baida na dei sunahu muni jogī ||
ehi bidhi hita tumhāra maiṃ ṭhayū| kahi asa antarahita prabhu bhayū ||
māyā bibasa bhe muni mūḍha़ā| samujhī nahiṃ hari girā nigūḍha़ā ||
gavane turata tahā~ riṣirāī| jahā~ svayambara bhūmi banāī ||
nija nija āsana baiṭhe rājā| bahu banāva kari sahita samājā ||
muni mana haraṣa rūpa ati moreṃ| mohi taji ānahi bārihi na bhorem ||
muni hita kārana kṛpānidhānā| dīnha kurūpa na jāi bakhānā ||
so caritra lakhi kāhu~ na pāvā| nārada jāni sabahiṃ sira nāvā ||
do. rahe tahā~ dui rudra gana te jānahiṃ saba bheu|
biprabeṣa dekhata phirahiṃ parama kautukī teu || 133 ||
jeṃhi samāja baiṇṭhe muni jāī| hṛdaya~ rūpa ahamiti adhikāī ||
taha~ baiṭha mahesa gana doū| biprabeṣa gati lakhi na koū ||
karahiṃ kūṭi nāradahi sunāī| nīki dīnhi hari sundaratāī ||
rījhahi rājakua~ri chabi dekhī| inhahi barihi hari jāni biseṣī ||
munihi moha mana hātha parāe~| ha~sahiṃ sambhu gana ati sacu pāe~ ||
jadapi sunahiṃ muni aṭapaṭi bānī| samujhi na pari buddhi bhrama sānī ||
kāhu~ na lakhā so carita biseṣā| so sarūpa nṛpakanyā~ dekhā ||
markaṭa badana bhayaṅkara dehī| dekhata hṛdaya~ krodha bhā tehī ||
do. sakhīṃ saṅga lai kua~ri taba cali janu rājamarāla|
dekhata phiri mahīpa saba kara saroja jayamāla || 134 ||
jehi disi baiṭhe nārada phūlī| so disi dehi na bilokī bhūlī ||
puni puni muni ukasahiṃ akulāhīṃ| dekhi dasā hara gana musakāhīm ||
dhari nṛpatanu taha~ gayu kṛpālā| kua~ri haraṣi meleu jayamālā ||
dulahini lai ge lacchinivāsā| nṛpasamāja saba bhayu nirāsā ||
muni ati bikala moṃha~ mati nāṭhī| mani giri gī chūṭi janu gā~ṭhī ||
taba hara gana bole musukāī| nija mukha mukura bilokahu jāī ||
asa kahi dau bhāge bhaya~ bhārī| badana dīkha muni bāri nihārī ||
beṣu biloki krodha ati bāḍha़ā| tinhahi sarāpa dīnha ati gāḍha़ā ||
do. hohu nisācara jāi tumha kapaṭī pāpī dau|
ha~sehu hamahi so lehu phala bahuri ha~sehu muni kau || 135 ||
puni jala dīkha rūpa nija pāvā| tadapi hṛdaya~ santoṣa na āvā ||
pharakata adhara kopa mana māhīṃ| sapadī cale kamalāpati pāhīm ||
dehu~ śrāpa ki marihu~ jāī| jagata mora upahāsa karāī ||
bīcahiṃ pantha mile danujārī| saṅga ramā soi rājakumārī ||
bole madhura bacana surasāīṃ| muni kaha~ cale bikala kī nāīm ||
sunata bacana upajā ati krodhā| māyā basa na rahā mana bodhā ||
para sampadā sakahu nahiṃ dekhī| tumhareṃ iriṣā kapaṭa biseṣī ||
mathata sindhu rudrahi baurāyahu| suranha prerī biṣa pāna karāyahu ||
do. asura surā biṣa saṅkarahi āpu ramā mani cāru|
svāratha sādhaka kuṭila tumha sadā kapaṭa byavahāru || 136 ||
parama svatantra na sira para koī| bhāvi manahi karahu tumha soī ||
bhalehi manda mandehi bhala karahū| bisamaya haraṣa na hiya~ kachu dharahū ||
ḍahaki ḍahaki paricehu saba kāhū| ati asaṅka mana sadā uchāhū ||
karama subhāsubha tumhahi na bādhā| aba lagi tumhahi na kāhū~ sādhā ||
bhale bhavana aba bāyana dīnhā| pāvahuge phala āpana kīnhā ||
bañcehu mohi javani dhari dehā| soi tanu dharahu śrāpa mama ehā ||
kapi ākṛti tumha kīnhi hamārī| karihahiṃ kīsa sahāya tumhārī ||
mama apakāra kīnhī tumha bhārī| nārī biraha~ tumha hoba dukhārī ||
do. śrāpa sīsa dharī haraṣi hiya~ prabhu bahu binatī kīnhi|
nija māyā kai prabalatā karaṣi kṛpānidhi līnhi || 137 ||
jaba hari māyā dūri nivārī| nahiṃ taha~ ramā na rājakumārī ||
taba muni ati sabhīta hari caranā| gahe pāhi pranatārati haranā ||
mṛṣā hau mama śrāpa kṛpālā| mama icchā kaha dīnadayālā ||
maiṃ durbacana kahe bahutere| kaha muni pāpa miṭihiṃ kimi mere ||
japahu jāi saṅkara sata nāmā| hoihi hṛdaya~ turanta biśrāmā ||
kau nahiṃ siva samāna priya moreṃ| asi paratīti tajahu jani bhorem ||
jehi para kṛpā na karahiṃ purārī| so na pāva muni bhagati hamārī ||
asa ura dhari mahi bicarahu jāī| aba na tumhahi māyā niarāī ||
do. bahubidhi munihi prabodhi prabhu taba bhe antaradhāna ||
satyaloka nārada cale karata rāma guna gāna || 138 ||
hara gana munihi jāta patha dekhī| bigatamoha mana haraṣa biseṣī ||
ati sabhīta nārada pahiṃ āe| gahi pada ārata bacana sunāe ||
hara gana hama na bipra munirāyā| baḍa़ aparādha kīnha phala pāyā ||
śrāpa anugraha karahu kṛpālā| bole nārada dīnadayālā ||
nisicara jāi hohu tumha doū| baibhava bipula teja bala hoū ||
bhujabala bisva jitaba tumha jahiā| dharihahiṃ biṣnu manuja tanu tahiā|
samara marana hari hātha tumhārā| hoihahu mukuta na puni saṃsārā ||
cale jugala muni pada sira nāī| bhe nisācara kālahi pāī ||
do. eka kalapa ehi hetu prabhu līnha manuja avatāra|
sura rañjana sajjana sukhada hari bhañjana bhubi bhāra || 139 ||
ehi bidhi janama karama hari kere| sundara sukhada bicitra ghanere ||
kalapa kalapa prati prabhu avatarahīṃ| cāru carita nānābidhi karahīm ||
taba taba kathā munīsanha gāī| parama punīta prabandha banāī ||
bibidha prasaṅga anūpa bakhāne| karahiṃ na suni ācaraju sayāne ||
hari ananta harikathā anantā| kahahiṃ sunahiṃ bahubidhi saba santā ||
rāmacandra ke carita suhāe| kalapa koṭi lagi jāhiṃ na gāe ||
yaha prasaṅga maiṃ kahā bhavānī| harimāyā~ mohahiṃ muni gyānī ||
prabhu kautukī pranata hitakārī || sevata sulabha sakala dukha hārī ||
so. sura nara muni kau nāhiṃ jehi na moha māyā prabala ||
asa bicāri mana māhiṃ bhajia mahāmāyā patihi || 140 ||
apara hetu sunu sailakumārī| kahu~ bicitra kathā bistārī ||
jehi kārana aja aguna arūpā| brahma bhayu kosalapura bhūpā ||
jo prabhu bipina phirata tumha dekhā| bandhu sameta dhareṃ munibeṣā ||
jāsu carita avaloki bhavānī| satī sarīra rahihu baurānī ||
ajahu~ na chāyā miṭati tumhārī| tāsu carita sunu bhrama ruja hārī ||
līlā kīnhi jo tehiṃ avatārā| so saba kahihu~ mati anusārā ||
bharadvāja suni saṅkara bānī| sakuci saprema umā musakānī ||
lage bahuri barane bṛṣaketū| so avatāra bhayu jehi hetū ||
do. so maiṃ tumha sana kahu~ sabu sunu munīsa mana lāī ||
rāma kathā kali mala harani maṅgala karani suhāi || 141 ||
svāyambhū manu aru satarūpā| jinha teṃ bhai narasṛṣṭi anūpā ||
dampati dharama ācarana nīkā| ajahu~ gāva śruti jinha kai līkā ||
nṛpa uttānapāda suta tāsū| dhruva hari bhagata bhayu suta jāsū ||
laghu suta nāma priyrabrata tāhī| beda purāna prasaṃsahi jāhī ||
devahūti puni tāsu kumārī| jo muni kardama kai priya nārī ||
ādideva prabhu dīnadayālā| jaṭhara dhareu jehiṃ kapila kṛpālā ||
sāṅkhya sāstra jinha pragaṭa bakhānā| tattva bicāra nipuna bhagavānā ||
tehiṃ manu rāja kīnha bahu kālā| prabhu āyasu saba bidhi pratipālā ||
so. hoi na biṣaya birāga bhavana basata bhā cauthapana|
hṛdaya~ bahuta dukha lāga janama gayu haribhagati binu || 142 ||
barabasa rāja sutahi taba dīnhā| nāri sameta gavana bana kīnhā ||
tīratha bara naimiṣa bikhyātā| ati punīta sādhaka sidhi dātā ||
basahiṃ tahā~ muni siddha samājā| taha~ hiya~ haraṣi caleu manu rājā ||
pantha jāta sohahiṃ matidhīrā| gyāna bhagati janu dhareṃ sarīrā ||
pahu~ce jāi dhenumati tīrā| haraṣi nahāne niramala nīrā ||
āe milana siddha muni gyānī| dharama dhurandhara nṛpariṣi jānī ||
jaha~ ja~ha tīratha rahe suhāe| muninha sakala sādara karavāe ||
kṛsa sarīra munipaṭa paridhānā| sata samāja nita sunahiṃ purānā |
do. dvādasa acchara mantra puni japahiṃ sahita anurāga|
bāsudeva pada paṅkaruha dampati mana ati lāga || 143 ||
karahiṃ ahāra sāka phala kandā| sumirahiṃ brahma saccidānandā ||
puni hari hetu karana tapa lāge| bāri adhāra mūla phala tyāge ||
ura abhilāṣa niṃrantara hoī| dekhā nayana parama prabhu soī ||
aguna akhaṇḍa ananta anādī| jehi cintahiṃ paramārathabādī ||
neti neti jehi beda nirūpā| nijānanda nirupādhi anūpā ||
sambhu birañci biṣnu bhagavānā| upajahiṃ jāsu aṃsa teṃ nānā ||
aiseu prabhu sevaka basa ahī| bhagata hetu līlātanu gahī ||
jauṃ yaha bacana satya śruti bhāṣā| tau hamāra pūjahi abhilāṣā ||
do. ehi bidhi bīteṃ baraṣa ṣaṭa sahasa bāri āhāra|
sambata sapta sahasra puni rahe samīra adhāra || 144 ||
baraṣa sahasa dasa tyāgeu soū| ṭhāḍha़e rahe eka pada doū ||
bidhi hari tapa dekhi apārā| manu samīpa āe bahu bārā ||
māgahu bara bahu bhā~ti lobhāe| parama dhīra nahiṃ calahiṃ calāe ||
asthimātra hoi rahe sarīrā| tadapi manāga manahiṃ nahiṃ pīrā ||
prabhu sarbagya dāsa nija jānī| gati ananya tāpasa nṛpa rānī ||
māgu māgu baru bhai nabha bānī| parama gabhīra kṛpāmṛta sānī ||
mṛtaka jiāvani girā suhāī| śrabana randhra hoi ura jaba āī ||
hraṣṭapuṣṭa tana bhe suhāe| mānahu~ abahiṃ bhavana te āe ||
do. śravana sudhā sama bacana suni pulaka praphullita gāta|
bole manu kari daṇḍavata prema na hṛdaya~ samāta || 145 ||
sunu sevaka surataru suradhenu| bidhi hari hara bandita pada renū ||
sevata sulabha sakala sukha dāyaka| pranatapāla sacarācara nāyaka ||
jauṃ anātha hita hama para nehū| tau prasanna hoi yaha bara dehū ||
jo sarūpa basa siva mana māhīṃ| jehi kārana muni jatana karāhīm ||
jo bhusuṇḍi mana mānasa haṃsā| saguna aguna jehi nigama prasaṃsā ||
dekhahiṃ hama so rūpa bhari locana| kṛpā karahu pranatārati mocana ||
dampati bacana parama priya lāge| mudula binīta prema rasa pāge ||
bhagata bachala prabhu kṛpānidhānā| bisvabāsa pragaṭe bhagavānā ||
do. nīla saroruha nīla mani nīla nīradhara syāma|
lājahiṃ tana sobhā nirakhi koṭi koṭi sata kāma || 146 ||
sarada mayaṅka badana chabi sīṃvā| cāru kapola cibuka dara grīvā ||
adhara aruna rada sundara nāsā| bidhu kara nikara binindaka hāsā ||
nava abuñja ambaka chabi nīkī| citavani lalita bhāva~tī jī kī ||
bhukuṭi manoja cāpa chabi hārī| tilaka lalāṭa paṭala dutikārī ||
kuṇḍala makara mukuṭa sira bhrājā| kuṭila kesa janu madhupa samājā ||
ura śrībatsa rucira banamālā| padika hāra bhūṣana manijālā ||
kehari kandhara cāru janeu| bāhu bibhūṣana sundara teū ||
kari kara sari subhaga bhujadaṇḍā| kaṭi niṣaṅga kara sara kodaṇḍā ||
do. taḍita binindaka pīta paṭa udara rekha bara tīni ||
nābhi manohara leti janu jamuna bhava~ra chabi chīni || 147 ||
pada rājīva barani nahi jāhīṃ| muni mana madhupa basahiṃ jenha māhīm ||
bāma bhāga sobhati anukūlā| ādisakti chabinidhi jagamūlā ||
jāsu aṃsa upajahiṃ gunakhānī| aganita lacchi umā brahmānī ||
bhṛkuṭi bilāsa jāsu jaga hoī| rāma bāma disi sītā soī ||
chabisamudra hari rūpa bilokī| ekaṭaka rahe nayana paṭa rokī ||
citavahiṃ sādara rūpa anūpā| tṛpti na mānahiṃ manu satarūpā ||
haraṣa bibasa tana dasā bhulānī| pare daṇḍa iva gahi pada pānī ||
sira parase prabhu nija kara kañjā| turata uṭhāe karunāpuñjā ||
do. bole kṛpānidhāna puni ati prasanna mohi jāni|
māgahu bara joi bhāva mana mahādāni anumāni || 148 ||
suni prabhu bacana jori juga pānī| dhari dhīraju bolī mṛdu bānī ||
nātha dekhi pada kamala tumhāre| aba pūre saba kāma hamāre ||
eka lālasā baḍa़i ura māhī| sugama agama kahi jāta so nāhīm ||
tumhahi deta ati sugama gosāīṃ| agama lāga mohi nija kṛpanāīm ||
jathā daridra bibudhataru pāī| bahu sampati māgata sakucāī ||
tāsu prabhā jāna nahiṃ soī| tathā hṛdaya~ mama saṃsaya hoī ||
so tumha jānahu antarajāmī| puravahu mora manoratha svāmī ||
sakuca bihāi māgu nṛpa mohi| moreṃ nahiṃ adeya kachu tohī ||
do. dāni siromani kṛpānidhi nātha kahu~ satibhāu ||
cāhu~ tumhahi samāna suta prabhu sana kavana durāu || 149 ||
dekhi prīti suni bacana amole| evamastu karunānidhi bole ||
āpu sarisa khojauṃ kaha~ jāī| nṛpa tava tanaya hoba maiṃ āī ||
satarūpahi biloki kara joreṃ| debi māgu baru jo ruci tore ||
jo baru nātha catura nṛpa māgā| soi kṛpāla mohi ati priya lāgā ||
prabhu parantu suṭhi hoti ḍhiṭhāī| jadapi bhagata hita tumhahi sohāī ||
tumha brahmādi janaka jaga svāmī| brahma sakala ura antarajāmī ||
asa samujhata mana saṃsaya hoī| kahā jo prabhu pravāna puni soī ||
je nija bhagata nātha tava ahahīṃ| jo sukha pāvahiṃ jo gati lahahīm ||
do. soi sukha soi gati soi bhagati soi nija carana sanehu ||
soi bibeka soi rahani prabhu hamahi kṛpā kari dehu || 150 ||
sunu mṛdu gūḍha़ rucira bara racanā| kṛpāsindhu bole mṛdu bacanā ||
jo kachu ruci tumhera mana māhīṃ| maiṃ so dīnha saba saṃsaya nāhīm ||
mātu bibeka alokika toreṃ| kabahu~ na miṭihi anugraha morem |
bandi carana manu kaheu bahorī| avara eka binati prabhu morī ||
suta biṣika tava pada rati hoū| mohi baḍa़ mūḍha़ kahai kina koū ||
mani binu phani jimi jala binu mīnā| mama jīvana timi tumhahi adhīnā ||
asa baru māgi carana gahi raheū| evamastu karunānidhi kaheū ||
aba tumha mama anusāsana mānī| basahu jāi surapati rajadhānī ||
so. taha~ kari bhoga bisāla tāta gu~ kachu kāla puni|
hoihahu avadha bhuāla taba maiṃ hoba tumhāra suta || 151 ||
icchāmaya narabeṣa sa~vāreṃ| hoihu~ pragaṭa niketa tumhāre ||
aṃsanha sahita deha dhari tātā| karihu~ carita bhagata sukhadātā ||
je suni sādara nara baḍa़bhāgī| bhava tarihahiṃ mamatā mada tyāgī ||
ādisakti jehiṃ jaga upajāyā| sau avatarihi mori yaha māyā ||
puruba maiṃ abhilāṣa tumhārā| satya satya pana satya hamārā ||
puni puni asa kahi kṛpānidhānā| antaradhāna bhe bhagavānā ||
dampati ura dhari bhagata kṛpālā| tehiṃ āśrama nivase kachu kālā ||
samaya pāi tanu taji anayāsā| jāi kīnha amarāvati bāsā ||
do. yaha itihāsa punīta ati umahi kahī bṛṣaketu|
bharadvāja sunu apara puni rāma janama kara hetu || 152 ||
māsapārāyaṇa,pā~cavā~ viśrāma
sunu muni kathā punīta purānī| jo girijā prati sambhu bakhānī ||
bisva bidita eka kaikaya desū| satyaketu taha~ basi naresū ||
dharama dhurandhara nīti nidhānā| teja pratāpa sīla balavānā ||
tehi keṃ bhe jugala suta bīrā| saba guna dhāma mahā ranadhīrā ||
rāja dhanī jo jeṭha suta āhī| nāma pratāpabhānu asa tāhī ||
apara sutahi arimardana nāmā| bhujabala atula acala saṅgrāmā ||
bhāihi bhāihi parama samītī| sakala doṣa chala barajita prītī ||
jeṭhe sutahi rāja nṛpa dīnhā| hari hita āpu gavana bana kīnhā ||
do. jaba pratāparabi bhayu nṛpa phirī dohāī desa|
prajā pāla ati bedabidhi katahu~ nahīṃ agha lesa || 153 ||
nṛpa hitakāraka saciva sayānā| nāma dharamaruci sukra samānā ||
saciva sayāna bandhu balabīrā| āpu pratāpapuñja ranadhīrā ||
sena saṅga caturaṅga apārā| amita subhaṭa saba samara jujhārā ||
sena biloki rāu haraṣānā| aru bāje gahagahe nisānā ||
bijaya hetu kaṭakī banāī| sudina sādhi nṛpa caleu bajāī ||
ja~ha taha~ parīṃ aneka larāīṃ| jīte sakala bhūpa bariāī ||
sapta dīpa bhujabala basa kīnhe| lai lai daṇḍa chāḍa़i nṛpa dīnhem ||
sakala avani maṇḍala tehi kālā| eka pratāpabhānu mahipālā ||
do. svabasa bisva kari bāhubala nija pura kīnha prabesu|
aratha dharama kāmādi sukha sevi samaya~ naresu || 154 ||
bhūpa pratāpabhānu bala pāī| kāmadhenu bhai bhūmi suhāī ||
saba dukha barajita prajā sukhārī| dharamasīla sundara nara nārī ||
saciva dharamaruci hari pada prītī| nṛpa hita hetu sikhava nita nītī ||
gura sura santa pitara mahidevā| kari sadā nṛpa saba kai sevā ||
bhūpa dharama je beda bakhāne| sakala kari sādara sukha māne ||
dina prati deha bibidha bidhi dānā| sunahu sāstra bara beda purānā ||
nānā bāpīṃ kūpa taḍa़āgā| sumana bāṭikā sundara bāgā ||
biprabhavana surabhavana suhāe| saba tīrathanha bicitra banāe ||
do. ja~ha lagi kahe purāna śruti eka eka saba jāga|
bāra sahasra sahasra nṛpa kie sahita anurāga || 155 ||
hṛdaya~ na kachu phala anusandhānā| bhūpa bibekī parama sujānā ||
kari je dharama karama mana bānī| bāsudeva arpita nṛpa gyānī ||
caḍha़i bara bāji bāra eka rājā| mṛgayā kara saba sāji samājā ||
bindhyācala gabhīra bana gayū| mṛga punīta bahu mārata bhayū ||
phirata bipina nṛpa dīkha barāhū| janu bana dureu sasihi grasi rāhū ||
baḍa़ bidhu nahi samāta mukha māhīṃ| manahu~ krodhabasa ugilata nāhīm ||
kola karāla dasana chabi gāī| tanu bisāla pīvara adhikāī ||
ghurughurāta haya ārau pāe~| cakita bilokata kāna uṭhāe~ ||
do. nīla mahīdhara sikhara sama dekhi bisāla barāhu|
capari caleu haya suṭuki nṛpa hā~ki na hoi nibāhu || 156 ||
āvata dekhi adhika rava bājī| caleu barāha maruta gati bhājī ||
turata kīnha nṛpa sara sandhānā| mahi mili gayu bilokata bānā ||
taki taki tīra mahīsa calāvā| kari chala suara sarīra bacāvā ||
pragaṭata durata jāi mṛga bhāgā| risa basa bhūpa caleu saṅga lāgā ||
gayu dūri ghana gahana barāhū| jaha~ nāhina gaja bāji nibāhū ||
ati akela bana bipula kalesū| tadapi na mṛga maga taji naresū ||
kola biloki bhūpa baḍa़ dhīrā| bhāgi paiṭha giriguhā~ gabhīrā ||
agama dekhi nṛpa ati pachitāī| phireu mahābana pareu bhulāī ||
do. kheda khinna chuddhita tṛṣita rājā bāji sameta|
khojata byākula sarita sara jala binu bhayu aceta || 157 ||
phirata bipina āśrama eka dekhā| taha~ basa nṛpati kapaṭa munibeṣā ||
jāsu desa nṛpa līnha chaḍa़āī| samara sena taji gayu parāī ||
samaya pratāpabhānu kara jānī| āpana ati asamaya anumānī ||
gayu na gṛha mana bahuta galānī| milā na rājahi nṛpa abhimānī ||
risa ura māri raṅka jimi rājā| bipina basi tāpasa keṃ sājā ||
tāsu samīpa gavana nṛpa kīnhā| yaha pratāparabi tehi taba cīnhā ||
rāu tṛṣita nahi so pahicānā| dekhi subeṣa mahāmuni jānā ||
utari turaga teṃ kīnha pranāmā| parama catura na kaheu nija nāmā ||
do0 bhūpati tṛṣita biloki tehiṃ sarabaru dīnha dekhāi|
majjana pāna sameta haya kīnha nṛpati haraṣāi || 158 ||
gai śrama sakala sukhī nṛpa bhayū| nija āśrama tāpasa lai gayū ||
āsana dīnha asta rabi jānī| puni tāpasa boleu mṛdu bānī ||
ko tumha kasa bana phirahu akeleṃ| sundara jubā jīva parahelem ||
cakrabarti ke lacchana toreṃ| dekhata dayā lāgi ati morem ||
nāma pratāpabhānu avanīsā| tāsu saciva maiṃ sunahu munīsā ||
phirata ahereṃ pareu~ bhulāī| baḍe bhāga dekhu~ pada āī ||
hama kaha~ durlabha darasa tumhārā| jānata hauṃ kachu bhala honihārā ||
kaha muni tāta bhayu a~dhiyārā| jojana sattari nagaru tumhārā ||
do. nisā ghora gambhīra bana pantha na sunahu sujāna|
basahu āju asa jāni tumha jāehu hota bihāna || 159(ka) ||
tulasī jasi bhavatabyatā taisī mili sahāi|
āpunu āvi tāhi pahiṃ tāhi tahā~ lai jāi || 159(kha) ||
bhalehiṃ nātha āyasu dhari sīsā| bā~dhi turaga taru baiṭha mahīsā ||
nṛpa bahu bhāti prasaṃseu tāhī| carana bandi nija bhāgya sarāhī ||
puni bole mṛdu girā suhāī| jāni pitā prabhu karu~ ḍhiṭhāī ||
mohi munisa suta sevaka jānī| nātha nāma nija kahahu bakhānī ||
tehi na jāna nṛpa nṛpahi so jānā| bhūpa suhrada so kapaṭa sayānā ||
bairī puni chatrī puni rājā| chala bala kīnha cahi nija kājā ||
samujhi rājasukha dukhita arātī| avā~ anala iva sulagi chātī ||
sarala bacana nṛpa ke suni kānā| bayara sa~bhāri hṛdaya~ haraṣānā ||
do. kapaṭa bori bānī mṛdula boleu juguti sameta|
nāma hamāra bhikhāri aba nirdhana rahita niketi || 160 ||
kaha nṛpa je bigyāna nidhānā| tumha sārikhe galita abhimānā ||
sadā rahahi apanapau durāe~| saba bidhi kusala kubeṣa banāe~ ||
tehi teṃ kahahi santa śruti ṭereṃ| parama akiñcana priya hari kerem ||
tumha sama adhana bhikhāri agehā| hota birañci sivahi sandehā ||
josi sosi tava carana namāmī| mo para kṛpā karia aba svāmī ||
sahaja prīti bhūpati kai dekhī| āpu biṣaya bisvāsa biseṣī ||
saba prakāra rājahi apanāī| boleu adhika saneha janāī ||
sunu satibhāu kahu~ mahipālā| ihā~ basata bīte bahu kālā ||
do. aba lagi mohi na mileu kau maiṃ na janāvu~ kāhu|
lokamānyatā anala sama kara tapa kānana dāhu || 161(ka) ||
so. tulasī dekhi subeṣu bhūlahiṃ mūḍha़ na catura nara|
sundara kekihi pekhu bacana sudhā sama asana ahi || 161(kha)
tāteṃ guputa rahu~ jaga māhīṃ| hari taji kimapi prayojana nāhīm ||
prabhu jānata saba binahiṃ janāe~| kahahu kavani sidhi loka rijhāe~ ||
tumha suci sumati parama priya moreṃ| prīti pratīti mohi para torem ||
aba jauṃ tāta durāvu~ tohī| dāruna doṣa ghaṭi ati mohī ||
jimi jimi tāpasu kathi udāsā| timi timi nṛpahi upaja bisvāsā ||
dekhā svabasa karma mana bānī| taba bolā tāpasa bagadhyānī ||
nāma hamāra ekatanu bhāī| suni nṛpa bole puni siru nāī ||
kahahu nāma kara aratha bakhānī| mohi sevaka ati āpana jānī ||
do. ādisṛṣṭi upajī jabahiṃ taba utapati bhai mori|
nāma ekatanu hetu tehi deha na dharī bahori || 162 ||
jani ācaruja karahu mana māhīṃ| suta tapa teṃ durlabha kachu nāhīm ||
tapabala teṃ jaga sṛji bidhātā| tapabala biṣnu bhe paritrātā ||
tapabala sambhu karahiṃ saṅghārā| tapa teṃ agama na kachu saṃsārā ||
bhayu nṛpahi suni ati anurāgā| kathā purātana kahai so lāgā ||
karama dharama itihāsa anekā| kari nirūpana birati bibekā ||
