6.4 Yuddhakanda - Chaturtha Sargah

ॐ

6.4 യുദ്ധകാണ്ഡ - ചതുര്ഥ സര്ഗഃ

Valmiki Malayalam

ശ്രീമദ്വാല്മീകീയ രാമായണേ യുദ്ധകാണ്ഡമ് ।

അഥ ചതുര്ഥസ്സര്ഗഃ ।

ശ്രുത്വാ ഹനുമതോ വാക്യം യഥാവദനുപൂര്വശഃ ।

തതോഽബ്രവീന്മഹാതേജാ രാമസ്സത്യപരാക്രമഃ ॥ 1 ॥

യാം നിവേദയസേ ലങ്കാം പുരീം ഭീമസ്യ രക്ഷസഃ ।

ക്ഷിപ്രമേനാം മഥിഷ്യാമി സത്യമേതദ്ബ്രവീമി തേ ॥ 2 ॥

അസ്മിന് മുഹൂര്തേ സുഗ്രീവ പ്രയാണമഭിരോചയേ ।

യുക്തോ മുഹൂര്തോ വിജയഃ പ്രാപ്തോ മധ്യം ദിവാകര ॥ 3 ॥

സീതാം ഹൃത്വാ തു മേ ജാതു ക്വാസൌ യാസ്യതി യാസ്യതഃ ।

സീതാ ശ്രുത്വാഭിയാനം മേ അശാമേഷ്യതി ജീവിതേ ।

ജീവിതാന്തേഽ മൃതം സ്പൃഷ്ടവാ പീത്വാ വിഷമിവാതുരഃ ॥ 4 ॥

ഉത്തരാ ഫല്ഗുനീ ഹ്യദ്യ ശ്വസ്തു ഹസ്തേന യോക്ഷ്യതേ ।

അഭിപ്രായാമ സുഗ്രീവ സര്വാനീകസമാവൃതാഃ ॥ 5 ॥

നിമിത്താനി ച പശ്യാമി യാനി പ്രാദുര്ഭവന്തി ച ।

നിഹത്യ രാവണം സീതാമാനയിഷ്യാമി ജാനകീമ് ॥ 6 ॥

ഉപരിഷ്ടാദ്ധി നയനം സ്ഫുരമാണമിദം മമ ।

വിജയം സമനുപ്രാപ്തം ശംസതീവ മനോരഥമ് ॥ 7 ॥

തതോ വാനരരാജേന ലക്ഷ്മണേന സുപൂജിതഃ ।

ഉവാച രാമോ ധര്മാത്മാ പുനരപ്യര്ധകോവിദഃ ॥ 8 ॥

അഗ്രേ യാതു ബലസ്യാസ്യ നീലോ മാര്ഗമവേക്ഷിതുമ് ।

വൃതശ്ശതസഹസ്രേണ വാനരാണാം തരസ്വിനാമ് ॥ 9 ॥

ഫലമൂലവതാ നീല ശീതകാനനവാരിണാ ।

പഥാ മധുമതാ ചാശു സേനാം സേനാപതേ നയ ॥ 10 ॥

ദൂഷയേയുര്ദുരാത്മനഃ പഥി മൂലഫലോദകമ് ।

രാക്ഷസാഃ പരിരക്ഷേഥാസ്തേഭ്യസ്ത്വം നിത്യമുദ്യതഃ ॥ 11 ॥

നിമ്നേഷു വനദുര്ഗേഷു വനേഷു ച വനൌകസഃ ।

അഭിപ്ലുത്യാഭിപശ്യേയുഃ പരേഷാം നിഹിതം ബലമ് ॥ 12 ॥

യച്ച ഫല്ഗു ബലം കിഞ്ചിത്ത ദത്രൈവോപപദ്യതാമ് ।

ഏതദ്ധി കൃത്യം ഘോരം നോ വിക്രമേണ പ്രയുജ്യതാമ് ॥ 13 ॥

സാഗരൌഘനിഭം ഭീമമഗ്രാനീകം മഹാബലാഃ ।

കപിസിംഹാഃ പ്രകര്ഷസ്തു ശതശോഽഥ സഹസ്രശഃ ॥ 14 ॥

കപി സിമ്ഹാ പ്രകര്ഷന്തു ശതശോ അഥ സഹസ്രശഃ ।

ഗജഃ ച ഗിരി സമ്കാശോ ഗവയഃ ച മഹാബലഃ ॥ 15 ॥

യാതു വാനരവാഹിന്യാ വാനരഃ പ്ലവതാം വരഃ ।

പാലയന്ദക്ഷിണം പാര്ശ്വമൃഷഭോ വാനരര്ഷഭഃ ॥ 16 ॥

ഗന്ധഹസ്തീവ ദുര്ധര്ഷസ്തരസ്വീ ഗന്ധമാദനഃ ।

യാതു വാനരവാഹിന്യാ സ്സവ്യം പാര്ശ്വമധിഷ്ഠിതഃ ॥ 17 ॥

യാസ്യാമി ബലമധ്യേഽഹം ബലൌഘമഭിഹര്ഷയന് ।

അധിരുഹ്യ ഹനൂമന്ത മൈരാവത മിവേശ്വരഃ ॥ 18 ॥

അങ്ഗദേനൈഷ സംയാതു ലക്ഷ്മണശ്ചാന്ത കോപമഃ ।

സാര്വഭൌമേന ഭൂതേശോ ദ്രവിണാധിപതിര്യഥാ ॥ 19 ॥

ജാമ്ബവാംശ്ച സുഷേണശ്ച വേഗദര്ശീ ച വാനരഃ ।

ഋക്ഷരാജോ മഹാസത്ത്വഃ കുക്ഷിം രക്ഷന്തു തേ ത്രയഃ ॥ 20 ॥

രാഘവസ്യ വചശ്ശ്രുത്വാ സുഗ്രീവോ വാഹിനീപതിഃ ।

വ്യാദിദേശ മഹാവീര്യോ വാനരാന്വാനരര്ഷഭ ഃ ॥ 21 ॥

തേ വാനരഗണാസ്സര്വേ സമുത്പത്യ യുയുത്സവഃ ।

ഗുഹാഭ്യശ്ശിഖരേഭ്യശ്ച അശു പുപ്ലുവിരേ തദാ ॥ 22 ॥

തതോ വാനരരാജേന ലക്ഷ്മണേന ച പൂജിതഃ ।

ജഗാമ രാമോധര്മാത്മാ സസൈന്യോ ദക്ഷിണാം ദിശമ് ॥ 23 ॥

ശതൈഃ ശതസഹസ്രൈശ്ച കോടിഭിശ്ചായുതൈരപി ।

വാരണാഭൈശ്ച ഹരിഭിര്യയൌ പരിവൃതസ്തദാ ॥ 24 ॥

