6.92 Yuddhakanda - Dvinavatitama Sargah

ॐ

6.92 യുദ്ധകാണ്ഡ - ദ്വിനവതിതമ സര്ഗഃ

Valmiki Malayalam

ശ്രീമദ്വാല്മീകീയ രാമായണേ യുദ്ധകാണ്ഡമ് ।

അഥ ദ്വിനവതിതമസ്സര്ഗഃ ।

രുധിരക്ലിന്നഗാത്രസ്തുലക്ഷ്മണഃശുഭലക്ഷണഃ ।

ബഭൂവഹൃഷ്ടസ്തംഹത്വാശക്രജേതാരമാഹവേ ॥ 1 ॥

തതഃസജാമ്ബവന്തഞ്ചഹനൂമന്തഞ്ചവീര്യവാന് ।

സന്നിപത്യമഹാതേജാസ്താംശ്ചസര്വാന്വനൌകസഃ ॥ 2 ॥

ആജഗാമതതഃശീഘ്രംയത്രസുഗ്രീവരാഘവൌ ।

വിഭീഷണമവഷ്ടഭ്യഹനൂമന്തഞ്ചലക്ഷ്മണഃ ॥ 3 ॥

തതോരാമമഭിക്രമ്യസൌമിത്രിരഭിവാദ്യ ച ।

തസ്ഥൌഭ്രാതൃസമീപസ്ഥഃശക്രസ്യേന്ദ്രാനുജോയഥാ ॥ 4 ॥

നിഷ്ടനന്നിവചാഗത്യരാഘവായമഹാത്മനേ ।

ആചചക്ഷേതദാവീരോഘോരമിന്ദ്രജിതോവധമ് ॥ 5 ॥

രാവണേസ്തുശിരശ്ഛിന്നംലക്ഷ്മണേനമഹാത്മനാ ।

ന്യവേദയതരാമായതദാഹൃഷ്ടോവിഭീഷണഃ ॥ 6 ॥

ശ്രുത്വൈവതുമഹാവീര്യോലക്ഷണനേന്ദ്രജിദ്വധമ് ।

പ്രഹര്ഷമതുലംലേഭേവാക്യഞ്ചേദമുവാച ഹ ॥ 7 ॥

സാധുലക്ഷ്മണതുഷ്ടോഽസ്മികര്മചാസുകരങ്കൃതമ് ।

രാവണേര്ഹിവിനാശേനജിതമുത്യപധാരയ ॥ 8 ॥

സ തംശിരസ്യുപാഘ്രായലക്ഷ്മണങ്കീര്തിവര്ധനമ് ।

ലജ്ജമാനമ്ബലാത്സ്നേഹാദങ്ഗമാരോപ്യവീര്യവാന് ॥ 9 ॥

ഉപവേശ്യതമുത്സങ്ഗേപരിഷ്വജ്യാവപീഡിതമ് ।

ഭ്രാതരംലക്ഷ്മണംസ്നിഗ്ധമ്പുനഃപുനരുദൈക്ഷത ॥ 10 ॥

ശല്യസമ്പീഡിതംശസ്തന്നിഃശ്വസന്തന്തുംലക്ഷ്മണമ് ।

രാമസ്തുദുഃഖസന്തപ്തന്തന്തുനിഃശ്വാസപീഡിതമ് ॥ 11 ॥

മൂര്ധ്നിചൈനമുപാഘ്രായഭൂയഃസംസ്പൃശ്യ ച ത്വരന് ।

ഉവാചലക്ഷ്മണംവാക്യമാശ്വാസ്യപുരുഷര്ഷഭഃ ॥ 12 ॥

കൃതമ്പരമകല്യാണങ്കര്മദുഷ്കരകര്മണാ ।

അദ്യമന്യേഹതേപുത്രേരാവണന്നിഹതംയുധി ॥ 13 ॥

അദ്യാഹംവിജയീശത്രൌഹതേതസ്മിന് ദുരാത്മനി ।

രാവണസ്യനൃശംസസ്യദിഷ്ട്യാവീരത്വയാരണേ ॥ 14 ॥

ഛിന്നോഹിദക്ഷിണോബാഹുഃ സ ഹിതസ്യവ്യപാശ്രയഃ ।