udabhava pālana pralaya kahānī| kahesi amita ācaraja bakhānī ||
suni mahipa tāpasa basa bhayū| āpana nāma kahata taba layū ||
kaha tāpasa nṛpa jānu~ tohī| kīnhehu kapaṭa lāga bhala mohī ||
so. sunu mahīsa asi nīti jaha~ taha~ nāma na kahahiṃ nṛpa|
mohi tohi para ati prīti soi caturatā bicāri tava || 163 ||
nāma tumhāra pratāpa dinesā| satyaketu tava pitā naresā ||
gura prasāda saba jānia rājā| kahia na āpana jāni akājā ||
dekhi tāta tava sahaja sudhāī| prīti pratīti nīti nipunāī ||
upaji pari mamatā mana moreṃ| kahu~ kathā nija pūche torem ||
aba prasanna maiṃ saṃsaya nāhīṃ| māgu jo bhūpa bhāva mana māhīm ||
suni subacana bhūpati haraṣānā| gahi pada binaya kīnhi bidhi nānā ||
kṛpāsindhu muni darasana toreṃ| cāri padāratha karatala morem ||
prabhuhi tathāpi prasanna bilokī| māgi agama bara hau~ asokī ||
do. jarā marana dukha rahita tanu samara jitai jani kau|
ekachatra ripuhīna mahi rāja kalapa sata hau || 164 ||
kaha tāpasa nṛpa aisei hoū| kārana eka kaṭhina sunu soū ||
kālu tua pada nāihi sīsā| eka biprakula chāḍa़i mahīsā ||
tapabala bipra sadā bariārā| tinha ke kopa na kau rakhavārā ||
jauṃ bipranha saba karahu naresā| tau tua basa bidhi biṣnu mahesā ||
cala na brahmakula sana bariāī| satya kahu~ dau bhujā uṭhāī ||
bipra śrāpa binu sunu mahipālā| tora nāsa nahi kavanehu~ kālā ||
haraṣeu rāu bacana suni tāsū| nātha na hoi mora aba nāsū ||
tava prasāda prabhu kṛpānidhānā| mo kahu~ sarba kāla kalyānā ||
do. evamastu kahi kapaṭamuni bolā kuṭila bahori|
milaba hamāra bhulāba nija kahahu ta hamahi na khori || 165 ||
tāteṃ mai tohi baraju~ rājā| kaheṃ kathā tava parama akājā ||
chaṭheṃ śravana yaha parata kahānī| nāsa tumhāra satya mama bānī ||
yaha pragaṭeṃ athavā dvijaśrāpā| nāsa tora sunu bhānupratāpā ||
āna upāya~ nidhana tava nāhīṃ| jauṃ hari hara kopahiṃ mana māhīm ||
satya nātha pada gahi nṛpa bhāṣā| dvija gura kopa kahahu ko rākhā ||
rākhi gura jauṃ kopa bidhātā| gura birodha nahiṃ kau jaga trātā ||
jauṃ na calaba hama kahe tumhāreṃ| hau nāsa nahiṃ soca hamārem ||
ekahiṃ ḍara ḍarapata mana morā| prabhu mahideva śrāpa ati ghorā ||
do. hohiṃ bipra basa kavana bidhi kahahu kṛpā kari sau|
tumha taji dīnadayāla nija hitū na dekhu~ kau~ || 166 ||
sunu nṛpa bibidha jatana jaga māhīṃ| kaṣṭasādhya puni hohiṃ ki nāhīm ||
ahi eka ati sugama upāī| tahā~ parantu eka kaṭhināī ||
mama ādhīna juguti nṛpa soī| mora jāba tava nagara na hoī ||
āju lageṃ aru jaba teṃ bhayū~| kāhū ke gṛha grāma na gayū~ ||
jauṃ na jāu~ tava hoi akājū| banā āi asamañjasa ājū ||
suni mahīsa boleu mṛdu bānī| nātha nigama asi nīti bakhānī ||
baḍa़e saneha laghunha para karahīṃ| giri nija sirani sadā tṛna dharahīm ||
jaladhi agādha mauli baha phenū| santata dharani dharata sira renū ||
do. asa kahi gahe naresa pada svāmī hohu kṛpāla|
mohi lāgi dukha sahia prabhu sajjana dīnadayāla || 167 ||
jāni nṛpahi āpana ādhīnā| bolā tāpasa kapaṭa prabīnā ||
satya kahu~ bhūpati sunu tohī| jaga nāhina durlabha kachu mohī ||
avasi kāja maiṃ karihu~ torā| mana tana bacana bhagata taiṃ morā ||
joga juguti tapa mantra prabhAU| phali tabahiṃ jaba karia durAU ||
jauṃ naresa maiṃ karauṃ rasoī| tumha parusahu mohi jāna na koī ||
anna so joi joi bhojana karī| soi soi tava āyasu anusarī ||
puni tinha ke gṛha jeva~i joū| tava basa hoi bhūpa sunu soū ||
jāi upāya racahu nṛpa ehū| sambata bhari saṅkalapa karehū ||
do. nita nūtana dvija sahasa sata barehu sahita parivāra|
maiṃ tumhare saṅkalapa lagi dinahiṃiba jevanāra || 168 ||
ehi bidhi bhūpa kaṣṭa ati thoreṃ| hoihahiṃ sakala bipra basa torem ||
karihahiṃ bipra homa makha sevā| tehiṃ prasaṅga sahajehiṃ basa devā ||
aura eka tohi kahū~ lakhAU| maiṃ ehi beṣa na āuba kAU ||
tumhare uparohita kahu~ rāyā| hari ānaba maiṃ kari nija māyā ||
tapabala tehi kari āpu samānā| rakhihu~ ihā~ baraṣa paravānā ||
maiṃ dhari tāsu beṣu sunu rājā| saba bidhi tora sa~vāraba kājā ||
gai nisi bahuta sayana aba kīje| mohi tohi bhūpa bheṇṭa dina tīje ||
maiṃ tapabala tohi turaga sametā| pahu~cehu~ sovatahi niketā ||
do. maiṃ āuba soi beṣu dhari pahicānehu taba mohi|
jaba ekānta bolāi saba kathā sunāvauṃ tohi || 169 ||
sayana kīnha nṛpa āyasu mānī| āsana jāi baiṭha chalagyānī ||
śramita bhūpa nidrā ati āī| so kimi sova soca adhikāī ||
kālaketu nisicara taha~ āvā| jehiṃ sūkara hoi nṛpahi bhulāvā ||
parama mitra tāpasa nṛpa kerā| jāni so ati kapaṭa ghanerā ||
tehi ke sata suta aru dasa bhāī| khala ati ajaya deva dukhadāī ||
prathamahi bhūpa samara saba māre| bipra santa sura dekhi dukhāre ||
tehiṃ khala pāchila bayaru sa~bharā| tāpasa nṛpa mili mantra bicārā ||
jehi ripu chaya soi racenhi upAU| bhāvī basa na jāna kachu rAU ||
do. ripu tejasī akela api laghu kari gania na tāhu|
ajahu~ deta dukha rabi sasihi sira avaseṣita rāhu || 170 ||
tāpasa nṛpa nija sakhahi nihārī| haraṣi mileu uṭhi bhayu sukhārī ||
mitrahi kahi saba kathā sunāī| jātudhāna bolā sukha pāī ||
aba sādheu~ ripu sunahu naresā| jauṃ tumha kīnha mora upadesā ||
parihari soca rahahu tumha soī| binu auṣadha biādhi bidhi khoī ||
kula sameta ripu mūla bahāī| cauthe divasa milaba maiṃ āī ||
tāpasa nṛpahi bahuta paritoṣī| calā mahākapaṭī atiroṣī ||
bhānupratāpahi bāji sametā| pahu~cāesi chana mājha niketā ||
nṛpahi nāri pahiṃ sayana karāī| hayagṛha~ bā~dhesi bāji banāī ||
do. rājā ke uparohitahi hari lai gayu bahori|
lai rākhesi giri khoha mahu~ māyā~ kari mati bhori || 171 ||
āpu biraci uparohita rūpā| pareu jāi tehi seja anūpā ||
jāgeu nṛpa anabhe~ bihānā| dekhi bhavana ati acaraju mānā ||
muni mahimā mana mahu~ anumānī| uṭheu gava~hi jehi jāna na rānī ||
kānana gayu bāji caḍha़i tehīṃ| pura nara nāri na jāneu kehīm ||
ge~ jāma juga bhūpati āvā| ghara ghara utsava bāja badhāvā ||
uparohitahi dekha jaba rājā| cakita biloki sumiri soi kājā ||
juga sama nṛpahi ge dina tīnī| kapaṭī muni pada raha mati līnī ||
samaya jāni uparohita āvā| nṛpahi mate saba kahi samujhāvā ||
do. nṛpa haraṣeu pahicāni guru bhrama basa rahā na ceta|
bare turata sata sahasa bara bipra kuṭumba sameta || 172 ||
uparohita jevanāra banāī| charasa cāri bidhi jasi śruti gāī ||
māyāmaya tehiṃ kīnha rasoī| biñjana bahu gani saki na koī ||
bibidha mṛganha kara āmiṣa rā~dhā| tehi mahu~ bipra mā~su khala sā~dhā ||
bhojana kahu~ saba bipra bolāe| pada pakhāri sādara baiṭhāe ||
parusana jabahiṃ lāga mahipālā| bhai akāsabānī tehi kālā ||
biprabṛnda uṭhi uṭhi gṛha jāhū| hai baḍa़i hāni anna jani khāhū ||
bhayu rasoīṃ bhūsura mā~sū| saba dvija uṭhe māni bisvāsū ||
bhūpa bikala mati moha~ bhulānī| bhāvī basa āva mukha bānī ||
do. bole bipra sakopa taba nahiṃ kachu kīnha bicāra|
jāi nisācara hohu nṛpa mūḍha़ sahita parivāra || 173 ||
chatrabandhu taiṃ bipra bolāī| ghālai lie sahita samudāī ||
īsvara rākhā dharama hamārā| jaihasi taiṃ sameta parivārā ||
sambata madhya nāsa tava hoū| jaladātā na rahihi kula koū ||
nṛpa suni śrāpa bikala ati trāsā| bhai bahori bara girā akāsā ||
biprahu śrāpa bicāri na dīnhā| nahiṃ aparādha bhūpa kachu kīnhā ||
cakita bipra saba suni nabhabānī| bhūpa gayu jaha~ bhojana khānī ||
taha~ na asana nahiṃ bipra suārā| phireu rāu mana soca apārā ||
saba prasaṅga mahisuranha sunāī| trasita pareu avanīṃ akulāī ||
do. bhūpati bhāvī miṭi nahiṃ jadapi na dūṣana tora|
kie~ anyathā hoi nahiṃ bipraśrāpa ati ghora || 174 ||
asa kahi saba mahideva sidhāe| samācāra puraloganha pāe ||
socahiṃ dūṣana daivahi dehīṃ| bicarata haṃsa kāga kiya jehīm ||
uparohitahi bhavana pahu~cāī| asura tāpasahi khabari janāī ||
tehiṃ khala jaha~ taha~ patra paṭhāe| saji saji sena bhūpa saba dhāe ||
gherenhi nagara nisāna bajāī| bibidha bhā~ti nita hoī larāī ||
jūjhe sakala subhaṭa kari karanī| bandhu sameta pareu nṛpa dharanī ||
satyaketu kula kau nahiṃ bā~cā| bipraśrāpa kimi hoi asā~cā ||
ripu jiti saba nṛpa nagara basāī| nija pura gavane jaya jasu pāī ||
do. bharadvāja sunu jāhi jaba hoi bidhātā bāma|
dhūri merusama janaka jama tāhi byālasama dāma || |175 ||
kāla pāi muni sunu soi rājā| bhayu nisācara sahita samājā ||
dasa sira tāhi bīsa bhujadaṇḍā| rāvana nāma bīra baribaṇḍā ||
bhūpa anuja arimardana nāmā| bhayu so kumbhakarana baladhāmā ||
saciva jo rahā dharamaruci jāsū| bhayu bimātra bandhu laghu tāsū ||
nāma bibhīṣana jehi jaga jānā| biṣnubhagata bigyāna nidhānā ||
rahe je suta sevaka nṛpa kere| bhe nisācara ghora ghanere ||
kāmarūpa khala jinasa anekā| kuṭila bhayaṅkara bigata bibekā ||
kṛpā rahita hiṃsaka saba pāpī| barani na jāhiṃ bisva paritāpī ||
do. upaje jadapi pulastyakula pāvana amala anūpa|
tadapi mahīsura śrāpa basa bhe sakala agharūpa || 176 ||
kīnha bibidha tapa tīnihu~ bhāī| parama ugra nahiṃ barani so jāī ||
gayu nikaṭa tapa dekhi bidhātā| māgahu bara prasanna maiṃ tātā ||
kari binatī pada gahi dasasīsā| boleu bacana sunahu jagadīsā ||
hama kāhū ke marahiṃ na māreṃ| bānara manuja jāti dui bārem ||
evamastu tumha baḍa़ tapa kīnhā| maiṃ brahmā~ mili tehi bara dīnhā ||
puni prabhu kumbhakarana pahiṃ gayū| tehi biloki mana bisamaya bhayū ||
jauṃ ehiṃ khala nita karaba ahārū| hoihi saba ujāri saṃsārū ||
sārada preri tāsu mati pherī| māgesi nīda māsa ṣaṭa kerī ||
do. ge bibhīṣana pāsa puni kaheu putra bara māgu|
tehiṃ māgeu bhagavanta pada kamala amala anurāgu || 177 ||
tinhi dei bara brahma sidhāe| haraṣita te apane gṛha āe ||
maya tanujā mandodari nāmā| parama sundarī nāri lalāmā ||
soi maya~ dīnhi rāvanahi ānī| hoihi jātudhānapati jānī ||
haraṣita bhayu nāri bhali pāī| puni dau bandhu biāhesi jāī ||
giri trikūṭa eka sindhu majhārī| bidhi nirmita durgama ati bhārī ||
soi maya dānava~ bahuri sa~vārā| kanaka racita manibhavana apārā ||
bhogāvati jasi ahikula bāsā| amarāvati jasi sakranivāsā ||
tinha teṃ adhika ramya ati baṅkā| jaga bikhyāta nāma tehi laṅkā ||
do. khāīṃ sindhu gabhīra ati cārihu~ disi phiri āva|
kanaka koṭa mani khacita dṛḍha़ barani na jāi banāva || 178(ka) ||
hariprerita jehiṃ kalapa joi jātudhānapati hoi|
sūra pratāpī atulabala dala sameta basa soi || 178(kha) ||
rahe tahā~ nisicara bhaṭa bhāre| te saba suranha samara saṅghāre ||
aba taha~ rahahiṃ sakra ke prere| racchaka koṭi jacchapati kere ||
dasamukha katahu~ khabari asi pāī| sena sāji gaḍha़ gheresi jāī ||
dekhi bikaṭa bhaṭa baḍa़i kaṭakāī| jaccha jīva lai ge parāī ||
phiri saba nagara dasānana dekhā| gayu soca sukha bhayu biseṣā ||
sundara sahaja agama anumānī| kīnhi tahā~ rāvana rajadhānī ||
jehi jasa joga bā~ṭi gṛha dīnhe| sukhī sakala rajanīcara kīnhe ||
eka bāra kubera para dhāvā| puṣpaka jāna jīti lai āvā ||
do. kautukahīṃ kailāsa puni līnhesi jāi uṭhāi|
manahu~ tauli nija bāhubala calā bahuta sukha pāi || 179 ||
sukha sampati suta sena sahāī| jaya pratāpa bala buddhi baḍa़āī ||
nita nūtana saba bāḍha़ta jāī| jimi pratilābha lobha adhikāī ||
atibala kumbhakarana asa bhrātā| jehi kahu~ nahiṃ pratibhaṭa jaga jātā ||
kari pāna sovi ṣaṭa māsā| jāgata hoi tihu~ pura trāsā ||
jauṃ dina prati ahāra kara soī| bisva begi saba caupaṭa hoī ||
samara dhīra nahiṃ jāi bakhānā| tehi sama amita bīra balavānā ||
bāridanāda jeṭha suta tāsū| bhaṭa mahu~ prathama līka jaga jāsū ||
jehi na hoi rana sanamukha koī| surapura nitahiṃ parāvana hoī ||
do. kumukha akampana kulisarada dhūmaketu atikāya|
eka eka jaga jīti saka aise subhaṭa nikāya || 180 ||
kāmarūpa jānahiṃ saba māyā| sapanehu~ jinha keṃ dharama na dāyā ||
dasamukha baiṭha sabhā~ eka bārā| dekhi amita āpana parivārā ||
suta samūha jana parijana nātī| ge ko pāra nisācara jātī ||
sena biloki sahaja abhimānī| bolā bacana krodha mada sānī ||
sunahu sakala rajanīcara jūthā| hamare bairī bibudha barūthā ||
te sanamukha nahiṃ karahī larāī| dekhi sabala ripu jāhiṃ parāī ||
tenha kara marana eka bidhi hoī| kahu~ bujhāi sunahu aba soī ||
dvijabhojana makha homa sarādhā || saba kai jāi karahu tumha bādhā ||
do. chudhā chīna balahīna sura sahajehiṃ milihahiṃ āi|
taba mārihu~ ki chāḍa़ihu~ bhalī bhā~ti apanāi || 181 ||
meghanāda kahu~ puni ha~karāvā| dīnhī sikha balu bayaru baḍha़āvā ||
je sura samara dhīra balavānā| jinha keṃ laribe kara abhimānā ||
tinhahi jīti rana ānesu bā~dhī| uṭhi suta pitu anusāsana kā~dhī ||
ehi bidhi sabahī agyā dīnhī| āpunu caleu gadā kara līnhī ||
calata dasānana ḍolati avanī| garjata garbha stravahiṃ sura ravanī ||
rāvana āvata suneu sakohā| devanha take meru giri khohā ||
digapālanha ke loka suhāe| sūne sakala dasānana pāe ||
puni puni siṅghanāda kari bhārī| dei devatanha gāri pacārī ||
rana mada matta phiri jaga dhāvā| pratibhaṭa khaujata katahu~ na pāvā ||
rabi sasi pavana baruna dhanadhārī| agini kāla jama saba adhikārī ||
kinnara siddha manuja sura nāgā| haṭhi sabahī ke panthahiṃ lāgā ||
brahmasṛṣṭi jaha~ lagi tanudhārī| dasamukha basabartī nara nārī ||
āyasu karahiṃ sakala bhayabhītā| navahiṃ āi nita carana binītā ||
do. bhujabala bisva basya kari rākhesi kau na sutantra|
maṇḍalīka mani rāvana rāja kari nija mantra || 182(kha) ||
deva jaccha gandharva nara kinnara nāga kumāri|
jīti barīṃ nija bāhubala bahu sundara bara nāri || 182kha ||
indrajīta sana jo kachu kaheū| so saba janu pahilehiṃ kari raheū ||
prathamahiṃ jinha kahu~ āyasu dīnhā| tinha kara carita sunahu jo kīnhā ||
dekhata bhīmarūpa saba pāpī| nisicara nikara deva paritāpī ||
karahi upadrava asura nikāyā| nānā rūpa dharahiṃ kari māyā ||
jehi bidhi hoi dharma nirmūlā| so saba karahiṃ beda pratikūlā ||
jehiṃ jehiṃ desa dhenu dvija pāvahiṃ| nagara gāu~ pura āgi lagāvahim ||
subha ācarana katahu~ nahiṃ hoī| deva bipra gurū māna na koī ||
nahiṃ haribhagati jagya tapa gyānā| sapanehu~ sunia na beda purānā ||
chaṃ. japa joga birāgā tapa makha bhāgā śravana suni dasasīsā|
āpunu uṭhi dhāvi rahai na pāvi dhari saba ghāli khīsā ||
asa bhraṣṭa acārā bhā saṃsārā dharma sunia nahi kānā|
tehi bahubidhi trāsi desa nikāsi jo kaha beda purānā ||
so. barani na jāi anīti ghora nisācara jo karahiṃ|
hiṃsā para ati prīti tinha ke pāpahi kavani miti || 183 ||
māsapārāyaṇa, chaṭhā viśrāma
bāḍha़e khala bahu cora juārā| je lampaṭa paradhana paradārā ||
mānahiṃ mātu pitā nahiṃ devā| sādhunha sana karavāvahiṃ sevā ||
jinha ke yaha ācarana bhavānī| te jānehu nisicara saba prānī ||
atisaya dekhi dharma kai glānī| parama sabhīta dharā akulānī ||
giri sari sindhu bhāra nahiṃ mohī| jasa mohi garua eka paradrohī ||
sakala dharma dekhi biparītā| kahi na saki rāvana bhaya bhītā ||
dhenu rūpa dhari hṛdaya~ bicārī| gī tahā~ jaha~ sura muni jhārī ||
nija santāpa sunāesi roī| kāhū teṃ kachu kāja na hoī ||
chaṃ. sura muni gandharbā mili kari sarbā ge birañci ke lokā|
sa~ga gotanudhārī bhūmi bicārī parama bikala bhaya sokā ||
brahmā~ saba jānā mana anumānā mora kachū na basāī|
jā kari taiṃ dāsī so abināsī hamareu tora sahāī ||
so. dharani dharahi mana dhīra kaha birañci haripada sumiru|
jānata jana kī pīra prabhu bhañjihi dāruna bipati || 184 ||
baiṭhe sura saba karahiṃ bicārā| kaha~ pāia prabhu karia pukārā ||
pura baikuṇṭha jāna kaha koī| kau kaha payanidhi basa prabhu soī ||
jāke hṛdaya~ bhagati jasi prīti| prabhu taha~ pragaṭa sadā tehiṃ rītī ||
tehi samāja girijā maiṃ raheū~| avasara pāi bacana eka kaheū~ ||
hari byāpaka sarbatra samānā| prema teṃ pragaṭa hohiṃ maiṃ jānā ||
desa kāla disi bidisihu māhīṃ| kahahu so kahā~ jahā~ prabhu nāhīm ||
aga jagamaya saba rahita birāgī| prema teṃ prabhu pragaṭi jimi āgī ||
mora bacana saba ke mana mānā| sādhu sādhu kari brahma bakhānā ||
do. suni birañci mana haraṣa tana pulaki nayana baha nīra|
astuti karata jori kara sāvadhāna matidhīra || 185 ||
chaṃ. jaya jaya suranāyaka jana sukhadāyaka pranatapāla bhagavantā|
go dvija hitakārī jaya asurārī sidhuṃsutā priya kantā ||
pālana sura dharanī adbhuta karanī marama na jāni koī|
jo sahaja kṛpālā dīnadayālā karu anugraha soī ||
jaya jaya abināsī saba ghaṭa bāsī byāpaka paramānandā|
abigata gotītaṃ carita punītaṃ māyārahita mukundā ||
jehi lāgi birāgī ati anurāgī bigatamoha munibṛndā|
nisi bāsara dhyāvahiṃ guna gana gāvahiṃ jayati saccidānandā ||
jehiṃ sṛṣṭi upāī tribidha banāī saṅga sahāya na dūjā|
so karu aghārī cinta hamārī jānia bhagati na pūjā ||
jo bhava bhaya bhañjana muni mana rañjana gañjana bipati barūthā|
mana baca krama bānī chāḍa़i sayānī sarana sakala sura jūthā ||
sārada śruti seṣā riṣaya aseṣā jā kahu~ kau nahi jānā|
jehi dīna piāre beda pukāre dravu so śrībhagavānā ||
bhava bāridhi mandara saba bidhi sundara gunamandira sukhapuñjā|
muni siddha sakala sura parama bhayātura namata nātha pada kañjā ||
do. jāni sabhaya surabhūmi suni bacana sameta saneha|
gaganagirā gambhīra bhi harani soka sandeha || 186 ||
jani ḍarapahu muni siddha suresā| tumhahi lāgi dharihu~ nara besā ||
aṃsanha sahita manuja avatārā| lehu~ dinakara baṃsa udārā ||
kasyapa aditi mahātapa kīnhā| tinha kahu~ maiṃ pūraba bara dīnhā ||
te dasaratha kausalyā rūpā| kosalapurīṃ pragaṭa narabhūpā ||
tinha ke gṛha avatarihu~ jāī| raghukula tilaka so cāriu bhāī ||
nārada bacana satya saba karihu~| parama sakti sameta avatarihu~ ||
harihu~ sakala bhūmi garuāī| nirbhaya hohu deva samudāī ||
gagana brahmabānī sunī kānā| turata phire sura hṛdaya juḍa़ānā ||
taba brahmā dharanihi samujhāvā| abhaya bhī bharosa jiya~ āvā ||
do. nija lokahi birañci ge devanha ihi sikhāi|
bānara tanu dhari dhari mahi hari pada sevahu jāi || 187 ||
ge deva saba nija nija dhāmā| bhūmi sahita mana kahu~ biśrāmā |
jo kachu āyasu brahmā~ dīnhā| haraṣe deva bilamba na kīnhā ||
banacara deha dhari chiti māhīṃ| atulita bala pratāpa tinha pāhīm ||
giri taru nakha āyudha saba bīrā| hari māraga citavahiṃ matidhīrā ||
giri kānana jaha~ taha~ bhari pūrī| rahe nija nija anīka raci rūrī ||
yaha saba rucira carita maiṃ bhāṣā| aba so sunahu jo bīcahiṃ rākhā ||
avadhapurīṃ raghukulamani rAU| beda bidita tehi dasaratha nAU~ ||
dharama dhurandhara gunanidhi gyānī| hṛdaya~ bhagati mati sāra~gapānī ||
do. kausalyādi nāri priya saba ācarana punīta|
pati anukūla prema dṛḍha़ hari pada kamala binīta || 188 ||
eka bāra bhūpati mana māhīṃ| bhai galāni moreṃ suta nāhīm ||
gura gṛha gayu turata mahipālā| carana lāgi kari binaya bisālā ||
nija dukha sukha saba gurahi sunāyu| kahi basiṣṭha bahubidhi samujhāyu ||
dharahu dhīra hoihahiṃ suta cārī| tribhuvana bidita bhagata bhaya hārī ||
sṛṅgī riṣahi basiṣṭha bolāvā| putrakāma subha jagya karāvā ||
bhagati sahita muni āhuti dīnheṃ| pragaṭe agini carū kara līnhem ||
jo basiṣṭha kachu hṛdaya~ bicārā| sakala kāju bhā siddha tumhārā ||
yaha habi bā~ṭi dehu nṛpa jāī| jathā joga jehi bhāga banāī ||
do. taba adṛsya bhe pāvaka sakala sabhahi samujhāi ||
paramānanda magana nṛpa haraṣa na hṛdaya~ samāi || 189 ||
tabahiṃ rāya~ priya nāri bolāīṃ| kausalyādi tahā~ cali āī ||
ardha bhāga kausalyāhi dīnhā| ubhaya bhāga ādhe kara kīnhā ||
kaikeī kaha~ nṛpa so dayū| rahyo so ubhaya bhāga puni bhayū ||
kausalyā kaikeī hātha dhari| dīnha sumitrahi mana prasanna kari ||
ehi bidhi garbhasahita saba nārī| bhīṃ hṛdaya~ haraṣita sukha bhārī ||
jā dina teṃ hari garbhahiṃ āe| sakala loka sukha sampati chāe ||
mandira maha~ saba rājahiṃ rānī| sobhā sīla teja kī khānīm ||
sukha juta kachuka kāla cali gayū| jehiṃ prabhu pragaṭa so avasara bhayū ||
do. joga lagana graha bāra tithi sakala bhe anukūla|
cara aru acara harṣajuta rāma janama sukhamūla || 190 ||
naumī tithi madhu māsa punītā| sukala paccha abhijita hariprītā ||
madhyadivasa ati sīta na ghāmā| pāvana kāla loka biśrāmā ||
sītala manda surabhi baha bAU| haraṣita sura santana mana cAU ||
bana kusumita girigana maniārā| stravahiṃ sakala saritā'mṛtadhārā ||
so avasara birañci jaba jānā| cale sakala sura sāji bimānā ||
gagana bimala sakula sura jūthā| gāvahiṃ guna gandharba barūthā ||
baraṣahiṃ sumana suañjali sājī| gahagahi gagana dundubhī bājī ||
astuti karahiṃ nāga muni devā| bahubidhi lāvahiṃ nija nija sevā ||
do. sura samūha binatī kari pahu~ce nija nija dhāma|
jaganivāsa prabhu pragaṭe akhila loka biśrāma || 191 ||
