5.36 Sundarakanda - Shattrimsha Sargah

ॐ

5.36 സുന്ദരകാണ്ഡ - ഷട്ത്രിംശ സര്ഗഃ

Valmiki Malayalam

ശ്രീമദ്വാല്മീകീയ രാമായണേ സുന്ദരകാണ്ഡമ് ।

അഥ ഷട്ത്രിംശസ്സര്ഗഃ ।

ഭൂയ ഏവ മഹാതേജാ ഹനൂമാന്പവനാത്മജഃ ।

അബ്രവീത്പ്രശ്രിതം വാക്യം സീതാപ്രത്യയകാരണാത് ॥ 1 ॥

വാനരോഽഹം മഹാഭാഗേ ദൂതോ രാമസ്യ ധീമതഃ ।

രാമനാമാങ്കിതം ചേദം പശ്യ ദേവ്യങ്ഗുലീയകമ് ॥ 2 ॥

പ്രത്യയാര്ഥം തവാഽനീതം തേന ദത്തം മഹാത്മനാ ।

സമാശ്വസിഹി ഭദ്രം തേ ക്ഷീണദുഃഖഫലാ ഹ്യസി ॥ 3 ॥

ഗൃഹീത്വാ പ്രേക്ഷമാണാ സാ ഭര്തുഃ കരവിഭൂഷണമ് ।

ഭര്താരമിവ സമ്പ്രാപ്താ ജാനകീ മുദിതാഽഭവത് ॥ 4 ॥

ചാരു തദ്വദനം തസ്യാസ്താമ്രശുക്ലായതേക്ഷണമ് ।

അശോഭത വിശാലാക്ഷ്യാ രാഹുമുക്ത ഇവോഡുരാട് ॥ 5 ॥

തതസ്സാ ഹ്രീമതീ ബാലാ ഭര്തൃസന്ദേശഹര്ഷിതാ ।

പരിതുഷ്ടാ പ്രിയം കൃത്വാ പ്രശശംസ മഹാകപിമ് ॥ 6 ॥

വിക്രാന്തസ്ത്വം സമര്ഥസ്ത്വം പ്രാജ്ഞസ്ത്വം വാനരോത്തമ ।

യേനേദം രാക്ഷസപദം ത്വയൈകേന പ്രധര്ഷിതമ് ॥ 7 ॥

ശതയോജനവിസ്തീര്ണ സ്സാഗരോ മകരാലയഃ ।

വിക്രമശ്ലാഘനീയേന ക്രമതാ ഗോഷ്പദീകൃതഃ ॥ 8 ॥

ന ഹി ത്വാം പ്രാകൃതം മന്യേ വാനരം വാനരര്ഷഭ ।

യസ്യ തേ നാസ്തി സന്ത്രാസോ രാവണാന്നാപി സമ്ഭ്രമഃ ॥ 9 ॥

അര്ഹസേ ച കപിശ്രേഷ്ഠ മയാ സമഭിഭാഷിതുമ് ।

യദ്യസി പ്രേഷിതസ്തേന രാമേണ വിദിതാത്മനാ ॥ 10 ॥

പ്രേഷയിഷ്യതി ദുര്ധര്ഷോ രാമോ ന ഹ്യപരീക്ഷിതമ് ।

പരാക്രമമവിജ്ഞായ മത്സകാശം വിശേഷതഃ ॥ 11 ॥

ദിഷ്ട്യാ ച കുശലീ രാമോ ധര്മാത്മാ സത്യസങ്ഗരഃ ।

ലക്ഷ്മണശ്ച മഹാതേജാസ്സുമിത്രാനന്ദവര്ധനഃ ॥ 12 ॥

കുശലീ യദി കാകുത്സ്ഥഃ കിം നു സാഗരമേഖലാമ് ।

മഹീം ദഹതി കോപേന യുഗാന്താഗ്നിരിവോത്ഥിതഃ ॥ 13 ॥

അഥവാ ശക്തിമന്തൌ തൌ സുരാണാമപി നിഗ്രഹേ ।

മമൈവ തു ന ദുഃഖാനാമസ്തി മന്യേ വിപര്യയഃ ॥ 14 ॥

കച്ചിന്ന വ്യഥിതോ രാമഃ കച്ചിന്ന പരിതപ്യതേ ।

ഉത്തരാണി ച കാര്യാണി കുരുതേ പുരുഷോത്തമഃ ॥ 15 ॥

കച്ചിന്ന ദീന സ്സമ്ഭ്രാന്തഃ കാര്യേഷു ന ച മുഹ്യതി ।

കച്ചിത്പുരുഷകാര്യാണി കുരുതേ നൃപതേസ്സുതഃ ॥ 16 ॥

