6.89 Yuddhakanda - Ekonanavatitama Sargah

ॐ

6.89 യുദ്ധകാണ്ഡ - ഏകോനനവതിതമ സര്ഗഃ

Valmiki Malayalam

ശ്രീമദ്വാല്മീകീയ രാമായണേ യുദ്ധകാണ്ഡമ് ।

അഥ ഏകോനനവതിതമസ്സര്ഗഃ ।

തതശ്ശരാന് ദാശരഥിസ്സന്ധായാമിത്രകര്ശണഃ ।

സസര്ജരാക്ഷസേന്ദ്രായകൃദ്ധസ്സര്പൈവശ്വസന് ॥ 1 ॥

തസ്യജ്യാതലനിര്ഘോഷം സ ശ്രുത്വാരാക്ഷസാധിപഃ ।

വിവര്ണവദനോഭൂത്വാലക്ഷ്മണംസമുദൈക്ഷത ॥ 2 ॥

വിഷണ്ണവദനന്ദൃഷ്ടവാരാക്ഷസംരാവണാത്മജേ ।

സൌമിത്രിംയുദ്ധസംയുക്തമ്പ്രത്യുവാചവിഭീഷണഃ ॥ 3 ॥

നിമിത്താന്യുപപശ്യാമിയാന്യസ്മിന് രാവണാത്മജേ ।

ത്വരതേനമഹാബാഹോഭഗ്നഏഷ ന സംശയഃ ॥ 4 ॥

തതസ്സന്ധായസൌമിത്രിശ്ശരാനഗ്നിശിഖോപമാന് ।

മുമോചനിശിതാംസ്തസ്മിന് സര്പാനിവമഹാവിഷാന് ॥ 5 ॥

ശക്രാശനിസമസ്പര്ശൈര്ലക്ഷ്മണേനാഹതശ്ശരൈഃ ।

മുഹൂര്തമഭവന്മൂക്ഷഃസര്വസങ്ക്ഷുഭിതേന്ദ്രിയഃ ॥ 6 ॥

ഉപലഭ്യമുഹൂര്തേനസഞ്ജ്ഞാമ്പ്രത്യാഗതേന്ദ്രിയഃ ।

ദദര്ശാവസ്ഥിതംവീരംവീരോദശരഥാത്മജമ് ॥ 7 ॥

സോഽഭിചക്രാമസൌമിത്രിംരോഷാത്സംരക്തലോചനഃ ।

അബ്രവീച്ചൈനമാസാദ്യപുനസ്സപരുഷംവചഃ ॥ 8 ॥

കിം ന സ്മരസിതദ്യുദ്ധേപ്രഥമേമത്പരാക്രമമ് ।

നിബദ്ധസ്ത്വംസഹഭ്രാത്രായദാഭുവിവിചേഷ്ടസേ ॥ 9 ॥

യുവാങ്ഖലുമഹായുദ്ധേശക്രാനിസമൈശ്ശരൈഃ ।

ശായിതൌപ്രഥമമ്ഭൂമൌവിസഞ്ജ്ഞൌസപുരസ്സരൌ ॥ 10 ॥

സ്മൃതിര്വാനാസ്തിതേമന്യേവ്യക്തംവായമസാദനമ് ।

ഗന്തുമിച്ഛസിയസ്മാത്ത്വമന്ധര്ഷയിതുമിച്ഛസി ॥ 11 ॥

യദിതേപ്രഥമേയുദ്ധേ ന ദൃഷ്ടോമത്പരാക്രമഃ ।

അദ്യതേദര്ശയിഷ്യാമിതിഷ്ഠേദാനീംവ്യവസ്ഥിതഃ ॥ 12 ॥

ഇത്യുക്ത്വാസപ്തഭിര്ഭാണൈരഭിവിവ്യാഥലക്ഷ്മണമ് ।

ദശഭിസ്തുഹനൂമന്തന്തീക്ഷ്ണധാശ്ശരോത്തമൈഃ ॥ 13 ॥

തതഃശരശതേനൈവസുപ്രയുക്തേനവീര്യവാന് ।

