2.81 Ayodhyakanda - Ekashititama Sargah

ॐ

2.81 അയോധ്യാകാണ്ഡ - ഏകാശീതിതമ സര്ഗഃ

Valmiki Malayalam

ശ്രീമദ്വാല്മീകീയ രാമായണേ അയോധ്യാകാണ്ഡമ് ।

അഥ ഏകാശീതിതമസ്സര്ഗഃ ।

തതോ നാന്ദീമുഖീം രാത്രിം ഭരതം സൂതമാഗധാഃ ।

തുഷ്ടുവുര്വാഗ്വിശേഷജ്ഞാസ്സ്തവൈര്മങ്ഗലസംഹിതൈഃ ॥ 1 ॥

സുവര്ണകോണാഭിഹതഃ പ്രാണദദ്യാമദുന്ദുഭിഃ ।

ദധ്മുശ്ശങ്ഖാംശ്ച ശതശോ നാദാംശ്ചോച്ചാവചസ്വരാന് ॥ 2 ॥

സ തൂര്യഘോഷ സ്സുമഹാന്ദിവമാപൂരയന്നിവ ।

ഭരതം ശോകസന്തപ്തം ഭൂയശ്ശോകൈരരന്ധ്രയത് ॥ 3 ॥

തതഃ പ്രബുദ്ധോ ഭരതസ്തം ഘോഷം സന്നിവര്ത്യ ച ।

നാഹം രാജേതി ചാപ്യുക്ത്വാ ശത്രുഘ്നമിദമബ്രവീത് ॥ 4 ॥

പശ്യ ശത്രുഘ്ന കൈകേയ്യാ ലോകസ്യാപകൃതം മഹത് ।

വിസൃജ്യ മയി ദുഃഖാനി രാജാ ദശരഥോ ഗതഃ ॥ 5 ॥

തസ്യൈഷാ ധര്മരാജസ്യ ധര്മമൂലാ മഹാത്മനഃ ।

പരിഭ്രമതി രാജ്യ ശ്രീര്നൌരിവാകര്ണികാ ജലേ ॥ 6 ॥

യോ ഹി ന സ്സുമഹാന്നാഥസ്സോഽപി പ്രവ്രാജിതോ വനമ് ।

അനയാ ധര്മമുത്സൃജ്യ മാത്രാ മേ രാഘവസ്സ്വയമ് ॥ 7 ॥

ഇത്യേവം ഭരതം പ്രേക്ഷ്യ വിലപന്തം വിചേതനമ് ।

കൃപണം രുരുദുസ്സര്വാസ്സസ്വരം യോഷിത സ്തദാ ॥ 8 ॥

തഥാ തസ്മിന്വിലപതി വസിഷ്ഠോ രാജധര്മവിത് ।

സഭാമിക്ഷ്വാകുനാഥസ്യ പ്രവിവേശ മഹായശാഃ ॥ 9 ॥

ശാതകുമ്ഭമയീം രമ്യാം മണിരത്നസമാകുലാമ് ।

സുധര്മാമിവ ധര്മാത്മാ സഗണഃ പ്രത്യപദ്യത ॥ 10 ॥

സ കാഞ്ചനമയം പീഠം സുഖാസ്തരണസംവൃതമ് ।

അധ്യാസ്ത സര്വവേദജ്ഞോ ദൂതാനനുശശാസ ച ॥ 11 ॥

ബ്രാഹ്മണാന് ക്ഷത്രിയാന്വൈശ്യനമാത്യാന്ഗണവല്ലഭാന് ।

ക്ഷിപ്രമാനയതാഽവ്യഗ്രാഃ കൃത്യമാത്യയികം ഹി നഃ ॥ 12 ॥

സരാജഭൃത്യം ശത്രുഘ്നം ഭരതം ച യശസ്വിനമ് ।

യുധാജിതം സുമന്ത്രം ച യേ ച തത്ര ഹിതാ ജനാഃ ॥ 13 ॥

തതോ ഹലഹലാശബ്ദസ്സുമഹാന്സമപദ്യത ।

രഥൈരശ്വൈര്ഗജൈശ്ചാപി ജനാനാമുപഗച്ഛതാമ് ॥ 14 ॥

തതോ ഭരതമായാന്തം ശതക്രതുമിവാമരാഃ ।

പ്രത്യനന്ദന്പ്രകൃതയോ യഥാ ദശരഥം തഥാ ॥ 15 ॥

ഹ്രദ ഇവ തിമിനാഗസംവൃതഃ സ്തിമിതജലോ മണിശങ്ഖശര്കരഃ ।

ദശരഥസുതശോഭിതാ സഭാ സദശരഥേവ ബഭൌ യഥാ പുരാ ॥ 16 ॥

ഇത്യാര്ഷേ ശ്രീമദ്രാമായണേ വാല്മീകീയ ആദികാവ്യേ അയോധ്യാകാണ്ഡേ ഏകാശീതിതമസ്സര്ഗഃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe ayodhyākāṇḍam |

