6.131 Yuddhakanda - Shrirama Pattabhishekam - Ekatrimshadadhikashatatama Sargah

ॐ

6.131 യുദ്ധകാണ്ഡ - ശ്രീരാമ പട്ടാഭിഷേകമ് - ഏകത്രിംശദധികശതതമ സര്ഗഃ

Rama Valmiki Malayalam

ശ്രീമദ്വാല്മീകീയ രാമായണേ യുദ്ധകാണ്ഡമ് ।

അഥ ഏകത്രിംശദധികശതതമസ്സര്ഗഃ ।

ശിരസ്യഞ്ജലിമാധായകൈകേയ്യാനന്ദവര്ധനഃ ।

ബഭാഷേഭരതോജ്യേഷ്ഠംരാമംസത്യപരാക്രമമ് ॥ 1 ॥

പൂജിതാമാമികാമാതാദത്തംരാജ്യമിദമ്മമ ।

തദ്ദദാമിപുനസ്തുഭ്യംയഥാത്വമദദാമമ ॥ 2 ॥

ധുരമേകാകിനാന്യസ്താംവൃഷഭേണബലീയസാ ।

കിശോരവദ്ഗുരുമ്ഭാരം ന വോഢുമഹമുത്സഹേ ॥ 3 ॥

വാരിവേഗേനമഹതാഭിന്നസ്സേതുരിവക്ഷരന് ।

ദുര്ബന്ധനമിദമ്മന്യേരാജ്യച്ഛ്രിദമസമ്വൃതമ് ॥ 4 ॥

ഗതിങ്ഖരൈവാശ്വസ്യഹംസസ്യേവ ച വായസഃ ।

നാന്വേതുമുത്സഹേരാമ തവമാര്ഗമരിന്ദമ ॥ 5 ॥

യഥാചാരോപിതോവൃക്ഷോജാതശ്ചാര്ന്ന്തിവേശനേ ।

മഹാംശ്ചസുദുരാരോഹോമഹാസ്കന്ദഃപ്രശാഖവാന് ॥ 6 ॥

ശീര്യേതപുഷ്പിതോഭൂത്വാ ന ഫലാനിപ്രദര്ശയന് ।

തസ്യനാനുഭവേദര്ഥംയസ്യഹേതോസ്സരോപിതഃ ॥ 7 ॥

ഏഷോപമാമഹാബാഹോത്വമര്ഥംവേത്തുമര്ഹസി ।

യദ്യസ്മാന്മനുജേന്ദ്രത്വമ്ഭര്താഭൃത്യാന്നശാധിഹി ॥ 8 ॥

ജഗദദ്യാഭിഷിക്തന്ത്വാമനുപശ്യതുരാഘവ ।

പ്രതപന്തമിവാദിത്യമ്മധ്യാഹ്നേദീപ്തതേജസമ് ॥ 9 ॥

തൂര്യസങ്ഘാന്തിര്ഘോഷൈഃകാഞ്ചീനൂപുരനിഃസ്വനൈഃ ।

മധുരൈര്ഗീതശബ്ദൈശ്ചപ്രതിബുധ്യസ്വശേഷ്വ ച ॥ 10 ॥

യാവദാവര്തതേചക്രംയാവതീ ച വസുന്ധരാ ।

താവത്ത്വമിഹലോകസ്യസ്വാമിത്വമനുവര്തയ ॥ 11 ॥

ഭരതസ്യവച്ശ്രുത്വാരാമഃപരപുരഞ്ജയഃ ।

തഥേതിപ്രതിജഗ്രാഹനിഷസാദാസനേശുഭേ ॥ 12 ॥

തതശ്ശത്രുഘ്നവചനാന്നിപുണാഃശ്മശ്രുവര്ധനാഃ ।

സുഖഹസ്താഃസുശീഘ്രാശ്ചരാഘവമ്പര്യവാരയന് ॥ 13 ॥

പൂര്വന്തുഭരതേസ്നാതേലക്ഷ്മണേ ച മഹാബലേ ।

സുഗ്രീവേവാനരേന്ദ്രേ ച രാക്ഷസേന്ദ്രേവിഭീഷണേ ॥ 14 ॥

വിശോധിതജടസ്സ്നാതശ്ചിത്രമാല്യാനുലേപനഃ ।

മഹാര്ഹവസനോപേതസ്തസ്ഥൌതത്രശ്രിയാജ്വലന് ॥ 15 ॥

പ്രതികര്മ ച രാമസ്യകാരയാമാസവീര്യവാന ।

ലക്ഷ്മണസ്യ ച ലക്ഷ്മീവാനിക്ഷ്വാകുകുലവര്ധനഃ ॥ 16 ॥

പ്രതികര്മചസീതായാസ്സര്വാദശരഥസ്ത്രിയഃ ।

ആത്മനൈവതദാചക്രുര്മനസ്വിന്യോമനോഹരമ് ॥ 17 ॥

തതോവാനരപത്നീനാംസര്വാസാമേവശോഭനമ് ।

ചകാരയത്നാത്കൌസല്യാപ്രഹൃഷ്ടാപുത്രവത്സലാ ॥ 18 ॥

തതഃ ശ്ശത്രുഘ്നവചനാത്സുമന്ത്രോനാമസാരഥിഃ ।

യോജയിത്വാഭിചക്രാമരഥംസര്വാങ്ഗശോഭനമ് ॥ 19 ॥

അര്കമണ്ഡലസങ്കാശന്ദിവ്യന്ദൃഷ്ടവാരഥംസ്ഥിതമ് ।

ആരുരോഹമഹാബാഹൂരാമഃപരപുരംഞ്ജയഃ ॥ 20 ॥

സുഗ്രീവോഹനുമാംശ്ചൈവമഹേന്ദ്രസദൃശദ്യുതീ ।

സ്നാതൌദിവ്യനിഭൈര്വസ്ത്രൈര്ജഗ്മതുശ്ശുഭകുണ്ഡലൌ ॥ 21 ॥

സര്വാഭരണജുഷ്ടാശ്ചയുയുസ്തശ്ശുഭകുണ്ഡലാഃ ।

സുഗ്രീവപത്നയഃസീതാ ച ദ്രഷ്ടുന്നഗരമുത്സുകാഃ ॥ 22 ॥

അയോധ്യായാന്തുസചിവാരാജ്ഞോദശരഥസ്യ ച ।

പുരോഹിതമ്പുരസ്കൃത്യമന്ത്രയാമാസുരര്ഥവത് ॥ 23 ॥

അശോകോവിജയശ്ചൈവസിദ്ധാര്ഥശ്ചസമാഹിതാഃ ।

മന്ത്രയന്രാമവൃധ്യര്ഥമ്ബുധ്യര്ഥന്നഗരസ്യ ച ॥ 24 ॥

സര്വമേവാഭിഷേകാര്ഥഞ്ജയാര്ഹസ്യമഹാത്മനഃ ।

കര്തുമര്ഹഥരാമസ്യയദ്യന്മങ്ഗലപൂര്വകമ് ॥ 25 ॥

ഇതിതേമന്ത്രിണസ്സര്വേസന്ദിശ്യ ച പുരോഹിതമ് ।

നഗരാന്നിര്യയുസ്തൂര്ണംരാമദര്ശനബുദ്ധയഃ ॥ 26 ॥

ഹരിയുക്തംസഹസ്രാക്ഷോരഥമിന്ദ്രൈവാനഘഃ ।