chaṃ. bhe pragaṭa kṛpālā dīnadayālā kausalyā hitakārī|
haraṣita mahatārī muni mana hārī adbhuta rūpa bicārī ||
locana abhirāmā tanu ghanasyāmā nija āyudha bhuja cārī|
bhūṣana banamālā nayana bisālā sobhāsindhu kharārī ||
kaha dui kara jorī astuti torī kehi bidhi karauṃ anantā|
māyā guna gyānātīta amānā beda purāna bhanantā ||
karunā sukha sāgara saba guna āgara jehi gāvahiṃ śruti santā|
so mama hita lāgī jana anurāgī bhayu pragaṭa śrīkantā ||
brahmāṇḍa nikāyā nirmita māyā roma roma prati beda kahai|
mama ura so bāsī yaha upahāsī sunata dhīra pati thira na rahai ||
upajā jaba gyānā prabhu musakānā carita bahuta bidhi kīnha cahai|
kahi kathā suhāī mātu bujhāī jehi prakāra suta prema lahai ||
mātā puni bolī so mati ḍaulī tajahu tāta yaha rūpā|
kījai sisulīlā ati priyasīlā yaha sukha parama anūpā ||
suni bacana sujānā rodana ṭhānā hoi bālaka surabhūpā|
yaha carita je gāvahiṃ haripada pāvahiṃ te na parahiṃ bhavakūpā ||
do. bipra dhenu sura santa hita līnha manuja avatāra|
nija icchā nirmita tanu māyā guna go pāra || 192 ||
suni sisu rudana parama priya bānī| sambhrama cali āī saba rānī ||
haraṣita jaha~ taha~ dhāīṃ dāsī| āna~da magana sakala purabāsī ||
dasaratha putrajanma suni kānā| mānahu~ brahmānanda samānā ||
parama prema mana pulaka sarīrā| cāhata uṭhata karata mati dhīrā ||
jākara nāma sunata subha hoī| moreṃ gṛha āvā prabhu soī ||
paramānanda pūri mana rājā| kahā bolāi bajāvahu bājā ||
gura basiṣṭha kaha~ gayu ha~kārā| āe dvijana sahita nṛpadvārā ||
anupama bālaka dekhenhi jāī| rūpa rāsi guna kahi na sirāī ||
do. nandīmukha sarādha kari jātakarama saba kīnha|
hāṭaka dhenu basana mani nṛpa bipranha kaha~ dīnha || 193 ||
dhvaja patāka torana pura chāvā| kahi na jāi jehi bhā~ti banāvā ||
sumanabṛṣṭi akāsa teṃ hoī| brahmānanda magana saba loī ||
bṛnda bṛnda mili calīṃ logāī| sahaja saṅgāra kie~ uṭhi dhāī ||
kanaka kalasa maṅgala dhari thārā| gāvata paiṭhahiṃ bhūpa duārā ||
kari ārati nevachāvari karahīṃ| bāra bāra sisu carananhi parahīm ||
māgadha sūta bandigana gāyaka| pāvana guna gāvahiṃ raghunāyaka ||
sarbasa dāna dīnha saba kāhū| jehiṃ pāvā rākhā nahiṃ tāhū ||
mṛgamada candana kuṅkuma kīcā| macī sakala bīthinha bica bīcā ||
do. gṛha gṛha bāja badhāva subha pragaṭe suṣamā kanda|
haraṣavanta saba jaha~ taha~ nagara nāri nara bṛnda || 194 ||
kaikayasutā sumitrā doū| sundara suta janamata bhaiṃ oū ||
vaha sukha sampati samaya samājā| kahi na saki sārada ahirājā ||
avadhapurī sohi ehi bhā~tī| prabhuhi milana āī janu rātī ||
dekhi bhānū janu mana sakucānī| tadapi banī sandhyā anumānī ||
agara dhūpa bahu janu a~dhiārī| uḍa़i abhīra manahu~ arunārī ||
mandira mani samūha janu tārā| nṛpa gṛha kalasa so indu udārā ||
bhavana bedadhuni ati mṛdu bānī| janu khaga mūkhara samaya~ janu sānī ||
kautuka dekhi pataṅga bhulānā| eka māsa tei~ jāta na jānā ||
do. māsa divasa kara divasa bhā marama na jāni koi|
ratha sameta rabi thākeu nisā kavana bidhi hoi || 195 ||
yaha rahasya kāhū nahiṃ jānā| dina mani cale karata gunagānā ||
dekhi mahotsava sura muni nāgā| cale bhavana baranata nija bhāgā ||
auru eka kahu~ nija corī| sunu girijā ati dṛḍha़ mati torī ||
kāka bhusuṇḍi saṅga hama doū| manujarūpa jāni nahiṃ koū ||
paramānanda premasukha phūle| bīthinha phirahiṃ magana mana bhūle ||
yaha subha carita jāna pai soī| kṛpā rāma kai jāpara hoī ||
tehi avasara jo jehi bidhi āvā| dīnha bhūpa jo jehi mana bhāvā ||
gaja ratha turaga hema go hīrā| dīnhe nṛpa nānābidhi cīrā ||
do. mana santoṣe sabanhi ke jaha~ taha~ dehi asīsa|
sakala tanaya cira jīvahu~ tulasidāsa ke īsa || 196 ||
kachuka divasa bīte ehi bhā~tī| jāta na jānia dina aru rātī ||
nāmakarana kara avasaru jānī| bhūpa boli paṭhe muni gyānī ||
kari pūjā bhūpati asa bhāṣā| dharia nāma jo muni guni rākhā ||
inha ke nāma aneka anūpā| maiṃ nṛpa kahaba svamati anurūpā ||
jo ānanda sindhu sukharāsī| sīkara teṃ trailoka supāsī ||
so sukha dhāma rāma asa nāmā| akhila loka dāyaka biśrāmā ||
bisva bharana poṣana kara joī| tākara nāma bharata asa hoī ||
jāke sumirana teṃ ripu nāsā| nāma satruhana beda prakāsā ||
do. lacchana dhāma rāma priya sakala jagata ādhāra|
guru basiṣṭa tehi rākhā lachimana nāma udāra || 197 ||
dhare nāma gura hṛdaya~ bicārī| beda tattva nṛpa tava suta cārī ||
muni dhana jana sarabasa siva prānā| bāla keli tehiṃ sukha mānā ||
bārehi te nija hita pati jānī| lachimana rāma carana rati mānī ||
bharata satruhana dūnu bhāī| prabhu sevaka jasi prīti baḍa़āī ||
syāma gaura sundara dau jorī| nirakhahiṃ chabi jananīṃ tṛna torī ||
cāriu sīla rūpa guna dhāmā| tadapi adhika sukhasāgara rāmā ||
hṛdaya~ anugraha indu prakāsā| sūcata kirana manohara hāsā ||
kabahu~ uchaṅga kabahu~ bara palanā| mātu dulāri kahi priya lalanā ||
do. byāpaka brahma nirañjana nirguna bigata binoda|
so aja prema bhagati basa kausalyā ke goda || 198 ||
kāma koṭi chabi syāma sarīrā| nīla kañja bārida gambhīrā ||
aruna carana pakañja nakha jotī| kamala dalanhi baiṭhe janu motī ||
rekha kulisa dhavaja aṅkura sohe| nūpura dhuni suni muni mana mohe ||
kaṭi kiṅkinī udara traya rekhā| nābhi gabhīra jāna jehi dekhā ||
bhuja bisāla bhūṣana juta bhūrī| hiya~ hari nakha ati sobhā rūrī ||
ura manihāra padika kī sobhā| bipra carana dekhata mana lobhā ||
kambu kaṇṭha ati cibuka suhāī| ānana amita madana chabi chāī ||
dui dui dasana adhara arunāre| nāsā tilaka ko baranai pāre ||
sundara śravana sucāru kapolā| ati priya madhura totare bolā ||
cikkana kaca kuñcita gabhuāre| bahu prakāra raci mātu sa~vāre ||
pīta jhaguliā tanu pahirāī| jānu pāni bicarani mohi bhāī ||
rūpa sakahiṃ nahiṃ kahi śruti seṣā| so jāni sapanehu~ jehi dekhā ||
do. sukha sandoha mohapara gyāna girā gotīta|
dampati parama prema basa kara sisucarita punīta || 199 ||
ehi bidhi rāma jagata pitu mātā| kosalapura bāsiṃha sukhadātā ||
jinha raghunātha carana rati mānī| tinha kī yaha gati pragaṭa bhavānī ||
raghupati bimukha jatana kara korī| kavana saki bhava bandhana chorī ||
jīva carācara basa kai rākhe| so māyā prabhu soṃ bhaya bhākhe ||
bhṛkuṭi bilāsa nacāvi tāhī| asa prabhu chāḍa़i bhajia kahu kāhī ||
mana krama bacana chāḍa़i caturāī| bhajata kṛpā karihahiṃ raghurāī ||
ehi bidhi sisubinoda prabhu kīnhā| sakala nagarabāsiṃha sukha dīnhā ||
lai uchaṅga kabahu~ka halarāvai| kabahu~ pālaneṃ ghāli jhulāvai ||
do. prema magana kausalyā nisi dina jāta na jāna|
suta saneha basa mātā bālacarita kara gāna || 200 ||
eka bāra jananīṃ anhavāe| kari siṅgāra palanā~ pauḍha़āe ||
nija kula iṣṭadeva bhagavānā| pūjā hetu kīnha asnānā ||
kari pūjā naibedya caḍha़āvā| āpu gī jaha~ pāka banāvā ||
bahuri mātu tahavā~ cali āī| bhojana karata dekha suta jāī ||
gai jananī sisu pahiṃ bhayabhītā| dekhā bāla tahā~ puni sūtā ||
bahuri āi dekhā suta soī| hṛdaya~ kampa mana dhīra na hoī ||
ihā~ uhā~ dui bālaka dekhā| matibhrama mora ki āna biseṣā ||
dekhi rāma jananī akulānī| prabhu ha~si dīnha madhura musukānī ||
do. dekharāvā mātahi nija adabhuta rupa akhaṇḍa|
roma roma prati lāge koṭi koṭi brahmaṇḍa || 201 ||
aganita rabi sasi siva caturānana| bahu giri sarita sindhu mahi kānana ||
kāla karma guna gyāna subhAU| sau dekhā jo sunā na kAU ||
dekhī māyā saba bidhi gāḍha़ī| ati sabhīta joreṃ kara ṭhāḍha़ī ||
dekhā jīva nacāvi jāhī| dekhī bhagati jo chori tāhī ||
tana pulakita mukha bacana na āvā| nayana mūdi caranani siru nāvā ||
bisamayavanta dekhi mahatārī| bhe bahuri sisurūpa kharārī ||
astuti kari na jāi bhaya mānā| jagata pitā maiṃ suta kari jānā ||
hari janani bahubidhi samujhāī| yaha jani katahu~ kahasi sunu māī ||
do. bāra bāra kausalyā binaya kari kara jori ||
aba jani kabahū~ byāpai prabhu mohi māyā tori || 202 ||
bālacarita hari bahubidhi kīnhā| ati ananda dāsanha kaha~ dīnhā ||
kachuka kāla bīteṃ saba bhāī| baḍa़e bhe parijana sukhadāī ||
cūḍa़ākarana kīnha guru jāī| bipranha puni dachinā bahu pāī ||
parama manohara carita apārā| karata phirata cāriu sukumārā ||
mana krama bacana agocara joī| dasaratha ajira bicara prabhu soī ||
bhojana karata bola jaba rājā| nahiṃ āvata taji bāla samājā ||
kausalyā jaba bolana jāī| ṭhumaku ṭhumaku prabhu calahiṃ parāī ||
nigama neti siva anta na pāvā| tāhi dharai jananī haṭhi dhāvā ||
dhūrasa dhūri bhareṃ tanu āe| bhūpati bihasi goda baiṭhāe ||
do. bhojana karata capala cita ita uta avasaru pāi|
bhāji cale kilakata mukha dadhi odana lapaṭāi || 203 ||
bālacarita ati sarala suhāe| sārada seṣa sambhu śruti gāe ||
jina kara mana inha sana nahiṃ rātā| te jana bañcita kie bidhātā ||
bhe kumāra jabahiṃ saba bhrātā| dīnha janeū guru pitu mātā ||
guragṛha~ ge paḍha़na raghurāī| alapa kāla bidyā saba āī ||
jākī sahaja svāsa śruti cārī| so hari paḍha़ yaha kautuka bhārī ||
bidyā binaya nipuna guna sīlā| khelahiṃ khela sakala nṛpalīlā ||
karatala bāna dhanuṣa ati sohā| dekhata rūpa carācara mohā ||
jinha bīthinha biharahiṃ saba bhāī| thakita hohiṃ saba loga lugāī ||
do. kosalapura bāsī nara nāri bṛddha aru bāla|
prānahu te priya lāgata saba kahu~ rāma kṛpāla || 204 ||
bandhu sakhā saṅga lehiṃ bolāī| bana mṛgayā nita khelahiṃ jāī ||
pāvana mṛga mārahiṃ jiya~ jānī| dina prati nṛpahi dekhāvahiṃ ānī ||
je mṛga rāma bāna ke māre| te tanu taji suraloka sidhāre ||
anuja sakhā sa~ga bhojana karahīṃ| mātu pitā agyā anusarahīm ||
jehi bidhi sukhī hohiṃ pura logā| karahiṃ kṛpānidhi soi sañjogā ||
beda purāna sunahiṃ mana lāī| āpu kahahiṃ anujanha samujhāī ||
prātakāla uṭhi kai raghunāthā| mātu pitā guru nāvahiṃ māthā ||
āyasu māgi karahiṃ pura kājā| dekhi carita haraṣi mana rājā ||
do. byāpaka akala anīha aja nirguna nāma na rūpa|
bhagata hetu nānā bidhi karata caritra anūpa || 205 ||
yaha saba carita kahā maiṃ gāī| āgili kathā sunahu mana lāī ||
bisvāmitra mahāmuni gyānī| basahi bipina subha āśrama jānī ||
jaha~ japa jagya muni karahī| ati mārīca subāhuhi ḍarahīm ||
dekhata jagya nisācara dhāvahi| karahi upadrava muni dukha pāvahim ||
gādhitanaya mana cintā byāpī| hari binu marahi na nisicara pāpī ||
taba munivara mana kīnha bicārā| prabhu avatareu harana mahi bhārā ||
ehu~ misa dekhauṃ pada jāī| kari binatī ānau dau bhāī ||
gyāna birāga sakala guna ayanā| so prabhu mai dekhaba bhari nayanā ||
do. bahubidhi karata manoratha jāta lāgi nahiṃ bāra|
kari majjana sarū jala ge bhūpa darabāra || 206 ||
muni āgamana sunā jaba rājā| milana gayū lai bipra samājā ||
kari daṇḍavata munihi sanamānī| nija āsana baiṭhārenhi ānī ||
carana pakhāri kīnhi ati pūjā| mo sama āju dhanya nahiṃ dūjā ||
bibidha bhā~ti bhojana karavāvā| munivara hṛdaya~ haraṣa ati pāvā ||
puni caranani mele suta cārī| rāma dekhi muni deha bisārī ||
bhe magana dekhata mukha sobhā| janu cakora pūrana sasi lobhā ||
taba mana haraṣi bacana kaha rAU| muni asa kṛpā na kīnhihu kAU ||
kehi kārana āgamana tumhārā| kahahu so karata na lāvu~ bārā ||
asura samūha satāvahiṃ mohī| mai jācana āyu~ nṛpa tohī ||
anuja sameta dehu raghunāthā| nisicara badha maiṃ hoba sanāthā ||
do. dehu bhūpa mana haraṣita tajahu moha agyāna|
dharma sujasa prabhu tumha kauṃ inha kaha~ ati kalyāna || 207 ||
suni rājā ati apriya bānī| hṛdaya kampa mukha duti kumulānī ||
cauthempana pāyu~ suta cārī| bipra bacana nahiṃ kahehu bicārī ||
māgahu bhūmi dhenu dhana kosā| sarbasa deu~ āju saharosā ||
deha prāna teṃ priya kachu nāhī| sau muni deu~ nimiṣa eka māhī ||
saba suta priya mohi prāna ki nāīṃ| rāma deta nahiṃ bani gosāī ||
kaha~ nisicara ati ghora kaṭhorā| kaha~ sundara suta parama kisorā ||
suni nṛpa girā prema rasa sānī| hṛdaya~ haraṣa mānā muni gyānī ||
taba basiṣṭa bahu nidhi samujhāvā| nṛpa sandeha nāsa kaha~ pāvā ||
ati ādara dau tanaya bolāe| hṛdaya~ lāi bahu bhā~ti sikhāe ||
mere prāna nātha suta doū| tumha muni pitā āna nahiṃ koū ||
do. saumpe bhūpa riṣihi suta bahu bidhi dei asīsa|
jananī bhavana ge prabhu cale nāi pada sīsa || 208(ka) ||
so. puruṣasiṃha dau bīra haraṣi cale muni bhaya harana ||
kṛpāsindhu matidhīra akhila bisva kārana karana || 208(kha)
aruna nayana ura bāhu bisālā| nīla jalaja tanu syāma tamālā ||
kaṭi paṭa pīta kaseṃ bara bhāthā| rucira cāpa sāyaka duhu~ hāthā ||
syāma gaura sundara dau bhāī| bisbāmitra mahānidhi pāī ||
prabhu brahmanyadeva mai jānā| mohi niti pitā tajehu bhagavānā ||
cale jāta muni dīnhi dikhāī| suni tāḍa़kā krodha kari dhāī ||
ekahiṃ bāna prāna hari līnhā| dīna jāni tehi nija pada dīnhā ||
taba riṣi nija nāthahi jiya~ cīnhī| bidyānidhi kahu~ bidyā dīnhī ||
jāte lāga na chudhā pipāsā| atulita bala tanu teja prakāsā ||
do. āyuṣa saba samarpi kai prabhu nija āśrama āni|
kanda mūla phala bhojana dīnha bhagati hita jāni || 209 ||
prāta kahā muni sana raghurāī| nirbhaya jagya karahu tumha jāī ||
homa karana lāge muni jhārī| āpu rahe makha kīṃ rakhavārī ||
suni mārīca nisācara krohī| lai sahāya dhāvā munidrohī ||
binu phara bāna rāma tehi mārā| sata jojana gā sāgara pārā ||
pāvaka sara subāhu puni mārā| anuja nisācara kaṭaku sa~ghārā ||
māri asura dvija nirmayakārī| astuti karahiṃ deva muni jhārī ||
taha~ puni kachuka divasa raghurāyā| rahe kīnhi bipranha para dāyā ||
bhagati hetu bahu kathā purānā| kahe bipra jadyapi prabhu jānā ||
taba muni sādara kahā bujhāī| carita eka prabhu dekhia jāī ||
dhanuṣajagya muni raghukula nāthā| haraṣi cale munibara ke sāthā ||
āśrama eka dīkha maga māhīṃ| khaga mṛga jīva jantu taha~ nāhīm ||
pūchā munihi silā prabhu dekhī| sakala kathā muni kahā biseṣī ||
do. gautama nāri śrāpa basa upala deha dhari dhīra|
carana kamala raja cāhati kṛpā karahu raghubīra || 210 ||
chaṃ. parasata pada pāvana soka nasāvana pragaṭa bhī tapapuñja sahī|
dekhata raghunāyaka jana sukha dāyaka sanamukha hoi kara jori rahī ||
ati prema adhīrā pulaka sarīrā mukha nahiṃ āvi bacana kahī|
atisaya baḍa़bhāgī carananhi lāgī jugala nayana jaladhāra bahī ||
dhīraju mana kīnhā prabhu kahu~ cīnhā raghupati kṛpā~ bhagati pāī|
ati nirmala bānīṃ astuti ṭhānī gyānagamya jaya raghurāī ||
mai nāri apāvana prabhu jaga pāvana rāvana ripu jana sukhadāī|
rājīva bilocana bhava bhaya mocana pāhi pāhi saranahiṃ āī ||
muni śrāpa jo dīnhā ati bhala kīnhā parama anugraha maiṃ mānā|
dekheu~ bhari locana hari bhavamocana ihi lābha saṅkara jānā ||
binatī prabhu morī maiṃ mati bhorī nātha na māgu~ bara ānā|
pada kamala parāgā rasa anurāgā mama mana madhupa karai pānā ||
jehiṃ pada surasaritā parama punītā pragaṭa bhī siva sīsa dharī|
soi pada paṅkaja jehi pūjata aja mama sira dhareu kṛpāla harī ||
ehi bhā~ti sidhārī gautama nārī bāra bāra hari carana parī|
jo ati mana bhāvā so baru pāvā gai patiloka ananda bharī ||
do. asa prabhu dīnabandhu hari kārana rahita dayāla|
tulasidāsa saṭha tehi bhaju chāḍa़i kapaṭa jañjāla || 211 ||
māsapārāyaṇa, sātavā~ viśrāma
cale rāma lachimana muni saṅgā| ge jahā~ jaga pāvani gaṅgā ||
gādhisūnu saba kathā sunāī| jehi prakāra surasari mahi āī ||
taba prabhu riṣinha sameta nahāe| bibidha dāna mahidevanhi pāe ||
haraṣi cale muni bṛnda sahāyā| begi bideha nagara niarāyā ||
pura ramyatā rāma jaba dekhī| haraṣe anuja sameta biseṣī ||
bāpīṃ kūpa sarita sara nānā| salila sudhāsama mani sopānā ||
guñjata mañju matta rasa bhṛṅgā| kūjata kala bahubarana bihaṅgā ||
barana barana bikase bana jātā| tribidha samīra sadā sukhadātā ||
do. sumana bāṭikā bāga bana bipula bihaṅga nivāsa|
phūlata phalata supallavata sohata pura cahu~ pāsa || 212 ||
bani na baranata nagara nikāī| jahā~ jāi mana taha~i~ lobhāī ||
cāru bajāru bicitra a~bārī| manimaya bidhi janu svakara sa~vārī ||
dhanika banika bara dhanada samānā| baiṭha sakala bastu lai nānā ||
cauhaṭa sundara galīṃ suhāī| santata rahahiṃ sugandha siñcāī ||
maṅgalamaya mandira saba kereṃ| citrita janu ratinātha citerem ||
pura nara nāri subhaga suci santā| dharamasīla gyānī gunavantā ||
ati anūpa jaha~ janaka nivāsū| bithakahiṃ bibudha biloki bilāsū ||
hota cakita cita koṭa bilokī| sakala bhuvana sobhā janu rokī ||
do. dhavala dhāma mani puraṭa paṭa sughaṭita nānā bhā~ti|
siya nivāsa sundara sadana sobhā kimi kahi jāti || 213 ||
subhaga dvāra saba kulisa kapāṭā| bhūpa bhīra naṭa māgadha bhāṭā ||
banī bisāla bāji gaja sālā| haya gaya ratha saṅkula saba kālā ||
sūra saciva senapa bahutere| nṛpagṛha sarisa sadana saba kere ||
pura bāhera sara sārita samīpā| utare jaha~ taha~ bipula mahīpā ||
dekhi anūpa eka a~varāī| saba supāsa saba bhā~ti suhāī ||
kausika kaheu mora manu mānā| ihā~ rahia raghubīra sujānā ||
bhalehiṃ nātha kahi kṛpāniketā| utare taha~ munibṛnda sametā ||
bisvāmitra mahāmuni āe| samācāra mithilāpati pāe ||
do. saṅga saciva suci bhūri bhaṭa bhūsura bara gura gyāti|
cale milana munināyakahi mudita rāu ehi bhā~ti || 214 ||
kīnha pranāmu carana dhari māthā| dīnhi asīsa mudita munināthā ||
biprabṛnda saba sādara bande| jāni bhāgya baḍa़ rāu anande ||
kusala prasna kahi bārahiṃ bārā| bisvāmitra nṛpahi baiṭhārā ||
tehi avasara āe dau bhāī| ge rahe dekhana phulavāī ||
syāma gaura mṛdu bayasa kisorā| locana sukhada bisva cita corā ||
uṭhe sakala jaba raghupati āe| bisvāmitra nikaṭa baiṭhāe ||
bhe saba sukhī dekhi dau bhrātā| bāri bilocana pulakita gātā ||
mūrati madhura manohara dekhī| bhayu bidehu bidehu biseṣī ||
do. prema magana manu jāni nṛpu kari bibeku dhari dhīra|
boleu muni pada nāi siru gadagada girā gabhīra || 215 ||
kahahu nātha sundara dau bālaka| munikula tilaka ki nṛpakula pālaka ||
brahma jo nigama neti kahi gāvā| ubhaya beṣa dhari kī soi āvā ||
sahaja birāgarupa manu morā| thakita hota jimi canda cakorā ||
tāte prabhu pūchu~ satibhAU| kahahu nātha jani karahu durAU ||
inhahi bilokata ati anurāgā| barabasa brahmasukhahi mana tyāgā ||
kaha muni bihasi kahehu nṛpa nīkā| bacana tumhāra na hoi alīkā ||
e priya sabahi jahā~ lagi prānī| mana musukāhiṃ rāmu suni bānī ||
raghukula mani dasaratha ke jāe| mama hita lāgi naresa paṭhāe ||
do. rāmu lakhanu dau bandhubara rūpa sīla bala dhāma|
makha rākheu sabu sākhi jagu jite asura saṅgrāma || 216 ||
muni tava carana dekhi kaha rAU| kahi na saku~ nija punya prābhAU ||
sundara syāma gaura dau bhrātā| āna~dahū ke āna~da dātā ||
inha kai prīti parasapara pāvani| kahi na jāi mana bhāva suhāvani ||
sunahu nātha kaha mudita bidehū| brahma jīva iva sahaja sanehū ||
puni puni prabhuhi citava naranāhū| pulaka gāta ura adhika uchāhū ||
mrunihi prasaṃsi nāi pada sīsū| caleu lavāi nagara avanīsū ||
sundara sadanu sukhada saba kālā| tahā~ bāsu lai dīnha bhuālā ||
kari pūjā saba bidhi sevakāī| gayu rāu gṛha bidā karāī ||
do. riṣaya saṅga raghubaṃsa mani kari bhojanu biśrāmu|
baiṭhe prabhu bhrātā sahita divasu rahā bhari jāmu || 217 ||
lakhana hṛdaya~ lālasā biseṣī| jāi janakapura āia dekhī ||
prabhu bhaya bahuri munihi sakucāhīṃ| pragaṭa na kahahiṃ manahiṃ musukāhīm ||
rāma anuja mana kī gati jānī| bhagata bachalatā hiṃya~ hulasānī ||
parama binīta sakuci musukāī| bole gura anusāsana pāī ||
nātha lakhanu puru dekhana cahahīṃ| prabhu sakoca ḍara pragaṭa na kahahīm ||
jauṃ rāura āyasu maiṃ pāvauṃ| nagara dekhāi turata lai āvau ||
suni munīsu kaha bacana saprītī| kasa na rāma tumha rākhahu nītī ||
dharama setu pālaka tumha tātā| prema bibasa sevaka sukhadātā ||
do. jāi dekhī āvahu nagaru sukha nidhāna dau bhāi|
karahu suphala saba ke nayana sundara badana dekhāi || 218 ||
māsapārāyaṇa, āṭhavā~ viśrāma
navānhapārāyaṇa, dūsarā viśrāma
muni pada kamala bandi dau bhrātā| cale loka locana sukha dātā ||
bālaka bṛndi dekhi ati sobhā| lage saṅga locana manu lobhā ||
pīta basana parikara kaṭi bhāthā| cāru cāpa sara sohata hāthā ||
tana anuharata sucandana khorī| syāmala gaura manohara jorī ||
kehari kandhara bāhu bisālā| ura ati rucira nāgamani mālā ||
subhaga sona sarasīruha locana| badana mayaṅka tāpatraya mocana ||
kānanhi kanaka phūla chabi dehīṃ| citavata citahi cori janu lehīm ||
citavani cāru bhṛkuṭi bara bā~kī| tilaka rekhā sobhā janu cā~kī ||
do. rucira cautanīṃ subhaga sira mecaka kuñcita kesa|
nakha sikha sundara bandhu dau sobhā sakala sudesa || 219 ||