തം യാന്തമനുയാന്തീ സാ മഹതീ ഹരിവാഹിനീ ।

ദൃപ്താഃ പ്രമുദിതാസ്സര്വേ സുഗ്രീവേണാഭിപാലിതാഃ ॥ 25 ॥

ഹൃഷ്ടാഃ പ്രമുദിതാഃ സര്വേ സുഗ്രീവേണ അഭിപാലിതാഃ ।

ആപ്ലവന്തഃ പ്ലവന്തഃ ച ഗര്ജന്തഃ ച പ്ലവം ഗമാഃ ॥ 26 ॥

ഭക്ഷ്യന്ത സ്സുഗന്ധീനി മധൂനി ച ഫലാനി ച ।

ഉദ്വഹന്തോ മഹാവൃക്ഷാന് മഞ്ജരീപുഞ്ജധാരിണഃ ॥ 27 ॥

അന്യോന്യം സഹസാ ദൃപ്താ നിര്വഹാന്തി ക്ഷിപന്തി ച ।

പതന്തശ്പോത്പത്നത്യന്യേ പാതയന്ത്യപരേ പരാന് ॥ 28 ॥

രാവണോ നോ നിഹന്തവ്യസ്സര്വേ ച രജനീചരാഃ ।

ഇതി ഗര്ജന്തി ഹരയോ രാഘവസ്യ സമീപതഃ ॥ 29 ॥

പുരസ്താദൃഷഭോ വീരോ നീലഃ കുമുദ ഏവ ച ।

പന്ഥാനം ശോധയന്തിസ്മ വാനരൈര്ബഹുഭി സ്സഹ ॥ 30 ॥

മധ്യേ തു രാജാ സുഗ്രീവോ രാമോ ലക്ഷ്മണ ഏവ ച ।

ബലഭിര്ബഹുഭി ര്ഭീമൈര്വൃതാശ്ശത്രുനിബര്ഹണാഃ ॥ 31 ॥

ഹരിശ്ശതവലിര്വീരഃ കോടീഭിര്ദശഭിര്വൃതഃ ।

സര്വാമേകോ ഹ്യാവഷ്ടഭ്യ രരക്ഷ ഹരിവാഹിനീമ് ॥ 32 ॥

കോടീശതപരീവാരഃ കേസരീ പനസോ ഗജഃ ।

അര്കശ്ചാതിബലഃ പാര്ശ്വമേകം തസ്യാഭിരക്ഷതി ॥ 33 ॥

സുഷേണോ ജാമ്ബവാംശ്ചൈവ ഋക്ഷൈര്ബഹുഭിരാവൃതൌ ।

സുഗ്രീവം പുരതഃ കൃത്വാ ജഘനം സമ്രരക്ഷതുഃ ॥ 34 ॥

തേഷാം സേനാപതിര്വീരോ നീലോ വാനരപുങ്ഗവഃ ।

സമ്പതന്പതതാം ശ്രേഷ്ഠസ്തദ്ബലം പര്യപാലയാത് ॥ 35 ॥

ദരീമുഖഃ പ്രജങ്ഘശ്ച രമ്ഭോഽഥ രഭസഃ കപിഃ ।

സര്വതശ്ച യയുര്വീരാസ്ത്വരയന്തഃ പ്ലവങ്ഗമാന് ॥ 36 ॥

ഏവം തേ ഹരിശാര്ദൂലാ ഗച്ഛന്തോ ബലദര്പിതാഃ ।

അപശ്യംസ്തേ ഗിരിശ്രേഷ്ഠം സഹ്യം ദ്രുമാലതായുതമ് ॥ 37 ॥

സരാംസി ച സുപുല്ലാനി തടാകാനി വനാനി ച ॥ 38 ॥

രാമസ്യ ശാസനം ജ്ഞാത്വാ ഭീമകോപസ്യ ഭീതവത് ।

വര്ജയന്നഗരാഭ്യാശാം സ്തഥാ ജനപദാനപി ॥ 39 ॥

സാഗരൌഘനിഭം ഭീമം തദ്വാനരബലം മഹത് ।

ഉത്സസര്പ മഹാഘോഷം ഭീമഘോഷമിവാര്ണവഃ ॥ 40 ॥

തസ്യദാശരഥേഃ പാര്ശ്വേ ശൂരാസ്തേ കപികുങജരാഃ ।

തോര്ണമാപുപ്ലുവു സ്സര്വേ സദശ്വാ ഇവ ചോദിതാഃ ॥ 41 ॥

കപിഭ്യാമുഹ്യമാനൌ തൌ ശുശുഭാതേ നരര്ഷഭൌ ।

മഹാദ്ഭ്യാമിവ സമ്സ്പൃഷ്ടൌ ഗ്രഹാഭ്യാം ചന്ദ്രഭാസ്കരൌ ॥ 42 ॥

തതോ വാനരരാജേന ലക്ഷ്മണേന സുപൂജിതഃ ।

ജഗാമ രാമോ ധര്മാത്മാ സസൈന്യോ ദക്ഷിണാം ദിശമ് ॥ 43 ॥

തമങ്ഗദഗതോ രാമം ലക്ഷ്മണശ്ശുഭയാ ഗിരാ ।

ഉവാച പരിപൂര്ണാര്ഥഃ സ്മൃതിമാന് പ്രതിഭാനവാന് ॥ 44 ॥

ഹൃതാമവാപ്യ വൈദേഹീം ക്ഷിപ്രം ഹത്വാ ച രാവണമ് ।

സമൃദ്ധാര്ഥസ്സമൃദ്ധാര്ഥമയോധ്യാം പ്രതിയാസ്യസി ॥ 45 ॥

മഹാന്തി ച നിമിത്താനി ദിവി ഭൂമൌ ച രാഘവ ।

ശുഭാനി തവ പശ്യാമി സര്വാണ്യേനാര്ഥസിദ്ധയേ ।

അനുവാതി ശിവോ വായു സ്സേവാം മൃദുഹിത സ്സുഖഃ ॥ 46 ॥

പൂര്ണവല്ഗുസ്വരാശ്ചേമേ പ്രവദന്തി മൃഗദ്വിജാഃ ।

പ്രസന്നാശ്ച ദിശ സ്സര്വാ വിമലശ്ച ദിവാകരഃ ॥ 47 ॥

ഉശനാ ച പ്രസന്നാര്ചിരനു ത്വാം ഭാര്ഗവോ ഗതഃ ॥ 48 ॥

ബ്രഹ്മരാശിര്വിശുദ്ധശ്ച ശുദ്ദാശ്ച പരമര്ഷയഃ ।

അര്ചിഷ്മന്തഃ പ്രകാശന്തേ ധ്രുവം സര്വേ പ്രദക്ഷിണമ് ॥ 49 ॥

ത്രിശങ്കുര്വിമലോ ഭാതി രാജര്ഷിസ്സപുരോഹിതഃ ।

പിതാമഹാഃ പുരോഽസ്മാകമിക്ഷ്വാകൂണാം മഹാത്മനാമ് ॥ 50 ॥