ദ്വിവിധം ത്രിവിധോപായമുപായമപി സേവതേ ।

വിജിഗീഷുസ്സുഹൃത്കച്ചിന്മിത്രേഷു ച പരന്തപഃ ॥ 17 ॥

കച്ചിന്മിത്രാണി ലഭതേ മിത്രൈശ്ചാപ്യഭിഗമ്യതേ ।

കച്ചിത്കല്യാണമിത്ത്രശ്ച മിത്രത്ത്രൈശ്ചാപി പുരസ്കൃതഃ ॥ 18 ॥

കച്ചിദാശാസ്തി ദേവാനാം പ്രസാദം പാര്ഥിവാത്മജഃ ।

കച്ചിത്പുരുഷകാരം ച ദൈവം ച പ്രതിപദ്യതേ ॥ 19 ॥

കച്ചിന്ന വിഗതസ്നേഹഃ പ്രവാസാന്മയി രാഘവഃ ।

കച്ചിന്മാം വ്യസനാദസ്മാന്മോക്ഷയിഷ്യതി വാനര ॥ 20 ॥

സുഖാനാമുചിതോ നിത്യമസുഖാനാമനൌചിതഃ ।

ദുഃഖമുത്തരമാസാദ്യ കച്ചിദ്രാമോ ന സീദതി ॥ 21 ॥

കൌസല്യായാസ്തഥാ കച്ചിത്സുമിത്രായാസ്തഥൈവ ച ।

അഭീക്ഷ്ണം ശ്രൂയതേ കച്ചിത്കുശലം ഭരതസ്യ ച ॥ 22 ॥

മന്നിമിത്തേന മാനാര്ഹഃ കച്ചിച്ഛോകേന രാഘവഃ ।

കച്ചിന്നാന്യമനാ രാമഃ കച്ചിന്മാം താരയിഷ്യതി ॥ 23 ॥

കച്ചിദക്ഷൌഹിണീം ഭീമാം ഭരതോ ഭ്രാതൃവത്സലഃ ।

ധ്വജിനീം മന്ത്രിഭിര്ഗുപ്താം പ്രേഷയിഷ്യതി മത്കൃതേ ॥ 24 ॥

വാനരാധിപതിശ്ശീമാന്സുഗ്രീവഃ കച്ചിദേഷ്യതി ।

മത്കൃതേ ഹരിഭിര്വീരൈര്വൃതോ ദന്തനഖായുധൈഃ ॥ 25 ॥

കച്ചിച്ഛ ലക്ഷ്മണശ്ശൂരസ്സുമിത്രാനന്ദവര്ധനഃ ।

അസ്ത്രവിച്ഛരജാലേന രാക്ഷസാന്വിധമിഷ്യതി ॥ 26 ॥

രൌദ്രേണ കച്ചിദസ്ത്രേണ ജ്വലതാ നിഹതം രണേ ।

ദ്രക്ഷ്യാമ്യല്പേന കാലേന രാവണം സസുഹൃജ്ജനമ് ॥ 27 ॥

കച്ചിന്ന തദ്ധേമസമാനവര്ണം തസ്യാനനം പദ്മസമാനഗന്ധി ।

മയാ വിനാ ശുഷ്യതി ശോകദീനം ജലക്ഷയേ പദ്മമിവാതപേന ॥ 28 ॥

ധര്മാപദേശാത്ത്യജതശ്ച രാജ്യം മാം ചാപ്യരണ്യം നയതഃ പദാതിമ് ।

നാസീദ്വ്യഥാ യസ്യ ന ഭീര്ന ശോകഃ കച്ചിത്സ ധൈര്യം ഹൃദയേ കരോതി ॥ 29 ॥

ന ചാസ്യ മാതാ ന പിതാ ച നാന്യഃ സ്നേഹാദ്വിശിഷ്ടോഽസ്തി മയാ സമോ വാ ।

താവത്ത്വഹം ദൂത ജിജീവിഷേയം യാവത്പ്രവൃത്തിം ശൃണുയാം പ്രിയസ്യ ॥ 30 ॥

ഇതീവ ദേവീ വചനം മഹാര്ഥം തം വാനരേന്ദ്രം മധുരാര്ഥമുക്ത്വാ ।

ശ്രോതും പുനസ്തസ്യ വചോഽഭിരാമം രാമാര്ഥയുക്തം വിരരാമ രാമാ ॥ 31 ॥

സീതായാ വചനം ശ്രുത്വാ മാരുതിര്ഭീമവിക്രമഃ ।