dekhana nagaru bhūpasuta āe| samācāra purabāsiṃha pāe ||
dhāe dhāma kāma saba tyāgī| manahu raṅka nidhi lūṭana lāgī ||
nirakhi sahaja sundara dau bhāī| hohiṃ sukhī locana phala pāī ||
jubatīṃ bhavana jharokhanhi lāgīṃ| nirakhahiṃ rāma rūpa anurāgīm ||
kahahiṃ parasapara bacana saprītī| sakhi inha koṭi kāma chabi jītī ||
sura nara asura nāga muni māhīṃ| sobhā asi kahu~ suniati nāhīm ||
biṣnu cāri bhuja bighi mukha cārī| bikaṭa beṣa mukha pañca purārī ||
apara deu asa kau na āhī| yaha chabi sakhi paṭataria jāhī ||
do. baya kisora suṣamā sadana syāma gaura sukha dhāma |
aṅga aṅga para vāriahiṃ koṭi koṭi sata kāma || 220 ||
kahahu sakhī asa ko tanudhārī| jo na moha yaha rūpa nihārī ||
kau saprema bolī mṛdu bānī| jo maiṃ sunā so sunahu sayānī ||
e doū dasaratha ke ḍhoṭā| bāla marālanhi ke kala joṭā ||
muni kausika makha ke rakhavāre| jinha rana ajira nisācara māre ||
syāma gāta kala kañja bilocana| jo mārīca subhuja madu mocana ||
kausalyā suta so sukha khānī| nāmu rāmu dhanu sāyaka pānī ||
gaura kisora beṣu bara kācheṃ| kara sara cāpa rāma ke pāchem ||
lachimanu nāmu rāma laghu bhrātā| sunu sakhi tāsu sumitrā mātā ||
do. biprakāju kari bandhu dau maga munibadhū udhāri|
āe dekhana cāpamakha suni haraṣīṃ saba nāri || 221 ||
dekhi rāma chabi kau eka kahī| jogu jānakihi yaha baru ahī ||
jau sakhi inhahi dekha naranāhū| pana parihari haṭhi kari bibāhū ||
kau kaha e bhūpati pahicāne| muni sameta sādara sanamāne ||
sakhi parantu panu rāu na tajī| bidhi basa haṭhi abibekahi bhajī ||
kau kaha jauṃ bhala ahi bidhātā| saba kaha~ sunia ucita phaladātā ||
tau jānakihi milihi baru ehū| nāhina āli ihā~ sandehū ||
jau bidhi basa asa banai sa~jogū| tau kṛtakṛtya hoi saba logū ||
sakhi hamareṃ ārati ati tāteṃ| kabahu~ka e āvahiṃ ehi nātem ||
do. nāhiṃ ta hama kahu~ sunahu sakhi inha kara darasanu dūri|
yaha saṅghaṭu taba hoi jaba punya purākṛta bhūri || 222 ||
bolī apara kahehu sakhi nīkā| ehiṃ biāha ati hita sabahīṃ kā ||
kau kaha saṅkara cāpa kaṭhorā| e syāmala mṛdugāta kisorā ||
sabu asamañjasa ahi sayānī| yaha suni apara kahi mṛdu bānī ||
sakhi inha kaha~ kau kau asa kahahīṃ| baḍa़ prabhāu dekhata laghu ahahīm ||
parasi jāsu pada paṅkaja dhūrī| tarī ahalyā kṛta agha bhūrī ||
so ki rahihi binu sivadhanu toreṃ| yaha pratīti pariharia na bhorem ||
jehiṃ birañci raci sīya sa~vārī| tehiṃ syāmala baru raceu bicārī ||
tāsu bacana suni saba haraṣānīṃ| aisei hau kahahiṃ mudu bānī ||
do. hiya~ haraṣahiṃ baraṣahiṃ sumana sumukhi sulocani bṛnda|
jāhiṃ jahā~ jaha~ bandhu dau taha~ taha~ paramānanda || 223 ||
pura pūraba disi ge dau bhāī| jaha~ dhanumakha hita bhūmi banāī ||
ati bistāra cāru gaca ḍhārī| bimala bedikā rucira sa~vārī ||
cahu~ disi kañcana mañca bisālā| race jahā~ beṭhahiṃ mahipālā ||
tehi pācheṃ samīpa cahu~ pāsā| apara mañca maṇḍalī bilāsā ||
kachuka ū~ci saba bhā~ti suhāī| baiṭhahiṃ nagara loga jaha~ jāī ||
tinha ke nikaṭa bisāla suhāe| dhavala dhāma bahubarana banāe ||
jaha~ baiṇṭhaiṃ dekhahiṃ saba nārī| jathā jogu nija kula anuhārī ||
pura bālaka kahi kahi mṛdu bacanā| sādara prabhuhi dekhāvahiṃ racanā ||
do. saba sisu ehi misa premabasa parasi manohara gāta|
tana pulakahiṃ ati haraṣu hiya~ dekhi dekhi dau bhrāta || 224 ||
sisu saba rāma premabasa jāne| prīti sameta niketa bakhāne ||
nija nija ruci saba leṃhiṃ bolāī| sahita saneha jāhiṃ dau bhāī ||
rāma dekhāvahiṃ anujahi racanā| kahi mṛdu madhura manohara bacanā ||
lava nimeṣa maha~ bhuvana nikāyā| raci jāsu anusāsana māyā ||
bhagati hetu soi dīnadayālā| citavata cakita dhanuṣa makhasālā ||
kautuka dekhi cale guru pāhīṃ| jāni bilambu trāsa mana māhīm ||
jāsu trāsa ḍara kahu~ ḍara hoī| bhajana prabhāu dekhāvata soī ||
kahi bāteṃ mṛdu madhura suhāīṃ| kie bidā bālaka bariāī ||
do. sabhaya saprema binīta ati sakuca sahita dau bhāi|
gura pada paṅkaja nāi sira baiṭhe āyasu pāi || 225 ||
nisi prabesa muni āyasu dīnhā| sabahīṃ sandhyābandanu kīnhā ||
kahata kathā itihāsa purānī| rucira rajani juga jāma sirānī ||
munibara sayana kīnhi taba jāī| lage carana cāpana dau bhāī ||
jinha ke carana saroruha lāgī| karata bibidha japa joga birāgī ||
tei dau bandhu prema janu jīte| gura pada kamala paloṭata prīte ||
bārabāra muni agyā dīnhī| raghubara jāi sayana taba kīnhī ||
cāpata carana lakhanu ura lāe~| sabhaya saprema parama sacu pāe~ ||
puni puni prabhu kaha sovahu tātā| pauḍha़e dhari ura pada jalajātā ||
do. uṭhe lakhana nisi bigata suni arunasikhā dhuni kāna ||
gura teṃ pahilehiṃ jagatapati jāge rāmu sujāna || 226 ||
sakala sauca kari jāi nahāe| nitya nibāhi munihi sira nāe ||
samaya jāni gura āyasu pāī| lena prasūna cale dau bhāī ||
bhūpa bāgu bara dekheu jāī| jaha~ basanta ritu rahī lobhāī ||
lāge biṭapa manohara nānā| barana barana bara beli bitānā ||
nava pallava phala sumāna suhāe| nija sampati sura rūkha lajāe ||
cātaka kokila kīra cakorā| kūjata bihaga naṭata kala morā ||
madhya bāga saru soha suhāvā| mani sopāna bicitra banāvā ||
bimala salilu sarasija bahuraṅgā| jalakhaga kūjata guñjata bhṛṅgā ||
do. bāgu taḍa़āgu biloki prabhu haraṣe bandhu sameta|
parama ramya ārāmu yahu jo rāmahi sukha deta || 227 ||
cahu~ disi citi pū~chi māligana| lage lena dala phūla mudita mana ||
tehi avasara sītā taha~ āī| girijā pūjana janani paṭhāī ||
saṅga sakhīṃ saba subhaga sayānī| gāvahiṃ gīta manohara bānī ||
sara samīpa girijā gṛha sohā| barani na jāi dekhi manu mohā ||
majjanu kari sara sakhinha sametā| gī mudita mana gauri niketā ||
pūjā kīnhi adhika anurāgā| nija anurūpa subhaga baru māgā ||
eka sakhī siya saṅgu bihāī| gī rahī dekhana phulavāī ||
tehi dau bandhu biloke jāī| prema bibasa sītā pahiṃ āī ||
do. tāsu dasā dekhi sakhinha pulaka gāta jalu naina|
kahu kāranu nija haraṣa kara pūchahi saba mṛdu baina || 228 ||
dekhana bāgu kua~ra dui āe| baya kisora saba bhā~ti suhāe ||
syāma gaura kimi kahauṃ bakhānī| girā anayana nayana binu bānī ||
suni haraṣī~ saba sakhīṃ sayānī| siya hiya~ ati utakaṇṭhā jānī ||
eka kahi nṛpasuta tei ālī| sune je muni sa~ga āe kālī ||
jinha nija rūpa mohanī ḍārī| kīnha svabasa nagara nara nārī ||
baranata chabi jaha~ taha~ saba logū| avasi dekhiahiṃ dekhana jogū ||
tāsu vacana ati siyahi suhāne| darasa lāgi locana akulāne ||
calī agra kari priya sakhi soī| prīti purātana lakhi na koī ||
do. sumiri sīya nārada bacana upajī prīti punīta ||
cakita bilokati sakala disi janu sisu mṛgī sabhīta || 229 ||
kaṅkana kiṅkini nūpura dhuni suni| kahata lakhana sana rāmu hṛdaya~ guni ||
mānahu~ madana dundubhī dīnhī || manasā bisva bijaya kaha~ kīnhī ||
asa kahi phiri cite tehi orā| siya mukha sasi bhe nayana cakorā ||
bhe bilocana cāru acañcala| manahu~ sakuci nimi taje digañcala ||
dekhi sīya sobhā sukhu pāvā| hṛdaya~ sarāhata bacanu na āvā ||
janu birañci saba nija nipunāī| biraci bisva kaha~ pragaṭi dekhāī ||
sundaratā kahu~ sundara karī| chabigṛha~ dīpasikhā janu barī ||
saba upamā kabi rahe juṭhārī| kehiṃ paṭatarauṃ bidehakumārī ||
do. siya sobhā hiya~ barani prabhu āpani dasā bicāri|
bole suci mana anuja sana bacana samaya anuhāri || 230 ||
tāta janakatanayā yaha soī| dhanuṣajagya jehi kārana hoī ||
pūjana gauri sakhīṃ lai āī| karata prakāsu phiri phulavāī ||
jāsu biloki alokika sobhā| sahaja punīta mora manu chobhā ||
so sabu kārana jāna bidhātā| pharakahiṃ subhada aṅga sunu bhrātā ||
raghubaṃsiṃha kara sahaja subhAU| manu kupantha pagu dhari na kAU ||
mohi atisaya pratīti mana kerī| jehiṃ sapanehu~ paranāri na herī ||
jinha kai lahahiṃ na ripu rana pīṭhī| nahiṃ pāvahiṃ paratiya manu ḍīṭhī ||
maṅgana lahahi na jinha kai nāhīṃ| te narabara thore jaga māhīm ||
do. karata batakahi anuja sana mana siya rūpa lobhāna|
mukha saroja makaranda chabi kari madhupa iva pāna || 231 ||
citavahi cakita cahū~ disi sītā| kaha~ ge nṛpakisora manu cintā ||
jaha~ biloka mṛga sāvaka nainī| janu taha~ barisa kamala sita śrenī ||
latā oṭa taba sakhinha lakhāe| syāmala gaura kisora suhāe ||
dekhi rūpa locana lalacāne| haraṣe janu nija nidhi pahicāne ||
thake nayana raghupati chabi dekheṃ| palakanhihū~ pariharīṃ nimeṣem ||
adhika saneha~ deha bhai bhorī| sarada sasihi janu citava cakorī ||
locana maga rāmahi ura ānī| dīnhe palaka kapāṭa sayānī ||
jaba siya sakhinha premabasa jānī| kahi na sakahiṃ kachu mana sakucānī ||
do. latābhavana teṃ pragaṭa bhe tehi avasara dau bhāi|
nikase janu juga bimala bidhu jalada paṭala bilagāi || 232 ||
sobhā sīva~ subhaga dau bīrā| nīla pīta jalajābha sarīrā ||
morapaṅkha sira sohata nīke| guccha bīca bica kusuma kalī ke ||
bhāla tilaka śramabindu suhāe| śravana subhaga bhūṣana chabi chāe ||
bikaṭa bhṛkuṭi kaca ghūgharavāre| nava saroja locana ratanāre ||
cāru cibuka nāsikā kapolā| hāsa bilāsa leta manu molā ||
mukhachabi kahi na jāi mohi pāhīṃ| jo biloki bahu kāma lajāhīm ||
ura mani māla kambu kala gīvā| kāma kalabha kara bhuja balasīṃvā ||
sumana sameta bāma kara donā| sāva~ra kua~ra sakhī suṭhi lonā ||
do. kehari kaṭi paṭa pīta dhara suṣamā sīla nidhāna|
dekhi bhānukulabhūṣanahi bisarā sakhinha apāna || 233 ||
dhari dhīraju eka āli sayānī| sītā sana bolī gahi pānī ||
bahuri gauri kara dhyāna karehū| bhūpakisora dekhi kina lehū ||
sakuci sīya~ taba nayana ughāre| sanamukha dau raghusiṅgha nihāre ||
nakha sikha dekhi rāma kai sobhā| sumiri pitā panu manu ati chobhā ||
parabasa sakhinha lakhī jaba sītā| bhayu gaharu saba kahahi sabhītā ||
puni āuba ehi beriā~ kālī| asa kahi mana bihasī eka ālī ||
gūḍha़ girā suni siya sakucānī| bhayu bilambu mātu bhaya mānī ||
dhari baḍa़i dhīra rāmu ura āne| phiri apanapu pitubasa jāne ||
do. dekhana misa mṛga bihaga taru phiri bahori bahori|
nirakhi nirakhi raghubīra chabi bāḍha़i prīti na thori || 234 ||
jāni kaṭhina sivacāpa bisūrati| calī rākhi ura syāmala mūrati ||
prabhu jaba jāta jānakī jānī| sukha saneha sobhā guna khānī ||
parama premamaya mṛdu masi kīnhī| cāru cita bhītīṃ likha līnhī ||
gī bhavānī bhavana bahorī| bandi carana bolī kara jorī ||
jaya jaya giribararāja kisorī| jaya mahesa mukha canda cakorī ||
jaya gaja badana ṣaḍa़ānana mātā| jagata janani dāmini duti gātā ||
nahiṃ tava ādi madhya avasānā| amita prabhāu bedu nahiṃ jānā ||
bhava bhava bibhava parābhava kārini| bisva bimohani svabasa bihārini ||
do. patidevatā sutīya mahu~ mātu prathama tava rekha|
mahimā amita na sakahiṃ kahi sahasa sāradā seṣa || 235 ||
sevata tohi sulabha phala cārī| baradāyanī purāri piārī ||
debi pūji pada kamala tumhāre| sura nara muni saba hohiṃ sukhāre ||
mora manorathu jānahu nīkeṃ| basahu sadā ura pura sabahī kem ||
kīnheu~ pragaṭa na kārana tehīṃ| asa kahi carana gahe baidehīm ||
binaya prema basa bhī bhavānī| khasī māla mūrati musukānī ||
sādara siya~ prasādu sira dhareū| bolī gauri haraṣu hiya~ bhareū ||
sunu siya satya asīsa hamārī| pūjihi mana kāmanā tumhārī ||
nārada bacana sadā suci sācā| so baru milihi jāhiṃ manu rācā ||
chaṃ. manu jāhiṃ rāceu milihi so baru sahaja sundara sā~varo|
karunā nidhāna sujāna sīlu sanehu jānata rāvaro ||
ehi bhā~ti gauri asīsa suni siya sahita hiya~ haraṣīṃ alī|
tulasī bhavānihi pūji puni puni mudita mana mandira calī ||
so. jāni gauri anukūla siya hiya haraṣu na jāi kahi|
mañjula maṅgala mūla bāma aṅga pharakana lage || 236 ||
hṛdaya~ sarāhata sīya lonāī| gura samīpa gavane dau bhāī ||
rāma kahā sabu kausika pāhīṃ| sarala subhāu chuata chala nāhīm ||
sumana pāi muni pūjā kīnhī| puni asīsa duhu bhāinha dīnhī ||
suphala manoratha hohu~ tumhāre| rāmu lakhanu suni bhe sukhāre ||
kari bhojanu munibara bigyānī| lage kahana kachu kathā purānī ||
bigata divasu guru āyasu pāī| sandhyā karana cale dau bhāī ||
prācī disi sasi uyu suhāvā| siya mukha sarisa dekhi sukhu pāvā ||
bahuri bicāru kīnha mana māhīṃ| sīya badana sama himakara nāhīm ||
do. janamu sindhu puni bandhu biṣu dina malīna sakalaṅka|
siya mukha samatā pāva kimi candu bāpuro raṅka || 237 ||
ghaṭi baḍha़i birahani dukhadāī| grasi rāhu nija sandhihiṃ pāī ||
koka sikaprada paṅkaja drohī| avaguna bahuta candramā tohī ||
baidehī mukha paṭatara dīnhe| hoi doṣa baḍa़ anucita kīnhe ||
siya mukha chabi bidhu byāja bakhānī| guru pahiṃ cale nisā baḍa़i jānī ||
kari muni carana saroja pranāmā| āyasu pāi kīnha biśrāmā ||
bigata nisā raghunāyaka jāge| bandhu biloki kahana asa lāge ||
udu aruna avalokahu tātā| paṅkaja koka loka sukhadātā ||
bole lakhanu jori juga pānī| prabhu prabhāu sūcaka mṛdu bānī ||
do. arunodaya~ sakuce kumuda uḍagana joti malīna|
jimi tumhāra āgamana suni bhe nṛpati balahīna || 238 ||
nṛpa saba nakhata karahiṃ ujiārī| ṭāri na sakahiṃ cāpa tama bhārī ||
kamala koka madhukara khaga nānā| haraṣe sakala nisā avasānā ||
aisehiṃ prabhu saba bhagata tumhāre| hoihahiṃ ṭūṭeṃ dhanuṣa sukhāre ||
uyu bhānu binu śrama tama nāsā| dure nakhata jaga teju prakāsā ||
rabi nija udaya byāja raghurāyā| prabhu pratāpu saba nṛpanha dikhāyā ||
tava bhuja bala mahimā udaghāṭī| pragaṭī dhanu bighaṭana paripāṭī ||
bandhu bacana suni prabhu musukāne| hoi suci sahaja punīta nahāne ||
nityakriyā kari guru pahiṃ āe| carana saroja subhaga sira nāe ||
satānandu taba janaka bolāe| kausika muni pahiṃ turata paṭhāe ||
janaka binaya tinha āi sunāī| haraṣe boli lie dau bhāī ||
do. satānandaa bandi prabhu baiṭhe gura pahiṃ jāi|
calahu tāta muni kaheu taba paṭhavā janaka bolāi || 239 ||
sīya svayambaru dekhia jāī| īsu kāhi dhauṃ dei baḍa़āī ||
lakhana kahā jasa bhājanu soī| nātha kṛpā tava jāpara hoī ||
haraṣe muni saba suni bara bānī| dīnhi asīsa sabahiṃ sukhu mānī ||
puni munibṛnda sameta kṛpālā| dekhana cale dhanuṣamakha sālā ||
raṅgabhūmi āe dau bhāī| asi sudhi saba purabāsiṃha pāī ||
cale sakala gṛha kāja bisārī| bāla jubāna jaraṭha nara nārī ||
dekhī janaka bhīra bhai bhārī| suci sevaka saba lie ha~kārī ||
turata sakala loganha pahiṃ jāhū| āsana ucita dehū saba kāhū ||
do. kahi mṛdu bacana binīta tinha baiṭhāre nara nāri|
uttama madhyama nīca laghu nija nija thala anuhāri || 240 ||
rājakua~ra tehi avasara āe| manahu~ manoharatā tana chāe ||
guna sāgara nāgara bara bīrā| sundara syāmala gaura sarīrā ||
rāja samāja birājata rūre| uḍagana mahu~ janu juga bidhu pūre ||
jinha keṃ rahī bhāvanā jaisī| prabhu mūrati tinha dekhī taisī ||
dekhahiṃ rūpa mahā ranadhīrā| manahu~ bīra rasu dhareṃ sarīrā ||
ḍare kuṭila nṛpa prabhuhi nihārī| manahu~ bhayānaka mūrati bhārī ||
rahe asura chala chonipa beṣā| tinha prabhu pragaṭa kālasama dekhā ||
purabāsiṃha dekhe dau bhāī| narabhūṣana locana sukhadāī ||
do. nāri bilokahiṃ haraṣi hiya~ nija nija ruci anurūpa|
janu sohata siṅgāra dhari mūrati parama anūpa || 241 ||
biduṣanha prabhu birāṭamaya dīsā| bahu mukha kara paga locana sīsā ||
janaka jāti avalokahiṃ kaisaiṃ| sajana sage priya lāgahiṃ jaisem ||
sahita bideha bilokahiṃ rānī| sisu sama prīti na jāti bakhānī ||
joginha parama tattvamaya bhāsā| sānta suddha sama sahaja prakāsā ||
haribhagatanha dekhe dau bhrātā| iṣṭadeva iva saba sukha dātā ||
rāmahi citava bhāya~ jehi sīyā| so sanehu sukhu nahiṃ kathanīyā ||
ura anubhavati na kahi saka soū| kavana prakāra kahai kabi koū ||
ehi bidhi rahā jāhi jasa bhAU| tehiṃ tasa dekheu kosalarAU ||
do. rājata rāja samāja mahu~ kosalarāja kisora|
sundara syāmala gaura tana bisva bilocana cora || 242 ||
sahaja manohara mūrati doū| koṭi kāma upamā laghu soū ||
sarada canda nindaka mukha nīke| nīraja nayana bhāvate jī ke ||
citavata cāru māra manu haranī| bhāvati hṛdaya jāti nahīṃ baranī ||
kala kapola śruti kuṇḍala lolā| cibuka adhara sundara mṛdu bolā ||
kumudabandhu kara nindaka hā~sā| bhṛkuṭī bikaṭa manohara nāsā ||
bhāla bisāla tilaka jhalakāhīṃ| kaca biloki ali avali lajāhīm ||
pīta cautanīṃ siranhi suhāī| kusuma kalīṃ bica bīca banāīm ||
rekheṃ rucira kambu kala gīvā~| janu tribhuvana suṣamā kī sīvā~ ||
do. kuñjara mani kaṇṭhā kalita uranhi tulasikā māla|
bṛṣabha kandha kehari ṭhavani bala nidhi bāhu bisāla || 243 ||
kaṭi tūnīra pīta paṭa bā~dhe| kara sara dhanuṣa bāma bara kā~dhe ||
pīta jagya upabīta suhāe| nakha sikha mañju mahāchabi chāe ||
dekhi loga saba bhe sukhāre| ekaṭaka locana calata na tāre ||
haraṣe janaku dekhi dau bhāī| muni pada kamala gahe taba jāī ||
kari binatī nija kathā sunāī| raṅga avani saba munihi dekhāī ||
jaha~ jaha~ jāhi kua~ra bara doū| taha~ taha~ cakita citava sabu koū ||
nija nija rukha rāmahi sabu dekhā| kau na jāna kachu maramu biseṣā ||
bhali racanā muni nṛpa sana kaheū| rājā~ mudita mahāsukha laheū ||
do. saba mañcanha te mañcu eka sundara bisada bisāla|
muni sameta dau bandhu taha~ baiṭhāre mahipāla || 244 ||
prabhuhi dekhi saba nṛpa hi~ya~ hāre| janu rākesa udaya bhe~ tāre ||
asi pratīti saba ke mana māhīṃ| rāma cāpa toraba saka nāhīm ||
binu bhañjehu~ bhava dhanuṣu bisālā| melihi sīya rāma ura mālā ||
asa bicāri gavanahu ghara bhāī| jasu pratāpu balu teju gavā~ī ||
bihase apara bhūpa suni bānī| je abibeka andha abhimānī ||
torehu~ dhanuṣu byāhu avagāhā| binu toreṃ ko kua~ri biāhā ||
eka bāra kālu kina hoū| siya hita samara jitaba hama soū ||
yaha suni avara mahipa musakāne| dharamasīla haribhagata sayāne ||
so. sīya biāhabi rāma garaba dūri kari nṛpanha ke ||
jīti ko saka saṅgrāma dasaratha ke rana bā~kure || 245 ||
byartha marahu jani gāla bajāī| mana modakanhi ki bhūkha butāī ||
sikha hamāri suni parama punītā| jagadambā jānahu jiya~ sītā ||
jagata pitā raghupatihi bicārī| bhari locana chabi lehu nihārī ||
sundara sukhada sakala guna rāsī| e dau bandhu sambhu ura bāsī ||
sudhā samudra samīpa bihāī| mṛgajalu nirakhi marahu kata dhāī ||
karahu jāi jā kahu~ joī bhāvā| hama tau āju janama phalu pāvā ||
asa kahi bhale bhūpa anurāge| rūpa anūpa bilokana lāge ||
dekhahiṃ sura nabha caḍha़e bimānā| baraṣahiṃ sumana karahiṃ kala gānā ||
do. jāni suavasaru sīya taba paṭhī janaka bolāī|
catura sakhīṃ sundara sakala sādara calīṃ lavāīm || 246 ||
siya sobhā nahiṃ jāi bakhānī| jagadambikā rūpa guna khānī ||
upamā sakala mohi laghu lāgīṃ| prākṛta nāri aṅga anurāgīm ||
siya barania tei upamā deī| kukabi kahāi ajasu ko leī ||
jau paṭataria tīya sama sīyā| jaga asi jubati kahā~ kamanīyā ||
girā mukhara tana aradha bhavānī| rati ati dukhita atanu pati jānī ||
biṣa bārunī bandhu priya jehī| kahia ramāsama kimi baidehī ||
jau chabi sudhā payonidhi hoī| parama rūpamaya kacchapa soī ||
sobhā raju mandaru siṅgārū| mathai pāni paṅkaja nija mārū ||
do. ehi bidhi upajai lacchi jaba sundaratā sukha mūla|
tadapi sakoca sameta kabi kahahiṃ sīya samatūla || 247 ||
caliṃ saṅga lai sakhīṃ sayānī| gāvata gīta manohara bānī ||
soha navala tanu sundara sārī| jagata janani atulita chabi bhārī ||
bhūṣana sakala sudesa suhāe| aṅga aṅga raci sakhinha banāe ||
raṅgabhūmi jaba siya pagu dhārī| dekhi rūpa mohe nara nārī ||
haraṣi suranha dundubhīṃ bajāī| baraṣi prasūna apacharā gāī ||
pāni saroja soha jayamālā| avacaṭa cite sakala bhuālā ||
sīya cakita cita rāmahi cāhā| bhe mohabasa saba naranāhā ||
muni samīpa dekhe dau bhāī| lage lalaki locana nidhi pāī ||
do. gurajana lāja samāju baḍa़ dekhi sīya sakucāni ||
lāgi bilokana sakhinha tana raghubīrahi ura āni || 248 ||
rāma rūpu aru siya chabi dekheṃ| nara nārinha pariharīṃ nimeṣem ||
socahiṃ sakala kahata sakucāhīṃ| bidhi sana binaya karahiṃ mana māhīm ||
haru bidhi begi janaka jaḍa़tāī| mati hamāri asi dehi suhāī ||
binu bicāra panu taji naranāhu| sīya rāma kara karai bibāhū ||
jaga bhala kahahi bhāva saba kāhū| haṭha kīnhe antahu~ ura dāhū ||
ehiṃ lālasā~ magana saba logū| baru sā~varo jānakī jogū ||
taba bandījana janaka baulāe| biridāvalī kahata cali āe ||
kaha nṛpa jāi kahahu pana morā| cale bhāṭa hiya~ haraṣu na thorā ||
do. bole bandī bacana bara sunahu sakala mahipāla|
pana bideha kara kahahiṃ hama bhujā uṭhāi bisāla || 249 ||
nṛpa bhujabala bidhu sivadhanu rāhū| garua kaṭhora bidita saba kāhū ||
rāvanu bānu mahābhaṭa bhāre| dekhi sarāsana gava~hiṃ sidhāre ||
soi purāri kodaṇḍu kaṭhorā| rāja samāja āju joi torā ||
