6.91 Yuddhakanda - Ekanavatitama Sargah

ॐ

6.91 യുദ്ധകാണ്ഡ - ഏകനവതിതമ സര്ഗഃ

Valmiki Malayalam

ശ്രീമദ്വാല്മീകീയ രാമായണേ യുദ്ധകാണ്ഡമ് ।

അഥ ഏകനവതിതമസ്സര്ഗഃ ।

സ ഹതാശ്വോമഹാതേജാഭൂമൌതിഷ്ഠന്നിശാചരഃ ।

ഇന്ദ്രജിത്പരമക്രുദ്ധസ്സജജ്വാലതേജസാ ॥ 1 ॥

തൌധവനിനൌജിഘാംസന്തവന്യോന്യമിഷുഭിര്ഭൃശമ് ।

വിജയേനാഭിനിഷ്ക്രാന്തൌവനേഗജവൃഷാവിവ ॥ 2 ॥

നിബര്ഹയന്തശ്ചാന്യോന്യന്തേരാക്ഷ്വനൌകസഃ ।

ഭര്താരം ന ജഹുര്യുദ്ധേസമ്പതന്തസ്തതസ്തതഃ ॥ 3 ॥

തതസ്താന് രാക്ഷസാന് സര്വാന് ഹര്ഷയന് രാവണാത്മജഃ ।

സ്തുവാനോഹര്ഷമാണശ്ചൈദംവചനമബ്രവീത് ॥ 4 ॥

തമസാബഹുലേനേമാസ്സമ്സക്താംസര്വതോദിശഃ ।

നേഹവിജ്ഞായതേസ്വോവാപരോവാരക്ഷസോത്തമാഃ ॥ 5 ॥

ധൃഷ്ടമ്ഭവന്തോയുധ്യന്തുഹരീണാമ്മോഹനായവൈ ।

അഹന്തുരഥമാസ്ഥായആഗമിഷ്യാമിസംയുഗേ ॥ 6 ॥

തഥാഭവന്തഃകുര്വന്തുയഥേമേഹിവനൌകസഃ ।

ന യുധ്യേയുര്ദുരാത്മാനഃപ്രവിഷ്ടേനഗരമ്മയി ॥ 7 ॥

ഇത്യുക്ത്വാരാവണസുതോവഞ്ചയിത്വാവനൌകസഃ ।

പ്രവിവേശപുരീംലങ്കാംരഥഹേതോരമിത്രഹാ ॥ 8 ॥

സ രഥമ്ഭൂഷയിത്വാഥരുചിരംഹേമഭൂഷിതമ് ।

പ്രാസാസിശരസംയുക്തംയുക്തമ്പരമവാജിഭിഃ ॥ 9 ॥

അധിഷ്ഠിതംഹയജ്ഞേനസൂതേനാപ്തോപദേശിനാ ।

ആരുരോഹമഹാതേജാരാവണിഃസമതിഞ്ജിയഃ ॥ 10 ॥

സ രാക്ഷസഗണൈര്മുഖ്യൈര്വൃതോമന്ദോദരീസുതഃ ।

നിര്യയൌനഗരാവദീരഃകൃതാന്തബലചോദിതഃ ॥ 11 ॥

സോഽഭിനിഷ്ക്രമ്യനഗരാദിന്ദ്രജിത്പരവീരഹാ ।

അഭ്യയാജ്ഞവനൈരശ്വൈര്ലക്ഷ്മണംസവിഭീഷണമ് ॥ 12 ॥

തതോരഥസ്ഥമാലോക്യസൌമത്രീരാവണാത്മജമ് ।

വാനരാശ്ചമഹാവീര്യാരാക്ഷസശ്ചവിഭീഷണഃ ॥ 13 ॥

വിസ്മയമ്പരമഞ്ജഗ്മുര്ലാഘവാത്തസ്യധീമതഃ ।

രാവണിശ്ചാപിസങ്ക്രുദ്ധോരണേവാനരയൂഥപാന് ॥ 14 ॥

പാതയാമാസബാണൌഘൈഃശതശോഽഥസഹസ്രശഃ ।

മണ്ഡലീകൃതധനൂരാവണിഃസമതിഞ്ജയഃ ॥ 15 ॥

ഹരീനഭ്യഹനത്കൃദ്ധഃപരംലാഘവമാസ്ഥിതഃ ।

തേവധ്യമാനാഹരയോനാരാചൈര്ഭീമവിക്രമൈഃ ॥ 16 ॥

സൌമിത്രിംശരണമ്പ്രാപ്താഃപ്രജാപതിമിവപ്രജാഃ ।

തതഃസമരകോപേനജ്വലിതോരഘുനന്ദനഃ ॥ 17 ॥

ചിച്ഛേദകാര്മുകന്തസ്യദര്ശയന് പാണിലാഘവമ് ।

സോന്യഽത്കാര്മുകം മാദായസജ്ജഞ്ചക്രേത്വരന്നിവ ॥ 18 ॥

തദപ്യസ്യത്രിഭിര്ബാണൈര്ലക്ഷ്മണോനിരകൃന്തത ।

അഥൈവഞ്ഛിന്നധന്വാനമാശീവിഷവിഷോപമൈഃ ॥ 19 ॥