വിമലേ ച പ്രകാശേതേ വിശാഖേ നിരുപപ്ലുവേ ।

നക്ഷത്ര വരമസ്മാകമിക്ഷ്വാകൂണാം മഹാത്മനാമ് ॥ 51 ॥

നൈരൃതം നൈരൃതാനാം ച നക്ഷത്രമഭിപീഡ്യതേ ।

മൂലോ മൂലവതാ സ്പൃഷ്ടോ ധൂപ്യതേ ധൂമകേതുനാ ॥ 52 ॥

സര്വം ചൈതദ്വിനാശായ രാക്ഷസാനാമുപ സ്ഥിതമ് ।

കാലേ കാലഗൃഹീതാനാം നക്ഷത്ര ഗ്രഹപീഡിതമ് ॥ 53 ॥

പ്രസന്നാ സ്സുരസാശ്ചാപോ വനാനി ഫലവന്തി ച ।

പ്രവാന്ത്യഭ്യ നാധികം ഗന്ധാന്യഥര്തുകുസുമാ ദ്രുമാഃ ॥ 54 ॥

വ്യൂഢാനി കപിസൈന്യാനി പ്രകാശന്തേഽധികം പ്രഭോ ॥ 55 ॥

ദേവാനാമിവ സൈന്യാനി സങ്ഗ്രാമേ താരകാമയേ ।

ഏവമാര്യ ।

സമീക്ഷ്യൈതാന്പ്രീതോ ഭവിതുമര്ഹസി ॥ 56 ॥

ഇതി ഭ്രാതരമാശ്വാസ്യ ഹൃഷ്ട സ്സൌമിത്രിരബ്രവീത് ।

അഥാവൃത്യ മഹീം കൃത്സ്നാം ജഗാമ മഹതീ ചമൂഃ ॥ 57 ॥

ഋക്ഷവാനരശര്ദൂലൈര്ന ഖദംഷ്ട്രായുധൈര്വുതാ ।

കാരാഗ്രൈശ്ചരണാഗ്രൈശ്ച വാനരൈ രുത്ഥിതം രജഃ ।

ഭീമമന്തര്ദധേ ലോകം നിവാര്യ സവിതുഃ പ്രഭാമ് ॥ 58 ॥

പര്വതവനാകാശാം ദക്ഷിണാം ഹരിവാഹിനീ ।

ഛാദയന്തീ യയൌ ഭീമാ ദ്യാമിവാമ്ബുദസന്തതിഃ ॥ 59 ॥

ഉത്തരന്ത്യാം ച സേനായാം സ്സതതം ബഹുയോജനമ് ।

നദീസ്രോതാംസി സര്വാണി സസ്യന്ദുര്വിപരീതവത് ॥ 60 ॥

സരാംസി വിമലാമ്ഭാംസി ദ്രുമാകീര്ണാംശ്ച പര്വതാ ।

സമാന് ഭൂമിപ്രദേശാംശ്ച വനാനി ഫലവന്തി ച ।

മധ്യേന ച സമന്താച്ച തിര്യക്ചാഥശ്ച സമാഽവിശത് ॥ 61 ॥

സമാവൃത്യ മഹീം കൃത്സ്നാം ജഗാമ മഹതീ ചമൂഃ ।

തേഹൃഷ്ടവദനാ സ്സര്വേ ജഗ്മുര്മാരുതരംഹസഃ ॥ 62 ॥

ഹരയോ രാഘവസ്യാര്ഥേ സമാരോപിതവിക്രമാഃ ॥ 63 ॥

ഹര്ഷംവീര്യ ബലോദ്രേകാന്ദര്ശയന്തഃ പരസ്പരമ് ।

യൌവനോത്സേകജാന്ദര്പാദ്വിവിധാംശ്ചക്രുരധ്വനി ॥ 64 ॥

തത്ര കേചിദ്ദ്രുതം ജഗ്മുരുത്പേതുശ്ച തഥാപരേ ।

കേചിത്കിലകിലാം ചക്രുര്വാനരാ വനഗോചരാഃ ॥ 65 ॥

പ്രാസ്പോടയംശ്ച പുച്ഛാനി സന്നിജഗ്മുഃ പദാന്യപി ।

ഭുജാവനിക്ഷിപ്യ ശൈലാംശ്ച ദ്രുമാനന്യേ ബഭഞ്ജിരേ ॥ 66 ॥

ആരോഹന്തശ്ച ശൃങ്ഗാണി ഗിരീണാം ഗിരിഗോചരാഃ ।

മഹാനാദാന് പ്രമുഞ്ചന്തി ക്ഷ്വേഡാമന്യേ പ്രചക്രിതേ ॥ 67 ॥

ഊരുവേഗൈശ്ച മമൃദുര്ലതാജാലാന്യനേകശഃ ।

ജൃമ്ഭമാണാശ്ച വിക്രാന്താ വിചിക്രീഡുശ്ശിലാദ്രുമൈ ഃ ॥ 68 ॥

ശതശ്ശതസഹസ്രൈശ്ച കോടിഭിശ്ച സഹസ്രശഃ ।

വാനരാണാം സുഘോരാണാം ശ്രീമത്പരിവൃതാ മഹീ ॥ 69 ॥

സാ സ്മ യാതി ദിവാരാത്രം മഹതീ ഹരിവാഹിനീ ।

പ്രഹൃഷ്ടമുദിതാസ്സേനാ സുഗ്രീവേണാഭിപാലിതാഃ ॥ 70 ॥

വാനരാസ്ത്വരിതം യാന്തി സര്വേ യുദ്ധാഭിനന്ദിനഃ ।

പ്രമോക്ഷയിഷവ സ്സീതാം മുഹൂര്തം ക്വാപി നാവസന് ॥ 71 ॥

തതഃ പാദപസമ്ഭാധം നാനാമൃഗസമായുതാമ ।

സഹ്യപര്വതമാസേദുര്മലയഞ്ച മഹീധരമ് ॥ 72 ॥

കാനനാനി വിചിത്രാണി നദീഃ പ്രസ്രവണാനി ച ।

പശ്യന്നനി യയൌ രാമസ്സഹ്യസ്യ മലയസ്യ ച ॥ 73 ॥

ചമ്പകാംസ് തിലകാമഃ ചൂതാന് അശോകാന് സിന്ദു വാരകാന് ।

തിനിശാന് കരവീരാമഃ ച തിമിശാന് ഭന്ജന്തി സ്മ പ്ലവം ഗമാഃ ॥ 74 ॥

അങ്കോലാംശ്ച കരഞ്ചാംശ്ച പ്ലക്ഷന്യഗ്രോധതിന്ദുകാന് ।