പ്രയയൌരഥമാസ്ഥായരാമോനഗരമുത്തമമ് ॥ 27 ॥

ജഗ്രാഹഭരതോരമശീന്ശത്രുഘ്നശ്ചത്രമാദദേ ।

ലക്ഷ്മണോവ്യജനന്തസ്യമൂര്ധ്നിസമ്പര്യവീജയത് ॥ 28 ॥

ശ്വേതം ച വാലവ്യജനഞ്ജഗൃഹേപരിതസ്സ്ഥിതഃ ।

അപരഞ്ചന്ദ്രസങ്കാശംരാക്ഷസേന്ദ്രോവിഭീഷണഃ ॥ 29 ॥

ഋഷിസങ്ഘൈസ്തദാകാശേദേവൈശ്ചസമരുദ്ഗണൈഃ ।

സ്തൂയമാസ്യരാമസ്യശുശ്രുവമധുരധ്വനിഃ ॥ 30 ॥

തതഃശത്രുഞ്ജയന്നാമകുഞ്ജരമ്പര്വതോപമമ് ।

ആരുരോഹമഹാതേജാസ്സുഗ്രീവഃപ്ലവഗര്ഷഭഃ ॥ 31 ॥

നവനാഗസഹസ്രാണിയയുരാസ്ഥായവാനരാഃ ।

മാനുഷംവിഗ്രഹങ്കൃത്വാസര്വാഭരണഭൂഷിതാഃ ॥ 32 ॥

ശങ്ഖശബ്ദപ്രണാദൈശ്ചദുന്ദുഭീനാം ച നിസ്സ്വനൈഃ ।

പ്രയയൌപുരുഷവ്യാഘ്രസ്താമ്പുരീംഹര്മ്യമാലിനീമ് ॥ 33 ॥

ദദൃശുസ്തേസമായാന്തംരാഘവംസപുരസ്സരമ് ।

വിരാജമാനംവപുഷാരഥേനാതിരഥന്തദാ ॥ 34 ॥

തേവര്ഥയിത്വാകാകുത്സ്ഥംരാമേണപ്രതിനന്ദിതാഃ ।

അനുജഗ്മുര്മഹാത്മാനമ്ഭ്രാതൃഭിഃപരിവാരിതമ് ॥ 35 ॥

അമാത്യൈര്ബ്രാഹ്മണൈശ്ചൈവതഥാപ്രകൃതിഭിര്വവൃതഃ ।

ശ്രിയാവിരുരുചേരാമോനക്ഷത്രരിവചന്ദ്രമാഃ ॥ 36 ॥

സ പുരോഗാമിഭിസ്തൂര്യൈസ്താലസ്വസ്തികപാണിഭിഃ ।

പ്രവ്യാഹരദ്ഭിര്മുദിതൈര്മങ്ഗലാനിവൃതോയയൌ ॥ 37 ॥

അക്ഷതഞ്ജാതരൂപം ച ഗാവഃകന്യാസ്സഹദ്വിജാഃ ।

നരാമോദകഹസ്താശ്ചരാമസ്യപുരതോയയുഃ ॥ 38 ॥

സഖ്യം ച രാമസ്സുഗ്രീവേപ്രഭാവഞ്ചാനിലാത്മജേ ।

വാനരാണാം ച തത്കര്മഹ്യാചചക്ഷേഽഽഥമന്ത്രിണാമ് ॥ 39 ॥

ശ്രുത്വാ ച വിസ്മയഞ്ജഗ്മുരയോധ്യാപുരവാസിനഃ ।

വാനരാണാം ച തതകര്മരാക്ഷസാനാം ച തദ്ബലമ് ॥ 40 ॥

വിഭീഷണസ്യസമ്യോഗമാചചക്ഷേഽഥമന്ത്രിണാമ് ।

ദ്യുതിമാനേതദാഖ്യായരാമോവാനരസമ്യുതഃ ॥ 41 ॥

ഹൃഷ്ടപുഷ്ടജനാകീര്ണമയോധ്യാമ്പ്രവിവേശസഃ ।

തതോഹ്യഭ്യുച്ഛ്രയന്പൌരാഃപതാകാശ്ചഗൃഹേഗൃഹേ ॥ 42 ॥

ഐക്ഷ്വാകുധ്യുഷിതംരമ്യമാസസാദപിതുര്ഗൃഹമ് ।

അഥാബ്രവീദ്രാജപുത്രോഭരതന്ധര്മിണാംവരമ് ॥ 43 ॥

അര്ധോപഹിതയാവാചാമധുരംരഘുനന്ദനഃ ।

പിതുര്ഭവനമാസാദ്യപ്രവിശ്യ ച മഹാത്മനഃ ॥ 44 ॥

കൌസല്യാം ച സുമിത്രാം ച കൈകേയീമഭിവാദ്യ ച ।

യച്ഛമദ്ഭവനംശ്രേഷ്ഠംസാശോകവനികമ്മഹത് ॥ 45 ॥

മുക്താവൈദൂര്യസങ്കീര്ണംസുഗ്രീവായനിവേദയ ।

തസ്യതദ്വചനംശ്രുത്വാഭരതസ്സത്യവിക്രമഃ ॥ 46 ॥

ഹസ്തേഗൃഹീത്വാസുഗ്രീവമ്പ്രവിവേശതമാലയമ് ।

തതഃ സ്സ്സൈലപ്രദീപാംശ്ചപര്യങ്കാസ്തരണാനി ച ॥ 47 ॥

ഗൃഹീത്വാവിവിശുഃക്ഷിപ്രംശത്രുഘ്നേപ്രചോദിതാഃ ।

ഉവാച ച മഹാതേജാസ്സുഗ്രീവംരാഘവാനുജഃ ॥ 48 ॥

അഭിഷേകായരാമസ്യദൂതാനാജ്ഞാപയപ്രഭോ ।

സൌവര്ണാന്വാനരേന്ദ്രാണാഞ്ചതുര്ണാഞ്ചതുരോഘടാന് ॥ 49 ॥

ദദൌക്ഷിപ്രംസസുഗ്രീവസ്സര്വരത്നവിഭൂഷിതാന് ।

യഥാപ്രത്യൂഷസമയേചതുര്ണാംസാഗരാമ്ബസാമ് ॥ 50 ॥

പൂര്ണഘടൈഃപ്രതീക്ഷധ്വന്തഥാകുരുതവാനരാഃ ।

ഏവമുക്താമഹാത്മാനോവാനരാവാരണോപമാഃ ॥ 51 ॥

ഉത്പേതുര്ഗഗനംശീഘ്രങ്ഗരുഡാഇവശീഘ്രഗാഃ ।

ജാമ്ബവാംശ്ചഹനൂമാംശ്ചവേഗദര്ശീ ച വാനരഃ ॥ 52 ॥

ഋഷഭശ്ചൈവകലശാന്ജലപൂര്ണാനഥാനയന് ।

നദീശതാനാമ്പഞ്ചാനാഞ്ജലങ്കുമ്ഭൈരുപാഹരന് ॥ 53 ॥

പൂര്വാത്സമുദ്രാത്കലശഞ്ജലപൂര്ണമഥാനയത് ।

സുഷേണസ്സത്ത്വസമ്പന്നസ്സര്വരത്നവിഭൂഷിതമ് ॥ 54 ॥

ഋഷഭോദക്ഷിണാത്തൂര്ണംസമുദ്രാജ്ജലമാനയത് ।

രക്തചന്ദനശാഖാഭിസ്സമ്വൃതങ്കാഞ്ചനങ്ഘടമ് ॥ 55 ॥

ഗവയഃപശ്ചിമാത്തോയമാജഹാരമഹാര്ണവാത് ।

