📄 Save this Stotram as PDF Click the button to open the Save dialog
How to save: 1 Click "Save as PDF" → 2 A dialog opens → 3 Choose "Save as PDF" as printer → 4 Click Save
ॐ
2.34 അയോധ്യാകാണ്ഡ - ചതുസ്ത്രിംശ സര്ഗഃ
2.34 Ayodhyakanda - Chatustrimsha Sargah
Valmiki Malayalam
ശ്രീമദ്വാല്മീകീയ രാമായണേ അയോധ്യാകാണ്ഡമ് ।
അഥ ചതുസ്ത്രിംശസ്സര്ഗഃ ।
തതഃ കമലപത്രാക്ഷഃ ശ്യാമോ നിരുപമോ മഹാന് ।
ഉവാച രാമ സ്തം സൂതം പിതുരാഖ്യാഹി മാമിതി ॥ 1 ॥
സ രാമപ്രേഷിതഃ ക്ഷിപ്രം സന്താപകലുഷേന്ദ്രിയഃ ।
പ്രവിശ്യ നൃപതിം സൂതോ നിശ്വസന്തം ദദര്ശ ഹ ॥ 2 ॥
ഉപരക്തമിവാദിത്യം ഭസ്മച്ഛന്നമിവാനലമ് ।
തടാകമിവ നിസ്തോയമപശ്യജ്ജഗതീപതിമ് ॥ 3 ॥
ആലോക്യ തു മഹാപ്രാജ്ഞഃ പരമാകുലചേതസമ് ।
രാമമേവാനുശോചന്തം സൂതഃ പ്രാഞ്ജലിരാസദത് ॥ 4 ॥
തം വര്ധയിത്വാ രാജാനം പൂര്വം സൂതോ ജയാശിഷാ ।
ഭയവിക്ലബയാ വാചാ മന്ദയാ ശ്ലക്ഷ്ണമബ്രവീത് ॥ 5 ॥
അയം സ പുരുഷവ്യാഘ്രോ ദ്വാരി തിഷ്ഠതി തേ സുതഃ ।
ബ്രാഹ്മണേഭ്യോ ധനം ദത്വാ സര്വഞ്ചൈവോപജീവിനാമ് ॥ 6 ॥
ഗമിഷ്യതി മഹാരണ്യം തം പശ്യ ജഗതീപതേ ।
വൃതം രാജഗുണൈ സ്സര്വൈരാദിത്യമിവ രശ്മിഭിഃ ॥ 7 ॥
സ സത്യവാദീ ധര്മാത്മാ ഗാമ്ഭീര്യാത്സാഗരോപമഃ ।
ആകാശ ഇവ നിഷ്പങ്കോ നരേന്ദ്രഃ പ്രത്യുവാച തമ് ॥ 8 ॥
സുമന്ന്ത്രാനയ മേ ദാരാന് യേ കേചിദിഹ മാമകാഃ ।
ദാരൈഃ പരിവൃതസ്സര്വൈര്ദ്രഷ്ടുമിച്ഛാമി ധാര്മികമ് ॥ 9 ॥
സോഽന്തഃപുരമതീത്യൈവ സ്ത്രിയസ്താ വാക്യമബ്രവീത് ।
ആര്യാഹ്വയതി വോ രാജാ ഗമ്യതാം തത്ര മാ ചിരമ് ॥ 10 ॥
ഏവമുക്താഃ സ്ത്രിയ സ്സര്വാഃ സുമന്ത്രേണ നൃപാജ്ഞയാ ।
പ്രചക്രമു സ്തദ്ഭവനം ഭര്തുരാജ്ഞായ ശാസനമ് ॥ 11 ॥
അര്ധസപ്തശതാസ്താസ്തു പ്രമദാസ്താമ്രലോചനാഃ ।
കൌസല്യാം പരിവാര്യാഥ ശനൈര്ജഗ്മുര്ധൃതവ്രതാഃ ॥ 12 ॥
ആഗതേഷു ച ദാരേഷു സമവേക്ഷ്യ മഹീപതിഃ ।
ഉവാച രാജാ തം സൂതം സുമന്ത്രാഽനയ മേ സുതമ് ॥ 13 ॥
സ സൂതോ രാമമാദായ ലക്ഷ്മണം മൈഥിലീം തദാ ।
ജഗാമാഭിമുഖസ്തൂര്ണം സകാശം ജഗതീപതേഃ ॥ 14 ॥
സ രാജാ പുത്രമായാന്തം ദൃഷ്ട്വാ ദൂരാത്കൃതാഞ്ജലിമ് ।
ഉത്പപാതാസനാത്തൂര്ണമാര്ത സ്ത്രീജനസംവൃതഃ ॥ 15 ॥
സോഽഭിദുദ്രാവ വേഗേന രാമം ദൃഷ്ട്വാ വിശാമ്പതിഃ ।
തമസമ്പ്രാപ്യ ദുഃഖാര്തഃ പപാത ഭുവി മൂര്ഛിതഃ ॥ 16 ॥