atha ekāśītitamassargaḥ |

tato nāndīmukhīṃ rātriṃ bharataṃ sūtamāgadhāḥ |

tuṣṭuvurvāgviśeṣajñāsstavairmaṅgalasaṃhitaiḥ || 1 ||

suvarṇakoṇābhihataḥ prāṇadadyāmadundubhiḥ |

dadhmuśśaṅkhāṃśca śataśo nādāṃścoccāvacasvarān || 2 ||

sa tūryaghoṣa ssumahāndivamāpūrayanniva |

bharataṃ śokasantaptaṃ bhūyaśśokairarandhrayat || 3 ||

tataḥ prabuddho bharatastaṃ ghoṣaṃ sannivartya ca |

nāhaṃ rājeti cāpyuktvā śatrughnamidamabravīt || 4 ||

paśya śatrughna kaikeyyā lokasyāpakṛtaṃ mahat |

visṛjya mayi duḥkhāni rājā daśaratho gataḥ || 5 ||

tasyaiṣā dharmarājasya dharmamūlā mahātmanaḥ |

paribhramati rājya śrīrnaurivākarṇikā jale || 6 ||

yo hi na ssumahānnāthasso'pi pravrājito vanam |

anayā dharmamutsṛjya mātrā me rāghavassvayam || 7 ||

ityevaṃ bharataṃ prekṣya vilapantaṃ vicetanam |

kṛpaṇaṃ rurudussarvāssasvaraṃ yoṣita stadā || 8 ||

tathā tasminvilapati vasiṣṭho rājadharmavit |

sabhāmikṣvākunāthasya praviveśa mahāyaśāḥ || 9 ||

śātakumbhamayīṃ ramyāṃ maṇiratnasamākulām |

sudharmāmiva dharmātmā sagaṇaḥ pratyapadyata || 10 ||

sa kāñcanamayaṃ pīṭhaṃ sukhāstaraṇasaṃvṛtam |

adhyāsta sarvavedajño dūtānanuśaśāsa ca || 11 ||

brāhmaṇān kṣatriyānvaiśyanamātyāngaṇavallabhān |

kṣipramānayatā'vyagrāḥ kṛtyamātyayikaṃ hi naḥ || 12 ||

sarājabhṛtyaṃ śatrughnaṃ bharataṃ ca yaśasvinam |

yudhājitaṃ sumantraṃ ca ye ca tatra hitā janāḥ || 13 ||

tato halahalāśabdassumahānsamapadyata |

rathairaśvairgajaiścāpi janānāmupagacchatām || 14 ||

tato bharatamāyāntaṃ śatakratumivāmarāḥ |

pratyanandanprakṛtayo yathā daśarathaṃ tathā || 15 ||

hrada iva timināgasaṃvṛtaḥ stimitajalo maṇiśaṅkhaśarkaraḥ |

daśarathasutaśobhitā sabhā sadaśaratheva babhau yathā purā || 16 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye ayodhyākāṇḍe ekāśītitamassargaḥ ||