രത്നകുമ്ഭേനമഹതാശീതമ്മാരുതവിക്രമഃ ॥ 56 ॥

ഉത്തരാച്ചജലംശീഘ്രങ്ഗരുഡാനിലവിക്രമഃ ।

ആജഹാര സ ധര്മാത്മാനലഃസര്വഗുണാന്വിതഃ ॥ 57 ॥

തതസ്തൈര്വാനരശ്രേഷ്ഠൈരാനീതമ്പ്രേക്ഷ്യതജ്ജലമ് ।

അഭിഷേകായരാമസ്യശത്രുഘ്നസ്സചിവൈസ്സഹ ॥ 58 ॥

പുരോഹിതായശ്രേഷ്ഠായസുഹൃദ്ഭ്യശ്ചന്യവേദയത് ।

തതസ്സപ്രയതോവൃദ്ധോവസിഷ്ഠോബ്രാഹ്മണൈഃസഹ ॥ 59 ॥

രാമംരത്നമയേപീഠേസസീതംസന്നയവേശയത് ।

വസിഷ്ഠോവാമദേവശ്ചജാബാലിരഥകാശ്യപഃ ॥ 60 ॥

കാത്യായനോസുയജ്ഞശ്ചഗൌതമോവിജയസ്തഥാ ।

അഭ്യഷിഞ്ചന്നരവ്യാഘ്രമ്പ്രസന്നേനസുഗന്ധിനാ ॥ 61 ॥

സലിലേനസഹസ്രാക്ഷംവസവോവാസവംയഥാ ।

ഋഗ്ഭിര്ഭ്രാഹ്മണൈഃപൂര്വങ്കന്യാഭിര്മന്ത്രിഭിസ്തഥാ ॥ 62 ॥

യോഥൌശ്ചൈവാഭ്യഷിഞ്ചംസ്തേസമ്പ്രഹൃഷ്ടാസ്സനൈഗമൈഃ ।

സര്വൌഷധീനസൈശ്ചാപിദൈവതൈര്നഭസിസ്ഥിതൈഃ ॥ 63 ॥

ചതുര്ഭിര്ലോകപാലൈശ്ചസര്വൈര്ദേവൈശ്ചസങ്ഗതൈഃ ।

ബ്രഹ്മണാനിര്മിതമ്പൂര്വങ്കിരീടംരത്നശോഭിതമ് ॥ 64 ॥

അഭിഷിക്തഃപുരായേവമനുസ്തന്ദീപ്തതേജസമ് ।

തസ്യാന്വവായേരാജാനഃക്രമാദ്യേനാഭിഷേചിതാഃ ॥ 65 ॥

സഭായാംഹേമക്ലുപ്തായാംശോഭിതായാമ്മഹാധനൈഃ ।

രത്നൈര്നാനാവിധൈശ്ചവചിത്രിതായാംസുശോഭനൈഃ ॥ 66 ॥

നാനാരത്നമയേപീഠേകല്പയിത്വായഥാവിധി ।

കിരീടേനതതഃപശ്ചാദ്വസിഷ്ഠേനമഹാത്മനാ ॥ 67 ॥

ഋത്വിഗിമഭഗിര്ഭൂഷണൈശ്ചൈവസമയോക്ഷ്യതരാഘവഃ ।

ഛത്രന്തസ്യ ച ജഗ്രാഹശത്രഘ്നഃപാണ്ഡുരംശുഭമ് ॥ 68 ॥

ശ്വേതം ച വാലവ്യജനംസുഗ്രീവോവാനരേശ്വരഃ ।

അപരഞ്ചന്ദ്രസങ്കാശംരാക്ഷസേന്ദ്രോവിഭീഷണഃ ॥ 69 ॥

മാലാഞ്ജ്വലന്തീംവപുഷാകാഞ്ചനീംശതപുഷ്കരാമ് ।

രാഘവായദദൌവായുര്വാസവേനപ്രചോദിതഃ ॥ 70 ॥

സര്വരത്നസമായുക്തമ്മണിഭിശ്ചവിഭൂഷിതമ് ।

മുക്താഹാരന്നരേന്ദ്രായദദൌശക്രപ്രചോദിതഃ ॥ 71 ॥

പ്രജഗുര്ധേവഗന്ധര്വാനനൃതുശ്ചാപ്സരോഗണാഃ ।

അഭിഷേകേതദര്ഹസ്യതദാരാമസ്യധീമതഃ ॥ 72 ॥

ഭൂമിഃസസ്യവതീചൈവഫലവന്തശ്ചപാദപാഃ ।

ഗന്ധവന്തി ച പുഷ്പാണിബഭൂവൂരാഘവോത്സവേ ॥ 73 ॥

സഹസ്രശതമശ്വാനാന്ധേനൂനാം ച ഗവാന്തഥാ ।

ദദൌശതവൃഷാന്പൂര്വന്ദ്വിജേഭ്യോമനുജര്ഷഭഃ ॥ 74 ॥

ത്രിംശത്കോടീര്ഹിരണ്യസ്യബ്രാഹ്മണേഭ്യോദദൌപുനഃ ।

നാനാഭരണവസ്ത്രാണിമഹാര്ഹാണി ച രാഘവഃ ॥ 75 ॥

അര്കരശ്മിപ്രതീകാശാങ്കാഞ്ചനീമ്മണിവിഗ്രഹാമ് ।

സുഗ്രീവായസ്രജന്ദിവ്യാമ്പ്രായച്ഛന്മനുജാധിപഃ ॥ 76 ॥

വൈദൂര്യമയചിത്രേ ച മണിരത്നവിഭൂഷിതേ ।

വാലിപുത്രായധൃതിമാനങ്ഗദായാങ്ഗദേദദൌ ॥ 77 ॥

മണിപ്രവരജുഷ്ടന്തുമുക്താഹാരമനുത്തമമ് ।

സീതായൈപ്രദദൌരാമശ്ചന്ദ്രരശ്മിസമപ്രഭമ് ॥ 78 ॥

അരജേവാസസീദിവ്യേശുഭാന്യാഭരണാനി ച ।

അവേക്ഷമാണാവൈദേഹീപ്രദദൌവായുസൂനവേ ॥ 79 ॥

അവമുച്യാത്മനഃകണ്ഠാദ്ദാരഞ്ജനകനന്ദിനീ ।

അവൈക്ഷതഹരീന്സര്വാന്ഭര്താരം ച മുഹുര്മുഹുഃ ॥ 80 ॥

താമിങ്ഗിതജ്ഞസ്സമ്പ്രേക്ഷ്യ ബഭാഷേ ജനകാത്മജാമ് ।

പ്രദേഹിസുഭഗേഹാരംയസ്യതുഷ്ടാസിഭാമിനി ॥ 81 ॥

തേജോധൃതിര്യശോദാക്ഷ്യംസാമര്ഥ്യംവിനയോനയഃ ।

പൌരുഷംവിക്രമോബുദ്ധിര്യസ്മിന്നേതാനിസര്വദാ ॥ 82 ॥

ദദൌസാവായുപുത്രായതംഹാരമസിതേക്ഷണാ ।

ഹനൂമാംസ്തേനഹാരേണശുശുഭേവാനരര്ഷഭഃ ॥ 83 ॥

ചന്രാംശുചയഗൌരേണശ്വേതാഭ്രേണയഥാചലഃ ।

തോദ്വിവിദമൈന്ധാഭ്യാന്നീലായ ച പരന്തപഃ സര്വേവാനരവൃദ്ധാശ്ചയേചാന്യേവാനരോത്തമാഃ ॥ 84 ॥