ജമ്ബുകാമലകാന്നാപാന്ഭജന്തി സ്മ പ്ലവങ്ഗമാഃ ॥ 75 ॥

പ്രസ്തരേഷു ച രമ്യേഷു വിവിധാഃ കാനനദ്രുമാഃ ।

വായുവേഗപ്രചലിതാഃ പുഷ്പൈരവകിരന്തി താന് ॥ 76 ॥

മാരുതസ്സുഖസംസ്പര്ശോ വാതി ചന്ദനശീതലഃ ।

ഷടപദൈരനുകൂജദ്ഭിര്വനേഷു മധുഗന്ധിഷു ॥ 77 ॥

അധികം ശൈലരാജസ്തു ധാതുഭിസ്സുവിഭൂഷിതഃ ।

ധാതുഭ്യഃപ്രസൃതോ രേണുര്വായുവേഗ വിഘട്ടിതഃ ।

സുമഹദ്വാനരാനീകം ഛാദയാമാസ സര്വതഃ ॥ 78 ॥

ഗിരിപ്രസ്ഥേഷു രമ്യേഷു സര്വത സമ്പ്ര പുഷ്പിതാഃ ।

കേതകസ്സിന്ദുവാരാശ്ച വാസന്ത്യശ്ച മനോരമാഃ ॥ 79 ॥

മാധവ്യോ ഗന്ധപൂര്ണാശ്ച കുന്ദഗുല്മാശ്ച പുഷ്പിതാഃ ।

ചിരിബില്വാ മധൂകാശ്ച വഞ്ജുലാ പ്രിയകാസ്തഥാ ॥ 80 ॥

സുഫൂര്ജകാസ്തിലകാശ്ചൈവ നാഗവൃക്ഷാശ്ച പുഷ്പിതാഃ ।

ചൂതാഃ പാടലയകാശ്ചൈവ കോവിദാരാശ്ച പുഷ്പിതാഃ ॥ 81 ॥

മുചുലിന്ദാര്ജുനാശ്ചൈവ ശിംശുപാഃ കുടജാസ്തഥാ ।

ധവാ ശ്ശാല്മലയശ്ചൈവ രക്താഃ കുരവകാസ്തഥാ ॥ 82 ॥

ഹിന്താലാസ്തിനിശാശ്ചൈവ ചൂര്ണകാ നീപകാസ്തഥാ ।

നീലാശോകാശ്ച വരണാ അങ്കോലാഃ പദ്മകാസ്തഥാ ॥ 83 ॥

പ്ലവമാനൈഃ പ്ലവങ്ഗൈസ്തു സര്വേ പര്യാകുലീകൃതാമ് ॥ 84 ॥

വാപ്യസ്തസ്മിന് ഗിരൌ ശിതാഃ പല്വലാനി തഥൈവ ച ।

ചക്രവാകാനുചരിതാഃ കാരണ്ഡവനിഷേവിതാഃ ॥ 85 ॥

പ്ലവൈഃ ക്രൌഞ്ചേശ്ച സങ്കീര്ണാ വരാഹമൃഗ സേവിതാഃ ।

ഋക്ഷൈസ്തരക്ഷുഭിസ്സിമ്ഹൈശ്ശാര്ദൂലൈശ്ച ഭയാവഹൈഃ ॥ 86 ॥

വ്യാലൈശ്ച ബഹുഭിര്ഭീമൈ സ്സേവ്യമാനാ സ്സമന്തതഃ ।

പദ്മൈസ്സൌഗന്ദികൈഃ പുല്ലൈഃ കുമുദൈശ്ചോത്പലൈസ്തഥാ ॥ 87 ॥

വാരിജൈര്വിവിധൈഃ പുഷ്പൈ രമ്യാസ്തത്ര ജലാശയാഃ ।

തസ്യ സാനുഷു കൂജന്തി നാനാദ്വിജഗണാസ്തഥാ ॥ 88 ॥

സ്നാത്വാ പീത്വോദകാന്യത്ര ജലേ ക്രീഡന്തി വാനരാഃ ।

അന്യോന്യം പ്ലാവയന്തി സ്മ ശൈലമാരുഹ്യ വാനരാഃ ॥ 89 ॥

ഫലാന്യ മൃതഗന്ധീനി മൂലാനി കുസുമാനി ച ।

ബഭഞ്ജുര്വാസ്തത്ര പാദപാനം മദോത്കടാഃ ॥ 90 ॥

ദ്രോണമാത്രപ്രമാണാനി ലമ്ബമാനാനി വാനരാഃ ।

യയുഃ പിബന്ത ഹൃഷ്ടാസ്തേ മധൂനി മധുപിങ്ഗലാഃ ॥ 91 ॥

പാദപാനവഭഞ്ജന്തോ വികര്ഷന്ത സ്തഥാ ലതാഃ ।

വിധമന്തോ ഗിരിവരാന്പ്രയയുഃ പ്ലവഗര്ഷഭാഃ ॥ 92 ॥

വൃക്ഷേഭ്യോഽന്യേ തു കപയോ നദന്തോ മധുദര്പിതാഃ ।

അന്യേ വൃക്ഷാന്പ്രപദ്യന്തേ പ്രപിബന്ത്യപി ചാപരേ ॥ 93 ॥

ബഭൂവ വസുധാ തൈസ്തു സമ്പൂര്ണാ ഹരിയൂഥപൈഃ ।

യഥാ കലമകേദാരൈഃ പക്വൈരിവ വസുന്ദരാ ॥ 94 ॥

മഹേന്ദ്രമഥ സമ്പ്രാപ്യ രാമോ രാജീവലോചനഃ ।

അധ്യാരോഹന്മഹാബാഹുശ്ശിഖരം ദ്രുമഭൂഷിതമ് ॥ 95 ॥

തതശ്ശിഖരമാരുഹ്യ രാമോ ദശരഥാത്മജഃ ।

കൂര്മമീനസമാകീര്ണമപശ്യത്സലിലാകുലമ് ॥ 96 ॥

തേ സഹ്യം സമതിക്രമ്യ മലയം ച മഹാഗിരിമ് ।

ആസേദുരാനുപൂര്വ്യേണ സമുദ്രം ഭമനിസ്സ്വനമ് ॥ 97 ॥

അവരുഹ്യ ജഗാമാശു വേലാവനമനുത്തമമ് ।

രാമോ രമയതാം ശ്രേഷ്ട സ്സസുഗ്രീവ സ്സലക്ഷ്മണഃ ॥ 98 ॥

അഥ ധൌതോപലതലാം തോയൌഘൈ സ്സഹസോത്ഥിതൈഃ ।

വേലാമാസാദ്യ വിപുലാന്രാമോ വചനമബ്രവീത് ॥ 99 ॥

ഏതേ വയമനുപ്രാപ്താ സ്സുഗ്രീവ വരുണാലയമ് ।

ഇഹേദാനീം വിചിന്താ സായാ നഃ പൂര്വസമുത്ഥിതാ ॥ 100 ॥