തം രാമോഽഭ്യപതത് ക്ഷിപ്രം ലക്ഷ്മണശ്ച മഹാരഥഃ ।
വിസഞ്ജ്ഞമിവ ദുഃഖേന സശോകം നൃപതിം തദാ ॥ 17 ॥
സ്ത്രീസഹസ്രനിനാദശ്ച സഞ്ജജ്ഞേ രാജവേശ്മനി ।
ഹാ ഹാ രാമേതി സഹസാ ഭൂഷണധ്വനിമൂര്ഛിതഃ ॥ 18 ॥
തം പരിഷ്വജ്യ ബാഹുഭ്യാം താവുഭൌ രാമലക്ഷ്മണൌ ।
പര്യംങ്കേ സീതയാ സാര്ധം രുദന്തഃ സമവേശയന് ॥ 19 ॥
അഥ രാമോ മുഹൂര്തേന ലബ്ധസഞ്ജ്ഞം മഹീപതിമ് ।
ഉവാച പ്രാഞ്ജലിര്ഭൂത്വാ ശോകാര്ണവപരിപ്ലുതമ് ॥ 20 ॥
ആപൃച്ഛേ ത്വാം മഹാരാജ സര്വേഷാമീശ്വരോഽസി നഃ ।
പ്രസ്ഥിതം ദണ്ഡകാരണ്യം പശ്യ ത്വം കുശലേന മാമ് ॥ 21 ॥
ലക്ഷ്മണം ചാനുജാനീഹി സീതാ ചാന്വേതി മാം വനമ് ।
കാരണൈര്ബഹുഭി സ്തഥ്യൈര്വാര്യമാണൌ ന ചേച്ഛതഃ ॥ 22 ॥
അനുജാനീഹി സര്വാന്നഃ ശോകമുത്സൃജ്യ മാനദ ।
ലക്ഷ്മണം മാം ച സീതാം ച പ്രജാപതിരിവ പ്രജാഃ ॥ 23 ॥
പ്രതീക്ഷമാണമവ്യഗ്രമനുജ്ഞാം ജഗതീപതേഃ ।
ഉവാച രാജാ സമ്പ്രേക്ഷ്യ വനവാസായ രാഘവമ് ॥ 24 ॥
അഹം രാഘവ കൈകേയ്യാ വരദാനേന മോഹിതഃ ।
അയോധ്യായാസ്ത്വമേവാദ്യ ഭവ രാജാ നിഗൃഹ്യ മാമ് ॥ 25 ॥
ഏവമുക്തോ നൃപതിനാ രാമോ ധര്മഭൃതാം വരഃ ।
പ്രത്യുവാചാഞ്ജലിം കൃത്വാ പിതരം വാക്യകോവിദഃ ॥ 26 ॥
ഭവാന്വര്ഷ സഹസ്രായ പൃഥിവ്യാ നൃപതേ പതിഃ ।
അഹം ത്വരണ്യേവത്സ്യാമി ന മേ കാര്യം ത്വയാഽനൃതമ് ॥ 27 ॥
നവ പഞ്ച ച വര്ഷാണി വനവാസേ വിഹൃത്യ തേ ।
പുനഃപാദൌ ഗ്രഹീഷ്യാമി പ്രതിജ്ഞാന്തേ നരാധിപ ॥ 28 ॥
രുദന്നാര്തഃ പ്രിയം പുത്രം സത്യപാശേന സംയതഃ ।
കൈകേയ്യാ ചോദ്യമാനസ്തു മിഥോ രാജാ തമബ്രവീത് ॥ 29 ॥
ശ്രേയസേ വൃദ്ധയേ താത പുനരാഗമനായ ച ।
ഗച്ഛസ്വാരിഷ്ടമവ്യഗ്രഃ പന്ഥാനമകുതോഭയമ് ॥ 30 ॥
ന ഹി സത്യാത്മനസ്താത ധര്മാഭിമനസ സ്തവ ।
വിനിവര്തയിതും ബുദ്ധിഃ ശക്യതേ രഘുനന്ദന ॥ 31 ॥
അദ്യ ത്വിദാനീം രജനീം പുത്ര മാ ഗച്ഛ സര്വഥാ ।
ഏകാഹദര്ശനേനാപി സാധു താവച്ചരാമ്യഹമ് ॥ 32 ॥
മാതരം മാം ച സമ്പശ്യന് വസേമാമദ്യ ശര്വരീമ് ।
തര്പിത സ്സര്വകാമൈസ്ത്വം ശ്വഃ കാലേ സാധയിഷ്യസി ॥ 33 ॥
ദുഷ്കരം ക്രിയതേ പുത്ര സര്വഥാ രാഘവ ത്വയാ ।
മത്പ്രിയാര്ഥം പ്രിയാംസ്ത്യക്ത്വാ യദ്യാസി വിജനം വനമ് ॥ 34 ॥
ന ചൈതന്മേ പ്രിയം പുത്ര ശപേ സത്യേന രാഘവ ।
ഛന്നയാ ചലിതസ്ത്വസ്മി സ്ത്രിയാ ഛന്നാഗ്നികല്പയാ ॥ 35 ॥
വഞ്ചനാ യാ തു ലബ്ധാ മേ താം ത്വം നിസ്തര്തുമിച്ഛസി ।
അനയാ വൃത്തസാദിന്യാ കൈകേയ്യാഽഭിപ്രചോദിതഃ ॥ 36 ॥