വിവ്യാധോരസിസൌമിത്രീരാവണിമ്പഞ്ചഭിഃശരൈഃ ।

തേതസ്യകായന്നിര്ഭിദ്യമഹാകാര്മുകനിസ്സൃതാഃ ॥ 20 ॥

നിപേതുര്ധരണീമ്ബാണാരക്താഇവമഹോരഗാഃ ।

ഭിന്നവര്മാരുധിരംവമന്വക്ത്രേണരാവണിഃ ॥ 21 ॥

ജഗ്രാഹകാര്മുകശ്രേഷ്ഠന്ദൃഢജ്യമ്ബലവത്തരമ് ।

സഃലക്ഷ്മണംസമുദ്ധിശ്യപരംലാഘവമാശ്രിതഃ ॥ 22 ॥

വവര്ഷശരവര്ഷാണിവര്ഷാണീവപുരന്ദരഃ ।

മുക്തമിന്ദ്രജിതാതത്തുശരവര്ഷമരിന്ദമഃ ॥ 23 ॥

അവാരയദസമ്ഭ്രാന്തോലക്ഷ്മണഃസുദുരാസദമ് ।

സന്ദര്ശയാമാസതദാരാവണിംരഘുനന്ദനഃ ॥ 24 ॥

അസമ്ബ്രാന്തോമഹാതേജേസ്തദദ്ഭുതമിവാഭവത് ।

തസ്താന് രാക്ഷസാന് സര്വാംസ്ത്രിഭിരേകൈകമാഹവേ ॥ 25 ॥

അവിധ്യത്പരമക്രുദ്ധശ്ശീഘ്രാസ്ത്രംസമ്പ്രദര്ശയന് ।

രാക്ഷസേന്ദ്രസുതഞ്ചാപിബാണൌഘൈസ്സമതാഡയത് ॥ 26 ॥

സോഽതിവിദ്ധോബലവതാശത്രുണാശത്രുഘാതിനാ ।

അസക്തമ്പ്രേഷയാമാസലക്ഷ്മണായബഹൂന് ശരാന് ॥ 27 ॥

താനപ്രാപ്താന് ശിതൈര്ഭാണൈശ്ചിച്ഛേദപരവീരഹാ ।

സാരഥേരസ്യ ച രണേരഥിവോരഘുസത്തമഃ ॥ 28 ॥

ശിരോജഹാരധര്മാത്മാഭല്ലേനാനതപര്വണാ ।

സൂതാസ്തേഹയാസ്തത്രരഥമൂഹുരവിക്ലബാഃ ॥ 29 ॥

മണ്ഡലാന്യഭിധാവന്തസ്തദദ്ഭുതമിവാഭവത് ।

അമര്ഷവശമാപന്നഃസൌമിത്രിര്ദൃഢവിക്രമഃ ॥ 30 ॥

പ്രത്യവിദ്ധ്യദ്ധയാംസ്തസ്യശരൈര്വിത്രാസയന് രണേ ।

അമര്ഷമാണസ്തത്കര്മരാവണസ്യസുതോബലീ ॥ 31 ॥

വിവ്യാഥദശഭിര്ബാണൈസ്സൌമിത്രിന്തമമര്ഷണമ് ।

തേതസ്യവജ്രപ്രതിമാഃശരാസ്സര്പവിഷോപമാഃ ॥ 32 ॥

വിലയഞ്ജഗ്മുരാഗത്യകവചങ്കാഞ്ചനപ്രഭമ് ।

അഭ്യേദ്യകവചമ്മത്വാലക്ഷ്മണംരാവണാത്മജഃ ॥ 33 ॥

ലലാടേലക്ഷ്മണമ്ബാണൈസ്സുപുങ്ഖൈസ്ത്രിഭിരിന്ദ്രജിത് ।

അവിധ്യത്പരമക്രുദ്ധഃശീഘ്രമസ്ത്രമ്പ്രദര്ശയന് ॥ 34 ॥

തൈഃപൃഷത്കൈര്ലലാടസ്ഥൈശ്ശുശുഭേരഘുനന്ദനഃ ।

രണാഗ്രേസമരശ്ലാഘീത്രിശൃങ്ഗൈവപര്വതഃ ॥ 35 ॥

സ തഥാഹ്യര്ദിതോബാണൈരാക്ഷസേനതദാമൃധേ ।

തമാശുപ്രതിവിവ്യാധലക്ഷ്മണഃപഞ്ചഭിഃശരൈഃ ॥ 36 ॥

വികൃഷ്വേന്ദ്രജിതോയുദ്ധേവദനേശുഭകുണ്ഡലേ ।

ലക്ഷ്മണേന്ദ്രജിതൌവീരൌമഹാബലശരാസനൌ ॥ 37 ॥

അന്യോന്യഞ്ജഘ്നതുര്ബാണൈര്വിശിഖൈര്മീവിക്രമൌ ।

തതഃശോണിതദിഗ്ധാങ്ഗൌലക്ഷ്മണേന്ദജിതാവുഭൌ ॥ 38 ॥

രണേതൌരാജതുര്വീരൌപുഷ്പിതാവിവകിംശുകൌ ।

തൌപരസ്പരമഭ്യേത്യസര്വഗാത്രേഷുധവനിനൌ ॥ 39 ॥