അതഃ പരമതീരോഽയം സാഗര സ്സരിതാം പതിഃ ।

ന ചായമനുപായേന ശക്യസ്തരിതുമര്ണവഃ ॥ 101 ॥

തദിഹൈവ നിവേശോഽസ്തു മന്ത്രഃ പ്രസ്തൂയതാമിഹ ।

യഥേദം വാനരബലം പരം പാരമവാപ്നുയാത് ॥ 102 ॥

ഇതീവ സ മഹാബാഹുസ്സീതാഹരണകര്ശിതഃ ।

രാമസ്സാഗരമാസാദ്യ വാസമാജ്ഞാപയത്തദാ ॥ 103 ॥

സര്വാ സ്സേനാ നിവേശ്യന്താം വേലായാം ഹരിപുങ്ഗവ ।

സമ്പ്രാപ്തോ മന്ത്രകാലോ നസ്സാഗരസ്യേഹ ലങ്ഘനേ ॥ 104 ॥

സ്വാം സ്വാം സേനാം സമുത്സൃജ്യ മാ ച കശ്ചിത്കുതോ വ്രജേത് ।

ഗച്ഛന്തു വാനരാശ്ശൂരാജ്ഞേയം ഛന്നം ഭയം ച നഃ ॥ 105 ॥

രാമസ്യ വചനം ശ്രുത്വാ സുഗ്രീവ സ്സഹലക്ഷ്മണഃ ।

സേനാം നിവേശയതതീരേ സാഗരസ്യ ദ്രുമായുതേ ॥ 106 ॥

വിരരാജ സമീപസ്ഥം സാഗരസ്യ തു തദ്ബലമ് ।

മധുപാണ്ഡുജല ശ്രശീമാന് ദ്വിതീയ ഇവ സാഗരഃ ॥ 107 ॥

വേലാവനമുപാഗമ്യ തതസ്തേ ഹരിപുങ്ഗവാഃ ।

നിവിഷ്ടാശ്ച പരം പാരം കാങ്ക്ഷമാണാ മഹോദധേഃ ॥ 108 ॥

തേഷാം നിവിശമാനാനാം സൈന്യസന്നാഹനിസ്സ്വനഃ ।

അന്തര്ധായ മഹാനാദമര്ണവസ്യ പ്രശുശ്രുവേ ॥ 109 ॥

സാ വാനരാണാം ധ്വജിനീ സുഗ്രീവേണാഭിപാലിതാ ।

ത്രിധാ നിവിഷ്ടാ മഹതീ രാമസ്യാര്ഥപരാഽഭവത് ॥ 110 ॥

സാ മഹാര്ണവമാസാദ്യ ഹൃഷ്ടാ വാനരവാഹിനീ ।

വായുവേഗസമാധൂതം പശ്യമാനാ മഹാര്ണവമ് ॥ 111 ॥

ദൂരപാരമസമ്ബാധം രക്ഷോഗണനിഷേവിതമ് ।

പശ്യന്തോ വരുണാവാസം നിഷേദുര്ഹരിയൂഥപാഃ ॥ 112 ॥

ചണ്ഡനക്രഗ്രാഹം ഘോരം ക്ഷപാദൌ ദിവസക്ഷ്യേ ।

ഹസന്തമിവ ഫേനൌഘൈര്നൃത്യന്തമിവ ചോര്മിഭിഃ ॥ 113 ॥

ചന്ദ്രോദയേ സമുദ്ഭൂതം പ്രതിചന്ദ്രസമാകുലമ് ।

ചണ്ഡാനിലമഹാഗ്രാഹൈഃ കീര്ണം തിമിതിമിങ്ഗിലൈഃ ॥ 114 ॥

ദീപ്തഭോഗൈരിവാകീര്ണം ഭുജങ്ഗൈര്വരുണാലയമ് ।

അവഗാഢം മഹാസത്ത്വൈര്നാനാശൈലസമാകുലമ് ।

സുദുര്ഗം ദുര്ഗമാര്ഗം തമഗാധ മസുരാലയമ് ॥ 115 ॥

മകരൈര്നാഗഭോഗൈശ്ച വിഗാഢാ വാതലോലിതാഃ ।

ഉത്പേതുശ്ച നിപേതുശ്ച പ്രവൃദ്ധാ ജലരാശയഃ ॥ 116 ॥

ഉത്പേതുഃ ച നിപേതുഃ ച പ്രവൃദ്ധാ ജല രാശയഃ ।

അഗ്നി ചൂര്ണം ഇവ ആവിദ്ധം ഭാസ്കര അമ്ബു മനോ രഗമ് ॥ 117 ॥

സാഗരം ചാമ്ബരപ്രഖ്യമമ്ബരം സാഗരോപമമ് ।

സാഗരം ചാമ്ബരം ചേതി നിര്വിശേഷ മദൃശ്യത ॥ 118 ॥

സമ്പൃക്തം നഭസാപ്യമ്ഭസ്സമ്പൃക്തം ച നഭോഽമ്ഭസാ ।

താദൃഗ്രൂപേച ദൃശ്യതേ താരാരത്നസമാകുലേ ॥ 119 ॥

സമുത്പതിതമേഘസ്യ വീചിമാലാകുലസ്യ ച ।

വിശേഷോ ന ദ്വയോരാസീത്സാഗരസ്യാമ്ബരസ്യ ച ॥ 120 ॥

അന്യോന്യൈരാഹതാ സ്സക്താ സ്സസ്വനുര്ഭീമനിസ്സ്വനാഃ ।

ഊര്മയസ്സിന്ധുരാജസ്യ മഹാഭേര്യ ഇവാഹവേ ॥ 121 ॥

രത്നൌഘ ജലസന്നാദം വിഷക്തമിവ വായുനാ ।

ഉത്പതന്തമിവ ക്രുദ്ധം യാദോഗണസമാകുലമ് ॥ 122 ॥

ദദൃശുസ്തേ മഹോത്സാഹ വാതാഹതജലാശയമ് ।

അനിലോദ്ധൂതമാകാശേ പ്രവല്ഗന്ത മമിവോര്മിഭിഃ ॥ 123 ॥

തതോ വിസ്മയമാപന്നാ ഹരയോ ദദൃശുര്ഹരയസ്തദാ ।

ഭ്രാന്തോര്മിജാലസന്നാദം പ്രലോലമിവ സാഗരമ് ॥ 124 ॥

ഇത്യാര്ഷേ ശ്രീമദ്രാമായണേ വാല്മീകീയ ആദികാവ്യേ യുദ്ധകാണ്ഡേ ചതുര്ഥസ്സര്ഗഃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |

atha caturthassargaḥ |

śrutvā hanumato vākyaṃ yathāvadanupūrvaśaḥ |

tato'bravīnmahātejā rāmassatyaparākramaḥ || 1 ||

yāṃ nivedayase laṅkāṃ purīṃ bhīmasya rakṣasaḥ |

kṣipramenāṃ mathiṣyāmi satyametadbravīmi te || 2 ||

asmin muhūrte sugrīva prayāṇamabhirocaye |

yukto muhūrto vijayaḥ prāpto madhyaṃ divākara || 3 ||

sītāṃ hṛtvā tu me jātu kvāsau yāsyati yāsyataḥ |

sītā śrutvābhiyānaṃ me aśāmeṣyati jīvite |

jīvitānte' mṛtaṃ spṛṣṭavā pītvā viṣamivāturaḥ || 4 ||

uttarā phalgunī hyadya śvastu hastena yokṣyate |

abhiprāyāma sugrīva sarvānīkasamāvṛtāḥ || 5 ||

nimittāni ca paśyāmi yāni prādurbhavanti ca |

nihatya rāvaṇaṃ sītāmānayiṣyāmi jānakīm || 6 ||

upariṣṭāddhi nayanaṃ sphuramāṇamidaṃ mama |

vijayaṃ samanuprāptaṃ śaṃsatīva manoratham || 7 ||

tato vānararājena lakṣmaṇena supūjitaḥ |

uvāca rāmo dharmātmā punarapyardhakovidaḥ || 8 ||

agre yātu balasyāsya nīlo mārgamavekṣitum |

vṛtaśśatasahasreṇa vānarāṇāṃ tarasvinām || 9 ||

phalamūlavatā nīla śītakānanavāriṇā |

pathā madhumatā cāśu senāṃ senāpate naya || 10 ||

dūṣayeyurdurātmanaḥ pathi mūlaphalodakam |

rākṣasāḥ parirakṣethāstebhyastvaṃ nityamudyataḥ || 11 ||

nimneṣu vanadurgeṣu vaneṣu ca vanaukasaḥ |

abhiplutyābhipaśyeyuḥ pareṣāṃ nihitaṃ balam || 12 ||

yacca phalgu balaṃ kiñcitta datraivopapadyatām |

etaddhi kṛtyaṃ ghoraṃ no vikrameṇa prayujyatām || 13 ||

sāgaraughanibhaṃ bhīmamagrānīkaṃ mahābalāḥ |

kapisiṃhāḥ prakarṣastu śataśo'tha sahasraśaḥ || 14 ||

kapi simhā prakarṣantu śataśo atha sahasraśaḥ |

gajaḥ ca giri samkāśo gavayaḥ ca mahābalaḥ || 15 ||

yātu vānaravāhinyā vānaraḥ plavatāṃ varaḥ |

pālayandakṣiṇaṃ pārśvamṛṣabho vānararṣabhaḥ || 16 ||

gandhahastīva durdharṣastarasvī gandhamādanaḥ |

yātu vānaravāhinyā ssavyaṃ pārśvamadhiṣṭhitaḥ || 17 ||

yāsyāmi balamadhye'haṃ balaughamabhiharṣayan |

adhiruhya hanūmanta mairāvata miveśvaraḥ || 18 ||

aṅgadenaiṣa saṃyātu lakṣmaṇaścānta kopamaḥ |

sārvabhaumena bhūteśo draviṇādhipatiryathā || 19 ||

jāmbavāṃśca suṣeṇaśca vegadarśī ca vānaraḥ |

ṛkṣarājo mahāsattvaḥ kukṣiṃ rakṣantu te trayaḥ || 20 ||

rāghavasya vacaśśrutvā sugrīvo vāhinīpatiḥ |

vyādideśa mahāvīryo vānarānvānararṣabha ḥ || 21 ||

te vānaragaṇāssarve samutpatya yuyutsavaḥ |

guhābhyaśśikharebhyaśca aśu pupluvire tadā || 22 ||

tato vānararājena lakṣmaṇena ca pūjitaḥ |

jagāma rāmodharmātmā sasainyo dakṣiṇāṃ diśam || 23 ||

śataiḥ śatasahasraiśca koṭibhiścāyutairapi |

vāraṇābhaiśca haribhiryayau parivṛtastadā || 24 ||

taṃ yāntamanuyāntī sā mahatī harivāhinī |

dṛptāḥ pramuditāssarve sugrīveṇābhipālitāḥ || 25 ||

hṛṣṭāḥ pramuditāḥ sarve sugrīveṇa abhipālitāḥ |

āplavantaḥ plavantaḥ ca garjantaḥ ca plavaṃ gamāḥ || 26 ||

bhakṣyanta ssugandhīni madhūni ca phalāni ca |

udvahanto mahāvṛkṣān mañjarīpuñjadhāriṇaḥ || 27 ||

anyonyaṃ sahasā dṛptā nirvahānti kṣipanti ca |

patantaśpotpatnatyanye pātayantyapare parān || 28 ||

rāvaṇo no nihantavyassarve ca rajanīcarāḥ |

iti garjanti harayo rāghavasya samīpataḥ || 29 ||

purastādṛṣabho vīro nīlaḥ kumuda eva ca |

panthānaṃ śodhayantisma vānarairbahubhi ssaha || 30 ||

madhye tu rājā sugrīvo rāmo lakṣmaṇa eva ca |

balabhirbahubhi rbhīmairvṛtāśśatrunibarhaṇāḥ || 31 ||

hariśśatavalirvīraḥ koṭībhirdaśabhirvṛtaḥ |

sarvāmeko hyāvaṣṭabhya rarakṣa harivāhinīm || 32 ||

koṭīśataparīvāraḥ kesarī panaso gajaḥ |

arkaścātibalaḥ pārśvamekaṃ tasyābhirakṣati || 33 ||

suṣeṇo jāmbavāṃścaiva ṛkṣairbahubhirāvṛtau |

sugrīvaṃ purataḥ kṛtvā jaghanaṃ samrarakṣatuḥ || 34 ||

teṣāṃ senāpatirvīro nīlo vānarapuṅgavaḥ |

sampatanpatatāṃ śreṣṭhastadbalaṃ paryapālayāt || 35 ||

darīmukhaḥ prajaṅghaśca rambho'tha rabhasaḥ kapiḥ |

sarvataśca yayurvīrāstvarayantaḥ plavaṅgamān || 36 ||

evaṃ te hariśārdūlā gacchanto baladarpitāḥ |

apaśyaṃste giriśreṣṭhaṃ sahyaṃ drumālatāyutam || 37 ||

sarāṃsi ca supullāni taṭākāni vanāni ca || 38 ||

rāmasya śāsanaṃ jñātvā bhīmakopasya bhītavat |

varjayannagarābhyāśāṃ stathā janapadānapi || 39 ||

sāgaraughanibhaṃ bhīmaṃ tadvānarabalaṃ mahat |

utsasarpa mahāghoṣaṃ bhīmaghoṣamivārṇavaḥ || 40 ||

tasyadāśaratheḥ pārśve śūrāste kapikuṅajarāḥ |

torṇamāpupluvu ssarve sadaśvā iva coditāḥ || 41 ||

kapibhyāmuhyamānau tau śuśubhāte nararṣabhau |

mahādbhyāmiva samspṛṣṭau grahābhyāṃ candrabhāskarau || 42 ||