ശിരസ്യഞ്ജലിമാധായ വാക്യമുത്തരമബ്രവീത് ॥ 32 ॥

ന ത്വാമിഹസ്ഥാം ജാനീതേ രാമഃ കമലലോചനേ ।

തേന ത്വാം നാനയത്യാശു ശചീമിവ പുരന്ദരഃ ॥ 33 ॥

ശ്രുത്വൈവ തു വചോ മഹ്യം ക്ഷിപ്രമേഷ്യതി രാഘവഃ ।

ചമൂം പ്രകര്ഷന്മഹതീം ഹര്യൃക്ഷഗണസങ്കുലാമ് ॥ 34 ॥

വിഷ്ടമ്ഭയിത്വാ ബാണൌഘൈരക്ഷോഭ്യം വരുണാലയമ് ।

കരിഷ്യതി പുരീം ലങ്കാം കാകുത്സ്ഥഃ ശാന്തരാക്ഷസാമ് ॥ 35 ॥

തത്ര യദ്യന്തരാ മൃത്യുര്യദി ദേവാസ്സഹാസുരാഃ ।

സ്ഥാസ്യന്തി പഥി രാമസ്യ സ താനപി വധിഷ്യതി ॥ 36 ॥

തവാദര്ശനജേനാര്യേ ശോകേന സ പരിപ്ലുതഃ ।

ന ശര്മ ലഭതേ രാമസ്സിംഹാര്ദിത ഇവ ദ്വിപഃ ॥ 37 ॥

മലയേന ച വിന്ധ്യേന മേരുണാ മന്ദരേണ ച ।

ദര്ദുരേണ ച തേ ദേവി ശപേ മൂലഫലേന ച ॥ 38 ॥

യഥാ സുനയനം വല്ഗു ബിമ്ബോഷ്ഠം ചാരു കുണ്ഡലമ് ।

മുഖം ദ്രക്ഷ്യസി രാമസ്യ പൂര്ണചന്ദ്രമിവോദിതമ് ॥ 39 ॥

ക്ഷിപ്രം ദ്രക്ഷ്യസി വൈദേഹി രാമം പ്രസ്രവണേ ഗിരൌ ।

ശതക്രതുമിവാസീനം നാഗരാജസ്യ മൂര്ധനി ॥ 40 ॥

ന മാംസം രാഘവോ ഭുങക്തേ ന ചാഽപി മധു സേവതേ ।

വന്യം സുവിഹിതം നിത്യം ഭക്തമശ്നാതി പഞ്ചമമ് ॥ 41 ॥

നൈവ ദംശാന്ന മശകാന്ന കീടാന്ന സരീസൃപാന് ।

രാഘവോഽപനയേദ്ഗാത്രാത്ത്വദ്ഗതേനാന്തരാത്മനാ ॥ 42 ॥

നിത്യം ധ്യാനപരോ രാമോ നിത്യം ശോകപരായണഃ ।

നാന്യച്ചിന്തയതേ കിഞ്ചിത്സ തു കാമവശം ഗതഃ ॥ 43 ॥

അനിദ്രസ്സതതം രാമസ്സുപ്തോഽപി ച നരോത്തമഃ ।

സീതേതി മധുരാം വാണീം വ്യാഹരന്പ്രതിബുധ്യതേ ॥ 44 ॥

ദൃഷ്ട്വാ ഫലം വാ പുഷ്പം വാ യദ്വാഽന്യത്സുമനോഹരമ് ।

ബഹുശോ ഹാ പ്രിയേത്യേവം ശ്വസംസ്ത്വാമഭിഭാഷതേ ॥ 45 ॥

സ ദേവി നിത്യം പരിതപ്യമാന സ്ത്വാമേവ സീതേത്യഭിഭാഷമാണഃ ।

ധൃതവ്രതോ രാജസുതോ മഹാത്മാ തവൈവ ലാഭായ കൃതപ്രയത്നഃ ॥ 46 ॥

സാ രാമസങ്കീര്തനവീതശോകാ രാമസ്യ ശോകേന സമാനശോകാ ।

ശരന്മുഖേ സാമ്ബുദശേഷചന്ദ്രാ നിശേവ വൈദേഹസുതാ ബഭൂവ ॥ 47 ॥

ഇത്യാര്ഷേ ശ്രീമദ്രാമായണേ വാല്മീകീയ ആദികാവ്യേ സുന്ദരകാണ്ഡേ ഷട്ത്രിംശസ്സര്ഗഃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe sundarakāṇḍam |