ഘോരൈര്വിവ്യധതുര്ഭാണൈഃകൃതഭാവാവുഭൌജയേ ।

തതഃസമരകോപേനസമ്വൃതോരാവണാത്മജഃ ॥ 40 ॥

വിഭീഷണന്ത്രിഭിര്ബാണൈര്വിവ്യാഥവദനേശുഭേ ।

അയോമുഖൈസ്ത്രിഭിര്വിദ്ധ്വാരാക്ഷസേന്ദ്രംവിഭീഷണമ് ॥ 41 ॥

ഏകൈകേനാഭിവിവ്യാഥതാന്സര്വാന് ഹരിയൂഥപാന് ।

തസ്മൈദൃഢതരങ്ക്രുദ്ധോജഘാനഗദയാഹയാന് ॥ 42 ॥

വിഭീഷണോമഹാതേജാരാവണേസ്സദുരാത്മനഃ ।

പഹതാശ്വാദവാപ്ലുത്യരഥാന്നിഹതസാരഥേഃ ॥ 43 ॥

രഥശക്തിമ്മഹാതേജാഃപിതൃവ്യായമുമോച ഹ ।

താമാപതതനീംസമ്പ്രേക്ഷ്യസുമിത്രാനന്ദവര്ധനഃ ॥ 44 ॥

ചിച്ഛേദനിശിതൈര്ബാണൈര്ധശഥാപാതയദ്ഭുവി ।

തസ്മൈദൃഢതനുഃക്രുദ്ധോഹതാശ്വായവിഭീഷണഃ ॥ 45 ॥

വജ്രസ്പര്ശസമാന് പഞ്ചസസര്ജോരസിസായകാന് ।

തേതസ്യകായമ്ഭിത്വാതുരുക്മപുങ്ഖാനിമിത്തഗാഃ ॥ 46 ॥

ബഭൂവുര്ലോഹിതാദിഗ്ധാരക്താഇവമഹോരഗാഃ ।

സഃപിതൃവ്യസ്യസങ്ക്രുദ്ധഃഇന്ദ്രജിച്ഛരമാദദേ ॥ 47 ॥

ഉത്തമംരക്ഷസാമ്മധ്യേയമദത്തമ്മഹാബലമ് ।

തംസമീക്ഷ്യമഹാതേജാമഹേഷുന്തേനസംഹിതമ് ॥ 48 ॥

ലക്ഷ്മണോഽപ്യാദദേബാണമദ്യഭദീമപരാക്രമഃ ।

കുബേരേണസ്വയംസ്വപ്നേയദ്ദത്തമമിതാത്മനാ ॥ 49 ॥

ദുര്ജയന്ദുര്വിഷഹ്യം ച സേന്ദ്രൈരപിസുരാസുരൈഃ ।

തയോസ്തുധനുഷീശ്രേഷ്ഠേബാഹുഭിഃപരിഘോപമൈഃ ॥ 50 ॥

വികൃഷ്യമാണേബലവത് ക്രൌഞ്ചവിവചുകൂജതുഃ ।

താഭ്യാന്തുധനുഷിശ്രേഷ്ഠേസംസിതൌസായകോത്തമൌ ॥ 51 ॥

വികൃഷ്യമാണേവീരാഭ്യാമ്ഭൃശഞ്ജജ്വലതുഃശ്രിയാ ।

തൌഭാസയന്താവാകാശന്ധനുര്ഭ്യാംവിശിഖൌച്യുതൌ ॥ 52 ॥

മുഖേനമുഖമാഹത്യസന്നിപേതതുരോജസാ ।

സന്നിപാതസ്തയോശ്ചാസീച്ഛരയോര്ഘോരരൂപയോഃ ॥ 53 ॥

സധൂമവിസ്ഫുലിങ്ഗശ്ചതജ്ജോഽനഗിര്ദാരുണോഽഭവത് ।

തൌമഹാഗ്രഹസങ്കാശാവന്യോന്യംസന്നിപത്യ ച ॥ 54 ॥

സങ്ഗ്രാമേശതധായാതൌമേദിന്യാഞ്ചൈവപേതതുഃ ।

ശരൌപ്രതിഹതൌദൃഷ്ടവാതാവുഭൌരണമൂര്ധനി ॥ 55 ॥

വ്രീഡിതൌജാതരോഷൌ ച ലക്ഷ്മണേന്ദ്രജിതൌതദാ ।

സുസംരര്ബ്ധസ്തുസൌമിത്രിരസ്ത്രംവാരുമാദദേ ॥ 56 ॥

രൌദ്രമ്മഹേന്ദ്രജിദ്യുദ്ധേഽപ്യസൃജദ്യുദ്ധനിഷ്ഠിതഃ ।

തേനതദ്വിഹതംശസ്ത്രംവാരുണമ്പരമാദ്ഭുതമ് ॥ 57 ॥

തതഃക്രുദ്ധോമഹാതേജാഇന്ദ്രജിത്സമിതിഞ്ജയഃ ।

ആഗ്നേയംസന്ദധേദീപ്തം സ ലോകംസങ്ക്ഷിപന്നിവ ॥ 58 ॥

സൌരേണാസ്ത്രണതവദീരോലക്ഷ്മണഃപര്യവാരയത് ।

അസ്ത്രന്നിവാരിതന്ദൃഷ്ടവാരാവണിഃക്രോഥമൂര്ഛിതഃ ॥ 59 ॥