ന ചൈതദാശ്ചര്യതമം യത്തജ്യേഷ്ഠസ്സുതോ മമ ।
അപാനൃതകഥം പുത്ര പിതരം കര്തുമിച്ഛസി ॥ 37 ॥
അഥ രാമസ്തഥാ ശ്രുത്വാ പിതുരാര്തസ്യ ഭാഷിതമ് ।
ലക്ഷ്മണേന സഹ ഭ്രാത്രാ ദീനോ വചനമബ്രവീത് ॥ 38 ॥
പ്രാപ്സ്യാമി യാനദ്യ ഗുണാന്കോ മേ ശ്വസ്താന് പ്രദാസ്യതി ।
അപക്രമണമേവാതഃ സര്വകാമൈരഹം വൃണേ ॥ 39 ॥
ഇയം സരാഷ്ട്രാ സജനാ ധനധാന്യസമാകുലാ ।
മയാ വിസൃഷ്ടാ വസുധാ ഭരതായ പ്രദീയതാമ് ॥ 40 ॥
വനവാസകൃതാ ബുദ്ധിര്ന ച മേഽദ്യ ചലിഷ്യതി ।
യസ്തുഷ്ടേന വരോ ദത്തഃ കൈകേയ്യൈ വരദ ത്വയാ ॥ 41 ॥
ദീയതാം നിഖിലേനൈവ സത്യസ്ത്വം ഭവ പാര്ഥിവ ।
അഹം നിദേശം ഭവതോ യഥോക്തമനുപാലയന് ॥ 42 ॥
ചതുര്ദശ സമാ വത്സ്യേ വനേ വനചരൈസ്സഹ ।
മാ വിമര്ശോ വസുമതീ ഭരതായ പ്രദീയതാമ് ॥ 43 ॥
ന ഹി മേ കാങ്ക്ഷിതം രാജ്യം സുഖമാത്മനി വാ പ്രിയമ് ।
യഥാനിദേശം കര്തും വൈ തവൈവ രഘുനന്ദന ॥ 44 ॥
അപഗച്ഛതു തേ ദുഃഖം മാഭൂര്ബാഷ്പപരിപ്ലുതഃ ।
ന ഹി ക്ഷുഭ്യതി ദുര്ധര്ഷഃ സമുദ്രഃ സരിതാം പതിഃ ॥ 45 ॥
നൈവാഹം രാജ്യമിച്ഛാമി ന സുഖം ന ച മേദിനീമ് ।
നൈവ സര്വാനിമാന് കാമാ ന്നസ്വര്ഗം നൈവ ജീവിതമ് ॥ 46 ॥
ത്വാമഹം സത്യമിച്ഛാമി നാനൃതം പുരുഷര്ഷഭ ।
പ്രത്യക്ഷം തവ സത്യേന സുകൃതേന ച തേ ശപേ ॥ 47 ॥
ന ച ശക്യം മയാ താത സ്ഥാതും ക്ഷണമപി പ്രഭോ ।
സ ശോകം ധാരയസ്വേമം ന ഹി മേഽസ്തി വിപര്യയഃ ॥ 48 ॥
അര്ഥിതോ ഹ്യസ്മി കൈകേയ്യാ വനം ഗച്ഛേതി രാഘവ ।
മയാ ചോക്തം വ്രജാമീതി തത്സത്യമനുപാലയേ ॥ 49 ॥
മാ ചോത്കണ്ഠാം കൃഥാ ദേവ വനേ രംസ്യാമഹേ വയമ് ।
പ്രശാന്തഹരിണാകീര്ണേ നാനാശകുനിനാദിതേ ॥ 50 ॥
പിതാ ഹി ദൈവതം താത ദേവതാനാമപി സ്മൃതമ് ।
തസ്മാദ്ദൈവതമിത്യേവ കരിഷ്യാമി പിതുര്വചഃ ॥ 51 ॥
ചതുര്ദശസു വര്ഷേഷു ഗതേഷു നരസത്തമ ।
പുനര്ദ്രക്ഷ്യസി മാം പ്രാപ്തം സന്താപോഽയം വിമുച്യതാമ് ॥ 52 ॥
യേന സംസ്തമ്ഭനീയോഽയം സര്വോ ബാഷ്പഗലോ ജനഃ ।
സ ത്വം പുരുഷശാര്ദൂല കിമര്ഥം വിക്രിയാം ഗതഃ ॥ 53 ॥
പുരം ച രാഷ്ട്രം ച മഹീ ച കേവലാ മയാ നിസൃഷ്ടാ ഭരതായ ദീയതാമ് ।
അഹം നിദേശം ഭവതോഽനുപാലയന് വനം ഗമിഷ്യാമി ചിരായ സേവിതുമ് ॥ 54 ॥
മയാ നിസൃഷ്ടാം ഭരതോ മഹീമിമാം സശൈലഷണ്ഡാം സപുരാം സകാനനാമ് ।
ശിവാം സുസീമാമനുശാസ്തു കേവലം ത്വയാ യദുക്തം നൃപതേ തഥാസ്തു തത് ॥ 55 ॥
ന മേ തഥാ പാര്ഥിവ ധീയതേ മനോ മഹത്സു കാമേഷു ന ചാത്മനഃപ്രിയേ ।