atha ṣaṭtriṃśassargaḥ |

bhūya eva mahātejā hanūmānpavanātmajaḥ |

abravītpraśritaṃ vākyaṃ sītāpratyayakāraṇāt || 1 ||

vānaro'haṃ mahābhāge dūto rāmasya dhīmataḥ |

rāmanāmāṅkitaṃ cedaṃ paśya devyaṅgulīyakam || 2 ||

pratyayārthaṃ tavā'nītaṃ tena dattaṃ mahātmanā |

samāśvasihi bhadraṃ te kṣīṇaduḥkhaphalā hyasi || 3 ||

gṛhītvā prekṣamāṇā sā bhartuḥ karavibhūṣaṇam |

bhartāramiva samprāptā jānakī muditā'bhavat || 4 ||

cāru tadvadanaṃ tasyāstāmraśuklāyatekṣaṇam |

aśobhata viśālākṣyā rāhumukta ivoḍurāṭ || 5 ||

tatassā hrīmatī bālā bhartṛsandeśaharṣitā |

parituṣṭā priyaṃ kṛtvā praśaśaṃsa mahākapim || 6 ||

vikrāntastvaṃ samarthastvaṃ prājñastvaṃ vānarottama |

yenedaṃ rākṣasapadaṃ tvayaikena pradharṣitam || 7 ||

śatayojanavistīrṇa ssāgaro makarālayaḥ |

vikramaślāghanīyena kramatā goṣpadīkṛtaḥ || 8 ||

na hi tvāṃ prākṛtaṃ manye vānaraṃ vānararṣabha |

yasya te nāsti santrāso rāvaṇānnāpi sambhramaḥ || 9 ||

arhase ca kapiśreṣṭha mayā samabhibhāṣitum |

yadyasi preṣitastena rāmeṇa viditātmanā || 10 ||

preṣayiṣyati durdharṣo rāmo na hyaparīkṣitam |

parākramamavijñāya matsakāśaṃ viśeṣataḥ || 11 ||

diṣṭyā ca kuśalī rāmo dharmātmā satyasaṅgaraḥ |

lakṣmaṇaśca mahātejāssumitrānandavardhanaḥ || 12 ||

kuśalī yadi kākutsthaḥ kiṃ nu sāgaramekhalām |

mahīṃ dahati kopena yugāntāgnirivotthitaḥ || 13 ||

athavā śaktimantau tau surāṇāmapi nigrahe |

mamaiva tu na duḥkhānāmasti manye viparyayaḥ || 14 ||

kaccinna vyathito rāmaḥ kaccinna paritapyate |

uttarāṇi ca kāryāṇi kurute puruṣottamaḥ || 15 ||

kaccinna dīna ssambhrāntaḥ kāryeṣu na ca muhyati |

kaccitpuruṣakāryāṇi kurute nṛpatessutaḥ || 16 ||

dvividhaṃ trividhopāyamupāyamapi sevate |

vijigīṣussuhṛtkaccinmitreṣu ca parantapaḥ || 17 ||

kaccinmitrāṇi labhate mitraiścāpyabhigamyate |

kaccitkalyāṇamittraśca mitrattraiścāpi puraskṛtaḥ || 18 ||

kaccidāśāsti devānāṃ prasādaṃ pārthivātmajaḥ |

kaccitpuruṣakāraṃ ca daivaṃ ca pratipadyate || 19 ||

kaccinna vigatasnehaḥ pravāsānmayi rāghavaḥ |

kaccinmāṃ vyasanādasmānmokṣayiṣyati vānara || 20 ||

sukhānāmucito nityamasukhānāmanaucitaḥ |

duḥkhamuttaramāsādya kaccidrāmo na sīdati || 21 ||

kausalyāyāstathā kaccitsumitrāyāstathaiva ca |

abhīkṣṇaṃ śrūyate kaccitkuśalaṃ bharatasya ca || 22 ||

mannimittena mānārhaḥ kaccicchokena rāghavaḥ |

kaccinnānyamanā rāmaḥ kaccinmāṃ tārayiṣyati || 23 ||

kaccidakṣauhiṇīṃ bhīmāṃ bharato bhrātṛvatsalaḥ |

dhvajinīṃ mantribhirguptāṃ preṣayiṣyati matkṛte || 24 ||

vānarādhipatiśśīmānsugrīvaḥ kaccideṣyati |

matkṛte haribhirvīrairvṛto dantanakhāyudhaiḥ || 25 ||