tribhuvana jaya sameta baidehī || binahiṃ bicāra bari haṭhi tehī ||
suni pana sakala bhūpa abhilāṣe| bhaṭamānī atisaya mana mākhe ||
parikara bā~dhi uṭhe akulāī| cale iṣṭadevanha sira nāī ||
tamaki tāki taki sivadhanu dharahīṃ| uṭhi na koṭi bhā~ti balu karahīm ||
jinha ke kachu bicāru mana māhīṃ| cāpa samīpa mahīpa na jāhīm ||
do. tamaki dharahiṃ dhanu mūḍha़ nṛpa uṭhi na calahiṃ lajāi|
manahu~ pāi bhaṭa bāhubalu adhiku adhiku garuāi || 250 ||
bhūpa sahasa dasa ekahi bārā| lage uṭhāvana ṭari na ṭārā ||
ḍagi na sambhu sarāsana kaiseṃ| kāmī bacana satī manu jaisem ||
saba nṛpa bhe jogu upahāsī| jaiseṃ binu birāga sannyāsī ||
kīrati bijaya bīratā bhārī| cale cāpa kara barabasa hārī ||
śrīhata bhe hāri hiya~ rājā| baiṭhe nija nija jāi samājā ||
nṛpanha biloki janaku akulāne| bole bacana roṣa janu sāne ||
dīpa dīpa ke bhūpati nānā| āe suni hama jo panu ṭhānā ||
deva danuja dhari manuja sarīrā| bipula bīra āe ranadhīrā ||
do. kua~ri manohara bijaya baḍa़i kīrati ati kamanīya|
pāvanihāra birañci janu raceu na dhanu damanīya || 251 ||
kahahu kāhi yahu lābhu na bhāvā| kāhu~ na saṅkara cāpa caḍha़āvā ||
rahu caḍha़āuba toraba bhāī| tilu bhari bhūmi na sake chaḍa़āī ||
aba jani kau mākhai bhaṭa mānī| bīra bihīna mahī maiṃ jānī ||
tajahu āsa nija nija gṛha jāhū| likhā na bidhi baidehi bibāhū ||
sukṛta jāi jauṃ panu pariharū~| kua~ri kuāri rahu kā karū~ ||
jo janateu~ binu bhaṭa bhubi bhāī| tau panu kari hoteu~ na ha~sāī ||
janaka bacana suni saba nara nārī| dekhi jānakihi bhe dukhārī ||
mākhe lakhanu kuṭila bhi~ bhauṃheṃ| radapaṭa pharakata nayana risauṃhem ||
do. kahi na sakata raghubīra ḍara lage bacana janu bāna|
nāi rāma pada kamala siru bole girā pramāna || 252 ||
raghubaṃsiṃha mahu~ jaha~ kau hoī| tehiṃ samāja asa kahi na koī ||
kahī janaka jasi anucita bānī| bidyamāna raghukula mani jānī ||
sunahu bhānukula paṅkaja bhānū| kahu~ subhāu na kachu abhimānū ||
jau tumhāri anusāsana pāvauṃ| kanduka iva brahmāṇḍa uṭhāvaum ||
kāce ghaṭa jimi ḍārauṃ phorī| saku~ meru mūlaka jimi torī ||
tava pratāpa mahimā bhagavānā| ko bāpuro pināka purānā ||
nātha jāni asa āyasu hoū| kautuku karauṃ bilokia soū ||
kamala nāla jimi cāpha caḍha़āvauṃ| jojana sata pramāna lai dhāvaum ||
do. torauṃ chatraka daṇḍa jimi tava pratāpa bala nātha|
jauṃ na karauṃ prabhu pada sapatha kara na dharauṃ dhanu bhātha || 253 ||
lakhana sakopa bacana je bole| ḍagamagāni mahi diggaja ḍole ||
sakala loka saba bhūpa ḍerāne| siya hiya~ haraṣu janaku sakucāne ||
gura raghupati saba muni mana māhīṃ| mudita bhe puni puni pulakāhīm ||
sayanahiṃ raghupati lakhanu nevāre| prema sameta nikaṭa baiṭhāre ||
bisvāmitra samaya subha jānī| bole ati sanehamaya bānī ||
uṭhahu rāma bhañjahu bhavacāpā| meṭahu tāta janaka paritāpā ||
suni guru bacana carana siru nāvā| haraṣu biṣādu na kachu ura āvā ||
ṭhāḍha़e bhe uṭhi sahaja subhāe~| ṭhavani jubā mṛgarāju lajāe~ ||
do. udita udayagiri mañca para raghubara bālapataṅga|
bikase santa saroja saba haraṣe locana bhṛṅga || 254 ||
nṛpanha keri āsā nisi nāsī| bacana nakhata avalī na prakāsī ||
mānī mahipa kumuda sakucāne| kapaṭī bhūpa ulūka lukāne ||
bhe bisoka koka muni devā| barisahiṃ sumana janāvahiṃ sevā ||
gura pada bandi sahita anurāgā| rāma muninha sana āyasu māgā ||
sahajahiṃ cale sakala jaga svāmī| matta mañju bara kuñjara gāmī ||
calata rāma saba pura nara nārī| pulaka pūri tana bhe sukhārī ||
bandi pitara sura sukṛta sa~bhāre| jauṃ kachu punya prabhāu hamāre ||
tau sivadhanu mṛnāla kī nāīṃ| torahu~ rāma ganesa gosāīm ||
do. rāmahi prema sameta lakhi sakhinha samīpa bolāi|
sītā mātu saneha basa bacana kahi bilakhāi || 255 ||
sakhi saba kautuka dekhanihāre| jeṭha kahāvata hitū hamāre ||
kau na bujhāi kahi gura pāhīṃ| e bālaka asi haṭha bhali nāhīm ||
rāvana bāna chuā nahiṃ cāpā| hāre sakala bhūpa kari dāpā ||
so dhanu rājakua~ra kara dehīṃ| bāla marāla ki mandara lehīm ||
bhūpa sayānapa sakala sirānī| sakhi bidhi gati kachu jāti na jānī ||
bolī catura sakhī mṛdu bānī| tejavanta laghu gania na rānī ||
kaha~ kumbhaja kaha~ sindhu apārā| soṣeu sujasu sakala saṃsārā ||
rabi maṇḍala dekhata laghu lāgā| udaya~ tāsu tibhuvana tama bhāgā ||
do. mantra parama laghu jāsu basa bidhi hari hara sura sarba|
mahāmatta gajarāja kahu~ basa kara aṅkusa kharba || 256 ||
kāma kusuma dhanu sāyaka līnhe| sakala bhuvana apane basa kīnhe ||
debi tajia saṃsu asa jānī| bhañjaba dhanuṣa rāmu sunu rānī ||
sakhī bacana suni bhai paratītī| miṭā biṣādu baḍha़ī ati prītī ||
taba rāmahi biloki baidehī| sabhaya hṛdaya~ binavati jehi tehī ||
manahīṃ mana manāva akulānī| hohu prasanna mahesa bhavānī ||
karahu saphala āpani sevakāī| kari hitu harahu cāpa garuāī ||
gananāyaka baradāyaka devā| āju lageṃ kīnhiu~ tua sevā ||
bāra bāra binatī suni morī| karahu cāpa gurutā ati thorī ||
do. dekhi dekhi raghubīra tana sura manāva dhari dhīra ||
bhare bilocana prema jala pulakāvalī sarīra || 257 ||
nīkeṃ nirakhi nayana bhari sobhā| pitu panu sumiri bahuri manu chobhā ||
ahaha tāta dāruni haṭha ṭhānī| samujhata nahiṃ kachu lābhu na hānī ||
saciva sabhaya sikha dei na koī| budha samāja baḍa़ anucita hoī ||
kaha~ dhanu kulisahu cāhi kaṭhorā| kaha~ syāmala mṛdugāta kisorā ||
bidhi kehi bhā~ti dharauṃ ura dhīrā| sirasa sumana kana bedhia hīrā ||
sakala sabhā kai mati bhai bhorī| aba mohi sambhucāpa gati torī ||
nija jaḍa़tā loganha para ḍārī| hohi harua raghupatihi nihārī ||
ati paritāpa sīya mana māhī| lava nimeṣa juga saba saya jāhīm ||
do. prabhuhi citi puni citava mahi rājata locana lola|
khelata manasija mīna juga janu bidhu maṇḍala ḍola || 258 ||
girā alini mukha paṅkaja rokī| pragaṭa na lāja nisā avalokī ||
locana jalu raha locana konā| jaise parama kṛpana kara sonā ||
sakucī byākulatā baḍa़i jānī| dhari dhīraju pratīti ura ānī ||
tana mana bacana mora panu sācā| raghupati pada saroja citu rācā ||
tau bhagavānu sakala ura bāsī| karihiṃ mohi raghubara kai dāsī ||
jehi keṃ jehi para satya sanehū| so tehi mili na kachu saṃhehū ||
prabhu tana citi prema tana ṭhānā| kṛpānidhāna rāma sabu jānā ||
siyahi biloki takeu dhanu kaise| citava garuru laghu byālahi jaise ||
do. lakhana lakheu raghubaṃsamani tākeu hara kodaṇḍu|
pulaki gāta bole bacana carana cāpi brahmāṇḍu || 259 ||
disakuñjarahu kamaṭha ahi kolā| dharahu dharani dhari dhīra na ḍolā ||
rāmu cahahiṃ saṅkara dhanu torā| hohu sajaga suni āyasu morā ||
cāpa sapīpa rāmu jaba āe| nara nārinha sura sukṛta manāe ||
saba kara saṃsu aru agyānū| manda mahīpanha kara abhimānū ||
bhṛgupati keri garaba garuāī| sura munibaranha keri kadarāī ||
siya kara socu janaka pachitāvā| rāninha kara dāruna dukha dāvā ||
sambhucāpa baḍa bohitu pāī| caḍhe jāi saba saṅgu banāī ||
rāma bāhubala sindhu apārū| cahata pāru nahi kau kaḍa़hārū ||
do. rāma biloke loga saba citra likhe se dekhi|
citī sīya kṛpāyatana jānī bikala biseṣi || 260 ||
dekhī bipula bikala baidehī| nimiṣa bihāta kalapa sama tehī ||
tṛṣita bāri binu jo tanu tyāgā| mue~ kari kā sudhā taḍa़āgā ||
kā baraṣā saba kṛṣī sukhāneṃ| samaya cukeṃ puni kā pachitānem ||
asa jiya~ jāni jānakī dekhī| prabhu pulake lakhi prīti biseṣī ||
gurahi pranāmu manahi mana kīnhā| ati lāghava~ uṭhāi dhanu līnhā ||
damakeu dāmini jimi jaba layū| puni nabha dhanu maṇḍala sama bhayū ||
leta caḍha़āvata khaiñcata gāḍha़eṃ| kāhu~ na lakhā dekha sabu ṭhāḍha़em ||
tehi chana rāma madhya dhanu torā| bhare bhuvana dhuni ghora kaṭhorā ||
chaṃ. bhare bhuvana ghora kaṭhora rava rabi bāji taji māragu cale|
cikkarahiṃ diggaja ḍola mahi ahi kola kūruma kalamale ||
sura asura muni kara kāna dīnheṃ sakala bikala bicārahīṃ|
kodaṇḍa khaṇḍeu rāma tulasī jayati bacana ucārahī ||
so. saṅkara cāpu jahāju sāgaru raghubara bāhubalu|
būḍa़ so sakala samāju caḍha़ā jo prathamahiṃ moha basa || 261 ||
prabhu dau cāpakhaṇḍa mahi ḍāre| dekhi loga saba bhe sukhāre ||
kosikarupa payonidhi pāvana| prema bāri avagāhu suhāvana ||
rāmarūpa rākesu nihārī| baḍha़ta bīci pulakāvali bhārī ||
bāje nabha gahagahe nisānā| devabadhū nācahiṃ kari gānā ||
brahmādika sura siddha munīsā| prabhuhi prasaṃsahi dehiṃ asīsā ||
barisahiṃ sumana raṅga bahu mālā| gāvahiṃ kinnara gīta rasālā ||
rahī bhuvana bhari jaya jaya bānī| dhanuṣabhaṅga dhuni jāta na jānī ||
mudita kahahiṃ jaha~ taha~ nara nārī| bhañjeu rāma sambhudhanu bhārī ||
do. bandī māgadha sūtagana biruda badahiṃ matidhīra|
karahiṃ nichāvari loga saba haya gaya dhana mani cīra || 262 ||
jhā~jhi mṛdaṅga saṅkha sahanāī| bheri ḍhola dundubhī suhāī ||
bājahiṃ bahu bājane suhāe| jaha~ taha~ jubatinha maṅgala gāe ||
sakhinha sahita haraṣī ati rānī| sūkhata dhāna parā janu pānī ||
janaka laheu sukhu socu bihāī| pairata thakeṃ thāha janu pāī ||
śrīhata bhe bhūpa dhanu ṭūṭe| jaiseṃ divasa dīpa chabi chūṭe ||
sīya sukhahi barania kehi bhā~tī| janu cātakī pāi jalu svātī ||
rāmahi lakhanu bilokata kaiseṃ| sasihi cakora kisoraku jaisem ||
satānanda taba āyasu dīnhā| sītā~ gamanu rāma pahiṃ kīnhā ||
do. saṅga sakhīṃ sudaṃra catura gāvahiṃ maṅgalacāra|
gavanī bāla marāla gati suṣamā aṅga apāra || 263 ||
sakhinha madhya siya sohati kaise| chabigana madhya mahāchabi jaisem ||
kara saroja jayamāla suhāī| bisva bijaya sobhā jehiṃ chāī ||
tana sakocu mana parama uchāhū| gūḍha़ premu lakhi pari na kāhū ||
jāi samīpa rāma chabi dekhī| rahi janu ku~ari citra avarekhī ||
catura sakhīṃ lakhi kahā bujhāī| pahirāvahu jayamāla suhāī ||
sunata jugala kara māla uṭhāī| prema bibasa pahirāi na jāī ||
sohata janu juga jalaja sanālā| sasihi sabhīta deta jayamālā ||
gāvahiṃ chabi avaloki sahelī| siya~ jayamāla rāma ura melī ||
so. raghubara ura jayamāla dekhi deva barisahiṃ sumana|
sakuce sakala bhuāla janu biloki rabi kumudagana || 264 ||
pura aru byoma bājane bāje| khala bhe malina sādhu saba rāje ||
sura kinnara nara nāga munīsā| jaya jaya jaya kahi dehiṃ asīsā ||
nācahiṃ gāvahiṃ bibudha badhūṭīṃ| bāra bāra kusumāñjali chūṭīm ||
jaha~ taha~ bipra bedadhuni karahīṃ| bandī biradāvali uccarahīm ||
mahi pātāla nāka jasu byāpā| rāma barī siya bhañjeu cāpā ||
karahiṃ āratī pura nara nārī| dehiṃ nichāvari bitta bisārī ||
sohati sīya rāma kai jaurī| chabi siṅgāru manahu~ eka ṭhorī ||
sakhīṃ kahahiṃ prabhupada gahu sītā| karati na carana parasa ati bhītā ||
do. gautama tiya gati surati kari nahiṃ parasati paga pāni|
mana bihase raghubaṃsamani prīti alaukika jāni || 265 ||
taba siya dekhi bhūpa abhilāṣe| kūra kapūta mūḍha़ mana mākhe ||
uṭhi uṭhi pahiri sanāha abhāge| jaha~ taha~ gāla bajāvana lāge ||
lehu chaḍa़āi sīya kaha koū| dhari bā~dhahu nṛpa bālaka doū ||
toreṃ dhanuṣu cāḍa़ nahiṃ sarī| jīvata hamahi kua~ri ko barī ||
jauṃ bidehu kachu karai sahāī| jītahu samara sahita dau bhāī ||
sādhu bhūpa bole suni bānī| rājasamājahi lāja lajānī ||
balu pratāpu bīratā baḍa़āī| nāka pinākahi saṅga sidhāī ||
soi sūratā ki aba kahu~ pāī| asi budhi tau bidhi muha~ masi lāī ||
do. dekhahu rāmahi nayana bhari taji iriṣā madu kohu|
lakhana roṣu pāvaku prabala jāni salabha jani hohu || 266 ||
bainateya bali jimi caha kāgū| jimi sasu cahai nāga ari bhāgū ||
jimi caha kusala akārana kohī| saba sampadā cahai sivadrohī ||
lobhī lolupa kala kīrati cahī| akalaṅkatā ki kāmī lahī ||
hari pada bimukha parama gati cāhā| tasa tumhāra lālacu naranāhā ||
kolāhalu suni sīya sakānī| sakhīṃ lavāi gīṃ jaha~ rānī ||
rāmu subhāya~ cale guru pāhīṃ| siya sanehu baranata mana māhīm ||
rāninha sahita socabasa sīyā| aba dhauṃ bidhihi kāha karanīyā ||
bhūpa bacana suni ita uta takahīṃ| lakhanu rāma ḍara boli na sakahīm ||
do. aruna nayana bhṛkuṭī kuṭila citavata nṛpanha sakopa|
manahu~ matta gajagana nirakhi siṅghakisorahi copa || 267 ||
kharabharu dekhi bikala pura nārīṃ| saba mili dehiṃ mahīpanha gārīm ||
tehiṃ avasara suni siva dhanu bhaṅgā| āyasu bhṛgukula kamala pataṅgā ||
dekhi mahīpa sakala sakucāne| bāja jhapaṭa janu lavā lukāne ||
gauri sarīra bhūti bhala bhrājā| bhāla bisāla tripuṇḍa birājā ||
sīsa jaṭā sasibadanu suhāvā| risabasa kachuka aruna hoi āvā ||
bhṛkuṭī kuṭila nayana risa rāte| sahajahu~ citavata manahu~ risāte ||
bṛṣabha kandha ura bāhu bisālā| cāru janeu māla mṛgachālā ||
kaṭi muni basana tūna dui bā~dheṃ| dhanu sara kara kuṭhāru kala kā~dhem ||
do. sānta beṣu karanī kaṭhina barani na jāi sarupa|
dhari munitanu janu bīra rasu āyu jaha~ saba bhūpa || 268 ||
dekhata bhṛgupati beṣu karālā| uṭhe sakala bhaya bikala bhuālā ||
pitu sameta kahi kahi nija nāmā| lage karana saba daṇḍa pranāmā ||
jehi subhāya~ citavahiṃ hitu jānī| so jāni janu āi khuṭānī ||
janaka bahori āi siru nāvā| sīya bolāi pranāmu karāvā ||
āsiṣa dīnhi sakhīṃ haraṣānīṃ| nija samāja lai gī sayānīm ||
bisvāmitru mile puni āī| pada saroja mele dau bhāī ||
rāmu lakhanu dasaratha ke ḍhoṭā| dīnhi asīsa dekhi bhala joṭā ||
rāmahi citi rahe thaki locana| rūpa apāra māra mada mocana ||
do. bahuri biloki bideha sana kahahu kāha ati bhīra ||
pūchata jāni ajāna jimi byāpeu kopu sarīra || 269 ||
samācāra kahi janaka sunāe| jehi kārana mahīpa saba āe ||
sunata bacana phiri anata nihāre| dekhe cāpakhaṇḍa mahi ḍāre ||
ati risa bole bacana kaṭhorā| kahu jaḍa़ janaka dhanuṣa kai torā ||
begi dekhāu mūḍha़ na ta ājū| ulaṭu~ mahi jaha~ lahi tava rājū ||
ati ḍaru utaru deta nṛpu nāhīṃ| kuṭila bhūpa haraṣe mana māhīm ||
sura muni nāga nagara nara nārī || socahiṃ sakala trāsa ura bhārī ||
mana pachitāti sīya mahatārī| bidhi aba sa~varī bāta bigārī ||
bhṛgupati kara subhāu suni sītā| aradha nimeṣa kalapa sama bītā ||
do. sabhaya biloke loga saba jāni jānakī bhīru|
hṛdaya~ na haraṣu biṣādu kachu bole śrīraghubīru || 270 ||
māsapārāyaṇa, navā~ viśrāma
nātha sambhudhanu bhañjanihārā| hoihi keu eka dāsa tumhārā ||
āyasu kāha kahia kina mohī| suni risāi bole muni kohī ||
sevaku so jo karai sevakāī| ari karanī kari karia larāī ||
sunahu rāma jehiṃ sivadhanu torā| sahasabāhu sama so ripu morā ||
so bilagāu bihāi samājā| na ta māre jaihahiṃ saba rājā ||
suni muni bacana lakhana musukāne| bole parasudharahi apamāne ||
bahu dhanuhīṃ torīṃ larikāīṃ| kabahu~ na asi risa kīnhi gosāīm ||
ehi dhanu para mamatā kehi hetū| suni risāi kaha bhṛgukulaketū ||
do. re nṛpa bālaka kālabasa bolata tohi na sa~māra ||
dhanuhī sama tipurāri dhanu bidita sakala saṃsāra || 271 ||
lakhana kahā ha~si hamareṃ jānā| sunahu deva saba dhanuṣa samānā ||
kā chati lābhu jūna dhanu taureṃ| dekhā rāma nayana ke bhorem ||
chuata ṭūṭa raghupatihu na dosū| muni binu kāja karia kata rosū |
bole citi parasu kī orā| re saṭha sunehi subhāu na morā ||
bālaku boli badhu~ nahiṃ tohī| kevala muni jaḍa़ jānahi mohī ||
bāla brahmacārī ati kohī| bisva bidita chatriyakula drohī ||
bhujabala bhūmi bhūpa binu kīnhī| bipula bāra mahidevanha dīnhī ||
sahasabāhu bhuja chedanihārā| parasu biloku mahīpakumārā ||
do. mātu pitahi jani socabasa karasi mahīsakisora|
garbhanha ke arbhaka dalana parasu mora ati ghora || 272 ||
bihasi lakhanu bole mṛdu bānī| aho munīsu mahā bhaṭamānī ||
puni puni mohi dekhāva kuṭhārū| cahata uḍa़āvana phū~ki pahārū ||
ihā~ kumhaḍa़batiyā kau nāhīṃ| je tarajanī dekhi mari jāhīm ||
dekhi kuṭhāru sarāsana bānā| maiṃ kachu kahā sahita abhimānā ||
bhṛgusuta samujhi janeu bilokī| jo kachu kahahu sahu~ risa rokī ||
sura mahisura harijana aru gāī| hamareṃ kula inha para na surāī ||
badheṃ pāpu apakīrati hāreṃ| māratahū~ pā paria tumhārem ||
koṭi kulisa sama bacanu tumhārā| byartha dharahu dhanu bāna kuṭhārā ||
do. jo biloki anucita kaheu~ chamahu mahāmuni dhīra|
suni saroṣa bhṛgubaṃsamani bole girā gabhīra || 273 ||
kausika sunahu manda yahu bālaku| kuṭila kālabasa nija kula ghālaku ||
bhānu baṃsa rākesa kalaṅkū| nipaṭa niraṅkusa abudha asaṅkū ||
kāla kavalu hoihi chana māhīṃ| kahu~ pukāri khori mohi nāhīm ||
tumha haṭaku jauṃ cahahu ubārā| kahi pratāpu balu roṣu hamārā ||
lakhana kaheu muni sujasa tumhārā| tumhahi achata ko baranai pārā ||
apane mu~ha tumha āpani karanī| bāra aneka bhā~ti bahu baranī ||
nahiṃ santoṣu ta puni kachu kahahū| jani risa roki dusaha dukha sahahū ||
bīrabratī tumha dhīra achobhā| gārī deta na pāvahu sobhā ||
do. sūra samara karanī karahiṃ kahi na janāvahiṃ āpu|
bidyamāna rana pāi ripu kāyara kathahiṃ pratāpu || 274 ||
tumha tau kālu hā~ka janu lāvā| bāra bāra mohi lāgi bolāvā ||
sunata lakhana ke bacana kaṭhorā| parasu sudhāri dhareu kara ghorā ||
aba jani dei dosu mohi logū| kaṭubādī bālaku badhajogū ||
bāla biloki bahuta maiṃ bā~cā| aba yahu maranihāra bhā sā~cā ||
kausika kahā chamia aparādhū| bāla doṣa guna ganahiṃ na sādhū ||
khara kuṭhāra maiṃ akaruna kohī| āgeṃ aparādhī gurudrohī ||
utara deta choḍa़u~ binu māreṃ| kevala kausika sīla tumhārem ||
na ta ehi kāṭi kuṭhāra kaṭhoreṃ| gurahi urina hoteu~ śrama thorem ||
do. gādhisūnu kaha hṛdaya~ ha~si munihi hariari sūjha|
ayamaya khā~ḍa na ūkhamaya ajahu~ na būjha abūjha || 275 ||
kaheu lakhana muni sīlu tumhārā| ko nahi jāna bidita saṃsārā ||
mātā pitahi urina bhe nīkeṃ| gura rinu rahā socu baḍa़ jīkem ||
so janu hamarehi māthe kāḍha़ā| dina cali ge byāja baḍa़ bāḍha़ā ||
aba ānia byavahariā bolī| turata deu~ maiṃ thailī kholī ||
suni kaṭu bacana kuṭhāra sudhārā| hāya hāya saba sabhā pukārā ||
bhṛgubara parasu dekhāvahu mohī| bipra bicāri bacu~ nṛpadrohī ||
mile na kabahu~ subhaṭa rana gāḍha़e| dvija devatā gharahi ke bāḍha़e ||
anucita kahi saba loga pukāre| raghupati sayanahiṃ lakhanu nevāre ||
do. lakhana utara āhuti sarisa bhṛgubara kopu kṛsānu|
baḍha़ta dekhi jala sama bacana bole raghukulabhānu || 276 ||
nātha karahu bālaka para chohū| sūdha dūdhamukha karia na kohū ||
jauṃ pai prabhu prabhāu kachu jānā| tau ki barābari karata ayānā ||
jauṃ larikā kachu acagari karahīṃ| gura pitu mātu moda mana bharahīm ||
karia kṛpā sisu sevaka jānī| tumha sama sīla dhīra muni gyānī ||
rāma bacana suni kachuka juḍa़āne| kahi kachu lakhanu bahuri musakāne ||
ha~sata dekhi nakha sikha risa byāpī| rāma tora bhrātā baḍa़ pāpī ||
gaura sarīra syāma mana māhīṃ| kālakūṭamukha payamukha nāhīm ||
sahaja ṭeḍha़ anuhari na tohī| nīcu mīcu sama dekha na mauhīm ||
do. lakhana kaheu ha~si sunahu muni krodhu pāpa kara mūla|
jehi basa jana anucita karahiṃ carahiṃ bisva pratikūla || 277 ||
maiṃ tumhāra anucara munirāyā| parihari kopu karia aba dāyā ||
ṭūṭa cāpa nahiṃ jurahi risāne| baiṭhia hoihiṃ pāya pirāne ||
jau ati priya tau karia upāī| joria kau baḍa़ gunī bolāī ||
bolata lakhanahiṃ janaku ḍerāhīṃ| maṣṭa karahu anucita bhala nāhīm ||
thara thara kāpahiṃ pura nara nārī| choṭa kumāra khoṭa baḍa़ bhārī ||
bhṛgupati suni suni nirabhaya bānī| risa tana jari hoi bala hānī ||
bole rāmahi dei nihorā| bacu~ bicāri bandhu laghu torā ||
manu malīna tanu sundara kaiseṃ| biṣa rasa bharā kanaka ghaṭu jaisaim ||
do. suni lachimana bihase bahuri nayana tarere rāma|
gura samīpa gavane sakuci parihari bānī bāma || 278 ||
ati binīta mṛdu sītala bānī| bole rāmu jori juga pānī ||
sunahu nātha tumha sahaja sujānā| bālaka bacanu karia nahiṃ kānā ||
bararai bālaka eku subhAU| inhahi na santa bidūṣahiṃ kAU ||
tehiṃ nāhīṃ kachu kāja bigārā| aparādhī meṃ nātha tumhārā ||
kṛpā kopu badhu ba~dhaba gosāīṃ| mo para karia dāsa kī nāī ||
kahia begi jehi bidhi risa jāī| munināyaka soi karauṃ upāī ||
kaha muni rāma jāi risa kaiseṃ| ajahu~ anuja tava citava anaisem ||
ehi ke kaṇṭha kuṭhāru na dīnhā| tau maiṃ kāha kopu kari kīnhā ||
do. garbha stravahiṃ avanipa ravani suni kuṭhāra gati ghora|
parasu achata dekhu~ jiata bairī bhūpakisora || 279 ||
bahi na hāthu dahi risa chātī| bhā kuṭhāru kuṇṭhita nṛpaghātī ||
bhayu bāma bidhi phireu subhAU| more hṛdaya~ kṛpā kasi kAU ||
āju dayā dukhu dusaha sahāvā| suni saumitra bihasi siru nāvā ||
bāu kṛpā mūrati anukūlā| bolata bacana jharata janu phūlā ||
jauṃ pai kṛpā~ jarihiṃ muni gātā| krodha bhe~ tanu rākha bidhātā ||
dekhu janaka haṭhi bālaka ehū| kīnha cahata jaḍa़ jamapura gehū ||