ക്രോഥാവ്ദിഗുണസമ്രബ്ധോനിര്ബിഭേദവിഭീഷണമ് ॥ 14 ॥

തദ്ദഷ്ടവേന്ദ്രജിതാകര്മകൃതംരാമാനുജസ്തദാ ।

അചിന്തയിത്വാപ്രഹസന്നൈതത്കിഞ്ചിദിതിബ്രുവന് ॥ 15 ॥

മുമോച ച ശരാന് ഘോരാന് സമ്ഗൃഹ്യനരപുങ്ഗവഃ ।

അഭീതവദനഃക്രുദ്ധോരാവണിംലക്ഷ്മണോയുധി ॥ 16 ॥

നൈവംരണഗതാഃശൂരാഃപ്രഹരന്തിനിശാചര ।

ലഘവശ്ചാല്പവീര്യാശ്ചശരാസുഖാസ്തവഹീമേ ॥ 17 ॥

നൈവംശൂരാസ്തുയുധ്യന്തേസമരേജയകാങ്ക്ഷിണഃ ।

ഇത്യേവന്തമ്ബ്രുവാണസ്തുധന്വീശരൈരഭിവവര്ഷ ഹ ॥ 18 ॥

സ്യബാണൈസ്സുവിധ്വസ്തങ്കവചങ്കാഞ്ചനമ്മഹത് ।

വ്യശീര്യതരഥോപസ്ഥേതാരാജാലമിവ്ബാരാത് ॥ 19 ॥

വിധൂതവര്മാനാരാചൈര്ഭഭൂവ സ കൃതവ്രണഃ ।

ഇന്ദ്രജിത്സമരേവീരഃപ്രത്യൂഷേഭാനുമാനിവ ॥ 20 ॥

തതഃശരസഹസ്രേണസങ്ക്രുദ്ധോരാവണാത്മജഃ ।

ബിഭേദസമരേവീരോലക്ഷ്മണമ്ഭീമവിക്രമഃ ॥ 21 ॥

വ്യശീര്യതമഹദ്ധിവ്യങ്കവചംലക്ഷ്മണസ്യ ച ।

കൃതപ്രതികൃതാന്യോന്യമ്ബഭൂവതുരഭിദ്രുതൌ ॥ 22 ॥

അഭീക്ഷ്ണന്നിശ്ശ്വസന്തൌതൌയുധ്യേതാന്തുമുലംയുധി ।

ശരസങ്കൃത്തസര്വാങ്ഗൌസര്വതോരുധിരോക്ഷിതൌ ॥ 23 ॥

സുദീര്ഘകാലന്തൌവീരാവന്യോന്യനിശിതൈഃശരൈഃ ।

തതക്ഷതുര്മഹാത്മാനൌരണകര്മവിഹാരദൌ ॥ 24 ॥

ബഭൂവതുശ്ചാത്മജയേയത്തൌഭീമപരാക്രമൌ ।

തൌശരൌഘൈസ്തദാകീര്ണൌനികൃത്തകവചധ്വജൌ ॥ 25 ॥

സൃജന്തൌരുധിരഞ്ചോഷ്ണഞ്ജലമ്പ്രസ്രവണാവിവ ।

ശരവര്ഷന്തതോഘോരമ്മുഞ്ചതോര്ഭീമനിഃസ്വനമ് ॥ 26 ॥

സാസാരയോരിവാകാശേനീലയോഃകാലമേഘയോഃ ।

തയോരഥമഹാന്കാലോവ്യത്യയാദ്യുധ്യമാനയോഃ ॥ 27 ॥

ന ച തൌയുദ്ധവൈമുഖ്യംശ്രമംവാപ്യുപജഗ്മതുഃ ।

അസ്ത്രാണ്യസ്ത്രവിദാംശ്രേഷ്ഠൌദര്ശയന്തൌപുനഃപുനഃ ॥ 28 ॥

ശരാനുച്ഛാവചാകാരാനന്തരിക്ഷേബബന്ധതുഃ ।

ന്യപേതദോഷമസ്യന്തൌലഘുചിത്രം ച സുഷ്ഠു ച ॥ 29 ॥

