📄 Save this Stotram as PDF Click the button to open the Save dialog
How to save: 1 Click "Save as PDF" → 2 A dialog opens → 3 Choose "Save as PDF" as printer → 4 Click Save
ॐ
2.16 അയോധ്യാകാണ്ഡ - ഷോഡശ സര്ഗഃ
2.16 Ayodhyakanda - Shodasha Sargah
Valmiki Malayalam
ശ്രീമദ്വാല്മീകീയ രാമായണേ അയോധ്യാകാണ്ഡമ് ।
അഥ ഷോഡശസ്സര്ഗഃ ।
തദന്തഃപുരദ്വാരം സമതീത്യ ജനാകുലമ് ।
പ്രവിവിക്താം തതഃ കക്ഷ്യാമാസസാദ പുരാണവിത് ॥ 1 ॥
പ്രാസകാര്മുകബിഭ്രദ്ഭിര്യുവഭിര്മൃഷ്ടകുണ്ഡലൈഃ ।
അപ്രമാദിഭിരേകാഗ്രൈ സ്സ്വനുരക്തൈരധിഷ്ഠിതാമ് ॥ 2 ॥
തദന്തഃപുരദ്വാരം സമതീത്യ ജനാകുലമ് ।
പ്രവിവിക്താം തതഃ കക്ഷ്യാമാസസാദ പുരാണവിത് ॥ 3 ॥
പ്രാസകാര്മുകബിഭ്രദ്ഭിര്യുവഭിര്മൃഷ്ടകുണ്ഡലൈഃ ।
അപ്രമാദിഭിരേകാഗ്രൈ സ്സ്വനുരക്തൈരധിഷ്ഠിതാമ് ॥ 4 ॥
തത്ര കാഷായിണോ വൃദ്ധാന് വേത്രപാണീന് സ്വലങ്കൃതാന് ।
ദദര്ശ വിഷ്ഠിതാന് ദ്വാരി സ്ത്ര്യധ്യക്ഷാന്സുസമാഹിതാന് ॥ 5 ॥
തേ സമീക്ഷ്യ സമായാന്തം രാമപ്രിയചികീര്ഷവഃ ।
സഹസോത്പതിതാസ്സര്വേ സ്വാസനേഭ്യസ്സസമ്ഭ്രമാഃ ॥ 6 ॥
താനുവാച വിനീതാത്മാ സൂതപുത്രഃ പ്രദക്ഷിണഃ ।
ക്ഷിപ്രമാഖ്യാത രാമായ സുമന്ന്ത്രോ ദ്വാരി തിഷ്ഠതി ॥ 7 ॥
തേ രാമമുപസങ്ഗമ്യ ഭര്തുഃ പ്രിയചികീര്ഷവഃ ।
സഹഭാര്യായ രാമായ ക്ഷിപ്രമേവാഭിചക്ഷിരേ ॥ 8 ॥
പ്രതിവേദിതമാജ്ഞായ സൂതമഭ്യന്തരം പിതുഃ ।
തത്രൈവാനായയാമാസ രാഘവപ്രിയകാമ്യയാ ॥ 9 ॥
തം വൈശ്രവണസങ്കാശമുപവിഷ്ടം സ്വലങ്കൃതമ് ।
ദദര്ശ സൂതഃ പര്യ്യങ്കേ സൌവര്ണേ സോത്തരച്ഛദേ ॥ 10 ॥
വരാഹരുധിരാഭേണ ശുചിനാ ച സുഗന്ധിനാ ।
അനുലിപ്തം പരാര്ധ്യേന ചന്ദനേന പരന്തപമ് ॥ 11 ॥
സ്ഥിതയാ പാര്ശ്വതശ്ചാപി വാലവ്യജനഹസ്തയാ ।
ഉപേതം സീതയാഭൂയശ്ചിത്രയാ ശശിനം യഥാ ॥ 12 ॥
തം തപന്തമിവാദിത്യമുപപന്നം സ്വതേജസാ ।
വവന്ദേ വരദം വന്ദീ വിനയജ്ഞോ വിനീതവത് ॥ 13 ॥
പ്രാഞ്ജലിസ്സുമുഖം ദൃഷ്ട്വാ വിഹാരശയനാസനേ ।
രാജപുത്രമുവാചേദം സുമന്ത്രോ രാജസത്കൃതഃ ॥ 14 ॥
കൌശല്യാസുപ്രജാ രാമ പിതാ ത്വാം ദ്രഷ്ടുമിച്ഛതി ।
മഹിഷ്യാ സഹ കൈകേയ്യാ ഗമ്യതാം തത്ര മാ ചിരമ് ॥ 15 ॥
ഏവമുക്തസ്തു സംഹൃഷ്ടോ നരസിംഹോ മഹാദ്യുതിഃ ।
തതസ്സമ്മാനയാമാസ സീതാമിദമുവാച ഹ ॥ 16 ॥