വാസോഭിര്ഭൂഷണൈശ്ചൈവയഥാര്ഹമ്പ്രതിപൂജിതാഃ ।

സര്വാന്കാമഗുണാവനീക്ഷ്യപ്രദദൌവസുധാധിപഃ ॥ 85 ॥

വിഭീഷണോഽഥസുഗ്രീവോഹനുമാന്ജാമ്ബവാംസ്തഥാ ॥ 86 ॥

സര്വേവാനരമുഖ്യാശ്ചരാമേണാക്ലിഷ്ടകര്മണാ ।

യഥാര്ഹമ്പൂജിതാഃസര്വേകാമൈരത്നൈശ്ചപുഷ്കലൈഃ ॥ 87 ॥

പ്രഹൃഷ്ടമാനസഃസര്വേജഗ്മുരേവയഥാഗതമ് ।

ദൃഷ്ട്വാസര്വേമഹാത്മാനസ്തതസ്തേവാനരര്ഷഭാഃ ॥ 88 ॥

വിസൃഷ്ടാഃപാര്ഥിവേന്ദ്രേണകിഷ്കിന്ധാംസമുപാഗമന് ।

സുഗ്രീവോവാനരശ്രേഷ്ഠോ ദൃഷ്ടവാരാമഭിഷേചനമ് ॥ 89 ॥

പൂജിതശ്ചൈവരാമേയകിഷ്കിന്ധാമ്പ്രാവിശത്പുരീമ് ।

വിഭീഷണോഽപിധര്മാത്മാസഹതൈര്നൈരൃതര്ഷഭൈഃ ॥ 90 ॥

ലബ്ധ്വാകുലധനംരാജാലങ്കാമ്പ്രായാന് മഹായശാഃ ।

സരാജ്യമഖിലംശാസന്നിഹതാരിര്മഹായശാഃ ॥ 91 ॥

രാഘവഃപരമോദാരശ്ശശാസപരയാമുദാ ।

ഉവാചലക്ഷ്മണംരാമോധര്മജ്ഞന്ധര്മവത്സലഃ ॥ 92 ॥

ആതിഷ്ഠധര്മജ്ഞ മയാസഹേമാങ്ഗാമ്പൂര്വരാജാധ്യുഷിതാമ്ബലേന ।

തുല്യമ്മയാത്വമ്പിതൃഭിര്ധൃതായാതാംയൌവരാജ്യേധുരമുദ്വഹസ്വ ॥ 93 ॥

സര്വാത്മനാപര്യനുനീയമാനോയദാ ന സൌമിത്രിരുപൈതിയോഗമ് ।

നിയുജ്യമാനോഽപി ച യൌവരാജ്യേതതോഽഭ്യഷിഞ്ചദ്ഭരതമ്മഹാത്മാ ॥ 94 ॥

പൌണ്ഡരീകാശ്വമേധാഭ്യാംവാജപേയേനചാസകൃത് ।

അന്യൈശ്ചവിവിധൈര്യജ്ഞൈരയജത്പാര്ഥിവാത്മജഃ ॥ 95 ॥

രാജ്യന്ദശസഹസ്രാണിപ്രാപ്യവര്ഷാണിരാഘവഃ ।

ശതാശ്വമേധാനാജഹ്രേസദശ്വാന് ഭൂരിദക്ഷിണാന് ॥ 96 ॥

ആജാനുലമ്ബിബാഹുസ്സമഹാവക്ഷാഃപ്രതാപവാന് ।

ലക്ഷ്മണാനുചരോരാമഃശശാസപൃഥിവീമിമാമ് ॥ 97 ॥

രാഘവശ്ചാപിധര്മാത്മാപ്രാപ്യരാജ്യമനുത്തമമ് ।

ഈജേബഹുവിധൈര്യജ്ഞൈസസുതഭ്രാതൃബാന്ധവഃ ॥ 98 ॥

സ പര്യദേവന്വിധവാ ന ച വ്യാലകൃതമ്ഭയമ് ।

ന വ്യാധിജമ്ഭയഞ്ചാസീദ്രാമേരാജ്യമ്പ്രശാസതി ॥ 99 ॥

നിര്ദസ്യുരഭവല്ലോകോനാനര്ഥങ്കശ്ചിദസ്പൃശത് ।

ന ച സ്മവൃദ്ധാബാലാനാമ്പ്രേതകാര്യാണികുര്വതേ ॥ 100 ॥

സര്വമ്മുദിതമേവാസീത്സര്വോധര്മപരോഽഭവത് ।

രാമമേവാനുപശ്യന്തോനാഭ്യഹിംസന് പരസ്പരമ് ॥ 101 ॥

ആസന്വര്ഷസഹസ്രാണിതഥാപുത്രസഹസ്രിണഃ ।

നിരാമയാവിശോകാശ്ചരാമേരാജ്യമ്പ്രശാസതി ॥ 102 ॥

രാമോരാമോരാമഃ ഇതിപ്രജാനാമഭവന്കഥാഃ ।

രാമഭൂതഞ്ജഗദഭൂദ്രാമേരാജ്യമ്പ്രശാസതി ॥ 103 ॥

നിത്യപുഷ്പാനിത്യഫലാന്തരവസ്തത്രനിര്വ്രണാഃ ।

കാമവര്ഷീ ച പര്ജന്യസ്സുഖസ്പര്ശശ്ചമാരുതഃ ॥ 104 ॥

ബ്രാഹ്മണാഃക്ഷത്രിയാവൈശ്യാശ്ശൂദ്രാലോഭവിവര്ജിതാഃ ।

സ്വകര്മസുപ്രവര്തന്തേതുഷ്ടാസ്സ്വൈരേവകര്മഭിഃ ॥ 105 ॥

ആസന്പ്രജാധര്മപരാരാമേശാസതിനാനൃതാഃ ।

സര്വേലക്ഷണസമ്പന്നാസ്സര്വേധര്മപരായണാഃ ॥ 106 ॥