begi karahu kina ā~khinha oṭā| dekhata choṭa khoṭa nṛpa ḍhoṭā ||
bihase lakhanu kahā mana māhīṃ| mūdeṃ ā~khi katahu~ kau nāhīm ||
do. parasurāmu taba rāma prati bole ura ati krodhu|
sambhu sarāsanu tori saṭha karasi hamāra prabodhu || 280 ||
bandhu kahi kaṭu sammata toreṃ| tū chala binaya karasi kara jorem ||
karu paritoṣu mora saṅgrāmā| nāhiṃ ta chāḍa़ kahāuba rāmā ||
chalu taji karahi samaru sivadrohī| bandhu sahita na ta māru~ tohī ||
bhṛgupati bakahiṃ kuṭhāra uṭhāe~| mana musakāhiṃ rāmu sira nāe~ ||
gunaha lakhana kara hama para roṣū| katahu~ sudhāihu te baḍa़ doṣū ||
ṭeḍha़ jāni saba bandi kāhū| bakra candramahi grasi na rāhū ||
rāma kaheu risa tajia munīsā| kara kuṭhāru āgeṃ yaha sīsā ||
jeṃhiṃ risa jāi karia soi svāmī| mohi jāni āpana anugāmī ||
do. prabhuhi sevakahi samaru kasa tajahu biprabara rosu|
beṣu bilokeṃ kahesi kachu bālakahū nahiṃ dosu || 281 ||
dekhi kuṭhāra bāna dhanu dhārī| bhai larikahi risa bīru bicārī ||
nāmu jāna pai tumhahi na cīnhā| baṃsa subhāya~ utaru teṃhiṃ dīnhā ||
jauṃ tumha autehu muni kī nāīṃ| pada raja sira sisu dharata gosāīm ||
chamahu cūka anajānata kerī| cahia bipra ura kṛpā ghanerī ||
hamahi tumhahi saribari kasi nāthā || kahahu na kahā~ carana kaha~ māthā ||
rāma mātra laghu nāma hamārā| parasu sahita baḍa़ nāma tohārā ||
deva eku gunu dhanuṣa hamāreṃ| nava guna parama punīta tumhārem ||
saba prakāra hama tumha sana hāre| chamahu bipra aparādha hamāre ||
do. bāra bāra muni biprabara kahā rāma sana rāma|
bole bhṛgupati saruṣa hasi tahū~ bandhu sama bāma || 282 ||
nipaṭahiṃ dvija kari jānahi mohī| maiṃ jasa bipra sunāvu~ tohī ||
cāpa struvā sara āhuti jānū| kopa mora ati ghora kṛsānu ||
samidhi sena caturaṅga suhāī| mahā mahīpa bhe pasu āī ||
mai ehi parasu kāṭi bali dīnhe| samara jagya japa koṭinha kīnhe ||
mora prabhāu bidita nahiṃ toreṃ| bolasi nidari bipra ke bhorem ||
bhañjeu cāpu dāpu baḍa़ bāḍha़ā| ahamiti manahu~ jīti jagu ṭhāḍha़ā ||
rāma kahā muni kahahu bicārī| risa ati baḍa़i laghu cūka hamārī ||
chuatahiṃ ṭūṭa pināka purānā| maiṃ kahi hetu karauṃ abhimānā ||
do. jauṃ hama nidarahiṃ bipra badi satya sunahu bhṛgunātha|
tau asa ko jaga subhaṭu jehi bhaya basa nāvahiṃ mātha || 283 ||
deva danuja bhūpati bhaṭa nānā| samabala adhika hau balavānā ||
jauṃ rana hamahi pacārai koū| larahiṃ sukhena kālu kina hoū ||
chatriya tanu dhari samara sakānā| kula kalaṅku tehiṃ pāva~ra ānā ||
kahu~ subhāu na kulahi prasaṃsī| kālahu ḍarahiṃ na rana raghubaṃsī ||
biprabaṃsa kai asi prabhutāī| abhaya hoi jo tumhahi ḍerāī ||
sunu mṛdu gūḍha़ bacana raghupati ke| ughare paṭala parasudhara mati ke ||
rāma ramāpati kara dhanu lehū| khaiñcahu miṭai mora sandehū ||
deta cāpu āpuhiṃ cali gayū| parasurāma mana bisamaya bhayū ||
do. jānā rāma prabhāu taba pulaka praphullita gāta|
jori pāni bole bacana hdaya~ na premu amāta || 284 ||
jaya raghubaṃsa banaja bana bhānū| gahana danuja kula dahana kṛsānu ||
jaya sura bipra dhenu hitakārī| jaya mada moha koha bhrama hārī ||
binaya sīla karunā guna sāgara| jayati bacana racanā ati nāgara ||
sevaka sukhada subhaga saba aṅgā| jaya sarīra chabi koṭi anaṅgā ||
karauṃ kāha mukha eka prasaṃsā| jaya mahesa mana mānasa haṃsā ||
anucita bahuta kaheu~ agyātā| chamahu chamāmandira dau bhrātā ||
kahi jaya jaya jaya raghukulaketū| bhṛgupati ge banahi tapa hetū ||
apabhaya~ kuṭila mahīpa ḍerāne| jaha~ taha~ kāyara gava~hiṃ parāne ||
do. devanha dīnhīṃ dundubhīṃ prabhu para baraṣahiṃ phūla|
haraṣe pura nara nāri saba miṭī mohamaya sūla || 285 ||
ati gahagahe bājane bāje| sabahiṃ manohara maṅgala sāje ||
jūtha jūtha mili sumukha sunayanīṃ| karahiṃ gāna kala kokilabayanī ||
sukhu bideha kara barani na jāī| janmadaridra manahu~ nidhi pāī ||
gata trāsa bhi sīya sukhārī| janu bidhu udaya~ cakorakumārī ||
janaka kīnha kausikahi pranāmā| prabhu prasāda dhanu bhañjeu rāmā ||
mohi kṛtakṛtya kīnha duhu~ bhāīṃ| aba jo ucita so kahia gosāī ||
kaha muni sunu naranātha prabīnā| rahā bibāhu cāpa ādhīnā ||
ṭūṭatahīṃ dhanu bhayu bibāhū| sura nara nāga bidita saba kāhu ||
do. tadapi jāi tumha karahu aba jathā baṃsa byavahāru|
būjhi bipra kulabṛddha gura beda bidita ācāru || 286 ||
dūta avadhapura paṭhavahu jāī| ānahiṃ nṛpa dasarathahi bolāī ||
mudita rāu kahi bhalehiṃ kṛpālā| paṭhe dūta boli tehi kālā ||
bahuri mahājana sakala bolāe| āi sabanhi sādara sira nāe ||
hāṭa bāṭa mandira surabāsā| nagaru sa~vārahu cārihu~ pāsā ||
haraṣi cale nija nija gṛha āe| puni paricāraka boli paṭhāe ||
racahu bicitra bitāna banāī| sira dhari bacana cale sacu pāī ||
paṭhe boli gunī tinha nānā| je bitāna bidhi kusala sujānā ||
bidhihi bandi tinha kīnha arambhā| birace kanaka kadali ke khambhā ||
do. harita maninha ke patra phala padumarāga ke phūla|
racanā dekhi bicitra ati manu birañci kara bhūla || 287 ||
beni harita manimaya saba kīnhe| sarala saparaba parahiṃ nahiṃ cīnhe ||
kanaka kalita ahibela banāī| lakhi nahi pari saparana suhāī ||
tehi ke raci paci bandha banāe| bica bica mukatā dāma suhāe ||
mānika marakata kulisa pirojā| cīri kori paci race sarojā ||
kie bhṛṅga bahuraṅga bihaṅgā| guñjahiṃ kūjahiṃ pavana prasaṅgā ||
sura pratimā khambhana gaḍha़ī kāḍha़ī| maṅgala drabya lie~ saba ṭhāḍha़ī ||
cauṅkeṃ bhā~ti aneka purāīṃ| sindhura manimaya sahaja suhāī ||
do. saurabha pallava subhaga suṭhi kie nīlamani kori ||
hema baura marakata ghavari lasata pāṭamaya ḍori || 288 ||
race rucira bara bandanibāre| manahu~ manobhava~ phanda sa~vāre ||
maṅgala kalasa aneka banāe| dhvaja patāka paṭa camara suhāe ||
dīpa manohara manimaya nānā| jāi na barani bicitra bitānā ||
jehiṃ maṇḍapa dulahini baidehī| so baranai asi mati kabi kehī ||
dūlahu rāmu rūpa guna sāgara| so bitānu tihu~ loka ujāgara ||
janaka bhavana kai saubhā jaisī| gṛha gṛha prati pura dekhia taisī ||
jehiṃ terahuti tehi samaya nihārī| tehi laghu lagahiṃ bhuvana dasa cārī ||
jo sampadā nīca gṛha sohā| so biloki suranāyaka mohā ||
do. basi nagara jehi laccha kari kapaṭa nāri bara beṣu ||
tehi pura kai sobhā kahata sakucahiṃ sārada seṣu || 289 ||
pahu~ce dūta rāma pura pāvana| haraṣe nagara biloki suhāvana ||
bhūpa dvāra tinha khabari janāī| dasaratha nṛpa suni lie bolāī ||
kari pranāmu tinha pātī dīnhī| mudita mahīpa āpu uṭhi līnhī ||
bāri bilocana bācata pā~tī| pulaka gāta āī bhari chātī ||
rāmu lakhanu ura kara bara cīṭhī| rahi ge kahata na khāṭī mīṭhī ||
puni dhari dhīra patrikā bā~cī| haraṣī sabhā bāta suni sā~cī ||
khelata rahe tahā~ sudhi pāī| āe bharatu sahita hita bhāī ||
pūchata ati saneha~ sakucāī| tāta kahā~ teṃ pātī āī ||
do. kusala prānapriya bandhu dau ahahiṃ kahahu kehiṃ desa|
suni saneha sāne bacana bācī bahuri naresa || 290 ||
suni pātī pulake dau bhrātā| adhika sanehu samāta na gātā ||
prīti punīta bharata kai dekhī| sakala sabhā~ sukhu laheu biseṣī ||
taba nṛpa dūta nikaṭa baiṭhāre| madhura manohara bacana ucāre ||
bhaiyā kahahu kusala dau bāre| tumha nīkeṃ nija nayana nihāre ||
syāmala gaura dhareṃ dhanu bhāthā| baya kisora kausika muni sāthā ||
pahicānahu tumha kahahu subhAU| prema bibasa puni puni kaha rAU ||
jā dina teṃ muni ge lavāī| taba teṃ āju sā~ci sudhi pāī ||
kahahu bideha kavana bidhi jāne| suni priya bacana dūta musakāne ||
do. sunahu mahīpati mukuṭa mani tumha sama dhanya na kau|
rāmu lakhanu jinha ke tanaya bisva bibhūṣana dau || 291 ||
pūchana jogu na tanaya tumhāre| puruṣasiṅgha tihu pura ujiāre ||
jinha ke jasa pratāpa keṃ āge| sasi malīna rabi sītala lāge ||
tinha kaha~ kahia nātha kimi cīnhe| dekhia rabi ki dīpa kara līnhe ||
sīya svayambara bhūpa anekā| samiṭe subhaṭa eka teṃ ekā ||
sambhu sarāsanu kāhu~ na ṭārā| hāre sakala bīra bariārā ||
tīni loka maha~ je bhaṭamānī| sabha kai sakati sambhu dhanu bhānī ||
saki uṭhāi sarāsura merū| sau hiya~ hāri gayu kari pherū ||
jehi kautuka sivasailu uṭhāvā| sau tehi sabhā~ parābhu pāvā ||
do. tahā~ rāma raghubaṃsa mani sunia mahā mahipāla|
bhañjeu cāpa prayāsa binu jimi gaja paṅkaja nāla || 292 ||
suni saroṣa bhṛgunāyaku āe| bahuta bhā~ti tinha ā~khi dekhāe ||
dekhi rāma balu nija dhanu dīnhā| kari bahu binaya gavanu bana kīnhā ||
rājana rāmu atulabala jaiseṃ| teja nidhāna lakhanu puni taisem ||
kampahi bhūpa bilokata jākeṃ| jimi gaja hari kisora ke tākem ||
deva dekhi tava bālaka doū| aba na ā~khi tara āvata koū ||
dūta bacana racanā priya lāgī| prema pratāpa bīra rasa pāgī ||
sabhā sameta rāu anurāge| dūtanha dena nichāvari lāge ||
kahi anīti te mūdahiṃ kānā| dharamu bicāri sabahiṃ sukha mānā ||
do. taba uṭhi bhūpa basiṣṭha kahu~ dīnhi patrikā jāi|
kathā sunāī gurahi saba sādara dūta bolāi || 293 ||
suni bole gura ati sukhu pāī| punya puruṣa kahu~ mahi sukha chāī ||
jimi saritā sāgara mahu~ jāhīṃ| jadyapi tāhi kāmanā nāhīm ||
timi sukha sampati binahiṃ bolāe~| dharamasīla pahiṃ jāhiṃ subhāe~ ||
tumha gura bipra dhenu sura sebī| tasi punīta kausalyā debī ||
sukṛtī tumha samāna jaga māhīṃ| bhayu na hai kau honeu nāhīm ||
tumha te adhika punya baḍa़ kākeṃ| rājana rāma sarisa suta jākem ||
bīra binīta dharama brata dhārī| guna sāgara bara bālaka cārī ||
tumha kahu~ sarba kāla kalyānā| sajahu barāta bajāi nisānā ||
do. calahu begi suni gura bacana bhalehiṃ nātha siru nāi|
bhūpati gavane bhavana taba dūtanha bāsu devāi || 294 ||
rājā sabu ranivāsa bolāī| janaka patrikā bāci sunāī ||
suni sandesu sakala haraṣānīṃ| apara kathā saba bhūpa bakhānīm ||
prema praphullita rājahiṃ rānī| manahu~ sikhini suni bārida banī ||
mudita asīsa dehiṃ guru nārīṃ| ati ānanda magana mahatārīm ||
lehiṃ paraspara ati priya pātī| hṛdaya~ lagāi juḍa़āvahiṃ chātī ||
rāma lakhana kai kīrati karanī| bārahiṃ bāra bhūpabara baranī ||
muni prasādu kahi dvāra sidhāe| rāninha taba mahideva bolāe ||
die dāna ānanda sametā| cale biprabara āsiṣa detā ||
so. jācaka lie ha~kāri dīnhi nichāvari koṭi bidhi|
ciru jīvahu~ suta cāri cakrabarti dasarattha ke || 295 ||
kahata cale pahireṃ paṭa nānā| haraṣi hane gahagahe nisānā ||
samācāra saba loganha pāe| lāge ghara ghara hone badhāe ||
bhuvana cāri dasa bharā uchāhū| janakasutā raghubīra biāhū ||
suni subha kathā loga anurāge| maga gṛha galīṃ sa~vārana lāge ||
jadyapi avadha sadaiva suhāvani| rāma purī maṅgalamaya pāvani ||
tadapi prīti kai prīti suhāī| maṅgala racanā racī banāī ||
dhvaja patāka paṭa cāmara cāru| chāvā parama bicitra bajārū ||
kanaka kalasa torana mani jālā| harada dūba dadhi acchata mālā ||
do. maṅgalamaya nija nija bhavana loganha race banāi|
bīthīṃ sīcīṃ caturasama caukeṃ cāru purāi || 296 ||
jaha~ taha~ jūtha jūtha mili bhāmini| saji nava sapta sakala duti dāmini ||
bidhubadanīṃ mṛga sāvaka locani| nija sarupa rati mānu bimocani ||
gāvahiṃ maṅgala mañjula bānīṃ| sunikala rava kalakaṇṭhi lajānīm ||
bhūpa bhavana kimi jāi bakhānā| bisva bimohana raceu bitānā ||
maṅgala drabya manohara nānā| rājata bājata bipula nisānā ||
katahu~ birida bandī uccarahīṃ| katahu~ beda dhuni bhūsura karahīm ||
gāvahiṃ sundari maṅgala gītā| lai lai nāmu rāmu aru sītā ||
bahuta uchāhu bhavanu ati thorā| mānahu~ umagi calā cahu orā ||
do. sobhā dasaratha bhavana ki ko kabi baranai pāra|
jahā~ sakala sura sīsa mani rāma līnha avatāra || 297 ||
bhūpa bharata puni lie bolāī| haya gaya syandana sājahu jāī ||
calahu begi raghubīra barātā| sunata pulaka pūre dau bhrātā ||
bharata sakala sāhanī bolāe| āyasu dīnha mudita uṭhi dhāe ||
raci ruci jīna turaga tinha sāje| barana barana bara bāji birāje ||
subhaga sakala suṭhi cañcala karanī| aya iva jarata dharata paga dharanī ||
nānā jāti na jāhiṃ bakhāne| nidari pavanu janu cahata uḍa़āne ||
tinha saba chayala bhe asavārā| bharata sarisa baya rājakumārā ||
saba sundara saba bhūṣanadhārī| kara sara cāpa tūna kaṭi bhārī ||
do. chare chabīle chayala saba sūra sujāna nabīna|
juga padacara asavāra prati je asikalā prabīna || 298 ||
bā~dhe birada bīra rana gāḍha़e| nikasi bhe pura bāhera ṭhāḍha़e ||
pherahiṃ catura turaga gati nānā| haraṣahiṃ suni suni pavana nisānā ||
ratha sārathinha bicitra banāe| dhvaja patāka mani bhūṣana lāe ||
cava~ra cāru kiṅkina dhuni karahī| bhānu jāna sobhā apaharahīm ||
sāva~karana aganita haya hote| te tinha rathanha sārathinha jote ||
sundara sakala alaṅkṛta sohe| jinhahi bilokata muni mana mohe ||
je jala calahiṃ thalahi kī nāī| ṭāpa na būḍa़ bega adhikāī ||
astra sastra sabu sāju banāī| rathī sārathinha lie bolāī ||
do. caḍha़i caḍha़i ratha bāhera nagara lāgī jurana barāta|
hota saguna sundara sabahi jo jehi kāraja jāta || 299 ||
kalita karibaranhi parīṃ a~bārīṃ| kahi na jāhiṃ jehi bhā~ti sa~vārīm ||
cale mattagaja ghaṇṭa birājī| manahu~ subhaga sāvana ghana rājī ||
bāhana apara aneka bidhānā| sibikā subhaga sukhāsana jānā ||
tinha caḍha़i cale biprabara vṛndā| janu tanu dhareṃ sakala śruti chandā ||
māgadha sūta bandi gunagāyaka| cale jāna caḍha़i jo jehi lāyaka ||
besara ū~ṭa bṛṣabha bahu jātī| cale bastu bhari aganita bhā~tī ||
koṭinha kā~vari cale kahārā| bibidha bastu ko baranai pārā ||
cale sakala sevaka samudāī| nija nija sāju samāju banāī ||
do. saba keṃ ura nirbhara haraṣu pūrita pulaka sarīra|
kabahiṃ dekhibe nayana bhari rāmu lakhanū dau bīra || 300 ||
garajahiṃ gaja ghaṇṭā dhuni ghorā| ratha rava bāji hiṃsa cahu orā ||
nidari ghanahi ghurmmarahiṃ nisānā| nija parāi kachu sunia na kānā ||
mahā bhīra bhūpati ke dvāreṃ| raja hoi jāi paṣāna pabārem ||
caḍha़ī aṭārinha dekhahiṃ nārīṃ| li~e~ āratī maṅgala thārī ||
gāvahiṃ gīta manohara nānā| ati ānandu na jāi bakhānā ||
taba sumantra dui spandana sājī| jote rabi haya nindaka bājī ||
dau ratha rucira bhūpa pahiṃ āne| nahiṃ sārada pahiṃ jāhiṃ bakhāne ||
rāja samāju eka ratha sājā| dūsara teja puñja ati bhrājā ||
do. tehiṃ ratha rucira basiṣṭha kahu~ haraṣi caḍha़āi naresu|
āpu caḍha़eu spandana sumiri hara gura gauri ganesu || 301 ||
sahita basiṣṭha soha nṛpa kaiseṃ| sura gura saṅga purandara jaisem ||
kari kula rīti beda bidhi rAU| dekhi sabahi saba bhā~ti banAU ||
sumiri rāmu gura āyasu pāī| cale mahīpati saṅkha bajāī ||
haraṣe bibudha biloki barātā| baraṣahiṃ sumana sumaṅgala dātā ||
bhayu kolāhala haya gaya gāje| byoma barāta bājane bāje ||
sura nara nāri sumaṅgala gāī| sarasa rāga bājahiṃ sahanāī ||
ghaṇṭa ghaṇṭi dhuni barani na jāhīṃ| sarava karahiṃ pāika phaharāhīm ||
karahiṃ bidūṣaka kautuka nānā| hāsa kusala kala gāna sujānā |
do. turaga nacāvahiṃ ku~ara bara akani mṛdaṅga nisāna ||
nāgara naṭa citavahiṃ cakita ḍagahiṃ na tāla ba~dhāna || 302 ||
bani na baranata banī barātā| hohiṃ saguna sundara subhadātā ||
cārā cāṣu bāma disi leī| manahu~ sakala maṅgala kahi deī ||
dāhina kāga sukheta suhāvā| nakula darasu saba kāhū~ pāvā ||
sānukūla baha tribidha bayārī| saghaṭa savāla āva bara nārī ||
lovā phiri phiri darasu dekhāvā| surabhī sanamukha sisuhi piāvā ||
mṛgamālā phiri dāhini āī| maṅgala gana janu dīnhi dekhāī ||
chemakarī kaha chema biseṣī| syāmā bāma sutaru para dekhī ||
sanamukha āyu dadhi aru mīnā| kara pustaka dui bipra prabīnā ||
do. maṅgalamaya kalyānamaya abhimata phala dātāra|
janu saba sāce hona hita bhe saguna eka bāra || 303 ||
maṅgala saguna sugama saba tākeṃ| saguna brahma sundara suta jākem ||
rāma sarisa baru dulahini sītā| samadhī dasarathu janaku punītā ||
suni asa byāhu saguna saba nāce| aba kīnhe birañci hama sā~ce ||
ehi bidhi kīnha barāta payānā| haya gaya gājahiṃ hane nisānā ||
āvata jāni bhānukula ketū| saritanhi janaka ba~dhāe setū ||
bīca bīca bara bāsa banāe| surapura sarisa sampadā chāe ||
asana sayana bara basana suhāe| pāvahiṃ saba nija nija mana bhāe ||
nita nūtana sukha lakhi anukūle| sakala barātinha mandira bhūle ||
do. āvata jāni barāta bara suni gahagahe nisāna|
saji gaja ratha padacara turaga lena cale agavāna || 304 ||
māsapārāyaṇa,dasavā~ viśrāma
kanaka kalasa bhari kopara thārā| bhājana lalita aneka prakārā ||
bhare sudhāsama saba pakavāne| nānā bhā~ti na jāhiṃ bakhāne ||
phala aneka bara bastu suhāīṃ| haraṣi bheṇṭa hita bhūpa paṭhāīm ||
bhūṣana basana mahāmani nānā| khaga mṛga haya gaya bahubidhi jānā ||
maṅgala saguna sugandha suhāe| bahuta bhā~ti mahipāla paṭhāe ||
dadhi ciurā upahāra apārā| bhari bhari kā~vari cale kahārā ||
agavānanha jaba dīkhi barātā|ura ānandu pulaka bhara gātā ||
dekhi banāva sahita agavānā| mudita barātinha hane nisānā ||
do. haraṣi parasapara milana hita kachuka cale bagamela|
janu ānanda samudra dui milata bihāi subela || 305 ||
baraṣi sumana sura sundari gāvahiṃ| mudita deva dundubhīṃ bajāvahim ||
bastu sakala rākhīṃ nṛpa āgeṃ| binaya kīnha tinha ati anurāgem ||
prema sameta rāya~ sabu līnhā| bhai bakasīsa jācakanhi dīnhā ||
kari pūjā mānyatā baḍa़āī| janavāse kahu~ cale lavāī ||
basana bicitra pā~vaḍa़e parahīṃ| dekhi dhanahu dhana madu pariharahīm ||
ati sundara dīnheu janavāsā| jaha~ saba kahu~ saba bhā~ti supāsā ||
jānī siya~ barāta pura āī| kachu nija mahimā pragaṭi janāī ||
hṛdaya~ sumiri saba siddhi bolāī| bhūpa pahunī karana paṭhāī ||
do. sidhi saba siya āyasu akani gīṃ jahā~ janavāsa|
lie~ sampadā sakala sukha surapura bhoga bilāsa || 306 ||
nija nija bāsa biloki barātī| sura sukha sakala sulabha saba bhā~tī ||
bibhava bheda kachu kau na jānā| sakala janaka kara karahiṃ bakhānā ||
siya mahimā raghunāyaka jānī| haraṣe hṛdaya~ hetu pahicānī ||
pitu āgamanu sunata dau bhāī| hṛdaya~ na ati ānandu amāī ||
sakucanha kahi na sakata guru pāhīṃ| pitu darasana lālacu mana māhīm ||
bisvāmitra binaya baḍa़i dekhī| upajā ura santoṣu biseṣī ||
haraṣi bandhu dau hṛdaya~ lagāe| pulaka aṅga ambaka jala chāe ||
cale jahā~ dasarathu janavāse| manahu~ sarobara takeu piāse ||
do. bhūpa biloke jabahiṃ muni āvata sutanha sameta|
uṭhe haraṣi sukhasindhu mahu~ cale thāha sī leta || 307 ||
munihi daṇḍavata kīnha mahīsā| bāra bāra pada raja dhari sīsā ||
kausika rāu liye ura lāī| kahi asīsa pūchī kusalāī ||
puni daṇḍavata karata dau bhāī| dekhi nṛpati ura sukhu na samāī ||
suta hiya~ lāi dusaha dukha meṭe| mṛtaka sarīra prāna janu bheṇṭe ||
puni basiṣṭha pada sira tinha nāe| prema mudita munibara ura lāe ||
bipra bṛnda bande duhu~ bhāīṃ| mana bhāvatī asīseṃ pāīm ||
bharata sahānuja kīnha pranāmā| lie uṭhāi lāi ura rāmā ||
haraṣe lakhana dekhi dau bhrātā| mile prema paripūrita gātā ||
do. purajana parijana jātijana jācaka mantrī mīta|
mile jathābidhi sabahi prabhu parama kṛpāla binīta || 308 ||
rāmahi dekhi barāta juḍa़ānī| prīti ki rīti na jāti bakhānī ||
nṛpa samīpa sohahiṃ suta cārī| janu dhana dharamādika tanudhārī ||
sutanha sameta dasarathahi dekhī| mudita nagara nara nāri biseṣī ||
sumana barisi sura hanahiṃ nisānā| nākanaṭīṃ nācahiṃ kari gānā ||
satānanda aru bipra saciva gana| māgadha sūta biduṣa bandījana ||
sahita barāta rāu sanamānā| āyasu māgi phire agavānā ||
prathama barāta lagana teṃ āī| tāteṃ pura pramodu adhikāī ||
brahmānandu loga saba lahahīṃ| baḍha़hu~ divasa nisi bidhi sana kahahīm ||
do. rāmu sīya sobhā avadhi sukṛta avadhi dau rāja|
jaha~ jaha~ purajana kahahiṃ asa mili nara nāri samāja || |309 ||
janaka sukṛta mūrati baidehī| dasaratha sukṛta rāmu dhareṃ dehī ||
inha sama kā~hu na siva avarādhe| kāhi~ na inha samāna phala lādhe ||
inha sama kau na bhayu jaga māhīṃ| hai nahiṃ katahū~ honeu nāhīm ||
hama saba sakala sukṛta kai rāsī| bhe jaga janami janakapura bāsī ||
jinha jānakī rāma chabi dekhī| ko sukṛtī hama sarisa biseṣī ||
puni dekhaba raghubīra biāhū| leba bhalī bidhi locana lāhū ||
kahahiṃ parasapara kokilabayanīṃ| ehi biāha~ baḍa़ lābhu sunayanīm ||
baḍa़eṃ bhāga bidhi bāta banāī| nayana atithi hoihahiṃ dau bhāī ||
do. bārahiṃ bāra saneha basa janaka bolāuba sīya|
lena āihahiṃ bandhu dau koṭi kāma kamanīya || 310 ||
bibidha bhā~ti hoihi pahunāī| priya na kāhi asa sāsura māī ||
taba taba rāma lakhanahi nihārī| hoihahiṃ saba pura loga sukhārī ||
sakhi jasa rāma lakhanakara joṭā| taisei bhūpa saṅga dui ḍhoṭā ||
syāma gaura saba aṅga suhāe| te saba kahahiṃ dekhi je āe ||
kahā eka maiṃ āju nihāre| janu birañci nija hātha sa~vāre ||