ദേവി ദേവശ്ച ദേവീ ച സമാഗമ്യ മദന്തരേ ।
മന്ത്രയേതേ ധൃവം കിഞ്ചിദഭിഷേചനസംഹിതമ് ॥ 17 ॥
ലക്ഷയിത്വാ ഹ്യഭിപ്രായം പ്രിയകാമാ സുദക്ഷിണാ ।
സഞ്ചോദയതി രാജാനം മദര്ഥമസിതേക്ഷണാ ॥ 18 ॥
സാ പ്രഹൃഷ്ടാ മഹാരാജം ഹിതകാമാനുവര്തിനീ ।
ജനനീ ചാര്ഥകാമാ മേ കേകയാധിപതേസ്സുതാ ॥ 19 ॥
ദിഷ്ട്യാ ഖലു മഹാരാജോ മഹിഷ്യാ പ്രിയയാ സഹ ।
സുമന്ത്രം പ്രാഹിണോദ്ദൂതമര്ഥകാമകരം മമ ॥ 20 ॥
യാദൃശീ പരിഷത്തത്ര താദൃശോ ദൂത ആഗതഃ ।
ധ്രുവമദ്യൈവ മാം രാജാ യൌവരാജ്യേഽഭിഷേക്ഷ്യതി ॥ 21 ॥
ഹന്ത ശീഘ്രമിതോ ഗത്വാ ദ്രക്ഷ്യാമി ച മഹീപതിമ് ।
സഹ ത്വം പരിവാരേണ സുഖമാസ്വ രമസ്വ ച ॥ 22 ॥
പതിസമ്മാനിതാ സീതാ ഭര്താരമസിതേക്ഷണാ ।
ആദ്വാരമനുവവ്രാജ മങ്ഗലാന്യഭിദധ്യുഷീ ॥ 23 ॥
രാജ്യം ദ്വിജാതിഭിര്ജുഷ്ടം രാജസൂയാഭിഷേചനമ് ।
കര്തുമര്ഹതി തേ രാജാ വാസവസ്യേവ ലോകകൃത് ॥ 24 ॥
ദീക്ഷിതം വ്രതസമ്പന്നം വരാജിനധരം ശുചിമ് ।
കുരങ്ഗശൃങ്ഗപാണിം ച പശ്യന്തീ ത്വാം ഭജാമ്യഹമ് ॥ 25 ॥
പൂര്വാം ദിശം വജ്രധരോ ദക്ഷിണാം പാതു തേ യമഃ ।
വരുണഃ പശ്ചിമാമാശാം ധനേശസ്തൂത്തരാം ദിശമ് ॥ 26 ॥
അഥ സീതാമനുജ്ഞാപ്യ കൃതകൌതുകമങ്ഗലഃ ।
നിശ്ചക്രാമ സുമന്ത്രേണ സഹ രാമോ നിവേശനാത് ॥ 27 ॥
പര്വതാദിവ നിഷ്ക്രമ്യ സിംഹോ ഗിരിഗുഹാശയഃ ।
ലക്ഷ്മണം ദ്വാരിസോഽപശ്യത്പ്രഹ്വാഞ്ജലിപുടം സ്ഥിതമ് ॥ 28 ॥
അഥ മധ്യമകക്ഷ്യായാം സമാഗച്ഛത്സുഹൃജ്ജനൈഃ ।
സ സര്വാനര്ഥിനോ ദൃഷ്ട്വാ സമേത്യ പ്രതിനന്ദ്യ ച ॥ 29 ॥
തതഃ പാവകസങ്കാശമാരുരോഹ രഥോത്തമമ് ।
വൈയാഘ്രം പുരുഷവ്യാഘ്രോ രാജതം രാജനന്ദനഃ ॥ 30 ॥
മേഘനാദമസമ്ബാധം മണിഹേമവിഭൂഷിതമ് ।
മുഷ്ണന്തമിവ ചക്ഷൂംഷി പ്രഭയാ സൂര്യവര്ചസമ് ॥ 31 ॥
കരേണുശിശുകല്പൈശ്ച യുക്തം പരമവാജിഭിഃ ।
ഹരിയുക്തം സഹസ്രാക്ഷോ രഥമിന്ദ്ര ഇവാശുഗമ് ॥ 32 ॥
പ്രയയൌ തൂര്ണമാസ്ഥായ രാഘവോ ജ്വലിതശ്ശ്രിയാ ।
സ പര്ജന്യ ഇവാകാശേ സ്വനവാനഭിനാദയന് ॥ 33 ॥
നികേതാന്നിര്യയൌ ശ്രീമാന്മഹാഭ്രാദിവ ചന്ദ്രമാഃ ।
ഛത്രചാമരപാണിസ്തു ലക്ഷ്മണോ രാഘവാനുജഃ ॥ 34 ॥
ജുഗോപ ഭ്രാതരം ഭ്രാതാ രഥമാസ്ഥായ പൃഷ്ഠതഃ ।
തതോ ഹലഹലാശബ്ദസ്തുമുലസ്സമജായത ॥ 35 ॥
തസ്യ നിഷ്ക്രമമാണസ്യ ജനൌഘസ്യ സമന്തതഃ ।
തതോ ഹയവരാ മുഖ്യാ നാഗാശ്ച ഗിരിസന്നിഭാഃ ॥ 36 ॥
അനുജഗ്മുസ്തദാ രാമം ശതശോഽഥ സഹസ്രശഃ ।