ദശവര്ഷസഹസ്രാണിദശവര്ഷശതാനി ച ഭ്രാതൃഭിഃ സഹിതഃശ്രീമാനരാമോരാജ്യമകാരയത് ।

ധന്യംയശസ്യമായുഷ്യംരാജ്ഞാം ച വിയാവഹമ് ॥ 107 ॥

ആദികാവ്യമിദഞ്ചാര്ഷമ്പുരാവാല്മീകിനാകൃതമ് ।

പഠേധ്യഃശൃണുയാല്ലോകേനരഃപാപാത്പ്രമുച്യതേ ॥ 108 ॥

പുത്രകാമശ്ചപുത്രാന്വൈധനകാമോധനാനി ച ।

ലഭതേമനുജോലോകേശ്രുത്വാരാമാഭിഷേചനമ് ॥ 109 ॥

മഹീംവിജയതേരാജാരിപൂംശ്ചാപ്യധിതിഷ്ഠതി ।

രാഘവേണയഥാമാതാസുമിത്രാലക്ഷ്മണേന ച ॥ 110 ॥

ഭരതേന ച കൈകേയീജീവപുത്രാസ്തഥാസ്ത്രിയഃ ।

ഭവിഷ്യന്തിസദാനന്ദാഃപുത്രപൌത്രസമന്വിതാഃ ॥ 111 ॥

ശ്രുത്വാരാമായണമിദന്ദീര്ഘമായുശ്ചവിന്ദതി ।

രാമസ്യവിജയഞ്ചൈവസര്വമക്ലിഷ്ടകര്മണഃ ॥ 112 ॥

ശൃണോതി യ ഇദങ്കാവ്യമ്പുരാവാല്മീകിനാകൃതമ് ।

ശ്രദ്ധധാനോജിതക്രോധോദുര്ഗാണ്യതിതരത്യസൌ ॥ 113 ॥

സമാഗമ്യപ്രവാസാന്തേരമന്തേസഹബാന്ധവൈഃ ।

ശൃണ്വന്തി യ ഇദങ്കാവ്യമ്പുരാവാല്മീകിനാകൃതമ് ॥ 114 ॥

തേപ്രാര്ഥിതാന്വരാന്സര്വാന്പ്രാപ്നുവന്തീഹരാഘവാത് ।

ശ്രവണേനസുരാസ്സര്വേപ്രീയന്തേസമ്പ്രശൃണ്വതാമ് ॥ 115 ॥

വിനായകാശ്ചശാമ്യന്തിഗൃഹേതിഷ്ഠന്തിയസ്യവൈ ।

വിജയേതമഹീംരാജാപ്രവാസീസ്വസ്തിമാന്ഭവേത് ॥ 116 ॥

സ്ത്രിയോരജസ്വലാശ്രുത്വാപുത്രാന്സൂയുരനുത്തമാന് ।

പൂജയംശ്ചപഠംശ്ചൈവമിതിഹാസമ്പുരാതനമ് ॥ 117 ॥

സര്വപാപൈഃപ്രമുച്യേതദീര്ഘമായുരവാപ്നുയാത് ।

പ്രണമ്യശിരസാനിത്യംശ്രോതവ്യങ്ക്ഷത്രിയൈര്ദ്വിജാത് ॥ 118 ॥

ഐശ്വര്യമ്പുത്രലാഭാശ്ചഭവിഷ്യതി ന സംശയഃ ।

രാമായണമിദങ്കൃത്സ്നംശൃണ്വതഃപഠതസ്സദാ ॥ 119 ॥

പ്രീയതേസതതംരാമസ്സഹിവിഷ്ണുസ്സനാതനഃ ।

ആദിദേവോമഹാബാഹുര്ഹരിന്നാരായണഃപ്രഭുഃ ॥ 120 ॥

സാക്ഷാദ്രാമോരഘുശ്രേഷ്ഠശ്ശേഷോലക്ഷ്മണൌച്യതേ ।

ഏവമേതത്പുരാവൃത്തമാഖ്യാനമ്ഭദ്രമസ്തുവഃ ॥ 121 ॥

പ്രവ്യാഹരതവിസ്രബ്ധമ്ബലംവിഷ്ണോഃപ്രവര്ഥതാമ് ।

ദേവാശ്ചസര്വേതുഷ്യന്തിഗ്രഹണാച്ഛ്രവണാത്തഥാ ॥ 122 ॥

രാമായണസ്യശ്രവണേതുഷ്യന്തിപിതസ്സദാ ।

ഭക്ത്യാരാമസ്യയേചേമാംസംസിതാമൃഷിണാകൃതാമ് ॥ 123 ॥

യേലിഖന്തീ ഹ ച നരാസ്തേഷാംവാസസ്ത്രിവിഷ്ടപേ ।

കുടുമ്ബവൃദ്ധിന്ധനധാന്യവൃദ്ധിംസ്ത്രിയശ്ചമുഖ്യാസ്സുഖമുത്തമം ച ।

ശ്രുത്വാശുഭങ്കാവ്യമിദമ്മഹാര്ഥമ്പ്രാപ്നോതിസര്വാമ്ഭുവിചാര്ഥസിദ്ധമ് ॥ 124 ॥

ആയുഷ്യമാരോഗ്യകരംയശസ്യംസൌഭ്രാതൃകമ്ബുദ്ധികരംശുഭം ച ।

ശ്രോതവ്യമേതന്നിയമേനസദ്ഭിരാഖ്യാനമോജസ്കരമൃദ്ധികാമൈഃ ॥ 125 ॥

ഇത്യാര്ഷേ ശ്രീമദ്രാമായണേ വാല്മീകീയ ആദികാവ്യേ യുദ്ധകാണ്ഡേ ഏകത്രിംശദധികശതതമസ്സര്ഗഃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |

atha ekatriṃśadadhikaśatatamassargaḥ |

śirasyañjalimādhāyakaikeyyānandavardhanaḥ |

babhāṣebharatojyeṣṭhaṃrāmaṃsatyaparākramam || 1 ||

pūjitāmāmikāmātādattaṃrājyamidammama |

taddadāmipunastubhyaṃyathātvamadadāmama || 2 ||

dhuramekākinānyastāṃvṛṣabheṇabalīyasā |

kiśoravadgurumbhāraṃ na voḍhumahamutsahe || 3 ||

vārivegenamahatābhinnasseturivakṣaran |

durbandhanamidammanyerājyacchridamasamvṛtam || 4 ||

gatiṅkharaivāśvasyahaṃsasyeva ca vāyasaḥ |

nānvetumutsaherāma tavamārgamarindama || 5 ||

yathācāropitovṛkṣojātaścārnntiveśane |

mahāṃścasudurārohomahāskandaḥpraśākhavān || 6 ||

śīryetapuṣpitobhūtvā na phalānipradarśayan |

tasyanānubhavedarthaṃyasyahetossaropitaḥ || 7 ||

eṣopamāmahābāhotvamarthaṃvettumarhasi |

yadyasmānmanujendratvambhartābhṛtyānnaśādhihi || 8 ||

jagadadyābhiṣiktantvāmanupaśyaturāghava |

pratapantamivādityammadhyāhnedīptatejasam || 9 ||

tūryasaṅghāntirghoṣaiḥkāñcīnūpuraniḥsvanaiḥ |

madhurairgītaśabdaiścapratibudhyasvaśeṣva ca || 10 ||

yāvadāvartatecakraṃyāvatī ca vasundharā |

tāvattvamihalokasyasvāmitvamanuvartaya || 11 ||

bharatasyavacśrutvārāmaḥparapurañjayaḥ |

tathetipratijagrāhaniṣasādāsaneśubhe || 12 ||

tataśśatrughnavacanānnipuṇāḥśmaśruvardhanāḥ |

sukhahastāḥsuśīghrāścarāghavamparyavārayan || 13 ||

pūrvantubharatesnātelakṣmaṇe ca mahābale |

sugrīvevānarendre ca rākṣasendrevibhīṣaṇe || 14 ||

viśodhitajaṭassnātaścitramālyānulepanaḥ |

mahārhavasanopetastasthautatraśriyājvalan || 15 ||

pratikarma ca rāmasyakārayāmāsavīryavāna |

lakṣmaṇasya ca lakṣmīvānikṣvākukulavardhanaḥ || 16 ||

pratikarmacasītāyāssarvādaśarathastriyaḥ |

ātmanaivatadācakrurmanasvinyomanoharam || 17 ||

tatovānarapatnīnāṃsarvāsāmevaśobhanam |

cakārayatnātkausalyāprahṛṣṭāputravatsalā || 18 ||

tataḥ śśatrughnavacanātsumantronāmasārathiḥ |

yojayitvābhicakrāmarathaṃsarvāṅgaśobhanam || 19 ||

arkamaṇḍalasaṅkāśandivyandṛṣṭavārathaṃsthitam |

ārurohamahābāhūrāmaḥparapuraṃñjayaḥ || 20 ||

sugrīvohanumāṃścaivamahendrasadṛśadyutī |

snātaudivyanibhairvastrairjagmatuśśubhakuṇḍalau || 21 ||

sarvābharaṇajuṣṭāścayuyustaśśubhakuṇḍalāḥ |

sugrīvapatnayaḥsītā ca draṣṭunnagaramutsukāḥ || 22 ||

ayodhyāyāntusacivārājñodaśarathasya ca |

purohitampuraskṛtyamantrayāmāsurarthavat || 23 ||

aśokovijayaścaivasiddhārthaścasamāhitāḥ |

mantrayanrāmavṛdhyarthambudhyarthannagarasya ca || 24 ||

sarvamevābhiṣekārthañjayārhasyamahātmanaḥ |

kartumarhatharāmasyayadyanmaṅgalapūrvakam || 25 ||

ititemantriṇassarvesandiśya ca purohitam |

nagarānniryayustūrṇaṃrāmadarśanabuddhayaḥ || 26 ||

hariyuktaṃsahasrākṣorathamindraivānaghaḥ |

prayayaurathamāsthāyarāmonagaramuttamam || 27 ||

jagrāhabharatoramaśīnśatrughnaścatramādade |

lakṣmaṇovyajanantasyamūrdhnisamparyavījayat || 28 ||

śvetaṃ ca vālavyajanañjagṛheparitassthitaḥ |

aparañcandrasaṅkāśaṃrākṣasendrovibhīṣaṇaḥ || 29 ||

ṛṣisaṅghaistadākāśedevaiścasamarudgaṇaiḥ |

stūyamāsyarāmasyaśuśruvamadhuradhvaniḥ || 30 ||

tataḥśatruñjayannāmakuñjaramparvatopamam |

ārurohamahātejāssugrīvaḥplavagarṣabhaḥ || 31 ||

navanāgasahasrāṇiyayurāsthāyavānarāḥ |

mānuṣaṃvigrahaṅkṛtvāsarvābharaṇabhūṣitāḥ || 32 ||

śaṅkhaśabdapraṇādaiścadundubhīnāṃ ca nissvanaiḥ |

prayayaupuruṣavyāghrastāmpurīṃharmyamālinīm || 33 ||

dadṛśustesamāyāntaṃrāghavaṃsapurassaram |

virājamānaṃvapuṣārathenātirathantadā || 34 ||

tevarthayitvākākutsthaṃrāmeṇapratinanditāḥ |

anujagmurmahātmānambhrātṛbhiḥparivāritam || 35 ||

amātyairbrāhmaṇaiścaivatathāprakṛtibhirvavṛtaḥ |

śriyāvirurucerāmonakṣatrarivacandramāḥ || 36 ||

sa purogāmibhistūryaistālasvastikapāṇibhiḥ |

pravyāharadbhirmuditairmaṅgalānivṛtoyayau || 37 ||

akṣatañjātarūpaṃ ca gāvaḥkanyāssahadvijāḥ |

narāmodakahastāścarāmasyapuratoyayuḥ || 38 ||

sakhyaṃ ca rāmassugrīveprabhāvañcānilātmaje |

vānarāṇāṃ ca tatkarmahyācacakṣe''thamantriṇām || 39 ||

śrutvā ca vismayañjagmurayodhyāpuravāsinaḥ |

vānarāṇāṃ ca tatakarmarākṣasānāṃ ca tadbalam || 40 ||

vibhīṣaṇasyasamyogamācacakṣe'thamantriṇām |

dyutimānetadākhyāyarāmovānarasamyutaḥ || 41 ||

hṛṣṭapuṣṭajanākīrṇamayodhyāmpraviveśasaḥ |

tatohyabhyucchrayanpaurāḥpatākāścagṛhegṛhe || 42 ||

