📄 Save this Stotram as PDF Click the button to open the Save dialog
How to save: 1 Click "Save as PDF" → 2 A dialog opens → 3 Choose "Save as PDF" as printer → 4 Click Save
ॐ
2.19 അയോധ്യാകാണ്ഡ - ഏകോനവിംശ സര്ഗഃ
2.19 Ayodhyakanda - Ekonavimsha Sargah
Valmiki Malayalam
ശ്രീമദ്വാല്മീകീയ രാമായണേ അയോധ്യാകാണ്ഡമ് ।
അഥ ഏകോനവിംശസ്സര്ഗഃ ।
തദപ്രിയമമിത്രഘ്നോ വചനം മരണോപമമ് ।
ശ്രുത്വാ ന വിവ്യഥേ രാമഃ കൈകേയീം ചേദമബ്രവീത് ॥ 1 ॥
ഏവമസ്തു ഗമിഷ്യാമി വനം വസ്തുമഹം ത്വിതഃ ।
ജടാജിനധരോ രാജ്ഞഃ പ്രതിജ്ഞാമനുപാലയന് ॥ 2 ॥
ഇദം തു ജ്ഞാതുമിച്ഛാമി കിമര്ഥം മാം മഹീപതിഃ ।
നാഭിനന്ദതി ദുര്ധര്ഷോ യഥാപൂര്വമരിന്ദമഃ ॥ 3 ॥
മന്യുര്ന ച ത്വയാ കാര്യോ ദേവി ബ്രൂമി തവാഗ്രതഃ ।
യാസ്യാമി ഭവ സുപ്രീതാ വനം ചീരജടാധരഃ ॥ 4 ॥
ഹിതേന ഗുരുണാ പിത്രാ കൃതജ്ഞേന നൃപേണ ച ।
നിയുജ്യമാനോ വിസ്രബ്ധഃ കിം ന കുര്യാമഹം പ്രിയമ് ॥ 5 ॥
അലീകം മാനസം ത്വേകം ഹൃദയം ദഹതീവ മേ ।
സ്വയം യന്നാഹ മാം രാജാ ഭരതസ്യാഭിഷേചനമ് ॥ 6 ॥
അഹം ഹി സീതാം രാജ്യം ച പ്രാണാനിഷ്ടാന്ധനാനി ച ।
ഹൃഷ്ടോ ഭ്രാത്രേ സ്വയം ദദ്യാം ഭരതായാപ്രചോദിതഃ ॥ 7 ॥
കിം പുനര്മനുജേന്ദ്രേണ സ്വയം പിത്രാ പ്രചോദിതഃ ।
തവ ച പ്രിയകാമാര്ഥം പ്രതിജ്ഞാമനുപാലയന് ॥ 8 ॥
തദാശ്വാസയ ഹീമം ത്വം കിന്വിദം യന്മഹീപതിഃ ।
വസുധാസക്തനയനോ മന്ദമശ്രൂണി മുഞ്ചതി ॥ 9 ॥
ഗച്ഛന്തു ചൈവാനയിതും ദൂതാശ്ശ്രീഘ്രജവൈര്ഹയൈഃ ।
ഭരതം മാതുലകുലാദദ്യൈവ നൃപശാസനാത് ॥ 10 ॥
ദണ്ഡകാരണ്യമേഷോഽഹമിതോ ഗച്ഛാമി സത്വരഃ ।
അവിചാര്യ പിതുര്വാക്യം സമാ വസ്തും ചതുര്ദശ ॥ 11 ॥
സാ ഹൃഷ്ടാ തസ്യ തദ്വാക്യം ശ്രുത്വാ രാമസ്യ കൈകയീ ।
പ്രസ്ഥാനം ശ്രദ്ധധാനാ ഹി ത്വരയാമാസ രാഘവമ് ॥ 12 ॥
ഏവം ഭവതു യാസ്യന്തി ദൂതാ ശ്ശീഘ്രജവൈര്ഹയൈഃ ।
ഭരതം മാതുലകുലാദുപാവര്തയിതും നരാഃ ॥ 13 ॥
തവ ത്വഹം ക്ഷമം മന്യേ നോത്സുകസ്യ വിലമ്ബനമ് ।
രാമ തസ്മാദിത ശ്ശീഘ്രം വനം ത്വം ഗന്തുമര്ഹസി ॥ 14 ॥
വ്രീഡാന്വിത സ്സ്വയം യച്ച നൃപസ്ത്വാം നാഭിഭാഷതേ ।
നൈതത്കിഞ്ചിന്നരശ്രേഷ്ഠ മന്യുരേഷോഽപനീയതാമ് ॥ 15 ॥
യാവത്ത്വം ന വനം യാതഃ പുരാദസ്മാദഭിത്വരന് ।
പിതാ താവന്ന തേ രാമ സ്നാസ്യതേ ഭോക്ഷ്യതേഽപി വാ ॥ 16 ॥
ധിക്കഷ്ടമിതി നിഃശ്വസ്യ രാജാ ശോകപരിപ്ലുതഃ ।
മൂര്ഛിതോ ന്യപതത്തസ്മിന്പര്യങ്കേ ഹേമഭൂഷിതേ ॥ 17 ॥
രാമോഽപ്യുത്ഥാപ്യ രാജാനം കൈകേയ്യാഭിപ്രചോദിതഃ ।
കശയേവാഹതോ വാജീ വനം ഗന്തും കൃതത്വരഃ ॥ 18 ॥
തദപ്രിയമനാര്യായാ വചനം ദാരുണോദയമ് ।
ശ്രുത്വാ ഗതവ്യഥോ രാമഃ കൈകേയീം വാക്യമബ്രവീത് ॥ 19 ॥
നാഹമര്ഥപരോ ദേവി ലോകമാവസ്തുമുത്സഹേ ।