bharatu rāmahī kī anuhārī| sahasā lakhi na sakahiṃ nara nārī ||
lakhanu satrusūdanu ekarūpā| nakha sikha te saba aṅga anūpā ||
mana bhāvahiṃ mukha barani na jāhīṃ| upamā kahu~ tribhuvana kau nāhīm ||
chaṃ. upamā na kau kaha dāsa tulasī katahu~ kabi kobida kahaiṃ|
bala binaya bidyā sīla sobhā sindhu inha se ei ahaim ||
pura nāri sakala pasāri añcala bidhihi bacana sunāvahīm ||
byāhiahu~ cāriu bhāi ehiṃ pura hama sumaṅgala gāvahīm ||
so. kahahiṃ paraspara nāri bāri bilocana pulaka tana|
sakhi sabu karaba purāri punya payonidhi bhūpa dau || 311 ||
ehi bidhi sakala manoratha karahīṃ| āna~da umagi umagi ura bharahīm ||
je nṛpa sīya svayambara āe| dekhi bandhu saba tinha sukha pāe ||
kahata rāma jasu bisada bisālā| nija nija bhavana ge mahipālā ||
ge bīti kucha dina ehi bhā~tī| pramudita purajana sakala barātī ||
maṅgala mūla lagana dinu āvā| hima ritu agahanu māsu suhāvā ||
graha tithi nakhatu jogu bara bārū| lagana sodhi bidhi kīnha bicārū ||
paṭhai dīnhi nārada sana soī| ganī janaka ke ganakanha joī ||
sunī sakala loganha yaha bātā| kahahiṃ jotiṣī āhiṃ bidhātā ||
do. dhenudhūri belā bimala sakala sumaṅgala mūla|
bipranha kaheu bideha sana jāni saguna anukula || 312 ||
uparohitahi kaheu naranāhā| aba bilamba kara kāranu kāhā ||
satānanda taba saciva bolāe| maṅgala sakala sāji saba lyāe ||
saṅkha nisāna panava bahu bāje| maṅgala kalasa saguna subha sāje ||
subhaga suāsini gāvahiṃ gītā| karahiṃ beda dhuni bipra punītā ||
lena cale sādara ehi bhā~tī| ge jahā~ janavāsa barātī ||
kosalapati kara dekhi samājū| ati laghu lāga tinhahi surarājū ||
bhayu samu aba dhāria pAU| yaha suni parā nisānahiṃ ghAU ||
gurahi pūchi kari kula bidhi rājā| cale saṅga muni sādhu samājā ||
do. bhāgya bibhava avadhesa kara dekhi deva brahmādi|
lage sarāhana sahasa mukha jāni janama nija bādi || 313 ||
suranha sumaṅgala avasaru jānā| baraṣahiṃ sumana bajāi nisānā ||
siva brahmādika bibudha barūthā| caḍha़e bimānanhi nānā jūthā ||
prema pulaka tana hṛdaya~ uchāhū| cale bilokana rāma biāhū ||
dekhi janakapuru sura anurāge| nija nija loka sabahiṃ laghu lāge ||
citavahiṃ cakita bicitra bitānā| racanā sakala alaukika nānā ||
nagara nāri nara rūpa nidhānā| sughara sudharama susīla sujānā ||
tinhahi dekhi saba sura suranārīṃ| bhe nakhata janu bidhu ujiārīm ||
bidhihi bhayaha ācaraju biseṣī| nija karanī kachu katahu~ na dekhī ||
do. siva~ samujhāe deva saba jani ācaraja bhulāhu|
hṛdaya~ bicārahu dhīra dhari siya raghubīra biāhu || 314 ||
jinha kara nāmu leta jaga māhīṃ| sakala amaṅgala mūla nasāhīm ||
karatala hohiṃ padāratha cārī| tei siya rāmu kaheu kāmārī ||
ehi bidhi sambhu suranha samujhāvā| puni āgeṃ bara basaha calāvā ||
devanha dekhe dasarathu jātā| mahāmoda mana pulakita gātā ||
sādhu samāja saṅga mahidevā| janu tanu dhareṃ karahiṃ sukha sevā ||
sohata sātha subhaga suta cārī| janu apabaraga sakala tanudhārī ||
marakata kanaka barana bara jorī| dekhi suranha bhai prīti na thorī ||
puni rāmahi biloki hiya~ haraṣe| nṛpahi sarāhi sumana tinha baraṣe ||
do. rāma rūpu nakha sikha subhaga bārahiṃ bāra nihāri|
pulaka gāta locana sajala umā sameta purāri || 315 ||
keki kaṇṭha duti syāmala aṅgā| taḍa़ita binindaka basana suraṅgā ||
byāha bibhūṣana bibidha banāe| maṅgala saba saba bhā~ti suhāe ||
sarada bimala bidhu badanu suhāvana| nayana navala rājīva lajāvana ||
sakala alaukika sundaratāī| kahi na jāi manahīṃ mana bhāī ||
bandhu manohara sohahiṃ saṅgā| jāta nacāvata capala turaṅgā ||
rājakua~ra bara bāji dekhāvahiṃ| baṃsa prasaṃsaka birida sunāvahim ||
jehi turaṅga para rāmu birāje| gati biloki khaganāyaku lāje ||
kahi na jāi saba bhā~ti suhāvā| bāji beṣu janu kāma banāvā ||
chaṃ. janu bāji beṣu banāi manasiju rāma hita ati sohī|
āpaneṃ baya bala rūpa guna gati sakala bhuvana bimohī ||
jagamagata jīnu jarāva joti sumoti mani mānika lage|
kiṅkini lalāma lagāmu lalita biloki sura nara muni ṭhage ||
do. prabhu manasahiṃ layalīna manu calata bāji chabi pāva|
bhūṣita uḍa़gana taḍa़ita ghanu janu bara barahi nacāva || 316 ||
jehiṃ bara bāji rāmu asavārā| tehi sāradu na baranai pārā ||
saṅkaru rāma rūpa anurāge| nayana pañcadasa ati priya lāge ||
hari hita sahita rāmu jaba johe| ramā sameta ramāpati mohe ||
nirakhi rāma chabi bidhi haraṣāne| āṭhi nayana jāni pachitāne ||
sura senapa ura bahuta uchāhū| bidhi te ḍevaḍha़ locana lāhū ||
rāmahi citava suresa sujānā| gautama śrāpu parama hita mānā ||
deva sakala surapatihi sihāhīṃ| āju purandara sama kau nāhīm ||
mudita devagana rāmahi dekhī| nṛpasamāja duhu~ haraṣu biseṣī ||
chaṃ. ati haraṣu rājasamāja duhu disi dundubhīṃ bājahiṃ ghanī|
baraṣahiṃ sumana sura haraṣi kahi jaya jayati jaya raghukulamanī ||
ehi bhā~ti jāni barāta āvata bājane bahu bājahīṃ|
rāni suāsini boli parichani hetu maṅgala sājahīm ||
do. saji āratī aneka bidhi maṅgala sakala sa~vāri|
calīṃ mudita parichani karana gajagāmini bara nāri || 317 ||
bidhubadanīṃ saba saba mṛgalocani| saba nija tana chabi rati madu mocani ||
pahireṃ barana barana bara cīrā| sakala bibhūṣana sajeṃ sarīrā ||
sakala sumaṅgala aṅga banāe~| karahiṃ gāna kalakaṇṭhi lajāe~ ||
kaṅkana kiṅkini nūpura bājahiṃ| cāli biloki kāma gaja lājahim ||
bājahiṃ bājane bibidha prakārā| nabha aru nagara sumaṅgalacārā ||
sacī sāradā ramā bhavānī| je suratiya suci sahaja sayānī ||
kapaṭa nāri bara beṣa banāī| milīṃ sakala ranivāsahiṃ jāī ||
karahiṃ gāna kala maṅgala bānīṃ| haraṣa bibasa saba kāhu~ na jānī ||
chaṃ. ko jāna kehi ānanda basa saba brahmu bara parichana calī|
kala gāna madhura nisāna baraṣahiṃ sumana sura sobhā bhalī ||
ānandakandu biloki dūlahu sakala hiya~ haraṣita bhī ||
ambhoja ambaka ambu umagi suaṅga pulakāvali chī ||
do. jo sukha bhā siya mātu mana dekhi rāma bara beṣu|
so na sakahiṃ kahi kalapa sata sahasa sāradā seṣu || 318 ||
nayana nīru haṭi maṅgala jānī| parichani karahiṃ mudita mana rānī ||
beda bihita aru kula ācārū| kīnha bhalī bidhi saba byavahārū ||
pañca sabada dhuni maṅgala gānā| paṭa pā~vaḍa़e parahiṃ bidhi nānā ||
kari āratī araghu tinha dīnhā| rāma gamanu maṇḍapa taba kīnhā ||
dasarathu sahita samāja birāje| bibhava biloki lokapati lāje ||
samaya~ samaya~ sura baraṣahiṃ phūlā| sānti paḍha़hiṃ mahisura anukūlā ||
nabha aru nagara kolāhala hoī| āpani para kachu suni na koī ||
ehi bidhi rāmu maṇḍapahiṃ āe| araghu dei āsana baiṭhāe ||
chaṃ. baiṭhāri āsana āratī kari nirakhi baru sukhu pāvahīm ||
mani basana bhūṣana bhūri vārahiṃ nāri maṅgala gāvahīm ||
brahmādi surabara bipra beṣa banāi kautuka dekhahīṃ|
avaloki raghukula kamala rabi chabi suphala jīvana lekhahīm ||
do. nAU bārī bhāṭa naṭa rāma nichāvari pāi|
mudita asīsahiṃ nāi sira haraṣu na hṛdaya~ samāi || 319 ||
mile janaku dasarathu ati prītīṃ| kari baidika laukika saba rītīm ||
milata mahā dau rāja birāje| upamā khoji khoji kabi lāje ||
lahī na katahu~ hāri hiya~ mānī| inha sama ei upamā ura ānī ||
sāmadha dekhi deva anurāge| sumana baraṣi jasu gāvana lāge ||
jagu birañci upajāvā jaba teṃ| dekhe sune byāha bahu taba tem ||
sakala bhā~ti sama sāju samājū| sama samadhī dekhe hama ājū ||
deva girā suni sundara sā~cī| prīti alaukika duhu disi mācī ||
deta pā~vaḍa़e araghu suhāe| sādara janaku maṇḍapahiṃ lyāe ||
chaṃ. maṇḍapu biloki bicītra racanā~ ruciratā~ muni mana hare ||
nija pāni janaka sujāna saba kahu~ āni siṅghāsana dhare ||
kula iṣṭa sarisa basiṣṭa pūje binaya kari āsiṣa lahī|
kausikahi pūjata parama prīti ki rīti tau na parai kahī ||
do. bāmadeva ādika riṣaya pūje mudita mahīsa|
die dibya āsana sabahi saba sana lahī asīsa || 320 ||
bahuri kīnha kosalapati pūjā| jāni īsa sama bhāu na dūjā ||
kīnha jori kara binaya baḍa़āī| kahi nija bhāgya bibhava bahutāī ||
pūje bhūpati sakala barātī| samadhi sama sādara saba bhā~tī ||
āsana ucita die saba kāhū| kahauṃ kāha mūkha eka uchāhū ||
sakala barāta janaka sanamānī| dāna māna binatī bara bānī ||
bidhi hari haru disipati dinarAU| je jānahiṃ raghubīra prabhAU ||
kapaṭa bipra bara beṣa banāe~| kautuka dekhahiṃ ati sacu pāe~ ||
pūje janaka deva sama jāneṃ| die suāsana binu pahicānem ||
chaṃ. pahicāna ko kehi jāna sabahiṃ apāna sudhi bhorī bhī|
ānanda kandu biloki dūlahu ubhaya disi āna~da mī ||
sura lakhe rāma sujāna pūje mānasika āsana de|
avaloki sīlu subhāu prabhu ko bibudha mana pramudita bhe ||
do. rāmacandra mukha candra chabi locana cāru cakora|
karata pāna sādara sakala premu pramodu na thora || 321 ||
samu biloki basiṣṭha bolāe| sādara satānandu suni āe ||
begi kua~ri aba ānahu jāī| cale mudita muni āyasu pāī ||
rānī suni uparohita bānī| pramudita sakhinha sameta sayānī ||
bipra badhū kulabṛddha bolāīṃ| kari kula rīti sumaṅgala gāīm ||
nāri beṣa je sura bara bāmā| sakala subhāya~ sundarī syāmā ||
tinhahi dekhi sukhu pāvahiṃ nārīṃ| binu pahicāni prānahu te pyārīm ||
bāra bāra sanamānahiṃ rānī| umā ramā sārada sama jānī ||
sīya sa~vāri samāju banāī| mudita maṇḍapahiṃ calīṃ lavāī ||
chaṃ. cali lyāi sītahi sakhīṃ sādara saji sumaṅgala bhāminīṃ|
navasapta sājeṃ sundarī saba matta kuñjara gāminīm ||
kala gāna suni muni dhyāna tyāgahiṃ kāma kokila lājahīṃ|
mañjīra nūpura kalita kaṅkana tāla gatī bara bājahīm ||
do. sohati banitā bṛnda mahu~ sahaja suhāvani sīya|
chabi lalanā gana madhya janu suṣamā tiya kamanīya || 322 ||
siya sundaratā barani na jāī| laghu mati bahuta manoharatāī ||
āvata dīkhi barātinha sītā || rūpa rāsi saba bhā~ti punītā ||
sabahi manahiṃ mana kie pranāmā| dekhi rāma bhe pūranakāmā ||
haraṣe dasaratha sutanha sametā| kahi na jāi ura āna~du jetā ||
sura pranāmu kari barasahiṃ phūlā| muni asīsa dhuni maṅgala mūlā ||
gāna nisāna kolāhalu bhārī| prema pramoda magana nara nārī ||
ehi bidhi sīya maṇḍapahiṃ āī| pramudita sānti paḍha़hiṃ munirāī ||
tehi avasara kara bidhi byavahārū| duhu~ kulagura saba kīnha acārū ||
chaṃ. ācāru kari gura gauri ganapati mudita bipra pujāvahīṃ|
sura pragaṭi pūjā lehiṃ dehiṃ asīsa ati sukhu pāvahīm ||
madhuparka maṅgala drabya jo jehi samaya muni mana mahu~ cahaiṃ|
bhare kanaka kopara kalasa so saba liehiṃ paricāraka rahaim || 1 ||
kula rīti prīti sameta rabi kahi deta sabu sādara kiyo|
ehi bhā~ti deva pujāi sītahi subhaga siṅghāsanu diyo ||
siya rāma avalokani parasapara prema kāhu na lakhi parai ||
mana buddhi bara bānī agocara pragaṭa kabi kaiseṃ karai || 2 ||
do. homa samaya tanu dhari analu ati sukha āhuti lehiṃ|
bipra beṣa dhari beda saba kahi bibāha bidhi dehim || 323 ||
janaka pāṭamahiṣī jaga jānī| sīya mātu kimi jāi bakhānī ||
sujasu sukṛta sukha sudaṃratāī| saba sameṭi bidhi racī banāī ||
samu jāni munibaranha bolāī| sunata suāsini sādara lyāī ||
janaka bāma disi soha sunayanā| himagiri saṅga bani janu mayanā ||
kanaka kalasa mani kopara rūre| suci suṅgadha maṅgala jala pūre ||
nija kara mudita rāya~ aru rānī| dhare rāma ke āgeṃ ānī ||
paḍha़hiṃ beda muni maṅgala bānī| gagana sumana jhari avasaru jānī ||
baru biloki dampati anurāge| pāya punīta pakhārana lāge ||
chaṃ. lāge pakhārana pāya paṅkaja prema tana pulakāvalī|
nabha nagara gāna nisāna jaya dhuni umagi janu cahu~ disi calī ||
je pada saroja manoja ari ura sara sadaiva birājahīṃ|
je sakṛta sumirata bimalatā mana sakala kali mala bhājahīm || 1 ||
je parasi munibanitā lahī gati rahī jo pātakamī|
makarandu jinha ko sambhu sira sucitā avadhi sura baranī ||
kari madhupa mana muni jogijana je sei abhimata gati lahaiṃ|
te pada pakhārata bhāgyabhājanu janaku jaya jaya saba kahai || 2 ||
bara kua~ri karatala jori sākhocāru dau kulagura karaiṃ|
bhayo pānigahanu biloki bidhi sura manuja muni ā~nada bharaim ||
sukhamūla dūlahu dekhi dampati pulaka tana hulasyo hiyo|
kari loka beda bidhānu kanyādānu nṛpabhūṣana kiyo || 3 ||
himavanta jimi girijā mahesahi harihi śrī sāgara dī|
timi janaka rāmahi siya samarapī bisva kala kīrati nī ||
kyoṃ karai binaya bidehu kiyo bidehu mūrati sāva~rī|
kari homa bidhivata gā~ṭhi jorī hona lāgī bhāva~rī || 4 ||
do. jaya dhuni bandī beda dhuni maṅgala gāna nisāna|
suni haraṣahiṃ baraṣahiṃ bibudha surataru sumana sujāna || 324 ||
kua~ru kua~ri kala bhāva~ri dehīm || nayana lābhu saba sādara lehīm ||
jāi na barani manohara jorī| jo upamā kachu kahauṃ so thorī ||
rāma sīya sundara pratichāhīṃ| jagamagāta mani khambhana māhīm |
manahu~ madana rati dhari bahu rūpā| dekhata rāma biāhu anūpā ||
darasa lālasā sakuca na thorī| pragaṭata durata bahori bahorī ||
bhe magana saba dekhanihāre| janaka samāna apāna bisāre ||
pramudita muninha bhāva~rī pherī| negasahita saba rīti niberīm ||
rāma sīya sira sendura dehīṃ| sobhā kahi na jāti bidhi kehīm ||
aruna parāga jalaju bhari nīkeṃ| sasihi bhūṣa ahi lobha amī kem ||
bahuri basiṣṭha dīnha anusāsana| baru dulahini baiṭhe eka āsana ||
chaṃ. baiṭhe barāsana rāmu jānaki mudita mana dasarathu bhe|
tanu pulaka puni puni dekhi apaneṃ sukṛta surataru phala ne ||
bhari bhuvana rahā uchāhu rāma bibāhu bhā sabahīṃ kahā|
kehi bhā~ti barani sirāta rasanā eka yahu maṅgalu mahā || 1 ||
taba janaka pāi basiṣṭha āyasu byāha sāja sa~vāri kai|
mā~ḍavī śrutikīrati uramilā kua~ri līṃ ha~kāri ke ||
kusaketu kanyā prathama jo guna sīla sukha sobhāmī|
saba rīti prīti sameta kari so byāhi nṛpa bharatahi dī || 2 ||
jānakī laghu bhaginī sakala sundari siromani jāni kai|
so tanaya dīnhī byāhi lakhanahi sakala bidhi sanamāni kai ||
jehi nāmu śrutakīrati sulocani sumukhi saba guna āgarī|
so dī ripusūdanahi bhūpati rūpa sīla ujāgarī || 3 ||
anurupa bara dulahini paraspara lakhi sakuca hiya~ haraṣahīṃ|
saba mudita sundaratā sarāhahiṃ sumana sura gana baraṣahīm ||
sundarī sundara baranha saha saba eka maṇḍapa rājahīṃ|
janu jīva ura cāriu avasthā bimuna sahita birājahīm || 4 ||
do. mudita avadhapati sakala suta badhunha sameta nihāri|
janu pāra mahipāla mani kriyanha sahita phala cāri || 325 ||
jasi raghubīra byāha bidhi baranī| sakala kua~ra byāhe tehiṃ karanī ||
kahi na jāi kachu dāija bhūrī| rahā kanaka mani maṇḍapu pūrī ||
kambala basana bicitra paṭore| bhā~ti bhā~ti bahu mola na thore ||
gaja ratha turaga dāsa aru dāsī| dhenu alaṅkṛta kāmaduhā sī ||
bastu aneka karia kimi lekhā| kahi na jāi jānahiṃ jinha dekhā ||
lokapāla avaloki sihāne| līnha avadhapati sabu sukhu māne ||
dīnha jācakanhi jo jehi bhāvā| ubarā so janavāsehiṃ āvā ||
taba kara jori janaku mṛdu bānī| bole saba barāta sanamānī ||
chaṃ. sanamāni sakala barāta ādara dāna binaya baḍa़āi kai|
pramudita mahā muni bṛnda bande pūji prema laḍa़āi kai ||
siru nāi deva manāi saba sana kahata kara sampuṭa kie~|
sura sādhu cāhata bhāu sindhu ki toṣa jala añjali die~ || 1 ||
kara jori janaku bahori bandhu sameta kosalarāya soṃ|
bole manohara bayana sāni saneha sīla subhāya som ||
sambandha rājana rāvareṃ hama baḍa़e aba saba bidhi bhe|
ehi rāja sāja sameta sevaka jānibe binu gatha le || 2 ||
e dārikā paricārikā kari pālibīṃ karunā nī|
aparādhu chamibo boli paṭhe bahuta hauṃ ḍhīṭyo kī ||
puni bhānukulabhūṣana sakala sanamāna nidhi samadhī kie|
kahi jāti nahiṃ binatī paraspara prema paripūrana hie || 3 ||
bṛndārakā gana sumana barisahiṃ rāu janavāsehi cale|
dundubhī jaya dhuni beda dhuni nabha nagara kautūhala bhale ||
taba sakhīṃ maṅgala gāna karata munīsa āyasu pāi kai|
dūlaha dulahininha sahita sundari calīṃ kohabara lyāi kai || 4 ||
do. puni puni rāmahi citava siya sakucati manu sakucai na|
harata manohara mīna chabi prema piāse naina || 326 ||
māsapārāyaṇa, gyārahavā~ viśrāma
syāma sarīru subhāya~ suhāvana| sobhā koṭi manoja lajāvana ||
jāvaka juta pada kamala suhāe| muni mana madhupa rahata jinha chāe ||
pīta punīta manohara dhotī| harati bāla rabi dāmini jotī ||
kala kiṅkini kaṭi sūtra manohara| bāhu bisāla bibhūṣana sundara ||
pīta janeu mahāchabi deī| kara mudrikā cori citu leī ||
sohata byāha sāja saba sāje| ura āyata urabhūṣana rāje ||
piara uparanā kākhāsotī| duhu~ ā~caranhi lage mani motī ||
nayana kamala kala kuṇḍala kānā| badanu sakala saundarja nidhānā ||
sundara bhṛkuṭi manohara nāsā| bhāla tilaku ruciratā nivāsā ||
sohata mauru manohara māthe| maṅgalamaya mukutā mani gāthe ||
chaṃ. gāthe mahāmani maura mañjula aṅga saba cita corahīṃ|
pura nāri sura sundarīṃ barahi biloki saba tina torahīm ||
mani basana bhūṣana vāri ārati karahiṃ maṅgala gāvahiṃ|
sura sumana barisahiṃ sūta māgadha bandi sujasu sunāvahīm || 1 ||
kohabarahiṃ āne ku~ara ku~ari suāsininha sukha pāi kai|
ati prīti laukika rīti lāgīṃ karana maṅgala gāi kai ||
lahakauri gauri sikhāva rāmahi sīya sana sārada kahaiṃ|
ranivāsu hāsa bilāsa rasa basa janma ko phalu saba lahaim || 2 ||
nija pāni mani mahu~ dekhiati mūrati surūpanidhāna kī|
cālati na bhujaballī bilokani biraha bhaya basa jānakī ||
kautuka binoda pramodu premu na jāi kahi jānahiṃ alīṃ|
bara kua~ri sundara sakala sakhīṃ lavāi janavāsehi calīm || 3 ||
tehi samaya sunia asīsa jaha~ taha~ nagara nabha āna~du mahā|
ciru jiahu~ jorīṃ cāru cārayo mudita mana sabahīṃ kahā ||
jogīndra siddha munīsa deva biloki prabhu dundubhi hanī|
cale haraṣi baraṣi prasūna nija nija loka jaya jaya jaya bhanī || 4 ||
do. sahita badhūṭinha kua~ra saba taba āe pitu pāsa|
sobhā maṅgala moda bhari umageu janu janavāsa || 327 ||
puni jevanāra bhī bahu bhā~tī| paṭhe janaka bolāi barātī ||
parata pā~vaḍa़e basana anūpā| sutanha sameta gavana kiyo bhūpā ||
sādara sabake pāya pakhāre| jathājogu pīḍha़nha baiṭhāre ||
dhoe janaka avadhapati caranā| sīlu sanehu jāi nahiṃ baranā ||
bahuri rāma pada paṅkaja dhoe| je hara hṛdaya kamala mahu~ goe ||
tīniu bhāī rāma sama jānī| dhoe carana janaka nija pānī ||
āsana ucita sabahi nṛpa dīnhe| boli sūpakārī saba līnhe ||
sādara lage parana panavāre| kanaka kīla mani pāna sa~vāre ||
do. sūpodana surabhī sarapi sundara svādu punīta|
chana mahu~ saba keṃ parusi ge catura suāra binīta || 328 ||
pañca kavala kari jevana lāge| gāri gāna suni ati anurāge ||
bhā~ti aneka pare pakavāne| sudhā sarisa nahiṃ jāhiṃ bakhāne ||
parusana lage suāra sujānā| biñjana bibidha nāma ko jānā ||
cāri bhā~ti bhojana bidhi gāī| eka eka bidhi barani na jāī ||
charasa rucira biñjana bahu jātī| eka eka rasa aganita bhā~tī ||
jeva~ta dehiṃ madhura dhuni gārī| lai lai nāma puruṣa aru nārī ||
samaya suhāvani gāri birājā| ha~sata rāu suni sahita samājā ||
ehi bidhi sabahīṃ bhaujanu kīnhā| ādara sahita ācamanu dīnhā ||
do. dei pāna pūje janaka dasarathu sahita samāja|
janavāsehi gavane mudita sakala bhūpa siratāja || 329 ||
nita nūtana maṅgala pura māhīṃ| nimiṣa sarisa dina jāmini jāhīm ||
baḍa़e bhora bhūpatimani jāge| jācaka guna gana gāvana lāge ||
dekhi kua~ra bara badhunha sametā| kimi kahi jāta modu mana jetā ||
prātakriyā kari ge guru pāhīṃ| mahāpramodu premu mana māhīm ||
kari pranāma pūjā kara jorī| bole girā amia~ janu borī ||
tumharī kṛpā~ sunahu munirājā| bhayu~ āju maiṃ pūranakājā ||
aba saba bipra bolāi gosāīṃ| dehu dhenu saba bhā~ti banāī ||
suni gura kari mahipāla baḍa़āī| puni paṭhe muni bṛnda bolāī ||
do. bāmadeu aru devariṣi bālamīki jābāli|
āe munibara nikara taba kausikādi tapasāli || 330 ||
daṇḍa pranāma sabahi nṛpa kīnhe| pūji saprema barāsana dīnhe ||
cāri laccha bara dhenu magāī| kāmasurabhi sama sīla suhāī ||
saba bidhi sakala alaṅkṛta kīnhīṃ| mudita mahipa mahidevanha dīnhīm ||
karata binaya bahu bidhi naranāhū| laheu~ āju jaga jīvana lāhū ||
pāi asīsa mahīsu anandā| lie boli puni jācaka bṛndā ||
kanaka basana mani haya gaya syandana| die būjhi ruci rabikulanandana ||
cale paḍha़ta gāvata guna gāthā| jaya jaya jaya dinakara kula nāthā ||
ehi bidhi rāma biāha uchāhū| saki na barani sahasa mukha jāhū ||
do. bāra bāra kausika carana sīsu nāi kaha rāu|
yaha sabu sukhu munirāja tava kṛpā kaṭāccha pasāu || 331 ||
janaka sanehu sīlu karatūtī| nṛpu saba bhā~ti sarāha bibhūtī ||
dina uṭhi bidā avadhapati māgā| rākhahiṃ janaku sahita anurāgā ||
nita nūtana ādaru adhikāī| dina prati sahasa bhā~ti pahunāī ||
nita nava nagara ananda uchāhū| dasaratha gavanu sohāi na kāhū ||