യഥാ നിദേശേ തവ ശിഷ്ടസമ്മതേ വ്യപൈതു ദുഃഖം തവ മത്കൃതേഽനഘ ॥ 56 ॥
തദദ്യ നൈവാനഘ രാജ്യമവ്യയം ന സര്വകാമാന്ന സുഖം ന മൈഥിലീമ് ।
ന ജീവിതം ത്വാമനൃതേന യോജയന് വൃണീയ സത്യം വ്രതമസ്തു തേ തഥാ ॥ 57 ॥
ഫലാനി മൂലാനി ച ഭക്ഷയന്വനേ ഗിരീംശ്ച പശ്യന് സരിതസ്സരാംസി ച ।
വനം പ്രവിശ്യൈവ വിചിത്രപാദപം സുഖീ ഭവിഷ്യാമി തവാസ്തു നിര്വൃതിഃ ॥ 58 ॥
ഏവം സ രാജാ വ്യസനാഭിപന്നഃ ശോകേന ദുഃഖേന ച താമ്യമാനഃ ।
ആലിങ്ഗ്യ പുത്രം സുവിനഷ്ടസഞ്ജ്ഞോ മോഹം ഗതോ നൈവ ചിചേഷ്ട കിംഞ്ചിത് ॥ 59 ॥
ദേവ്യസ്തത സ്സംരുരുദുസ്സമേതാ സ്താം വര്ജയിത്വാ നരദേവപത്നീമ് ।
രുദന് സുമന്ത്രോഽഽപി ജഗാമ മൂര്ഛാം ഹാഹാകൃതം തത്ര ബഭൂവ സര്വമ് ॥ 60 ॥
ഇത്യാര്ഷേ ശ്രീമദ്രാമായണേ വാല്മീകീയ ആദികാവ്യേ അയോധ്യാകാണ്ഡേ ചതുസ്ത്രിംശസ്സര്ഗഃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe ayodhyākāṇḍam |
atha catustriṃśassargaḥ |
tataḥ kamalapatrākṣaḥ śyāmo nirupamo mahān |
uvāca rāma staṃ sūtaṃ piturākhyāhi māmiti || 1 ||
sa rāmapreṣitaḥ kṣipraṃ santāpakaluṣendriyaḥ |
praviśya nṛpatiṃ sūto niśvasantaṃ dadarśa ha || 2 ||
uparaktamivādityaṃ bhasmacchannamivānalam |
taṭākamiva nistoyamapaśyajjagatīpatim || 3 ||
ālokya tu mahāprājñaḥ paramākulacetasam |
rāmamevānuśocantaṃ sūtaḥ prāñjalirāsadat || 4 ||
taṃ vardhayitvā rājānaṃ pūrvaṃ sūto jayāśiṣā |
bhayaviklabayā vācā mandayā ślakṣṇamabravīt || 5 ||
ayaṃ sa puruṣavyāghro dvāri tiṣṭhati te sutaḥ |
brāhmaṇebhyo dhanaṃ datvā sarvañcaivopajīvinām || 6 ||
gamiṣyati mahāraṇyaṃ taṃ paśya jagatīpate |
vṛtaṃ rājaguṇai ssarvairādityamiva raśmibhiḥ || 7 ||
sa satyavādī dharmātmā gāmbhīryātsāgaropamaḥ |
ākāśa iva niṣpaṅko narendraḥ pratyuvāca tam || 8 ||
sumanntrānaya me dārān ye kecidiha māmakāḥ |
dāraiḥ parivṛtassarvairdraṣṭumicchāmi dhārmikam || 9 ||
so'ntaḥpuramatītyaiva striyastā vākyamabravīt |
āryāhvayati vo rājā gamyatāṃ tatra mā ciram || 10 ||
evamuktāḥ striya ssarvāḥ sumantreṇa nṛpājñayā |
pracakramu stadbhavanaṃ bharturājñāya śāsanam || 11 ||