വിഭീഷണഹനൂമദ്ഭ്യാങ്കൃതങ്കര്മമഹദ്രണേ ॥ 15 ॥

അഹോരാത്രൈസ്ത്രിഭിര്വീരഃകഥഞ്ചിതവന്ദിപാതിതഃ ।

വിരമിത്രഃകൃതോഽസ്മ്യദ്യനിര്യാസ്യതിഹിരാവണഃ ॥ 16 ॥

ബലവ്യൂഹേനമഹതാശ്രുത്വാപുത്ത്രന്നിപാതിതമ് ।

തമ്പുത്രവധസന്തപ്തന്നിര്യാന്തംരാക്ഷസാധിപമ് ॥ 17 ॥

ബലേനാവൃത്യമഹതാനിഹനിഷ്യാമിദുര്ജയമ് ।

ത്വയാലക്ഷ്മണനാഥേനസീതാ ച പൃഥിവീ ച മേ ॥ 18 ॥

ന ദുഷ്പ്രാപാഹതേതസ്മിന് ശക്രജേതരിചാഹവേ ।

സതമ്ഭ്രാതരമാശ്വാസ്യപരിഷ്വജ്യ ച രാഘവഃ ॥ 19 ॥

രാമഃസുഷേണമ്മുദിതസ്സമാഭാഷ്യേദമബ്രവീത് ।

സശല്യോഽയമ്മഹാപ്രാജ്ഞസ്സൌമിത്രിര്മിത്രവത്സലഃ ॥ 20 ॥

യഥാഭവതിസുസ്വസ്ഥസ്തഥാത്വംസമുപാചര ।

വിശല്യഃക്രിയതാങ്ക്ഷിപ്രംസൌമിത്രിസ്സവിഭീഷണഃ ॥ 21 ॥

ഋക്ഷ്വാനരസൈന്യാനാംശൂരാണാന്ദ്രുമയോധിനാമ് ।

യേചാപ്യന്യേഽത്രയുധ്യന്തിസശല്യാവ്രണിനസ്തഥാ ॥ 22 ॥

തേഽപിസര്വേപ്രയത്നേനക്രിയന്താംസുഖിനസ്തഥാ ।

ഏവമുക്തസ്തുരാമേണമഹാത്മാഹരിയൂഥപഃ ॥ 23 ॥

ലക്ഷ്മണായദരൌനസ്തസ്സുഷേണഃപരമൌഷധമ് ।

സ തസ്യഗന്ധമാഘ്രായവിശല്യസ്സമപദ്യത ॥ 24 ॥

തദാനിര്വേദനശ്ചൈവസംരൂഢവ്രണഏവ ച ।

വിഭീഷണമുഖാനാം ച സുഹൃദാംരാഘവാജ്നായാ ॥ 25 ॥

സര്വവാനരമുഖ്യാനാഞ്ചികിത്സാമകരോത്തദാ ।

തതഃപ്രകൃതിമാപന്നോഹൃതശല്യോഗതവ്യഥഃ ॥ 26 ॥

സൌമിത്രിര്മുദിതസ്തത്ര ക്ഷണേന വിഗതജ്വരഃ ।

തദൈവരാമഃപ്ലവഗാധിപസ്തഥാവിഭീഷണശ്ചര്ക്ഷപതിശ്ചജാമ്ബവാന് ।

ആവേക്ഷ്യസൌമിത്രിമരോഗമുഥതിതമ്മുദാസസൈന്യാസ്സുചിരഞ്ജഹര്ഷിരേ ॥ 27 ॥

അപൂജയത്കര്മ സ ലക്ഷ്മണസ്യസുദുഷ്കരന്ദാശരഥിര്മഹാത്മാ ।

ബഭൂവഹൃഷ്ടോവാനരേന്ദ്രോനിശമ്യതംശക്രജിതന്നിപാതിതമ് ॥ 28 ॥

ഇത്യാര്ഷേ ശ്രീമദ്രാമായണേ വാല്മീകീയ ആദികാവ്യേ യുദ്ധകാണ്ഡേ ദ്വിനവതിതമസ്സര്ഗഃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |

atha dvinavatitamassargaḥ |

rudhiraklinnagātrastulakṣmaṇaḥśubhalakṣaṇaḥ |

babhūvahṛṣṭastaṃhatvāśakrajetāramāhave || 1 ||

tataḥsajāmbavantañcahanūmantañcavīryavān |

sannipatyamahātejāstāṃścasarvānvanaukasaḥ || 2 ||

ājagāmatataḥśīghraṃyatrasugrīvarāghavau |

vibhīṣaṇamavaṣṭabhyahanūmantañcalakṣmaṇaḥ || 3 ||

tatorāmamabhikramyasaumitrirabhivādya ca |

tasthaubhrātṛsamīpasthaḥśakrasyendrānujoyathā || 4 ||

niṣṭanannivacāgatyarāghavāyamahātmane |

ācacakṣetadāvīroghoramindrajitovadham || 5 ||

rāvaṇestuśiraśchinnaṃlakṣmaṇenamahātmanā |

nyavedayatarāmāyatadāhṛṣṭovibhīṣaṇaḥ || 6 ||

śrutvaivatumahāvīryolakṣaṇanendrajidvadham |

praharṣamatulaṃlebhevākyañcedamuvāca ha || 7 ||

sādhulakṣmaṇatuṣṭo'smikarmacāsukaraṅkṛtam |

rāvaṇerhivināśenajitamutyapadhāraya || 8 ||

sa taṃśirasyupāghrāyalakṣmaṇaṅkīrtivardhanam |

lajjamānambalātsnehādaṅgamāropyavīryavān || 9 ||

upaveśyatamutsaṅgepariṣvajyāvapīḍitam |

bhrātaraṃlakṣmaṇaṃsnigdhampunaḥpunarudaikṣata || 10 ||

śalyasampīḍitaṃśastanniḥśvasantantuṃlakṣmaṇam |

rāmastuduḥkhasantaptantantuniḥśvāsapīḍitam || 11 ||

mūrdhnicainamupāghrāyabhūyaḥsaṃspṛśya ca tvaran |

uvācalakṣmaṇaṃvākyamāśvāsyapuruṣarṣabhaḥ || 12 ||

kṛtamparamakalyāṇaṅkarmaduṣkarakarmaṇā |

adyamanyehateputrerāvaṇannihataṃyudhi || 13 ||

adyāhaṃvijayīśatrauhatetasmin durātmani |

rāvaṇasyanṛśaṃsasyadiṣṭyāvīratvayāraṇe || 14 ||

chinnohidakṣiṇobāhuḥ sa hitasyavyapāśrayaḥ |

vibhīṣaṇahanūmadbhyāṅkṛtaṅkarmamahadraṇe || 15 ||

ahorātraistribhirvīraḥkathañcitavandipātitaḥ |

viramitraḥkṛto'smyadyaniryāsyatihirāvaṇaḥ || 16 ||

balavyūhenamahatāśrutvāputtrannipātitam |

tamputravadhasantaptanniryāntaṃrākṣasādhipam || 17 ||

balenāvṛtyamahatānihaniṣyāmidurjayam |

tvayālakṣmaṇanāthenasītā ca pṛthivī ca me || 18 ||

na duṣprāpāhatetasmin śakrajetaricāhave |

satambhrātaramāśvāsyapariṣvajya ca rāghavaḥ || 19 ||

rāmaḥsuṣeṇammuditassamābhāṣyedamabravīt |

saśalyo'yammahāprājñassaumitrirmitravatsalaḥ || 20 ||

yathābhavatisusvasthastathātvaṃsamupācara |

viśalyaḥkriyatāṅkṣipraṃsaumitrissavibhīṣaṇaḥ || 21 ||

ṛkṣvānarasainyānāṃśūrāṇāndrumayodhinām |

yecāpyanye'trayudhyantisaśalyāvraṇinastathā || 22 ||

te'pisarveprayatnenakriyantāṃsukhinastathā |

evamuktasturāmeṇamahātmāhariyūthapaḥ || 23 ||

lakṣmaṇāyadaraunastassuṣeṇaḥparamauṣadham |

sa tasyagandhamāghrāyaviśalyassamapadyata || 24 ||

tadānirvedanaścaivasaṃrūḍhavraṇaeva ca |

vibhīṣaṇamukhānāṃ ca suhṛdāṃrāghavājnāyā || 25 ||

sarvavānaramukhyānāñcikitsāmakarottadā |

tataḥprakṛtimāpannohṛtaśalyogatavyathaḥ || 26 ||

saumitrirmuditastatra kṣaṇena vigatajvaraḥ |

tadaivarāmaḥplavagādhipastathāvibhīṣaṇaścarkṣapatiścajāmbavān |

āvekṣyasaumitrimarogamuthatitammudāsasainyāssucirañjaharṣire || 27 ||

apūjayatkarma sa lakṣmaṇasyasuduṣkarandāśarathirmahātmā |

babhūvahṛṣṭovānarendroniśamyataṃśakrajitannipātitam || 28 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe dvinavatitamassargaḥ ||