ഉഭൌതുതുമുലങ്ഘോരഞ്ചക്രതുര്നരരാക്ഷസൌ ।

തയോഃപൃഥക് പൃഥഭഗീമശ്ശുശ്രുവേതലനിസ്സ്വനഃ ॥ 30 ॥

പ്രകമ്പയന്ജനങ്ഘോരോനിര്ഘാതൈവദാരുണഃ ।

സതയോഃഭ്രാജതേശബ്ദസ്തദാസമരയത്തയോഃ ॥ 31 ॥

സുഘോരയോര്നിഷ്ടനതോര്ഗഗനേമേഘയോരിവ ।

സുവര്ണപുങ്ഖൈര്നാരാചൈര്ബലവന്തൌകൃതവ്രണൌ ॥ 32 ॥

പ്രസുസ്രുവാതേരുധിരങ്കീര്തിമന്തൌജയേധൃതൌ ।

തേഗാത്രയോര്നിപതിതാരുക്മപുങ്ഖാഃശരായുധി ॥ 33 ॥

അസൃദഗിഗ്ധാവിനിഷ്പേതുര്വിവിശുര്ധരണീതലമ് ।

അന്യേസുനിശിതൈശ്ശസ്ത്രൈരാകാശേസഞ്ജഘട്ടിരേ ॥ 34 ॥

ബഭഞ്ജുശ്ചിച്ഛിദുശ്ചൈവതയോര്ബാണാഃസഹസ്രശഃ ।

സബഭൂവരണേഘോരസ്തയോര്ബാണമയശ്ചയഃ ॥ 35 ॥

അഗ്നിഭ്യാമിവദീപ്താഭ്യാംസത്രേകുശമയശ്ചയഃ ।

തയോഃകൃതവ്രണൌദേഹൌശുശുഭാതേമഹാത്മനോഃ ॥ 36 ॥

സുപുഷ്പാവിവനിഷ്പത്രൌവനേശാല്മലികിംശുകൌ ।

ചക്രതുസ്തുമുലങ്ഘോരംസന്നിപാതമ്മുഹുര്മുഹുഃ ॥ 37 ॥

ഇന്ദ്രജില്ലക്ഷ്മണശ്ചൈവപരസ്പരവധൈഷിണൌ ।

ലക്ഷ്മണോരാവണിംയുദ്ധേരാവണിശ്ചാപിലക്ഷ്മണമ് ॥ 38 ॥

അന്യോന്യന്താവഭിഘ്നന്തൌ ന ശ്രമമ്പ്രതിപദ്യതാമ് ।

ബാണജാലൈശ്ശരീരസ്ഥൈരവഗാഢൈസ്തരസ്വിനൌ ॥ 39 ॥

ശുശുഭാതേമഹാവീര്യൌപ്രരൂഢാവിവപര്വതൌ ।

തയോരുധിരസിക്താനിസമ്വൃതാന്തിശരൈര്ഭൃശമ് ॥ 40 ॥

ബഭ്രാജുഃസര്വഗാത്രാണിജ്വലന്തൈവപാവകാഃ ।

തയോരഥമഹാന് കാലോവ്യതീയാദ്യുധ്യമാനയോഃ ॥ 41 ॥

ന ച തൌയുദ്ധവൈമുഖ്യംശ്രമംവാപ്യുപജഗ്മതുഃ ।

അഥസമരപരിശ്രമന്നിഹന്തുംസമരമുഖേഷ്വജിതസ്യലക്ഷ്മണസ്യ ।

പ്രിയഹിതമുപപാദയന്മഹൌത്മാസ്സമരമുപേത്യവിഭീഷണോഽവതസ്ഥേ ॥ 42 ॥

ഇത്യാര്ഷേ ശ്രീമദ്രാമായണേ വാല്മീകീയ ആദികാവ്യേ യുദ്ധകാണ്ഡേ ഏകോനനവതിതമസ്സര്ഗഃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |

atha ekonanavatitamassargaḥ |

tataśśarān dāśarathissandhāyāmitrakarśaṇaḥ |

sasarjarākṣasendrāyakṛddhassarpaivaśvasan || 1 ||

tasyajyātalanirghoṣaṃ sa śrutvārākṣasādhipaḥ |

vivarṇavadanobhūtvālakṣmaṇaṃsamudaikṣata || 2 ||

viṣaṇṇavadanandṛṣṭavārākṣasaṃrāvaṇātmaje |

saumitriṃyuddhasaṃyuktampratyuvācavibhīṣaṇaḥ || 3 ||

nimittānyupapaśyāmiyānyasmin rāvaṇātmaje |

tvaratenamahābāhobhagnaeṣa na saṃśayaḥ || 4 ||

tatassandhāyasaumitriśśarānagniśikhopamān |

mumocaniśitāṃstasmin sarpānivamahāviṣān || 5 ||

śakrāśanisamasparśairlakṣmaṇenāhataśśaraiḥ |

muhūrtamabhavanmūkṣaḥsarvasaṅkṣubhitendriyaḥ || 6 ||

upalabhyamuhūrtenasañjñāmpratyāgatendriyaḥ |

dadarśāvasthitaṃvīraṃvīrodaśarathātmajam || 7 ||

so'bhicakrāmasaumitriṃroṣātsaṃraktalocanaḥ |

abravīccainamāsādyapunassaparuṣaṃvacaḥ || 8 ||

kiṃ na smarasitadyuddheprathamematparākramam |

nibaddhastvaṃsahabhrātrāyadābhuviviceṣṭase || 9 ||

yuvāṅkhalumahāyuddheśakrānisamaiśśaraiḥ |

śāyitauprathamambhūmauvisañjñausapurassarau || 10 ||

smṛtirvānāstitemanyevyaktaṃvāyamasādanam |

gantumicchasiyasmāttvamandharṣayitumicchasi || 11 ||

yaditeprathameyuddhe na dṛṣṭomatparākramaḥ |

adyatedarśayiṣyāmitiṣṭhedānīṃvyavasthitaḥ || 12 ||

ityuktvāsaptabhirbhāṇairabhivivyāthalakṣmaṇam |

daśabhistuhanūmantantīkṣṇadhāśśarottamaiḥ || 13 ||

tataḥśaraśatenaivasuprayuktenavīryavān |

krothāvdiguṇasamrabdhonirbibhedavibhīṣaṇam || 14 ||

taddaṣṭavendrajitākarmakṛtaṃrāmānujastadā |

acintayitvāprahasannaitatkiñciditibruvan || 15 ||

mumoca ca śarān ghorān samgṛhyanarapuṅgavaḥ |

abhītavadanaḥkruddhorāvaṇiṃlakṣmaṇoyudhi || 16 ||

naivaṃraṇagatāḥśūrāḥpraharantiniśācara |

laghavaścālpavīryāścaśarāsukhāstavahīme || 17 ||

naivaṃśūrāstuyudhyantesamarejayakāṅkṣiṇaḥ |

ityevantambruvāṇastudhanvīśarairabhivavarṣa ha || 18 ||

syabāṇaissuvidhvastaṅkavacaṅkāñcanammahat |

vyaśīryatarathopasthetārājālamivbārāt || 19 ||

vidhūtavarmānārācairbhabhūva sa kṛtavraṇaḥ |

indrajitsamarevīraḥpratyūṣebhānumāniva || 20 ||

tataḥśarasahasreṇasaṅkruddhorāvaṇātmajaḥ |

bibhedasamarevīrolakṣmaṇambhīmavikramaḥ || 21 ||

vyaśīryatamahaddhivyaṅkavacaṃlakṣmaṇasya ca |