ardhasaptaśatāstāstu pramadāstāmralocanāḥ |
kausalyāṃ parivāryātha śanairjagmurdhṛtavratāḥ || 12 ||
āgateṣu ca dāreṣu samavekṣya mahīpatiḥ |
uvāca rājā taṃ sūtaṃ sumantrā'naya me sutam || 13 ||
sa sūto rāmamādāya lakṣmaṇaṃ maithilīṃ tadā |
jagāmābhimukhastūrṇaṃ sakāśaṃ jagatīpateḥ || 14 ||
sa rājā putramāyāntaṃ dṛṣṭvā dūrātkṛtāñjalim |
utpapātāsanāttūrṇamārta strījanasaṃvṛtaḥ || 15 ||
so'bhidudrāva vegena rāmaṃ dṛṣṭvā viśāmpatiḥ |
tamasamprāpya duḥkhārtaḥ papāta bhuvi mūrchitaḥ || 16 ||
taṃ rāmo'bhyapatat kṣipraṃ lakṣmaṇaśca mahārathaḥ |
visañjñamiva duḥkhena saśokaṃ nṛpatiṃ tadā || 17 ||
strīsahasraninādaśca sañjajñe rājaveśmani |
hā hā rāmeti sahasā bhūṣaṇadhvanimūrchitaḥ || 18 ||
taṃ pariṣvajya bāhubhyāṃ tāvubhau rāmalakṣmaṇau |
paryaṃṅke sītayā sārdhaṃ rudantaḥ samaveśayan || 19 ||
atha rāmo muhūrtena labdhasañjñaṃ mahīpatim |
uvāca prāñjalirbhūtvā śokārṇavapariplutam || 20 ||
āpṛcche tvāṃ mahārāja sarveṣāmīśvaro'si naḥ |
prasthitaṃ daṇḍakāraṇyaṃ paśya tvaṃ kuśalena mām || 21 ||
lakṣmaṇaṃ cānujānīhi sītā cānveti māṃ vanam |
kāraṇairbahubhi stathyairvāryamāṇau na cecchataḥ || 22 ||
anujānīhi sarvānnaḥ śokamutsṛjya mānada |
lakṣmaṇaṃ māṃ ca sītāṃ ca prajāpatiriva prajāḥ || 23 ||
pratīkṣamāṇamavyagramanujñāṃ jagatīpateḥ |
uvāca rājā samprekṣya vanavāsāya rāghavam || 24 ||
ahaṃ rāghava kaikeyyā varadānena mohitaḥ |
ayodhyāyāstvamevādya bhava rājā nigṛhya mām || 25 ||
evamukto nṛpatinā rāmo dharmabhṛtāṃ varaḥ |
pratyuvācāñjaliṃ kṛtvā pitaraṃ vākyakovidaḥ || 26 ||
bhavānvarṣa sahasrāya pṛthivyā nṛpate patiḥ |
ahaṃ tvaraṇyevatsyāmi na me kāryaṃ tvayā'nṛtam || 27 ||
nava pañca ca varṣāṇi vanavāse vihṛtya te |
punaḥpādau grahīṣyāmi pratijñānte narādhipa || 28 ||
rudannārtaḥ priyaṃ putraṃ satyapāśena saṃyataḥ |