ആദദേനിശിതമ്ബാണമാസുരംശത്രുദാരുണമ് ।

തസ്മാച്ചാപാദ്വിനിഷ്പേതുര്ഭാസ്വരാഃകൂടമുദ്ഗരാഃ ॥ 60 ॥

ശൂലാനി ച മുശുണ്ഡ്യശ്ചഗദാഃഖങ്ഗാഃ പരശ്വഥാഃ ।

തദ്ദൃഷ്ടവാലക്ഷ്മണഃസങ്ഖ്യേഘോരമസ്ത്രംസുദാരുണമ് ॥ 61 ॥

അവാര്യംസര്വഭൂതാനാംസര്വശസ്ത്രവിദാരണമ് ।

മഹേശ്വരേണദ്യുതിമാംസ്തദസ്ത്രമ്പ്രത്യവാരയത് ॥ 62 ॥

തയോഃസമുതുലംയുദ്ധംസമ്ബഭൂവാരോമഹര്ഷണമ് ।

ഗഗനസ്ഥാനിഭൂതാനിലക്ഷ്മണമ്പര്യവാരയന് ॥ 63 ॥

ഭൈരവാഭിരുതേഭീമേയുദ്ധേവാനരക്ഷസാമ് ।

ഭൂതൈര്ബഹുഭിരാകാശംവിസ്മിതൈരാവൃതമ്ബഭൌ ॥ 64 ॥

ഋഷയഃപിതരോദേവാഗന്ധര്വഗരുഡോരഗാഃ ।

ശതക്രതുമ്പുരസ്കൃത്യരരക്ഷുര്ലക്ഷ്മണംരണേ ॥ 65 ॥

അഥാന്യമ്മാര്ഗണശ്രേഷ്ഠംസന്ദധേരാഘവാനുജഃ ।

ഹുതാശനസമസ്പര്ശംരാവണാത്മജദാരണമ് ॥ 66 ॥

സുപത്രമനുവൃത്താങ്ഗംസുപര്വാണംസുസംസ്ഥിതമ് ।

സുവര്ണവികൃതംവീരശ്ശരീരാന്തകരംശരമ് ॥ 67 ॥

ദുരാവാരന്ദുര്വിഷഹംരാക്ഷസാനാമ്ഭയാവഹമ് ।

ആശീവിഷവിഷപ്രഖ്യന്ദേവസങ്ഘൈഃസമര്ചിതമ് ॥ 68 ॥

യേനശക്രോമഹാതേജാദാനവാനജത്പ്രഭുഃ ।

പുരാദേവാസുരേയുദ്ധേവീര്യവാന് ഹരിവാഹനഃ ॥ 69 ॥

തദൈന്ദ്രമസ്ത്രംസൌമിത്രിഃസമ്യുഗേഷ്വപരാജിതമ് ।

ശരശ്രേഷ്ഠന്ധനുഃ ശ്രേഷ്ഠേവികര്ഷന്നിദമിബ്രവീത് ॥ 70 ॥

ലക്ഷ്മീവാന് ലക്ഷ്മണോവാക്യമര്ഥസാധകമാത്മനഃ ।

ധര്മാത്മാസത്യസന്ധശ്ചരാമോദാശരഥിര്യതി ॥ 71 ॥

പൌരുഷേചാപ്രതിദ്വന്ദ്വഃശരൈനഞ്ജസിരാവണിമ് ।

ഇത്യുക്ത്വാബാണമാകര്ണംവികൃഷ്യതമജിഹ്മഗമ് ॥ 72 ॥

ലക്ഷ്മണഃസമരേവീരഃസസര്ജേന്ദ്രജിതമ്പ്രതി ।

ഐന്ദ്രാസ്ത്രേണസമായുജ്യലക്ഷ്മണഃപരവീരഹാ ॥ 73 ॥

തതശിരഃസശിരസ്ത്രാണംശ്രീമജ്ജ്വലിതകുണ്ഡലമ് ।

പ്രമഥ്യേന്ദ്രജിതഃകായാത്പാതയാമാസഭൂതലേ ॥ 74 ॥

തദ്രാക്ഷസതനൂജസ്യഭിന്നസ്കന്ധംശിരോമഹത് ।

തപനീയനിഭമ്ഭൂമൌദദൃശേരുധിരോക്ഷിതമ് ॥ 75 ॥

ഹതഃ സ നിപപാതാഥധരണ്യാംരാവണാത്മജഃ ।

കവചീസശിരസ്ത്രാണോവിദ്ധസ്ഥശരാസനഃ ॥ 76 ॥

ചുക്രുശുസ്തേതതഃസര്വേവാനരാഃസവിഭീഷണാഃ ।

ഹൃഷ്യന്തോനിഹതേതസ്മിന് ദേവാവൃത്രവധേയഥാ ॥ 77 ॥

അഥാന്തരിക്ഷേഭൂതാനാമൃഷീണാം ച മഹാത്മനാമ് ।

ജജ്ഞേഽഥജയസന്നാദോഗന്ധര്വാപ്സരസാമപി ॥ 78 ॥

പതിതന്തമഭിജ്ഞായരാക്ഷസീസാമഹാചമൂഃ ।

വധ്യമാനാദിശോഭേജേഹരിഭിര്ജിതകാശിഭിഃ ॥ 79 ॥