വിദ്ധിമാമൃഷിഭിസ്തുല്യം കേവലം ധര്മമാസ്ഥിതമ് ॥ 20 ॥
യദത്ര ഭവതഃ കിഞ്ചിച്ഛക്യം കര്തും പ്രിയം മയാ ।
പ്രാണാനപി പരിത്യജ്യ സര്വഥാ കൃതമേവ തത് ॥ 21 ॥
ന ഹ്യതോ ധര്മചരണം കിഞ്ചിദസ്തി മഹത്തരമ് ।
യഥാ പിതരിശുശ്രൂഷാ തസ്യ വാ വചനക്രിയാ ॥ 22 ॥
അനുക്തോഽപ്യത്രഭവതാ ഭവത്യാ വചനാദഹമ് ।
വനേ വത്സ്യാമി വിജനേ വര്ഷാണീഹ ചതുര്ദശ ॥ 23 ॥
ന നൂനം മയി കൈകയി കിഞ്ചിദാശംസസേ ഗുണമ് ।
യദ്രാജാനമവോചസ്ത്വം മമേശ്വരതരാ സതീ ॥ 24 ॥
യാവന്മാതരമാപ്നച്ഛേ സീതാം ചാനുനയാമ്യഹമ് ।
തതോഽദ്യൈവ ഗമിഷ്യാമി ദണ്ഡകാനാം മഹദ്വനമ് ॥ 25 ॥
ഭരതഃ പാലയേദ്രാജ്യം ശുശ്രൂഷേച്ച പിതുര്യഥാ ।
തഥാ ഭവത്യാ കര്തവ്യം സ ഹി ധര്മ സ്സനാതനഃ ॥ 26 ॥
സ രാമസ്യ വചശ്ശ്രൃത്വാ ഭൃശം ദുഃഖഹതഃ പിതാ ।
ശോകാദശക്നുവന്വകതും പ്രരുരോദ മഹാസ്വനമ് ॥ 27 ॥
വന്ദിത്വാ ചരണൌ രാമോ വിസഞ്ജ്ഞസ്യ പിതുസ്തഥാ ।
കൈകേയ്യാശ്ചാപ്യനാര്യായാഃ നിഷ്പപാത മഹാദ്യുതിഃ ॥ 28 ॥
സ രാമഃ പിതരം കൃത്വാ കൈകേയീം ച പ്രദക്ഷിണമ് ।
നിഷ്ക്രമ്യാന്തഃപുരാത്തസ്മാത്സ്വം ദദര്ശ സുഹൃജ്ജനമ് ॥ 29 ॥
തം ബാഷ്പപരിപൂര്ണാക്ഷഃ പൃഷ്ഠതോഽനുജഗാമ ഹ ।
ലക്ഷ്മണഃ പരമക്കൃധ്ദഃ സ്സുമിത്രാനന്ദവര്ധനഃ ॥ 30 ॥
അഭിഷേചനികം ഭാണ്ഡം കൃത്വാ രാമഃ പ്രദക്ഷിണമ് ।
ശനൈര്ജഗാമ സാപേക്ഷോ ദൃഷ്ടിം തത്രാവിചാലയന് ॥ 31 ॥
ന ചാസ്യ മഹതീം ലക്ഷ്മീം രാജ്യനാശോഽപകര്ഷതി ।
ലോകകാന്തസ്യ കാന്തത്വാച്ഛീതരശ്മേരിവ ക്ഷപാ ॥ 32 ॥
ന വനം ഗന്തുകാമസ്യ ത്യജതശ്ച വസുന്ധരാമ് ।
സര്വലോകാതിഗസ്യേവ ലക്ഷ്യതേ ചിത്തവിക്രിയാ ॥ 33 ॥
പ്രതിഷിധ്യ ശുഭം ഛത്രം വ്യജനേ ച സ്വലങ്കൃതേ ।
വിസര്ജയിത്വാ സ്വജനം രഥം പൌരാംസ്തഥാ ജനാന് ॥ 34 ॥
ധാരയന് മനസാ ദുഃഖമിന്ദ്രിയാണി നിഗൃഹ്യ ച ।
പ്രവിവേശാത്മവാന്വേശ്മ മാതുരപ്രിയശംസിവാന് ॥ 35 ॥
സര്വോഹ്യഭിജനശ്ശ്രീമാന് ശ്രീമതസ്സത്യവാദിനഃ ।
നാലക്ഷയത രാമസ്യ കിഞ്ചിദാകാരമാനനേ ॥ 36 ॥
ഉചിതം ച മഹാബാഹുര്നജഹൌഹര്ഷമാത്മനഃ ।
ശാരദ സ്സമുദീര്ണാംശുശ്ചന്ദ്രസ്തേജ ഇവാത്മജമ് ॥ 37 ॥
വാചാ മധുരയാ രാമസ്സര്വം സമ്മാനയഞ്ജനമ് ।
മാതുസ്സമീപം ധീരാത്മാ പ്രവിവേശ മഹായശാഃ ॥ 38 ॥
തം ഗുണൈസ്സമതാം പ്രാപ്തോ ഭ്രാതാ വിപുലവിക്രമഃ ।
സൌമിത്രിരനുവവ്രാജ ധാരയന്ദുഃഖമാത്മജമ് ॥ 39 ॥
പ്രവിശ്യ വേശ്മാതിഭൃശം മുദാഽന്വിതം സമീക്ഷ്യ താം ചാര്ഥവിപത്തിമാഗതാമ് ।
ന ചൈവ രാമോഽത്രജഗാമവിക്രിയാം സുഹൃജ്ജനസ്യാത്മവിപത്തിശങ്കയാ ॥ 40 ॥
ഇത്യാര്ഷേ ശ്രീമദ്രാമായണേ വാല്മീകീയ ആദികാവ്യേ അയോധ്യാകാണ്ഡേ ഏകോനവിംശസ്സര്ഗഃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe ayodhyākāṇḍam |
atha ekonaviṃśassargaḥ |
tadapriyamamitraghno vacanaṃ maraṇopamam |