tato vānararājena lakṣmaṇena supūjitaḥ |

jagāma rāmo dharmātmā sasainyo dakṣiṇāṃ diśam || 43 ||

tamaṅgadagato rāmaṃ lakṣmaṇaśśubhayā girā |

uvāca paripūrṇārthaḥ smṛtimān pratibhānavān || 44 ||

hṛtāmavāpya vaidehīṃ kṣipraṃ hatvā ca rāvaṇam |

samṛddhārthassamṛddhārthamayodhyāṃ pratiyāsyasi || 45 ||

mahānti ca nimittāni divi bhūmau ca rāghava |

śubhāni tava paśyāmi sarvāṇyenārthasiddhaye |

anuvāti śivo vāyu ssevāṃ mṛduhita ssukhaḥ || 46 ||

pūrṇavalgusvarāśceme pravadanti mṛgadvijāḥ |

prasannāśca diśa ssarvā vimalaśca divākaraḥ || 47 ||

uśanā ca prasannārciranu tvāṃ bhārgavo gataḥ || 48 ||

brahmarāśirviśuddhaśca śuddāśca paramarṣayaḥ |

arciṣmantaḥ prakāśante dhruvaṃ sarve pradakṣiṇam || 49 ||

triśaṅkurvimalo bhāti rājarṣissapurohitaḥ |

pitāmahāḥ puro'smākamikṣvākūṇāṃ mahātmanām || 50 ||

vimale ca prakāśete viśākhe nirupapluve |

nakṣatra varamasmākamikṣvākūṇāṃ mahātmanām || 51 ||

nairṛtaṃ nairṛtānāṃ ca nakṣatramabhipīḍyate |

mūlo mūlavatā spṛṣṭo dhūpyate dhūmaketunā || 52 ||

sarvaṃ caitadvināśāya rākṣasānāmupa sthitam |

kāle kālagṛhītānāṃ nakṣatra grahapīḍitam || 53 ||

prasannā ssurasāścāpo vanāni phalavanti ca |

pravāntyabhya nādhikaṃ gandhānyathartukusumā drumāḥ || 54 ||

vyūḍhāni kapisainyāni prakāśante'dhikaṃ prabho || 55 ||

devānāmiva sainyāni saṅgrāme tārakāmaye |

evamārya |

samīkṣyaitānprīto bhavitumarhasi || 56 ||

iti bhrātaramāśvāsya hṛṣṭa ssaumitrirabravīt |

athāvṛtya mahīṃ kṛtsnāṃ jagāma mahatī camūḥ || 57 ||

ṛkṣavānaraśardūlairna khadaṃṣṭrāyudhairvutā |

kārāgraiścaraṇāgraiśca vānarai rutthitaṃ rajaḥ |

bhīmamantardadhe lokaṃ nivārya savituḥ prabhām || 58 ||

parvatavanākāśāṃ dakṣiṇāṃ harivāhinī |

chādayantī yayau bhīmā dyāmivāmbudasantatiḥ || 59 ||

uttarantyāṃ ca senāyāṃ ssatataṃ bahuyojanam |

nadīsrotāṃsi sarvāṇi sasyandurviparītavat || 60 ||

sarāṃsi vimalāmbhāṃsi drumākīrṇāṃśca parvatā |

samān bhūmipradeśāṃśca vanāni phalavanti ca |

madhyena ca samantācca tiryakcāthaśca samā'viśat || 61 ||

samāvṛtya mahīṃ kṛtsnāṃ jagāma mahatī camūḥ |

tehṛṣṭavadanā ssarve jagmurmārutaraṃhasaḥ || 62 ||

harayo rāghavasyārthe samāropitavikramāḥ || 63 ||

harṣaṃvīrya balodrekāndarśayantaḥ parasparam |

yauvanotsekajāndarpādvividhāṃścakruradhvani || 64 ||

tatra keciddrutaṃ jagmurutpetuśca tathāpare |

kecitkilakilāṃ cakrurvānarā vanagocarāḥ || 65 ||

prāspoṭayaṃśca pucchāni sannijagmuḥ padānyapi |

bhujāvanikṣipya śailāṃśca drumānanye babhañjire || 66 ||

ārohantaśca śṛṅgāṇi girīṇāṃ girigocarāḥ |

mahānādān pramuñcanti kṣveḍāmanye pracakrite || 67 ||

ūruvegaiśca mamṛdurlatājālānyanekaśaḥ |

jṛmbhamāṇāśca vikrāntā vicikrīḍuśśilādrumai ḥ || 68 ||

śataśśatasahasraiśca koṭibhiśca sahasraśaḥ |

vānarāṇāṃ sughorāṇāṃ śrīmatparivṛtā mahī || 69 ||

sā sma yāti divārātraṃ mahatī harivāhinī |

prahṛṣṭamuditāssenā sugrīveṇābhipālitāḥ || 70 ||

vānarāstvaritaṃ yānti sarve yuddhābhinandinaḥ |

pramokṣayiṣava ssītāṃ muhūrtaṃ kvāpi nāvasan || 71 ||

tataḥ pādapasambhādhaṃ nānāmṛgasamāyutāma |

sahyaparvatamāsedurmalayañca mahīdharam || 72 ||

kānanāni vicitrāṇi nadīḥ prasravaṇāni ca |

paśyannani yayau rāmassahyasya malayasya ca || 73 ||

campakāṃs tilakāmaḥ cūtān aśokān sindu vārakān |

tiniśān karavīrāmaḥ ca timiśān bhanjanti sma plavaṃ gamāḥ || 74 ||

aṅkolāṃśca karañcāṃśca plakṣanyagrodhatindukān |

jambukāmalakānnāpānbhajanti sma plavaṅgamāḥ || 75 ||

prastareṣu ca ramyeṣu vividhāḥ kānanadrumāḥ |

vāyuvegapracalitāḥ puṣpairavakiranti tān || 76 ||

mārutassukhasaṃsparśo vāti candanaśītalaḥ |

ṣaṭapadairanukūjadbhirvaneṣu madhugandhiṣu || 77 ||

adhikaṃ śailarājastu dhātubhissuvibhūṣitaḥ |

dhātubhyaḥprasṛto reṇurvāyuvega vighaṭṭitaḥ |

sumahadvānarānīkaṃ chādayāmāsa sarvataḥ || 78 ||

giriprastheṣu ramyeṣu sarvata sampra puṣpitāḥ |

ketakassinduvārāśca vāsantyaśca manoramāḥ || 79 ||

mādhavyo gandhapūrṇāśca kundagulmāśca puṣpitāḥ |

ciribilvā madhūkāśca vañjulā priyakāstathā || 80 ||

suphūrjakāstilakāścaiva nāgavṛkṣāśca puṣpitāḥ |

cūtāḥ pāṭalayakāścaiva kovidārāśca puṣpitāḥ || 81 ||

muculindārjunāścaiva śiṃśupāḥ kuṭajāstathā |

dhavā śśālmalayaścaiva raktāḥ kuravakāstathā || 82 ||

hintālāstiniśāścaiva cūrṇakā nīpakāstathā |

nīlāśokāśca varaṇā aṅkolāḥ padmakāstathā || 83 ||