kacciccha lakṣmaṇaśśūrassumitrānandavardhanaḥ |

astraviccharajālena rākṣasānvidhamiṣyati || 26 ||

raudreṇa kaccidastreṇa jvalatā nihataṃ raṇe |

drakṣyāmyalpena kālena rāvaṇaṃ sasuhṛjjanam || 27 ||

kaccinna taddhemasamānavarṇaṃ tasyānanaṃ padmasamānagandhi |

mayā vinā śuṣyati śokadīnaṃ jalakṣaye padmamivātapena || 28 ||

dharmāpadeśāttyajataśca rājyaṃ māṃ cāpyaraṇyaṃ nayataḥ padātim |

nāsīdvyathā yasya na bhīrna śokaḥ kaccitsa dhairyaṃ hṛdaye karoti || 29 ||

na cāsya mātā na pitā ca nānyaḥ snehādviśiṣṭo'sti mayā samo vā |

tāvattvahaṃ dūta jijīviṣeyaṃ yāvatpravṛttiṃ śṛṇuyāṃ priyasya || 30 ||

itīva devī vacanaṃ mahārthaṃ taṃ vānarendraṃ madhurārthamuktvā |

śrotuṃ punastasya vaco'bhirāmaṃ rāmārthayuktaṃ virarāma rāmā || 31 ||

sītāyā vacanaṃ śrutvā mārutirbhīmavikramaḥ |

śirasyañjalimādhāya vākyamuttaramabravīt || 32 ||

na tvāmihasthāṃ jānīte rāmaḥ kamalalocane |

tena tvāṃ nānayatyāśu śacīmiva purandaraḥ || 33 ||

śrutvaiva tu vaco mahyaṃ kṣiprameṣyati rāghavaḥ |

camūṃ prakarṣanmahatīṃ haryṛkṣagaṇasaṅkulām || 34 ||

viṣṭambhayitvā bāṇaughairakṣobhyaṃ varuṇālayam |

kariṣyati purīṃ laṅkāṃ kākutsthaḥ śāntarākṣasām || 35 ||

tatra yadyantarā mṛtyuryadi devāssahāsurāḥ |

sthāsyanti pathi rāmasya sa tānapi vadhiṣyati || 36 ||

tavādarśanajenārye śokena sa pariplutaḥ |

na śarma labhate rāmassiṃhārdita iva dvipaḥ || 37 ||

malayena ca vindhyena meruṇā mandareṇa ca |

dardureṇa ca te devi śape mūlaphalena ca || 38 ||

yathā sunayanaṃ valgu bimboṣṭhaṃ cāru kuṇḍalam |

mukhaṃ drakṣyasi rāmasya pūrṇacandramivoditam || 39 ||

kṣipraṃ drakṣyasi vaidehi rāmaṃ prasravaṇe girau |

śatakratumivāsīnaṃ nāgarājasya mūrdhani || 40 ||

na māṃsaṃ rāghavo bhuṅakte na cā'pi madhu sevate |

vanyaṃ suvihitaṃ nityaṃ bhaktamaśnāti pañcamam || 41 ||

naiva daṃśānna maśakānna kīṭānna sarīsṛpān |

rāghavo'panayedgātrāttvadgatenāntarātmanā || 42 ||

nityaṃ dhyānaparo rāmo nityaṃ śokaparāyaṇaḥ |

nānyaccintayate kiñcitsa tu kāmavaśaṃ gataḥ || 43 ||

anidrassatataṃ rāmassupto'pi ca narottamaḥ |

sīteti madhurāṃ vāṇīṃ vyāharanpratibudhyate || 44 ||

dṛṣṭvā phalaṃ vā puṣpaṃ vā yadvā'nyatsumanoharam |

bahuśo hā priyetyevaṃ śvasaṃstvāmabhibhāṣate || 45 ||

sa devi nityaṃ paritapyamāna stvāmeva sītetyabhibhāṣamāṇaḥ |

dhṛtavrato rājasuto mahātmā tavaiva lābhāya kṛtaprayatnaḥ || 46 ||

sā rāmasaṅkīrtanavītaśokā rāmasya śokena samānaśokā |

śaranmukhe sāmbudaśeṣacandrā niśeva vaidehasutā babhūva || 47 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye sundarakāṇḍe ṣaṭtriṃśassargaḥ ||