śrutvā na vivyathe rāmaḥ kaikeyīṃ cedamabravīt || 1 ||
evamastu gamiṣyāmi vanaṃ vastumahaṃ tvitaḥ |
jaṭājinadharo rājñaḥ pratijñāmanupālayan || 2 ||
idaṃ tu jñātumicchāmi kimarthaṃ māṃ mahīpatiḥ |
nābhinandati durdharṣo yathāpūrvamarindamaḥ || 3 ||
manyurna ca tvayā kāryo devi brūmi tavāgrataḥ |
yāsyāmi bhava suprītā vanaṃ cīrajaṭādharaḥ || 4 ||
hitena guruṇā pitrā kṛtajñena nṛpeṇa ca |
niyujyamāno visrabdhaḥ kiṃ na kuryāmahaṃ priyam || 5 ||
alīkaṃ mānasaṃ tvekaṃ hṛdayaṃ dahatīva me |
svayaṃ yannāha māṃ rājā bharatasyābhiṣecanam || 6 ||
ahaṃ hi sītāṃ rājyaṃ ca prāṇāniṣṭāndhanāni ca |
hṛṣṭo bhrātre svayaṃ dadyāṃ bharatāyāpracoditaḥ || 7 ||
kiṃ punarmanujendreṇa svayaṃ pitrā pracoditaḥ |
tava ca priyakāmārthaṃ pratijñāmanupālayan || 8 ||
tadāśvāsaya hīmaṃ tvaṃ kinvidaṃ yanmahīpatiḥ |
vasudhāsaktanayano mandamaśrūṇi muñcati || 9 ||
gacchantu caivānayituṃ dūtāśśrīghrajavairhayaiḥ |
bharataṃ mātulakulādadyaiva nṛpaśāsanāt || 10 ||
daṇḍakāraṇyameṣo'hamito gacchāmi satvaraḥ |
avicārya piturvākyaṃ samā vastuṃ caturdaśa || 11 ||
sā hṛṣṭā tasya tadvākyaṃ śrutvā rāmasya kaikayī |
prasthānaṃ śraddhadhānā hi tvarayāmāsa rāghavam || 12 ||
evaṃ bhavatu yāsyanti dūtā śśīghrajavairhayaiḥ |
bharataṃ mātulakulādupāvartayituṃ narāḥ || 13 ||
tava tvahaṃ kṣamaṃ manye notsukasya vilambanam |
rāma tasmādita śśīghraṃ vanaṃ tvaṃ gantumarhasi || 14 ||
vrīḍānvita ssvayaṃ yacca nṛpastvāṃ nābhibhāṣate |
naitatkiñcinnaraśreṣṭha manyureṣo'panīyatām || 15 ||
yāvattvaṃ na vanaṃ yātaḥ purādasmādabhitvaran |
pitā tāvanna te rāma snāsyate bhokṣyate'pi vā || 16 ||
dhikkaṣṭamiti niḥśvasya rājā śokapariplutaḥ |
mūrchito nyapatattasminparyaṅke hemabhūṣite || 17 ||
rāmo'pyutthāpya rājānaṃ kaikeyyābhipracoditaḥ |
kaśayevāhato vājī vanaṃ gantuṃ kṛtatvaraḥ || 18 ||
tadapriyamanāryāyā vacanaṃ dāruṇodayam |
śrutvā gatavyatho rāmaḥ kaikeyīṃ vākyamabravīt || 19 ||
nāhamarthaparo devi lokamāvastumutsahe |
viddhimāmṛṣibhistulyaṃ kevalaṃ dharmamāsthitam || 20 ||
yadatra bhavataḥ kiñcicchakyaṃ kartuṃ priyaṃ mayā |
prāṇānapi parityajya sarvathā kṛtameva tat || 21 ||