വാനരൈര്വധ്യമാനാസ്തേശസ്ത്രാനുത്സൃജ്യരാക്ഷസാഃ ।

ലങ്കാമഭിമുഖാസ്സസ്രുര്ഭ്രഷ്ടസഞ്ജ്ഞാഃപ്രധാവിതാഃ ॥ 80 ॥

ദുദ്രുവുര്ഭഹുധാഭീതാരാക്ഷസാശ്ശതശോദിശഃ ।

ത്യക്ത്വാപ്രഹരണാന്സര്വേപട്ടസാസിപരശ്വധാന് ॥ 81 ॥

കേചില്ലങ്കാമ്പരിത്രസ്താഃവിഷ്ടാവാനരാര്ദിതാഃ ।

സമുദ്രേപതിതാഃകേചിത്കേചിത്പര്വതമാശ്രിതാഃ ॥ 82 ॥

ഹതമിന്ദ്രജിതന്ദൃഷ്ടവാശയാനം ച രണക്ഷിതൌ ।

രാക്ഷസാനാംസഹസ്രേഷു ന കശ്ചിത്പ്രത്യദൃശ്യത ॥ 83 ॥

യഥാസ്തങ്ഗതആദിത്യേനാവതിഷ്ഠന്തിരശ്മയഃ ।

തഥാതസ്മിന്നിപതിതേരാക്ഷസാസ്തേഗതാദിശഃ ॥ 84 ॥

ശാന്തരശ്മിരിവാദിത്യോനിര്വാണൈവപാവകഃ ।

ബഭൂവ സ മഹാബാഹുര്വ്യപാസ്തഗതജീവിതഃ ॥ 85 ॥

പ്രശാന്തപീഡാബഹുലോവിനഷ്ടാരിഃപ്രഹര്ഷവാന് ।

ബഭൂവലോകഃപതിതേരാക്ഷസേന്ദ്രസുതോതദാ ॥ 86 ॥

ഹര്ഷം ച ശക്രോഭഗവാന് സഹസര്വൈര്മഹര്ഷിഭിഃ ।

ജഗാമനിഹതേതസ്മിന്രാക്ഷസേപാപകര്മണി ॥ 87 ॥

ആകാശേചാപിദേവാനാംശുശ്രുവേദുന്ദുഭിസ്വനഃ ।

നൃത്യദ്ഭിരപ്സരോഭിശ്ചഗന്ധര്വൈശ്ചമഹാത്മഭിഃ ॥ 88 ॥

വവര്ഷുഃപുഷ്പവര്ഷാണിതദദ്ഭുതമിവാഭവത് ।

പ്രശശംസുര്ഹതേതസ്മിന്രാക്ഷസേക്രൂരകര്മണി ॥ 89 ॥

ശുദ്ധാആപോനഭശ്ചൈവജഹൃഷുര്ദേവദാനവാഃ ।

ആജഗ്മുഃപതിതേതസ്മിന്സര്വലോകഭയാവഹേ ॥ 90 ॥

ഊചുശ്ചസഹിതാസ്തുഷ്ടാദേവഗന്ധര്വദാനവാഃ ।

വിജ്വരാശ്ശാന്തകലുഷാബ്രാഹ്മണാവിചരന്ത്വിതി ॥ 91 ॥

തതോഽഭ്യനന്ദന്സമ്ഹൃഷ്ടാസ്സമരേഹരിയൂഥപാഃ ।

തമപ്രതിബലന്ദൃഷ്ടവാഹതന്നൈരൃതപുങ്ഗവമ് ॥ 92 ॥

വിഭീഷണോഹനൂമാംശ്ചജാമ്ബവാംശ്ചര്ക്ഷയൂഥപഃ ।

വിജയേനാഭിനന്ദന്തസുഷ്ടുവുശ്ചാപിലക്ഷ്മണമ് ॥ 93 ॥

ക്ഷ്വേലന്തശ്ചപ്ലവന്തശ്ചഗര്ജന്തശ്ചപ്ലവങ്ഗമാഃ ।

ലബ്ദലക്ഷാരഘുസുതമ്പരിവാര്യോപതസ്ഥിരേ ॥ 94 ॥

ലാങ്ഗൂലാനിപ്രവിധ്യന്തസ്സ്ഫോടയന്തശ്ചവാനരാഃ ।

ലക്ഷ്മണോജയതീത്യേവംവാക്യംവിശ്രാവയംസ്തദാ ॥ 95 ॥

അന്യോന്യം ച സമാലശിഷ്യഹരയോഹൃഷ്ടമാനസാഃ ।

ചക്രുരുച്ചാവഗുണാരാഘവാശ്രയസജാഃ കഥാഃ ॥ 96 ॥

തദസുകരമഥാഭിവീക്ഷ്യഹൃഷ്ടാഃപ്രിയസുഹൃദോയുധിലക്ഷ്മണസ്യകര്മ ।

പരമമുപലഭന്മനഃപ്രഹര്ഷംവിനിഹതമിന്ദ്രരിപുന്നിശമ്യദേവാഃ ॥ 97 ॥

ഇത്യാര്ഷേ ശ്രീമദ്രാമായണേ വാല്മീകീയ ആദികാവ്യേ യുദ്ധകാണ്ഡേ ഏകനവതിതമസ്സര്ഗഃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |

atha ekanavatitamassargaḥ |

sa hatāśvomahātejābhūmautiṣṭhanniśācaraḥ |

indrajitparamakruddhassajajvālatejasā || 1 ||

taudhavaninaujighāṃsantavanyonyamiṣubhirbhṛśam |

vijayenābhiniṣkrāntauvanegajavṛṣāviva || 2 ||

nibarhayantaścānyonyanterākṣvanaukasaḥ |

bhartāraṃ na jahuryuddhesampatantastatastataḥ || 3 ||

tatastān rākṣasān sarvān harṣayan rāvaṇātmajaḥ |

stuvānoharṣamāṇaścaidaṃvacanamabravīt || 4 ||

tamasābahulenemāssamsaktāṃsarvatodiśaḥ |

nehavijñāyatesvovāparovārakṣasottamāḥ || 5 ||

dhṛṣṭambhavantoyudhyantuharīṇāmmohanāyavai |

ahanturathamāsthāyaāgamiṣyāmisaṃyuge || 6 ||

tathābhavantaḥkurvantuyathemehivanaukasaḥ |

na yudhyeyurdurātmānaḥpraviṣṭenagarammayi || 7 ||

ityuktvārāvaṇasutovañcayitvāvanaukasaḥ |

praviveśapurīṃlaṅkāṃrathahetoramitrahā || 8 ||

sa rathambhūṣayitvātharuciraṃhemabhūṣitam |

prāsāsiśarasaṃyuktaṃyuktamparamavājibhiḥ || 9 ||

adhiṣṭhitaṃhayajñenasūtenāptopadeśinā |

ārurohamahātejārāvaṇiḥsamatiñjiyaḥ || 10 ||

sa rākṣasagaṇairmukhyairvṛtomandodarīsutaḥ |

niryayaunagarāvadīraḥkṛtāntabalacoditaḥ || 11 ||

so'bhiniṣkramyanagarādindrajitparavīrahā |

abhyayājñavanairaśvairlakṣmaṇaṃsavibhīṣaṇam || 12 ||

tatorathasthamālokyasaumatrīrāvaṇātmajam |

vānarāścamahāvīryārākṣasaścavibhīṣaṇaḥ || 13 ||

vismayamparamañjagmurlāghavāttasyadhīmataḥ |

rāvaṇiścāpisaṅkruddhoraṇevānarayūthapān || 14 ||

pātayāmāsabāṇaughaiḥśataśo'thasahasraśaḥ |

maṇḍalīkṛtadhanūrāvaṇiḥsamatiñjayaḥ || 15 ||

harīnabhyahanatkṛddhaḥparaṃlāghavamāsthitaḥ |

tevadhyamānāharayonārācairbhīmavikramaiḥ || 16 ||

saumitriṃśaraṇamprāptāḥprajāpatimivaprajāḥ |

tataḥsamarakopenajvalitoraghunandanaḥ || 17 ||

cicchedakārmukantasyadarśayan pāṇilāghavam |

sonya'tkārmukaṃ mādāyasajjañcakretvaranniva || 18 ||

tadapyasyatribhirbāṇairlakṣmaṇonirakṛntata |

athaivañchinnadhanvānamāśīviṣaviṣopamaiḥ || 19 ||

vivyādhorasisaumitrīrāvaṇimpañcabhiḥśaraiḥ |

tetasyakāyannirbhidyamahākārmukanissṛtāḥ || 20 ||

nipeturdharaṇīmbāṇāraktāivamahoragāḥ |

bhinnavarmārudhiraṃvamanvaktreṇarāvaṇiḥ || 21 ||

jagrāhakārmukaśreṣṭhandṛḍhajyambalavattaram |

saḥlakṣmaṇaṃsamuddhiśyaparaṃlāghavamāśritaḥ || 22 ||

vavarṣaśaravarṣāṇivarṣāṇīvapurandaraḥ |

muktamindrajitātattuśaravarṣamarindamaḥ || 23 ||

avārayadasambhrāntolakṣmaṇaḥsudurāsadam |

sandarśayāmāsatadārāvaṇiṃraghunandanaḥ || 24 ||

asambrāntomahātejestadadbhutamivābhavat |

tastān rākṣasān sarvāṃstribhirekaikamāhave || 25 ||

avidhyatparamakruddhaśśīghrāstraṃsampradarśayan |

rākṣasendrasutañcāpibāṇaughaissamatāḍayat || 26 ||

so'tividdhobalavatāśatruṇāśatrughātinā |

asaktampreṣayāmāsalakṣmaṇāyabahūn śarān || 27 ||

tānaprāptān śitairbhāṇaiścicchedaparavīrahā |

sāratherasya ca raṇerathivoraghusattamaḥ || 28 ||

śirojahāradharmātmābhallenānataparvaṇā |

sūtāstehayāstatrarathamūhuraviklabāḥ || 29 ||

maṇḍalānyabhidhāvantastadadbhutamivābhavat |

amarṣavaśamāpannaḥsaumitrirdṛḍhavikramaḥ || 30 ||

pratyaviddhyaddhayāṃstasyaśarairvitrāsayan raṇe |

amarṣamāṇastatkarmarāvaṇasyasutobalī || 31 ||

vivyāthadaśabhirbāṇaissaumitrintamamarṣaṇam |

tetasyavajrapratimāḥśarāssarpaviṣopamāḥ || 32 ||

vilayañjagmurāgatyakavacaṅkāñcanaprabham |

abhyedyakavacammatvālakṣmaṇaṃrāvaṇātmajaḥ || 33 ||