kaikeyyā codyamānastu mitho rājā tamabravīt || 29 ||
śreyase vṛddhaye tāta punarāgamanāya ca |
gacchasvāriṣṭamavyagraḥ panthānamakutobhayam || 30 ||
na hi satyātmanastāta dharmābhimanasa stava |
vinivartayituṃ buddhiḥ śakyate raghunandana || 31 ||
adya tvidānīṃ rajanīṃ putra mā gaccha sarvathā |
ekāhadarśanenāpi sādhu tāvaccarāmyaham || 32 ||
mātaraṃ māṃ ca sampaśyan vasemāmadya śarvarīm |
tarpita ssarvakāmaistvaṃ śvaḥ kāle sādhayiṣyasi || 33 ||
duṣkaraṃ kriyate putra sarvathā rāghava tvayā |
matpriyārthaṃ priyāṃstyaktvā yadyāsi vijanaṃ vanam || 34 ||
na caitanme priyaṃ putra śape satyena rāghava |
channayā calitastvasmi striyā channāgnikalpayā || 35 ||
vañcanā yā tu labdhā me tāṃ tvaṃ nistartumicchasi |
anayā vṛttasādinyā kaikeyyā'bhipracoditaḥ || 36 ||
na caitadāścaryatamaṃ yattajyeṣṭhassuto mama |
apānṛtakathaṃ putra pitaraṃ kartumicchasi || 37 ||
atha rāmastathā śrutvā piturārtasya bhāṣitam |
lakṣmaṇena saha bhrātrā dīno vacanamabravīt || 38 ||
prāpsyāmi yānadya guṇānko me śvastān pradāsyati |
apakramaṇamevātaḥ sarvakāmairahaṃ vṛṇe || 39 ||
iyaṃ sarāṣṭrā sajanā dhanadhānyasamākulā |
mayā visṛṣṭā vasudhā bharatāya pradīyatām || 40 ||
vanavāsakṛtā buddhirna ca me'dya caliṣyati |
yastuṣṭena varo dattaḥ kaikeyyai varada tvayā || 41 ||
dīyatāṃ nikhilenaiva satyastvaṃ bhava pārthiva |
ahaṃ nideśaṃ bhavato yathoktamanupālayan || 42 ||
caturdaśa samā vatsye vane vanacaraissaha |
mā vimarśo vasumatī bharatāya pradīyatām || 43 ||
na hi me kāṅkṣitaṃ rājyaṃ sukhamātmani vā priyam |
yathānideśaṃ kartuṃ vai tavaiva raghunandana || 44 ||
apagacchatu te duḥkhaṃ mābhūrbāṣpapariplutaḥ |
na hi kṣubhyati durdharṣaḥ samudraḥ saritāṃ patiḥ || 45 ||
naivāhaṃ rājyamicchāmi na sukhaṃ na ca medinīm |
naiva sarvānimān kāmā nnasvargaṃ naiva jīvitam || 46 ||
tvāmahaṃ satyamicchāmi nānṛtaṃ puruṣarṣabha |