aikṣvākudhyuṣitaṃramyamāsasādapiturgṛham |

athābravīdrājaputrobharatandharmiṇāṃvaram || 43 ||

ardhopahitayāvācāmadhuraṃraghunandanaḥ |

piturbhavanamāsādyapraviśya ca mahātmanaḥ || 44 ||

kausalyāṃ ca sumitrāṃ ca kaikeyīmabhivādya ca |

yacchamadbhavanaṃśreṣṭhaṃsāśokavanikammahat || 45 ||

muktāvaidūryasaṅkīrṇaṃsugrīvāyanivedaya |

tasyatadvacanaṃśrutvābharatassatyavikramaḥ || 46 ||

hastegṛhītvāsugrīvampraviveśatamālayam |

tataḥ sssailapradīpāṃścaparyaṅkāstaraṇāni ca || 47 ||

gṛhītvāviviśuḥkṣipraṃśatrughnepracoditāḥ |

uvāca ca mahātejāssugrīvaṃrāghavānujaḥ || 48 ||

abhiṣekāyarāmasyadūtānājñāpayaprabho |

sauvarṇānvānarendrāṇāñcaturṇāñcaturoghaṭān || 49 ||

dadaukṣipraṃsasugrīvassarvaratnavibhūṣitān |

yathāpratyūṣasamayecaturṇāṃsāgarāmbasām || 50 ||

pūrṇaghaṭaiḥpratīkṣadhvantathākurutavānarāḥ |

evamuktāmahātmānovānarāvāraṇopamāḥ || 51 ||

utpeturgaganaṃśīghraṅgaruḍāivaśīghragāḥ |

jāmbavāṃścahanūmāṃścavegadarśī ca vānaraḥ || 52 ||

ṛṣabhaścaivakalaśānjalapūrṇānathānayan |

nadīśatānāmpañcānāñjalaṅkumbhairupāharan || 53 ||

pūrvātsamudrātkalaśañjalapūrṇamathānayat |

suṣeṇassattvasampannassarvaratnavibhūṣitam || 54 ||

ṛṣabhodakṣiṇāttūrṇaṃsamudrājjalamānayat |

raktacandanaśākhābhissamvṛtaṅkāñcanaṅghaṭam || 55 ||

gavayaḥpaścimāttoyamājahāramahārṇavāt |

ratnakumbhenamahatāśītammārutavikramaḥ || 56 ||

uttarāccajalaṃśīghraṅgaruḍānilavikramaḥ |

ājahāra sa dharmātmānalaḥsarvaguṇānvitaḥ || 57 ||

tatastairvānaraśreṣṭhairānītamprekṣyatajjalam |

abhiṣekāyarāmasyaśatrughnassacivaissaha || 58 ||

purohitāyaśreṣṭhāyasuhṛdbhyaścanyavedayat |

tatassaprayatovṛddhovasiṣṭhobrāhmaṇaiḥsaha || 59 ||

rāmaṃratnamayepīṭhesasītaṃsannayaveśayat |

vasiṣṭhovāmadevaścajābālirathakāśyapaḥ || 60 ||

kātyāyanosuyajñaścagautamovijayastathā |

abhyaṣiñcannaravyāghramprasannenasugandhinā || 61 ||

salilenasahasrākṣaṃvasavovāsavaṃyathā |

ṛgbhirbhrāhmaṇaiḥpūrvaṅkanyābhirmantribhistathā || 62 ||

yothauścaivābhyaṣiñcaṃstesamprahṛṣṭāssanaigamaiḥ |

sarvauṣadhīnasaiścāpidaivatairnabhasisthitaiḥ || 63 ||

caturbhirlokapālaiścasarvairdevaiścasaṅgataiḥ |

brahmaṇānirmitampūrvaṅkirīṭaṃratnaśobhitam || 64 ||

abhiṣiktaḥpurāyevamanustandīptatejasam |

tasyānvavāyerājānaḥkramādyenābhiṣecitāḥ || 65 ||

sabhāyāṃhemakluptāyāṃśobhitāyāmmahādhanaiḥ |

ratnairnānāvidhaiścavacitritāyāṃsuśobhanaiḥ || 66 ||

nānāratnamayepīṭhekalpayitvāyathāvidhi |

kirīṭenatataḥpaścādvasiṣṭhenamahātmanā || 67 ||

ṛtvigimabhagirbhūṣaṇaiścaivasamayokṣyatarāghavaḥ |

chatrantasya ca jagrāhaśatraghnaḥpāṇḍuraṃśubham || 68 ||

śvetaṃ ca vālavyajanaṃsugrīvovānareśvaraḥ |

aparañcandrasaṅkāśaṃrākṣasendrovibhīṣaṇaḥ || 69 ||

mālāñjvalantīṃvapuṣākāñcanīṃśatapuṣkarām |

rāghavāyadadauvāyurvāsavenapracoditaḥ || 70 ||

sarvaratnasamāyuktammaṇibhiścavibhūṣitam |

muktāhārannarendrāyadadauśakrapracoditaḥ || 71 ||

prajagurdhevagandharvānanṛtuścāpsarogaṇāḥ |

abhiṣeketadarhasyatadārāmasyadhīmataḥ || 72 ||

bhūmiḥsasyavatīcaivaphalavantaścapādapāḥ |

gandhavanti ca puṣpāṇibabhūvūrāghavotsave || 73 ||

sahasraśatamaśvānāndhenūnāṃ ca gavāntathā |

dadauśatavṛṣānpūrvandvijebhyomanujarṣabhaḥ || 74 ||

triṃśatkoṭīrhiraṇyasyabrāhmaṇebhyodadaupunaḥ |

nānābharaṇavastrāṇimahārhāṇi ca rāghavaḥ || 75 ||

arkaraśmipratīkāśāṅkāñcanīmmaṇivigrahām |

sugrīvāyasrajandivyāmprāyacchanmanujādhipaḥ || 76 ||

vaidūryamayacitre ca maṇiratnavibhūṣite |

vāliputrāyadhṛtimānaṅgadāyāṅgadedadau || 77 ||

maṇipravarajuṣṭantumuktāhāramanuttamam |

sītāyaipradadaurāmaścandraraśmisamaprabham || 78 ||

arajevāsasīdivyeśubhānyābharaṇāni ca |

avekṣamāṇāvaidehīpradadauvāyusūnave || 79 ||

avamucyātmanaḥkaṇṭhāddārañjanakanandinī |

avaikṣataharīnsarvānbhartāraṃ ca muhurmuhuḥ || 80 ||

tāmiṅgitajñassamprekṣya babhāṣe janakātmajām |

pradehisubhagehāraṃyasyatuṣṭāsibhāmini || 81 ||

tejodhṛtiryaśodākṣyaṃsāmarthyaṃvinayonayaḥ |

pauruṣaṃvikramobuddhiryasminnetānisarvadā || 82 ||

dadausāvāyuputrāyataṃhāramasitekṣaṇā |

hanūmāṃstenahāreṇaśuśubhevānararṣabhaḥ || 83 ||

canrāṃśucayagaureṇaśvetābhreṇayathācalaḥ |

todvividamaindhābhyānnīlāya ca parantapaḥ sarvevānaravṛddhāścayecānyevānarottamāḥ || 84 ||