lalāṭelakṣmaṇambāṇaissupuṅkhaistribhirindrajit |

avidhyatparamakruddhaḥśīghramastrampradarśayan || 34 ||

taiḥpṛṣatkairlalāṭasthaiśśuśubheraghunandanaḥ |

raṇāgresamaraślāghītriśṛṅgaivaparvataḥ || 35 ||

sa tathāhyarditobāṇairākṣasenatadāmṛdhe |

tamāśuprativivyādhalakṣmaṇaḥpañcabhiḥśaraiḥ || 36 ||

vikṛṣvendrajitoyuddhevadaneśubhakuṇḍale |

lakṣmaṇendrajitauvīraumahābalaśarāsanau || 37 ||

anyonyañjaghnaturbāṇairviśikhairmīvikramau |

tataḥśoṇitadigdhāṅgaulakṣmaṇendajitāvubhau || 38 ||

raṇetaurājaturvīraupuṣpitāvivakiṃśukau |

tauparasparamabhyetyasarvagātreṣudhavaninau || 39 ||

ghorairvivyadhaturbhāṇaiḥkṛtabhāvāvubhaujaye |

tataḥsamarakopenasamvṛtorāvaṇātmajaḥ || 40 ||

vibhīṣaṇantribhirbāṇairvivyāthavadaneśubhe |

ayomukhaistribhirviddhvārākṣasendraṃvibhīṣaṇam || 41 ||

ekaikenābhivivyāthatānsarvān hariyūthapān |

tasmaidṛḍhataraṅkruddhojaghānagadayāhayān || 42 ||

vibhīṣaṇomahātejārāvaṇessadurātmanaḥ |

pahatāśvādavāplutyarathānnihatasāratheḥ || 43 ||

rathaśaktimmahātejāḥpitṛvyāyamumoca ha |

tāmāpatatanīṃsamprekṣyasumitrānandavardhanaḥ || 44 ||

cicchedaniśitairbāṇairdhaśathāpātayadbhuvi |

tasmaidṛḍhatanuḥkruddhohatāśvāyavibhīṣaṇaḥ || 45 ||

vajrasparśasamān pañcasasarjorasisāyakān |

tetasyakāyambhitvāturukmapuṅkhānimittagāḥ || 46 ||

babhūvurlohitādigdhāraktāivamahoragāḥ |

saḥpitṛvyasyasaṅkruddhaḥindrajiccharamādade || 47 ||

uttamaṃrakṣasāmmadhyeyamadattammahābalam |

taṃsamīkṣyamahātejāmaheṣuntenasaṃhitam || 48 ||

lakṣmaṇo'pyādadebāṇamadyabhadīmaparākramaḥ |

kubereṇasvayaṃsvapneyaddattamamitātmanā || 49 ||

durjayandurviṣahyaṃ ca sendrairapisurāsuraiḥ |

tayostudhanuṣīśreṣṭhebāhubhiḥparighopamaiḥ || 50 ||

vikṛṣyamāṇebalavat krauñcavivacukūjatuḥ |

tābhyāntudhanuṣiśreṣṭhesaṃsitausāyakottamau || 51 ||

vikṛṣyamāṇevīrābhyāmbhṛśañjajvalatuḥśriyā |

taubhāsayantāvākāśandhanurbhyāṃviśikhaucyutau || 52 ||

mukhenamukhamāhatyasannipetaturojasā |

sannipātastayoścāsīccharayorghorarūpayoḥ || 53 ||

sadhūmavisphuliṅgaścatajjo'nagirdāruṇo'bhavat |

taumahāgrahasaṅkāśāvanyonyaṃsannipatya ca || 54 ||

saṅgrāmeśatadhāyātaumedinyāñcaivapetatuḥ |

śaraupratihataudṛṣṭavātāvubhauraṇamūrdhani || 55 ||

vrīḍitaujātaroṣau ca lakṣmaṇendrajitautadā |

susaṃrarbdhastusaumitrirastraṃvārumādade || 56 ||

raudrammahendrajidyuddhe'pyasṛjadyuddhaniṣṭhitaḥ |

tenatadvihataṃśastraṃvāruṇamparamādbhutam || 57 ||

tataḥkruddhomahātejāindrajitsamitiñjayaḥ |

āgneyaṃsandadhedīptaṃ sa lokaṃsaṅkṣipanniva || 58 ||

saureṇāstraṇatavadīrolakṣmaṇaḥparyavārayat |

astrannivāritandṛṣṭavārāvaṇiḥkrothamūrchitaḥ || 59 ||

ādadeniśitambāṇamāsuraṃśatrudāruṇam |

tasmāccāpādviniṣpeturbhāsvarāḥkūṭamudgarāḥ || 60 ||

śūlāni ca muśuṇḍyaścagadāḥkhaṅgāḥ paraśvathāḥ |

taddṛṣṭavālakṣmaṇaḥsaṅkhyeghoramastraṃsudāruṇam || 61 ||

avāryaṃsarvabhūtānāṃsarvaśastravidāraṇam |

maheśvareṇadyutimāṃstadastrampratyavārayat || 62 ||

tayoḥsamutulaṃyuddhaṃsambabhūvāromaharṣaṇam |

gaganasthānibhūtānilakṣmaṇamparyavārayan || 63 ||

bhairavābhirutebhīmeyuddhevānarakṣasām |

bhūtairbahubhirākāśaṃvismitairāvṛtambabhau || 64 ||

ṛṣayaḥpitarodevāgandharvagaruḍoragāḥ |

śatakratumpuraskṛtyararakṣurlakṣmaṇaṃraṇe || 65 ||

athānyammārgaṇaśreṣṭhaṃsandadherāghavānujaḥ |