pratyakṣaṃ tava satyena sukṛtena ca te śape || 47 ||
na ca śakyaṃ mayā tāta sthātuṃ kṣaṇamapi prabho |
sa śokaṃ dhārayasvemaṃ na hi me'sti viparyayaḥ || 48 ||
arthito hyasmi kaikeyyā vanaṃ gaccheti rāghava |
mayā coktaṃ vrajāmīti tatsatyamanupālaye || 49 ||
mā cotkaṇṭhāṃ kṛthā deva vane raṃsyāmahe vayam |
praśāntahariṇākīrṇe nānāśakuninādite || 50 ||
pitā hi daivataṃ tāta devatānāmapi smṛtam |
tasmāddaivatamityeva kariṣyāmi piturvacaḥ || 51 ||
caturdaśasu varṣeṣu gateṣu narasattama |
punardrakṣyasi māṃ prāptaṃ santāpo'yaṃ vimucyatām || 52 ||
yena saṃstambhanīyo'yaṃ sarvo bāṣpagalo janaḥ |
sa tvaṃ puruṣaśārdūla kimarthaṃ vikriyāṃ gataḥ || 53 ||
puraṃ ca rāṣṭraṃ ca mahī ca kevalā mayā nisṛṣṭā bharatāya dīyatām |
ahaṃ nideśaṃ bhavato'nupālayan vanaṃ gamiṣyāmi cirāya sevitum || 54 ||
mayā nisṛṣṭāṃ bharato mahīmimāṃ saśailaṣaṇḍāṃ sapurāṃ sakānanām |
śivāṃ susīmāmanuśāstu kevalaṃ tvayā yaduktaṃ nṛpate tathāstu tat || 55 ||
na me tathā pārthiva dhīyate mano mahatsu kāmeṣu na cātmanaḥpriye |
yathā nideśe tava śiṣṭasammate vyapaitu duḥkhaṃ tava matkṛte'nagha || 56 ||
tadadya naivānagha rājyamavyayaṃ na sarvakāmānna sukhaṃ na maithilīm |
na jīvitaṃ tvāmanṛtena yojayan vṛṇīya satyaṃ vratamastu te tathā || 57 ||
phalāni mūlāni ca bhakṣayanvane girīṃśca paśyan saritassarāṃsi ca |
vanaṃ praviśyaiva vicitrapādapaṃ sukhī bhaviṣyāmi tavāstu nirvṛtiḥ || 58 ||
evaṃ sa rājā vyasanābhipannaḥ śokena duḥkhena ca tāmyamānaḥ |
āliṅgya putraṃ suvinaṣṭasañjño mohaṃ gato naiva ciceṣṭa kiṃñcit || 59 ||
devyastata ssaṃrurudussametā stāṃ varjayitvā naradevapatnīm |
rudan sumantro''pi jagāma mūrchāṃ hāhākṛtaṃ tatra babhūva sarvam || 60 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye ayodhyākāṇḍe catustriṃśassargaḥ ||
InfoLyter.in — Sacred Vedic Knowledge Portal · Free forever