kṛtapratikṛtānyonyambabhūvaturabhidrutau || 22 ||

abhīkṣṇanniśśvasantautauyudhyetāntumulaṃyudhi |

śarasaṅkṛttasarvāṅgausarvatorudhirokṣitau || 23 ||

sudīrghakālantauvīrāvanyonyaniśitaiḥśaraiḥ |

tatakṣaturmahātmānauraṇakarmavihāradau || 24 ||

babhūvatuścātmajayeyattaubhīmaparākramau |

tauśaraughaistadākīrṇaunikṛttakavacadhvajau || 25 ||

sṛjantaurudhirañcoṣṇañjalamprasravaṇāviva |

śaravarṣantatoghorammuñcatorbhīmaniḥsvanam || 26 ||

sāsārayorivākāśenīlayoḥkālameghayoḥ |

tayorathamahānkālovyatyayādyudhyamānayoḥ || 27 ||

na ca tauyuddhavaimukhyaṃśramaṃvāpyupajagmatuḥ |

astrāṇyastravidāṃśreṣṭhaudarśayantaupunaḥpunaḥ || 28 ||

śarānucchāvacākārānantarikṣebabandhatuḥ |

nyapetadoṣamasyantaulaghucitraṃ ca suṣṭhu ca || 29 ||

ubhaututumulaṅghorañcakraturnararākṣasau |

tayoḥpṛthak pṛthabhagīmaśśuśruvetalanissvanaḥ || 30 ||

prakampayanjanaṅghoronirghātaivadāruṇaḥ |

satayoḥbhrājateśabdastadāsamarayattayoḥ || 31 ||

sughorayorniṣṭanatorgaganemeghayoriva |

suvarṇapuṅkhairnārācairbalavantaukṛtavraṇau || 32 ||

prasusruvāterudhiraṅkīrtimantaujayedhṛtau |

tegātrayornipatitārukmapuṅkhāḥśarāyudhi || 33 ||

asṛdagigdhāviniṣpeturviviśurdharaṇītalam |

anyesuniśitaiśśastrairākāśesañjaghaṭṭire || 34 ||

babhañjuścicchiduścaivatayorbāṇāḥsahasraśaḥ |

sababhūvaraṇeghorastayorbāṇamayaścayaḥ || 35 ||

agnibhyāmivadīptābhyāṃsatrekuśamayaścayaḥ |

tayoḥkṛtavraṇaudehauśuśubhātemahātmanoḥ || 36 ||

supuṣpāvivaniṣpatrauvaneśālmalikiṃśukau |

cakratustumulaṅghoraṃsannipātammuhurmuhuḥ || 37 ||

indrajillakṣmaṇaścaivaparasparavadhaiṣiṇau |

lakṣmaṇorāvaṇiṃyuddherāvaṇiścāpilakṣmaṇam || 38 ||

anyonyantāvabhighnantau na śramampratipadyatām |

bāṇajālaiśśarīrasthairavagāḍhaistarasvinau || 39 ||

śuśubhātemahāvīryauprarūḍhāvivaparvatau |

tayorudhirasiktānisamvṛtāntiśarairbhṛśam || 40 ||

babhrājuḥsarvagātrāṇijvalantaivapāvakāḥ |

tayorathamahān kālovyatīyādyudhyamānayoḥ || 41 ||

na ca tauyuddhavaimukhyaṃśramaṃvāpyupajagmatuḥ |

athasamarapariśramannihantuṃsamaramukheṣvajitasyalakṣmaṇasya |

priyahitamupapādayanmahautmāssamaramupetyavibhīṣaṇo'vatasthe || 42 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe ekonanavatitamassargaḥ ||