hutāśanasamasparśaṃrāvaṇātmajadāraṇam || 66 ||

supatramanuvṛttāṅgaṃsuparvāṇaṃsusaṃsthitam |

suvarṇavikṛtaṃvīraśśarīrāntakaraṃśaram || 67 ||

durāvārandurviṣahaṃrākṣasānāmbhayāvaham |

āśīviṣaviṣaprakhyandevasaṅghaiḥsamarcitam || 68 ||

yenaśakromahātejādānavānajatprabhuḥ |

purādevāsureyuddhevīryavān harivāhanaḥ || 69 ||

tadaindramastraṃsaumitriḥsamyugeṣvaparājitam |

śaraśreṣṭhandhanuḥ śreṣṭhevikarṣannidamibravīt || 70 ||

lakṣmīvān lakṣmaṇovākyamarthasādhakamātmanaḥ |

dharmātmāsatyasandhaścarāmodāśarathiryati || 71 ||

pauruṣecāpratidvandvaḥśarainañjasirāvaṇim |

ityuktvābāṇamākarṇaṃvikṛṣyatamajihmagam || 72 ||

lakṣmaṇaḥsamarevīraḥsasarjendrajitamprati |

aindrāstreṇasamāyujyalakṣmaṇaḥparavīrahā || 73 ||

tataśiraḥsaśirastrāṇaṃśrīmajjvalitakuṇḍalam |

pramathyendrajitaḥkāyātpātayāmāsabhūtale || 74 ||

tadrākṣasatanūjasyabhinnaskandhaṃśiromahat |

tapanīyanibhambhūmaudadṛśerudhirokṣitam || 75 ||

hataḥ sa nipapātāthadharaṇyāṃrāvaṇātmajaḥ |

kavacīsaśirastrāṇoviddhasthaśarāsanaḥ || 76 ||

cukruśustetataḥsarvevānarāḥsavibhīṣaṇāḥ |

hṛṣyantonihatetasmin devāvṛtravadheyathā || 77 ||

athāntarikṣebhūtānāmṛṣīṇāṃ ca mahātmanām |

jajñe'thajayasannādogandharvāpsarasāmapi || 78 ||

patitantamabhijñāyarākṣasīsāmahācamūḥ |

vadhyamānādiśobhejeharibhirjitakāśibhiḥ || 79 ||

vānarairvadhyamānāsteśastrānutsṛjyarākṣasāḥ |

laṅkāmabhimukhāssasrurbhraṣṭasañjñāḥpradhāvitāḥ || 80 ||

dudruvurbhahudhābhītārākṣasāśśataśodiśaḥ |

tyaktvāpraharaṇānsarvepaṭṭasāsiparaśvadhān || 81 ||

kecillaṅkāmparitrastāḥviṣṭāvānarārditāḥ |

samudrepatitāḥkecitkecitparvatamāśritāḥ || 82 ||

hatamindrajitandṛṣṭavāśayānaṃ ca raṇakṣitau |

rākṣasānāṃsahasreṣu na kaścitpratyadṛśyata || 83 ||

yathāstaṅgataādityenāvatiṣṭhantiraśmayaḥ |

tathātasminnipatiterākṣasāstegatādiśaḥ || 84 ||

śāntaraśmirivādityonirvāṇaivapāvakaḥ |

babhūva sa mahābāhurvyapāstagatajīvitaḥ || 85 ||

praśāntapīḍābahulovinaṣṭāriḥpraharṣavān |

babhūvalokaḥpatiterākṣasendrasutotadā || 86 ||

harṣaṃ ca śakrobhagavān sahasarvairmaharṣibhiḥ |

jagāmanihatetasminrākṣasepāpakarmaṇi || 87 ||

ākāśecāpidevānāṃśuśruvedundubhisvanaḥ |

nṛtyadbhirapsarobhiścagandharvaiścamahātmabhiḥ || 88 ||

vavarṣuḥpuṣpavarṣāṇitadadbhutamivābhavat |

praśaśaṃsurhatetasminrākṣasekrūrakarmaṇi || 89 ||

śuddhāāponabhaścaivajahṛṣurdevadānavāḥ |

ājagmuḥpatitetasminsarvalokabhayāvahe || 90 ||

ūcuścasahitāstuṣṭādevagandharvadānavāḥ |

vijvarāśśāntakaluṣābrāhmaṇāvicarantviti || 91 ||

tato'bhyanandansamhṛṣṭāssamarehariyūthapāḥ |

tamapratibalandṛṣṭavāhatannairṛtapuṅgavam || 92 ||

vibhīṣaṇohanūmāṃścajāmbavāṃścarkṣayūthapaḥ |

vijayenābhinandantasuṣṭuvuścāpilakṣmaṇam || 93 ||

kṣvelantaścaplavantaścagarjantaścaplavaṅgamāḥ |

labdalakṣāraghusutamparivāryopatasthire || 94 ||

lāṅgūlānipravidhyantassphoṭayantaścavānarāḥ |

lakṣmaṇojayatītyevaṃvākyaṃviśrāvayaṃstadā || 95 ||

anyonyaṃ ca samālaśiṣyaharayohṛṣṭamānasāḥ |

cakruruccāvaguṇārāghavāśrayasajāḥ kathāḥ || 96 ||

tadasukaramathābhivīkṣyahṛṣṭāḥpriyasuhṛdoyudhilakṣmaṇasyakarma |

paramamupalabhanmanaḥpraharṣaṃvinihatamindraripunniśamyadevāḥ || 97 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe ekanavatitamassargaḥ ||