vāsobhirbhūṣaṇaiścaivayathārhampratipūjitāḥ |

sarvānkāmaguṇāvanīkṣyapradadauvasudhādhipaḥ || 85 ||

vibhīṣaṇo'thasugrīvohanumānjāmbavāṃstathā || 86 ||

sarvevānaramukhyāścarāmeṇākliṣṭakarmaṇā |

yathārhampūjitāḥsarvekāmairatnaiścapuṣkalaiḥ || 87 ||

prahṛṣṭamānasaḥsarvejagmurevayathāgatam |

dṛṣṭvāsarvemahātmānastatastevānararṣabhāḥ || 88 ||

visṛṣṭāḥpārthivendreṇakiṣkindhāṃsamupāgaman |

sugrīvovānaraśreṣṭho dṛṣṭavārāmabhiṣecanam || 89 ||

pūjitaścaivarāmeyakiṣkindhāmprāviśatpurīm |

vibhīṣaṇo'pidharmātmāsahatairnairṛtarṣabhaiḥ || 90 ||

labdhvākuladhanaṃrājālaṅkāmprāyān mahāyaśāḥ |

sarājyamakhilaṃśāsannihatārirmahāyaśāḥ || 91 ||

rāghavaḥparamodāraśśaśāsaparayāmudā |

uvācalakṣmaṇaṃrāmodharmajñandharmavatsalaḥ || 92 ||

ātiṣṭhadharmajña mayāsahemāṅgāmpūrvarājādhyuṣitāmbalena |

tulyammayātvampitṛbhirdhṛtāyātāṃyauvarājyedhuramudvahasva || 93 ||

sarvātmanāparyanunīyamānoyadā na saumitrirupaitiyogam |

niyujyamāno'pi ca yauvarājyetato'bhyaṣiñcadbharatammahātmā || 94 ||

pauṇḍarīkāśvamedhābhyāṃvājapeyenacāsakṛt |

anyaiścavividhairyajñairayajatpārthivātmajaḥ || 95 ||

rājyandaśasahasrāṇiprāpyavarṣāṇirāghavaḥ |

śatāśvamedhānājahresadaśvān bhūridakṣiṇān || 96 ||

ājānulambibāhussamahāvakṣāḥpratāpavān |

lakṣmaṇānucarorāmaḥśaśāsapṛthivīmimām || 97 ||

rāghavaścāpidharmātmāprāpyarājyamanuttamam |

ījebahuvidhairyajñaisasutabhrātṛbāndhavaḥ || 98 ||

sa paryadevanvidhavā na ca vyālakṛtambhayam |

na vyādhijambhayañcāsīdrāmerājyampraśāsati || 99 ||

nirdasyurabhavallokonānarthaṅkaścidaspṛśat |

na ca smavṛddhābālānāmpretakāryāṇikurvate || 100 ||

sarvammuditamevāsītsarvodharmaparo'bhavat |

rāmamevānupaśyantonābhyahiṃsan parasparam || 101 ||

āsanvarṣasahasrāṇitathāputrasahasriṇaḥ |

nirāmayāviśokāścarāmerājyampraśāsati || 102 ||

rāmorāmorāmaḥ itiprajānāmabhavankathāḥ |

rāmabhūtañjagadabhūdrāmerājyampraśāsati || 103 ||

nityapuṣpānityaphalāntaravastatranirvraṇāḥ |

kāmavarṣī ca parjanyassukhasparśaścamārutaḥ || 104 ||

brāhmaṇāḥkṣatriyāvaiśyāśśūdrālobhavivarjitāḥ |

svakarmasupravartantetuṣṭāssvairevakarmabhiḥ || 105 ||

āsanprajādharmaparārāmeśāsatinānṛtāḥ |

sarvelakṣaṇasampannāssarvedharmaparāyaṇāḥ || 106 ||

daśavarṣasahasrāṇidaśavarṣaśatāni ca bhrātṛbhiḥ sahitaḥśrīmānarāmorājyamakārayat |

dhanyaṃyaśasyamāyuṣyaṃrājñāṃ ca viyāvaham || 107 ||

ādikāvyamidañcārṣampurāvālmīkinākṛtam |

paṭhedhyaḥśṛṇuyāllokenaraḥpāpātpramucyate || 108 ||

putrakāmaścaputrānvaidhanakāmodhanāni ca |

labhatemanujolokeśrutvārāmābhiṣecanam || 109 ||

mahīṃvijayaterājāripūṃścāpyadhitiṣṭhati |

rāghaveṇayathāmātāsumitrālakṣmaṇena ca || 110 ||

bharatena ca kaikeyījīvaputrāstathāstriyaḥ |

bhaviṣyantisadānandāḥputrapautrasamanvitāḥ || 111 ||

śrutvārāmāyaṇamidandīrghamāyuścavindati |

rāmasyavijayañcaivasarvamakliṣṭakarmaṇaḥ || 112 ||

śṛṇoti ya idaṅkāvyampurāvālmīkinākṛtam |

śraddhadhānojitakrodhodurgāṇyatitaratyasau || 113 ||

samāgamyapravāsānteramantesahabāndhavaiḥ |

śṛṇvanti ya idaṅkāvyampurāvālmīkinākṛtam || 114 ||

teprārthitānvarānsarvānprāpnuvantīharāghavāt |

śravaṇenasurāssarveprīyantesampraśṛṇvatām || 115 ||

vināyakāścaśāmyantigṛhetiṣṭhantiyasyavai |

vijayetamahīṃrājāpravāsīsvastimānbhavet || 116 ||

striyorajasvalāśrutvāputrānsūyuranuttamān |

pūjayaṃścapaṭhaṃścaivamitihāsampurātanam || 117 ||

sarvapāpaiḥpramucyetadīrghamāyuravāpnuyāt |

praṇamyaśirasānityaṃśrotavyaṅkṣatriyairdvijāt || 118 ||

aiśvaryamputralābhāścabhaviṣyati na saṃśayaḥ |

rāmāyaṇamidaṅkṛtsnaṃśṛṇvataḥpaṭhatassadā || 119 ||

prīyatesatataṃrāmassahiviṣṇussanātanaḥ |

ādidevomahābāhurharinnārāyaṇaḥprabhuḥ || 120 ||

sākṣādrāmoraghuśreṣṭhaśśeṣolakṣmaṇaucyate |

evametatpurāvṛttamākhyānambhadramastuvaḥ || 121 ||

pravyāharatavisrabdhambalaṃviṣṇoḥpravarthatām |

devāścasarvetuṣyantigrahaṇācchravaṇāttathā || 122 ||

rāmāyaṇasyaśravaṇetuṣyantipitassadā |

bhaktyārāmasyayecemāṃsaṃsitāmṛṣiṇākṛtām || 123 ||

yelikhantī ha ca narāsteṣāṃvāsastriviṣṭape |

kuṭumbavṛddhindhanadhānyavṛddhiṃstriyaścamukhyāssukhamuttamaṃ ca |

śrutvāśubhaṅkāvyamidammahārthamprāpnotisarvāmbhuvicārthasiddham || 124 ||

āyuṣyamārogyakaraṃyaśasyaṃsaubhrātṛkambuddhikaraṃśubhaṃ ca |

śrotavyametanniyamenasadbhirākhyānamojaskaramṛddhikāmaiḥ || 125 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe ekatriṃśadadhikaśatatamassargaḥ ||