na hyato dharmacaraṇaṃ kiñcidasti mahattaram |
yathā pitariśuśrūṣā tasya vā vacanakriyā || 22 ||
anukto'pyatrabhavatā bhavatyā vacanādaham |
vane vatsyāmi vijane varṣāṇīha caturdaśa || 23 ||
na nūnaṃ mayi kaikayi kiñcidāśaṃsase guṇam |
yadrājānamavocastvaṃ mameśvaratarā satī || 24 ||
yāvanmātaramāpnacche sītāṃ cānunayāmyaham |
tato'dyaiva gamiṣyāmi daṇḍakānāṃ mahadvanam || 25 ||
bharataḥ pālayedrājyaṃ śuśrūṣecca pituryathā |
tathā bhavatyā kartavyaṃ sa hi dharma ssanātanaḥ || 26 ||
sa rāmasya vacaśśrṛtvā bhṛśaṃ duḥkhahataḥ pitā |
śokādaśaknuvanvakatuṃ praruroda mahāsvanam || 27 ||
vanditvā caraṇau rāmo visañjñasya pitustathā |
kaikeyyāścāpyanāryāyāḥ niṣpapāta mahādyutiḥ || 28 ||
sa rāmaḥ pitaraṃ kṛtvā kaikeyīṃ ca pradakṣiṇam |
niṣkramyāntaḥpurāttasmātsvaṃ dadarśa suhṛjjanam || 29 ||
taṃ bāṣpaparipūrṇākṣaḥ pṛṣṭhato'nujagāma ha |
lakṣmaṇaḥ paramakkṛdhdaḥ ssumitrānandavardhanaḥ || 30 ||
abhiṣecanikaṃ bhāṇḍaṃ kṛtvā rāmaḥ pradakṣiṇam |
śanairjagāma sāpekṣo dṛṣṭiṃ tatrāvicālayan || 31 ||
na cāsya mahatīṃ lakṣmīṃ rājyanāśo'pakarṣati |
lokakāntasya kāntatvācchītaraśmeriva kṣapā || 32 ||
na vanaṃ gantukāmasya tyajataśca vasundharām |
sarvalokātigasyeva lakṣyate cittavikriyā || 33 ||
pratiṣidhya śubhaṃ chatraṃ vyajane ca svalaṅkṛte |
visarjayitvā svajanaṃ rathaṃ paurāṃstathā janān || 34 ||
dhārayan manasā duḥkhamindriyāṇi nigṛhya ca |
praviveśātmavānveśma māturapriyaśaṃsivān || 35 ||
sarvohyabhijanaśśrīmān śrīmatassatyavādinaḥ |
nālakṣayata rāmasya kiñcidākāramānane || 36 ||
ucitaṃ ca mahābāhurnajahauharṣamātmanaḥ |
śārada ssamudīrṇāṃśuścandrasteja ivātmajam || 37 ||
vācā madhurayā rāmassarvaṃ sammānayañjanam |
mātussamīpaṃ dhīrātmā praviveśa mahāyaśāḥ || 38 ||
taṃ guṇaissamatāṃ prāpto bhrātā vipulavikramaḥ |
saumitriranuvavrāja dhārayanduḥkhamātmajam || 39 ||
praviśya veśmātibhṛśaṃ mudā'nvitaṃ samīkṣya tāṃ cārthavipattimāgatām |
na caiva rāmo'trajagāmavikriyāṃ suhṛjjanasyātmavipattiśaṅkayā || 40 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye ayodhyākāṇḍe ekonaviṃśassargaḥ ||
InfoLyter.in — Sacred Vedic Knowledge Portal · Free forever