plavamānaiḥ plavaṅgaistu sarve paryākulīkṛtām || 84 ||

vāpyastasmin girau śitāḥ palvalāni tathaiva ca |

cakravākānucaritāḥ kāraṇḍavaniṣevitāḥ || 85 ||

plavaiḥ krauñceśca saṅkīrṇā varāhamṛga sevitāḥ |

ṛkṣaistarakṣubhissimhaiśśārdūlaiśca bhayāvahaiḥ || 86 ||

vyālaiśca bahubhirbhīmai ssevyamānā ssamantataḥ |

padmaissaugandikaiḥ pullaiḥ kumudaiścotpalaistathā || 87 ||

vārijairvividhaiḥ puṣpai ramyāstatra jalāśayāḥ |

tasya sānuṣu kūjanti nānādvijagaṇāstathā || 88 ||

snātvā pītvodakānyatra jale krīḍanti vānarāḥ |

anyonyaṃ plāvayanti sma śailamāruhya vānarāḥ || 89 ||

phalānya mṛtagandhīni mūlāni kusumāni ca |

babhañjurvāstatra pādapānaṃ madotkaṭāḥ || 90 ||

droṇamātrapramāṇāni lambamānāni vānarāḥ |

yayuḥ pibanta hṛṣṭāste madhūni madhupiṅgalāḥ || 91 ||

pādapānavabhañjanto vikarṣanta stathā latāḥ |

vidhamanto girivarānprayayuḥ plavagarṣabhāḥ || 92 ||

vṛkṣebhyo'nye tu kapayo nadanto madhudarpitāḥ |

anye vṛkṣānprapadyante prapibantyapi cāpare || 93 ||

babhūva vasudhā taistu sampūrṇā hariyūthapaiḥ |

yathā kalamakedāraiḥ pakvairiva vasundarā || 94 ||

mahendramatha samprāpya rāmo rājīvalocanaḥ |

adhyārohanmahābāhuśśikharaṃ drumabhūṣitam || 95 ||

tataśśikharamāruhya rāmo daśarathātmajaḥ |

kūrmamīnasamākīrṇamapaśyatsalilākulam || 96 ||

te sahyaṃ samatikramya malayaṃ ca mahāgirim |

āsedurānupūrvyeṇa samudraṃ bhamanissvanam || 97 ||

avaruhya jagāmāśu velāvanamanuttamam |

rāmo ramayatāṃ śreṣṭa ssasugrīva ssalakṣmaṇaḥ || 98 ||

atha dhautopalatalāṃ toyaughai ssahasotthitaiḥ |

velāmāsādya vipulānrāmo vacanamabravīt || 99 ||

ete vayamanuprāptā ssugrīva varuṇālayam |

ihedānīṃ vicintā sāyā naḥ pūrvasamutthitā || 100 ||

ataḥ paramatīro'yaṃ sāgara ssaritāṃ patiḥ |

na cāyamanupāyena śakyastaritumarṇavaḥ || 101 ||

tadihaiva niveśo'stu mantraḥ prastūyatāmiha |

yathedaṃ vānarabalaṃ paraṃ pāramavāpnuyāt || 102 ||

itīva sa mahābāhussītāharaṇakarśitaḥ |

rāmassāgaramāsādya vāsamājñāpayattadā || 103 ||

sarvā ssenā niveśyantāṃ velāyāṃ haripuṅgava |

samprāpto mantrakālo nassāgarasyeha laṅghane || 104 ||

svāṃ svāṃ senāṃ samutsṛjya mā ca kaścitkuto vrajet |

gacchantu vānarāśśūrājñeyaṃ channaṃ bhayaṃ ca naḥ || 105 ||

rāmasya vacanaṃ śrutvā sugrīva ssahalakṣmaṇaḥ |

senāṃ niveśayatatīre sāgarasya drumāyute || 106 ||

virarāja samīpasthaṃ sāgarasya tu tadbalam |

madhupāṇḍujala śraśīmān dvitīya iva sāgaraḥ || 107 ||

velāvanamupāgamya tataste haripuṅgavāḥ |

niviṣṭāśca paraṃ pāraṃ kāṅkṣamāṇā mahodadheḥ || 108 ||

teṣāṃ niviśamānānāṃ sainyasannāhanissvanaḥ |

antardhāya mahānādamarṇavasya praśuśruve || 109 ||

sā vānarāṇāṃ dhvajinī sugrīveṇābhipālitā |

tridhā niviṣṭā mahatī rāmasyārthaparā'bhavat || 110 ||

sā mahārṇavamāsādya hṛṣṭā vānaravāhinī |

vāyuvegasamādhūtaṃ paśyamānā mahārṇavam || 111 ||

dūrapāramasambādhaṃ rakṣogaṇaniṣevitam |

paśyanto varuṇāvāsaṃ niṣedurhariyūthapāḥ || 112 ||

caṇḍanakragrāhaṃ ghoraṃ kṣapādau divasakṣye |

hasantamiva phenaughairnṛtyantamiva cormibhiḥ || 113 ||

candrodaye samudbhūtaṃ praticandrasamākulam |

caṇḍānilamahāgrāhaiḥ kīrṇaṃ timitimiṅgilaiḥ || 114 ||

dīptabhogairivākīrṇaṃ bhujaṅgairvaruṇālayam |

avagāḍhaṃ mahāsattvairnānāśailasamākulam |

sudurgaṃ durgamārgaṃ tamagādha masurālayam || 115 ||

makarairnāgabhogaiśca vigāḍhā vātalolitāḥ |

utpetuśca nipetuśca pravṛddhā jalarāśayaḥ || 116 ||

utpetuḥ ca nipetuḥ ca pravṛddhā jala rāśayaḥ |

agni cūrṇaṃ iva āviddhaṃ bhāskara ambu mano ragam || 117 ||

sāgaraṃ cāmbaraprakhyamambaraṃ sāgaropamam |

sāgaraṃ cāmbaraṃ ceti nirviśeṣa madṛśyata || 118 ||

sampṛktaṃ nabhasāpyambhassampṛktaṃ ca nabho'mbhasā |

tādṛgrūpeca dṛśyate tārāratnasamākule || 119 ||

samutpatitameghasya vīcimālākulasya ca |

viśeṣo na dvayorāsītsāgarasyāmbarasya ca || 120 ||

anyonyairāhatā ssaktā ssasvanurbhīmanissvanāḥ |

ūrmayassindhurājasya mahābherya ivāhave || 121 ||

ratnaugha jalasannādaṃ viṣaktamiva vāyunā |

utpatantamiva kruddhaṃ yādogaṇasamākulam || 122 ||

dadṛśuste mahotsāha vātāhatajalāśayam |

aniloddhūtamākāśe pravalganta mamivormibhiḥ || 123 ||

tato vismayamāpannā harayo dadṛśurharayastadā |

bhrāntormijālasannādaṃ pralolamiva sāgaram || 124 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe caturthassargaḥ ||