bahuta divasa bīte ehi bhā~tī| janu saneha raju ba~dhe barātī ||
kausika satānanda taba jāī| kahā bideha nṛpahi samujhāī ||
aba dasaratha kaha~ āyasu dehū| jadyapi chāḍa़i na sakahu sanehū ||
bhalehiṃ nātha kahi saciva bolāe| kahi jaya jīva sīsa tinha nāe ||
do. avadhanāthu cāhata calana bhītara karahu janāu|
bhe premabasa saciva suni bipra sabhāsada rāu || 332 ||
purabāsī suni calihi barātā| būjhata bikala paraspara bātā ||
satya gavanu suni saba bilakhāne| manahu~ sā~jha sarasija sakucāne ||
jaha~ jaha~ āvata base barātī| taha~ taha~ siddha calā bahu bhā~tī ||
bibidha bhā~ti mevā pakavānā| bhojana sāju na jāi bakhānā ||
bhari bhari basaha~ apāra kahārā| paṭhī janaka aneka susārā ||
turaga lākha ratha sahasa pacīsā| sakala sa~vāre nakha aru sīsā ||
matta sahasa dasa sindhura sāje| jinhahi dekhi disikuñjara lāje ||
kanaka basana mani bhari bhari jānā| mahiṣīṃ dhenu bastu bidhi nānā ||
do. dāija amita na sakia kahi dīnha bideha~ bahori|
jo avalokata lokapati loka sampadā thori || 333 ||
sabu samāju ehi bhā~ti banāī| janaka avadhapura dīnha paṭhāī ||
calihi barāta sunata saba rānīṃ| bikala mīnagana janu laghu pānīm ||
puni puni sīya goda kari lehīṃ| dei asīsa sikhāvanu dehīm ||
hoehu santata piyahi piārī| ciru ahibāta asīsa hamārī ||
sāsu sasura gura sevā karehū| pati rukha lakhi āyasu anusarehū ||
ati saneha basa sakhīṃ sayānī| nāri dharama sikhavahiṃ mṛdu bānī ||
sādara sakala kua~ri samujhāī| rāninha bāra bāra ura lāī ||
bahuri bahuri bheṭahiṃ mahatārīṃ| kahahiṃ birañci racīṃ kata nārīm ||
do. tehi avasara bhāinha sahita rāmu bhānu kula ketu|
cale janaka mandira mudita bidā karāvana hetu || 334 ||
cāria bhāi subhāya~ suhāe| nagara nāri nara dekhana dhāe ||
kau kaha calana cahata hahiṃ ājū| kīnha bideha bidā kara sājū ||
lehu nayana bhari rūpa nihārī| priya pāhune bhūpa suta cārī ||
ko jānai kehi sukṛta sayānī| nayana atithi kīnhe bidhi ānī ||
maranasīlu jimi pāva piūṣā| surataru lahai janama kara bhūkhā ||
pāva nārakī haripadu jaiseṃ| inha kara darasanu hama kaha~ taise ||
nirakhi rāma sobhā ura dharahū| nija mana phani mūrati mani karahū ||
ehi bidhi sabahi nayana phalu detā| ge kua~ra saba rāja niketā ||
do. rūpa sindhu saba bandhu lakhi haraṣi uṭhā ranivāsu|
karahi nichāvari āratī mahā mudita mana sāsu || 335 ||
dekhi rāma chabi ati anurāgīṃ| premabibasa puni puni pada lāgīm ||
rahī na lāja prīti ura chāī| sahaja sanehu barani kimi jāī ||
bhāinha sahita ubaṭi anhavāe| charasa asana ati hetu jevā~e ||
bole rāmu suavasaru jānī| sīla saneha sakucamaya bānī ||
rāu avadhapura cahata sidhāe| bidā hona hama ihā~ paṭhāe ||
mātu mudita mana āyasu dehū| bālaka jāni karaba nita nehū ||
sunata bacana bilakheu ranivāsū| boli na sakahiṃ premabasa sāsū ||
hṛdaya~ lagāi kua~ri saba līnhī| patinha saumpi binatī ati kīnhī ||
chaṃ. kari binaya siya rāmahi samarapī jori kara puni puni kahai|
bali jā~u tāta sujāna tumha kahu~ bidita gati saba kī ahai ||
parivāra purajana mohi rājahi prānapriya siya jānibī|
tulasīsa sīlu sanehu lakhi nija kiṅkarī kari mānibī ||
so. tumha paripūrana kāma jāna siromani bhāvapriya|
jana guna gāhaka rāma doṣa dalana karunāyatana || 336 ||
asa kahi rahī carana gahi rānī| prema paṅka janu girā samānī ||
suni sanehasānī bara bānī| bahubidhi rāma sāsu sanamānī ||
rāma bidā māgata kara jorī| kīnha pranāmu bahori bahorī ||
pāi asīsa bahuri siru nāī| bhāinha sahita cale raghurāī ||
mañju madhura mūrati ura ānī| bhī saneha sithila saba rānī ||
puni dhīraju dhari kua~ri ha~kārī| bāra bāra bheṭahiṃ mahatārīm ||
pahu~cāvahiṃ phiri milahiṃ bahorī| baḍha़ī paraspara prīti na thorī ||
puni puni milata sakhinha bilagāī| bāla baccha jimi dhenu lavāī ||
do. premabibasa nara nāri saba sakhinha sahita ranivāsu|
mānahu~ kīnha bidehapura karunā~ biraha~ nivāsu || 337 ||
suka sārikā jānakī jyāe| kanaka piñjaranhi rākhi paḍha़āe ||
byākula kahahiṃ kahā~ baidehī| suni dhīraju parihari na kehī ||
bhe bikala khaga mṛga ehi bhā~ti| manuja dasā kaiseṃ kahi jātī ||
bandhu sameta janaku taba āe| prema umagi locana jala chāe ||
sīya biloki dhīratā bhāgī| rahe kahāvata parama birāgī ||
līnhi rā~ya ura lāi jānakī| miṭī mahāmarajāda gyāna kī ||
samujhāvata saba saciva sayāne| kīnha bicāru na avasara jāne ||
bārahiṃ bāra sutā ura lāī| saji sundara pālakīṃ magāī ||
do. premabibasa parivāru sabu jāni sulagana naresa|
ku~ari caḍha़āī pālakinha sumire siddhi ganesa || 338 ||
bahubidhi bhūpa sutā samujhāī| nāridharamu kularīti sikhāī ||
dāsīṃ dāsa die bahutere| suci sevaka je priya siya kere ||
sīya calata byākula purabāsī| hohiṃ saguna subha maṅgala rāsī ||
bhūsura saciva sameta samājā| saṅga cale pahu~cāvana rājā ||
samaya biloki bājane bāje| ratha gaja bāji barātinha sāje ||
dasaratha bipra boli saba līnhe| dāna māna paripūrana kīnhe ||
carana saroja dhūri dhari sīsā| mudita mahīpati pāi asīsā ||
sumiri gajānanu kīnha payānā| maṅgalamūla saguna bhe nānā ||
do. sura prasūna baraṣahi haraṣi karahiṃ apacharā gāna|
cale avadhapati avadhapura mudita bajāi nisāna || 339 ||
nṛpa kari binaya mahājana phere| sādara sakala māgane ṭere ||
bhūṣana basana bāji gaja dīnhe| prema poṣi ṭhāḍha़e saba kīnhe ||
bāra bāra biridāvali bhāṣī| phire sakala rāmahi ura rākhī ||
bahuri bahuri kosalapati kahahīṃ| janaku premabasa phirai na cahahīm ||
puni kaha bhūpati bacana suhāe| phiria mahīsa dūri baḍa़i āe ||
rāu bahori utari bhe ṭhāḍha़e| prema prabāha bilocana bāḍha़e ||
taba bideha bole kara jorī| bacana saneha sudhā~ janu borī ||
karau kavana bidhi binaya banāī| mahārāja mohi dīnhi baḍa़āī ||
do. kosalapati samadhī sajana sanamāne saba bhā~ti|
milani parasapara binaya ati prīti na hṛdaya~ samāti || 340 ||
muni maṇḍalihi janaka siru nāvā| āsirabādu sabahi sana pāvā ||
sādara puni bheṇṭe jāmātā| rūpa sīla guna nidhi saba bhrātā ||
jori paṅkaruha pāni suhāe| bole bacana prema janu jāe ||
rāma karau kehi bhā~ti prasaṃsā| muni mahesa mana mānasa haṃsā ||
karahiṃ joga jogī jehi lāgī| kohu mohu mamatā madu tyāgī ||
byāpaku brahmu alakhu abināsī| cidānandu niraguna gunarāsī ||
mana sameta jehi jāna na bānī| taraki na sakahiṃ sakala anumānī ||
mahimā nigamu neti kahi kahī| jo tihu~ kāla ekarasa rahī ||
do. nayana biṣaya mo kahu~ bhayu so samasta sukha mūla|
sabi lābhu jaga jīva kaha~ bhe~ īsu anukula || 341 ||
sabahi bhā~ti mohi dīnhi baḍa़āī| nija jana jāni līnha apanāī ||
hohiṃ sahasa dasa sārada seṣā| karahiṃ kalapa koṭika bhari lekhā ||
mora bhāgya rāura guna gāthā| kahi na sirāhiṃ sunahu raghunāthā ||
mai kachu kahu~ eka bala moreṃ| tumha rījhahu saneha suṭhi thorem ||
bāra bāra māgu~ kara joreṃ| manu pariharai carana jani bhorem ||
suni bara bacana prema janu poṣe| pūranakāma rāmu paritoṣe ||
kari bara binaya sasura sanamāne| pitu kausika basiṣṭha sama jāne ||
binatī bahuri bharata sana kīnhī| mili sapremu puni āsiṣa dīnhī ||
do. mile lakhana ripusūdanahi dīnhi asīsa mahīsa|
bhe paraspara premabasa phiri phiri nāvahiṃ sīsa || 342 ||
bāra bāra kari binaya baḍa़āī| raghupati cale saṅga saba bhāī ||
janaka gahe kausika pada jāī| carana renu sira nayananha lāī ||
sunu munīsa bara darasana toreṃ| agamu na kachu pratīti mana morem ||
jo sukhu sujasu lokapati cahahīṃ| karata manoratha sakucata ahahīm ||
so sukhu sujasu sulabha mohi svāmī| saba sidhi tava darasana anugāmī ||
kīnhi binaya puni puni siru nāī| phire mahīsu āsiṣā pāī ||
calī barāta nisāna bajāī| mudita choṭa baḍa़ saba samudāī ||
rāmahi nirakhi grāma nara nārī| pāi nayana phalu hohiṃ sukhārī ||
do. bīca bīca bara bāsa kari maga loganha sukha deta|
avadha samīpa punīta dina pahu~cī āi janeta || 343 ||
hane nisāna panava bara bāje| bheri saṅkha dhuni haya gaya gāje ||
jhā~jhi birava ḍiṇḍamīṃ suhāī| sarasa rāga bājahiṃ sahanāī ||
pura jana āvata akani barātā| mudita sakala pulakāvali gātā ||
nija nija sundara sadana sa~vāre| hāṭa bāṭa cauhaṭa pura dvāre ||
galīṃ sakala aragajā~ siñcāī| jaha~ taha~ caukeṃ cāru purāī ||
banā bajāru na jāi bakhānā| torana ketu patāka bitānā ||
saphala pūgaphala kadali rasālā| rope bakula kadamba tamālā ||
lage subhaga taru parasata dharanī| manimaya ālabāla kala karanī ||
do. bibidha bhā~ti maṅgala kalasa gṛha gṛha race sa~vāri|
sura brahmādi sihāhiṃ saba raghubara purī nihāri || 344 ||
bhūpa bhavana tehi avasara sohā| racanā dekhi madana manu mohā ||
maṅgala saguna manoharatāī| ridhi sidhi sukha sampadā suhāī ||
janu uchāha saba sahaja suhāe| tanu dhari dhari dasaratha dasaratha gṛha~ chāe ||
dekhana hetu rāma baidehī| kahahu lālasā hohi na kehī ||
jutha jūtha mili calīṃ suāsini| nija chabi nidarahiṃ madana bilāsani ||
sakala sumaṅgala sajeṃ āratī| gāvahiṃ janu bahu beṣa bhāratī ||
bhūpati bhavana kolāhalu hoī| jāi na barani samu sukhu soī ||
kausalyādi rāma mahatārīṃ| prema bibasa tana dasā bisārīm ||
do. die dāna bipranha bipula pūji ganesa purārī|
pramudita parama daridra janu pāi padāratha cāri || 345 ||
moda pramoda bibasa saba mātā| calahiṃ na carana sithila bhe gātā ||
rāma darasa hita ati anurāgīṃ| parichani sāju sajana saba lāgīm ||
bibidha bidhāna bājane bāje| maṅgala mudita sumitrā~ sāje ||
harada dūba dadhi pallava phūlā| pāna pūgaphala maṅgala mūlā ||
acchata aṅkura locana lājā| mañjula mañjari tulasi birājā ||
chuhe puraṭa ghaṭa sahaja suhāe| madana sakuna janu nīḍa़ banāe ||
saguna suṅgadha na jāhiṃ bakhānī| maṅgala sakala sajahiṃ saba rānī ||
racīṃ āratīṃ bahuta bidhānā| mudita karahiṃ kala maṅgala gānā ||
do. kanaka thāra bhari maṅgalanhi kamala karanhi lie~ māta|
calīṃ mudita parichani karana pulaka pallavita gāta || 346 ||
dhūpa dhūma nabhu mecaka bhayū| sāvana ghana ghamaṇḍu janu ṭhayū ||
surataru sumana māla sura baraṣahiṃ| manahu~ balāka avali manu karaṣahim ||
mañjula manimaya bandanivāre| manahu~ pākaripu cāpa sa~vāre ||
pragaṭahiṃ durahiṃ aṭanha para bhāmini| cāru capala janu damakahiṃ dāmini ||
dundubhi dhuni ghana garajani ghorā| jācaka cātaka dādura morā ||
sura sugandha suci baraṣahiṃ bārī| sukhī sakala sasi pura nara nārī ||
samu jānī gura āyasu dīnhā| pura prabesu raghukulamani kīnhā ||
sumiri sambhu girajā ganarājā| mudita mahīpati sahita samājā ||
do. hohiṃ saguna baraṣahiṃ sumana sura dundubhīṃ bajāi|
bibudha badhū nācahiṃ mudita mañjula maṅgala gāi || 347 ||
māgadha sūta bandi naṭa nāgara| gāvahiṃ jasu tihu loka ujāgara ||
jaya dhuni bimala beda bara bānī| dasa disi sunia sumaṅgala sānī ||
bipula bājane bājana lāge| nabha sura nagara loga anurāge ||
bane barātī barani na jāhīṃ| mahā mudita mana sukha na samāhīm ||
purabāsiṃha taba rāya johāre| dekhata rāmahi bhe sukhāre ||
karahiṃ nichāvari manigana cīrā| bāri bilocana pulaka sarīrā ||
ārati karahiṃ mudita pura nārī| haraṣahiṃ nirakhi ku~ara bara cārī ||
sibikā subhaga ohāra ughārī| dekhi dulahininha hohiṃ sukhārī ||
do. ehi bidhi sabahī deta sukhu āe rājaduāra|
mudita mātu paruchani karahiṃ badhunha sameta kumāra || 348 ||
karahiṃ āratī bārahiṃ bārā| premu pramodu kahai ko pārā ||
bhūṣana mani paṭa nānā jātī || karahī nichāvari aganita bhā~tī ||
badhunha sameta dekhi suta cārī| paramānanda magana mahatārī ||
puni puni sīya rāma chabi dekhī || mudita saphala jaga jīvana lekhī ||
sakhīṃ sīya mukha puni puni cāhī| gāna karahiṃ nija sukṛta sarāhī ||
baraṣahiṃ sumana chanahiṃ chana devā| nācahiṃ gāvahiṃ lāvahiṃ sevā ||
dekhi manohara cāriu jorīṃ| sārada upamā sakala ḍha~ḍhorīm ||
deta na banahiṃ nipaṭa laghu lāgī| ekaṭaka rahīṃ rūpa anurāgīm ||
do. nigama nīti kula rīti kari aragha pā~vaḍa़e deta|
badhunha sahita suta parichi saba calīṃ lavāi niketa || 349 ||
cāri siṅghāsana sahaja suhāe| janu manoja nija hātha banāe ||
tinha para kua~ri kua~ra baiṭhāre| sādara pāya punita pakhāre ||
dhūpa dīpa naibeda beda bidhi| pūje bara dulahini maṅgalanidhi ||
bārahiṃ bāra āratī karahīṃ| byajana cāru cāmara sira ḍharahīm ||
bastu aneka nichāvara hohīṃ| bharīṃ pramoda mātu saba sohīm ||
pāvā parama tattva janu jogīṃ| amṛta laheu janu santata rogīm ||
janama raṅka janu pārasa pāvā| andhahi locana lābhu suhāvā ||
mūka badana janu sārada chāī| mānahu~ samara sūra jaya pāī ||
do. ehi sukha te sata koṭi guna pāvahiṃ mātu anandu ||
bhāinha sahita biāhi ghara āe raghukulacandu || 350(ka) ||
loka rīta jananī karahiṃ bara dulahini sakucāhiṃ|
modu binodu biloki baḍa़ rāmu manahiṃ musakāhim || 350(kha) ||
deva pitara pūje bidhi nīkī| pūjīṃ sakala bāsanā jī kī ||
sabahiṃ bandi māgahiṃ baradānā| bhāinha sahita rāma kalyānā ||
antarahita sura āsiṣa dehīṃ| mudita mātu añcala bhari leṃhīm ||
bhūpati boli barātī līnhe| jāna basana mani bhūṣana dīnhe ||
āyasu pāi rākhi ura rāmahi| mudita ge saba nija nija dhāmahi ||
pura nara nāri sakala pahirāe| ghara ghara bājana lage badhāe ||
jācaka jana jācahi joi joī| pramudita rāu dehiṃ soi soī ||
sevaka sakala bajaniā nānā| pūrana kie dāna sanamānā ||
do. deṃhiṃ asīsa johāri saba gāvahiṃ guna gana gātha|
taba gura bhūsura sahita gṛha~ gavanu kīnha naranātha || 351 ||
jo basiṣṭha anusāsana dīnhī| loka beda bidhi sādara kīnhī ||
bhūsura bhīra dekhi saba rānī| sādara uṭhīṃ bhāgya baḍa़ jānī ||
pāya pakhāri sakala anhavāe| pūji bhalī bidhi bhūpa jevā~e ||
ādara dāna prema paripoṣe| deta asīsa cale mana toṣe ||
bahu bidhi kīnhi gādhisuta pūjā| nātha mohi sama dhanya na dūjā ||
kīnhi prasaṃsā bhūpati bhūrī| rāninha sahita līnhi paga dhūrī ||
bhītara bhavana dīnha bara bāsu| mana jogavata raha nṛpa ranivāsū ||
pūje gura pada kamala bahorī| kīnhi binaya ura prīti na thorī ||
do. badhunha sameta kumāra saba rāninha sahita mahīsu|
puni puni bandata gura carana deta asīsa munīsu || 352 ||
binaya kīnhi ura ati anurāgeṃ| suta sampadā rākhi saba āgem ||
negu māgi munināyaka līnhā| āsirabādu bahuta bidhi dīnhā ||
ura dhari rāmahi sīya sametā| haraṣi kīnha gura gavanu niketā ||
biprabadhū saba bhūpa bolāī| caila cāru bhūṣana pahirāī ||
bahuri bolāi suāsini līnhīṃ| ruci bicāri pahirāvani dīnhīm ||
negī nega joga saba lehīṃ| ruci anurupa bhūpamani dehīm ||
priya pāhune pūjya je jāne| bhūpati bhalī bhā~ti sanamāne ||
deva dekhi raghubīra bibāhū| baraṣi prasūna prasaṃsi uchāhū ||
do. cale nisāna bajāi sura nija nija pura sukha pāi|
kahata parasapara rāma jasu prema na hṛdaya~ samāi || 353 ||
saba bidhi sabahi samadi naranāhū| rahā hṛdaya~ bhari pūri uchāhū ||
jaha~ ranivāsu tahā~ pagu dhāre| sahita bahūṭinha kua~ra nihāre ||
lie goda kari moda sametā| ko kahi saki bhayu sukhu jetā ||
badhū saprema goda baiṭhārīṃ| bāra bāra hiya~ haraṣi dulārīm ||
dekhi samāju mudita ranivāsū| saba keṃ ura ananda kiyo bāsū ||
kaheu bhūpa jimi bhayu bibāhū| suni haraṣu hota saba kāhū ||
janaka rāja guna sīlu baḍa़āī| prīti rīti sampadā suhāī ||
bahubidhi bhūpa bhāṭa jimi baranī| rānīṃ saba pramudita suni karanī ||
do. sutanha sameta nahāi nṛpa boli bipra gura gyāti|
bhojana kīnha aneka bidhi gharī pañca gi rāti || 354 ||
maṅgalagāna karahiṃ bara bhāmini| bhai sukhamūla manohara jāmini ||
a~ci pāna saba kāhū~ pāe| straga sugandha bhūṣita chabi chāe ||
rāmahi dekhi rajāyasu pāī| nija nija bhavana cale sira nāī ||
prema pramoda binodu baḍha़āī| samu samāju manoharatāī ||
kahi na sakahi sata sārada sesū| beda birañci mahesa ganesū ||
so mai kahauṃ kavana bidhi baranī| bhūmināgu sira dhari ki dharanī ||
nṛpa saba bhā~ti sabahi sanamānī| kahi mṛdu bacana bolāī rānī ||
badhū larikanīṃ para ghara āīṃ| rākhehu nayana palaka kī nāī ||
do. larikā śramita unīda basa sayana karāvahu jāi|
asa kahi ge biśrāmagṛha~ rāma carana citu lāi || 355 ||
bhūpa bacana suni sahaja suhāe| jarita kanaka mani pala~ga ḍasāe ||
subhaga surabhi paya phena samānā| komala kalita supetīṃ nānā ||
upabarahana bara barani na jāhīṃ| straga sugandha manimandira māhīm ||
ratanadīpa suṭhi cāru ca~dovā| kahata na bani jāna jehiṃ jovā ||
seja rucira raci rāmu uṭhāe| prema sameta pala~ga pauḍha़āe ||
agyā puni puni bhāinha dīnhī| nija nija seja sayana tinha kīnhī ||
dekhi syāma mṛdu mañjula gātā| kahahiṃ saprema bacana saba mātā ||
māraga jāta bhayāvani bhārī| kehi bidhi tāta tāḍa़kā mārī ||
do. ghora nisācara bikaṭa bhaṭa samara ganahiṃ nahiṃ kāhu ||
māre sahita sahāya kimi khala mārīca subāhu || 356 ||
muni prasāda bali tāta tumhārī| īsa aneka karavareṃ ṭārī ||
makha rakhavārī kari duhu~ bhāī| guru prasāda saba bidyā pāī ||
munitaya tarī lagata paga dhūrī| kīrati rahī bhuvana bhari pūrī ||
kamaṭha pīṭhi pabi kūṭa kaṭhorā| nṛpa samāja mahu~ siva dhanu torā ||
bisva bijaya jasu jānaki pāī| āe bhavana byāhi saba bhāī ||
sakala amānuṣa karama tumhāre| kevala kausika kṛpā~ sudhāre ||
āju suphala jaga janamu hamārā| dekhi tāta bidhubadana tumhārā ||
je dina ge tumhahi binu dekheṃ| te birañci jani pārahiṃ lekhem ||
do. rāma pratoṣīṃ mātu saba kahi binīta bara baina|
sumiri sambhu gura bipra pada kie nīdabasa naina || 357 ||
nīdu~ badana soha suṭhi lonā| manahu~ sā~jha sarasīruha sonā ||
ghara ghara karahiṃ jāgarana nārīṃ| dehiṃ parasapara maṅgala gārīm ||
purī birājati rājati rajanī| rānīṃ kahahiṃ bilokahu sajanī ||
sundara badhunha sāsu lai soī| phanikanha janu siramani ura goī ||
prāta punīta kāla prabhu jāge| arunacūḍa़ bara bolana lāge ||
bandi māgadhanhi gunagana gāe| purajana dvāra johārana āe ||
bandi bipra sura gura pitu mātā| pāi asīsa mudita saba bhrātā ||
jananinha sādara badana nihāre| bhūpati saṅga dvāra pagu dhāre ||
do. kīnha sauca saba sahaja suci sarita punīta nahāi|
prātakriyā kari tāta pahiṃ āe cāriu bhāi || 358 ||
navānhapārāyaṇa,tīsarā viśrāma
bhūpa biloki lie ura lāī| baiṭhai haraṣi rajāyasu pāī ||
dekhi rāmu saba sabhā juḍa़ānī| locana lābha avadhi anumānī ||
puni basiṣṭu muni kausika āe| subhaga āsananhi muni baiṭhāe ||
sutanha sameta pūji pada lāge| nirakhi rāmu dau gura anurāge ||
kahahiṃ basiṣṭu dharama itihāsā| sunahiṃ mahīsu sahita ranivāsā ||
muni mana agama gādhisuta karanī| mudita basiṣṭa bipula bidhi baranī ||
bole bāmadeu saba sā~cī| kīrati kalita loka tihu~ mācī ||
suni ānandu bhayu saba kāhū| rāma lakhana ura adhika uchāhū ||
do. maṅgala moda uchāha nita jāhiṃ divasa ehi bhā~ti|
umagī avadha ananda bhari adhika adhika adhikāti || 359 ||
sudina sodhi kala kaṅkana chaure| maṅgala moda binoda na thore ||
nita nava sukhu sura dekhi sihāhīṃ| avadha janma jācahiṃ bidhi pāhīm ||
bisvāmitru calana nita cahahīṃ| rāma saprema binaya basa rahahīm ||
dina dina sayaguna bhūpati bhAU| dekhi sarāha mahāmunirAU ||
māgata bidā rāu anurāge| sutanha sameta ṭhāḍha़ bhe āge ||
nātha sakala sampadā tumhārī| maiṃ sevaku sameta suta nārī ||
karaba sadā larikanaḥ para chohū| darasana deta rahaba muni mohū ||
asa kahi rāu sahita suta rānī| pareu carana mukha āva na bānī ||
dīnha asīsa bipra bahu bhā~tī| cale na prīti rīti kahi jātī ||
rāmu saprema saṅga saba bhāī| āyasu pāi phire pahu~cāī ||
do. rāma rūpu bhūpati bhagati byāhu uchāhu anandu|
jāta sarāhata manahiṃ mana mudita gādhikulacandu || 360 ||
bāmadeva raghukula gura gyānī| bahuri gādhisuta kathā bakhānī ||
suni muni sujasu manahiṃ mana rAU| baranata āpana punya prabhAU ||
bahure loga rajāyasu bhayū| sutanha sameta nṛpati gṛha~ gayū ||
jaha~ taha~ rāma byāhu sabu gāvā| sujasu punīta loka tihu~ chāvā ||
āe byāhi rāmu ghara jaba teṃ| basi ananda avadha saba taba tem ||
prabhu bibāha~ jasa bhayu uchāhū| sakahiṃ na barani girā ahināhū ||
kabikula jīvanu pāvana jānī || rāma sīya jasu maṅgala khānī ||
tehi te maiṃ kachu kahā bakhānī| karana punīta hetu nija bānī ||
chaṃ. nija girā pāvani karana kārana rāma jasu tulasī kahyo|
raghubīra carita apāra bāridhi pāru kabi kauneṃ lahyo ||
upabīta byāha uchāha maṅgala suni je sādara gāvahīṃ|
baidehi rāma prasāda te jana sarbadā sukhu pāvahīm ||
so. siya raghubīra bibāhu je saprema gāvahiṃ sunahiṃ|
tinha kahu~ sadā uchāhu maṅgalāyatana rāma jasu || 361 ||
māsapārāyaṇa, bārahavā~ viśrāma
iti śrīmadrāmacaritamānase sakalakalikaluṣabidhvaṃsane
prathamaḥ sopānaḥ samāptaḥ|
(bālakāṇḍa samāpta)