അഗ്രതശ്ചാസ്യ സന്നദ്ധാശ്ചന്ദനാഗരുഭൂഷിതാഃ ॥ 37 ॥
ഖഡ്ഗചാപധരാശ്ശൂരാ ജഗ്മുരാശംസവോ ജനാഃ ।
തതോ വാദിത്രശബ്ദാശ്ച സ്തുതിശബ്ദാശ്ച വന്ദിനാമ് ॥ 38 ॥
സിംഹനാദാശ്ച ശൂരാണാം തദാ ശുശ്രുവിരേ പഥി ।
ഹര്മ്യവാതായനസ്ഥാഭിര്ഭൂഷിതാഭിസ്സമന്തതഃ ॥ 39 ॥
കീര്യമാണ സ്സുപുഷ്പൌഘൈര്യയൌ സ്ത്രീഭിരരിന്ദമഃ ।
രാമം സര്വാനവദ്യാങ്ഗ്യോ രാമപിപ്രീഷയാ തതഃ ॥ 40 ॥
വചോഭിരഗ്യ്രൈര്ഹര്മ്യസ്ഥാ ക്ഷിതിസ്ഥാശ്ച വവന്ദിരേ ।
നൂനം നന്ദതി തേ മാതാ കൌശല്യാമാതൃനന്ദന ॥ 41 ॥
പശ്യന്തീ സിദ്ധയാത്രം ത്വാം പിത്ര്യം രാജ്യമവസ്ഥിതമ് ।
സര്വസീമന്തിനീഭ്യശ്ച സീതാം സീമന്തിനീ വരാമ് ॥ 42 ॥
അമന്യന്ത ഹി താ നാര്യോ രാമസ്യ ഹൃദയപ്രിയാമ് ।
തയാ സുചരിതം ദേവ്യാ പുരാ നൂനം മഹത്തപഃ ॥ 43 ॥
രോഹിണീവ ശശാങ്കേന രാമസംയോഗമാപ യാ ।
ഇതി പ്രാസാദശൃങ്ഗേഷു പ്രമദാഭിര്നരോത്തമഃ ॥ 44 ॥
ശുശ്രാവ രാജമാര്ഗസ്ഥഃ പ്രിയാ വാച ഉദാഹൃതാഃ ।
ആത്മസമ്പൂജനൈ ശൃണ്വന് യയൌ രാമൌ മഹാപഥമ് ॥ 45 ॥
സ രാഘവസ്തത്ര കഥാപ്രപഞ്ചാന് ശുശ്രാവ ലോകസ്യ സമാഗതസ്യ ।
ആത്മാധികാരാ വിവിധാശ്ച വാചഃ പ്രഹൃഷ്ടരൂപസ്യ പുരോ ജനസ്യ ॥ 46 ॥
ഏഷ ശ്രിയം ഗച്ഛതി രാഘവോഽദ്യ രാജപ്രസാദാദ്വിപുലാം ഗമിഷ്യന് ।
ഏതേ വയം സര്വ സമൃദ്ധകാമാ യേഷാമയം നോ ഭവിതാ പ്രശാസ്താ ॥ 47 ॥
ലാഭോ ജനസ്യാസ്യ യദേഷ സര്വം പ്രപത്സ്യതേ രാഷ്ട്രമിദം ചിരായ ।
ന ഹ്യപ്രിയം കിഞ്ചന ജാതു കശ്ചി ത്പശ്യേന്ന ദുഃഖം മനുജാധിപേഽസ്മിന് ॥ 48 ॥
സ ഘോഷവദ്ഭിശ്ച മതങ്ഗാജൈര്യയൈഃ പുരസ്സരൈ സ്സ്വസ്തികസൂതമാഗധൈഃ ।
മഹീയമാനഃ പ്രവരൈശ്ച വാദകൈ രഭിഷ്ടുതോ വൈശ്രവണോ യഥാ യയൌ ॥ 49 ॥
കരേണുമാതംങ്ഗരഥാശ്വസങ്കുലം മഹാജനൌഘ പരിപൂര്ണചത്വരമ് ।
പ്രഭൂതരത്നം ബഹുപണ്യസഞ്ചയം ദദര്ശ രാമോ രുചിരം മഹാപഥമ് ॥ 50 ॥
ഇത്യാര്ഷേ ശ്രീമദ്രാമായണേ വാല്മീകീയ ആദികാവ്യേ അയോധ്യാകാണ്ഡേ ഷോഡശസ്സര്ഗഃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe ayodhyākāṇḍam |
atha ṣoḍaśassargaḥ |
tadantaḥpuradvāraṃ samatītya janākulam |
praviviktāṃ tataḥ kakṣyāmāsasāda purāṇavit || 1 ||
prāsakārmukabibhradbhiryuvabhirmṛṣṭakuṇḍalaiḥ |
apramādibhirekāgrai ssvanuraktairadhiṣṭhitām || 2 ||
tadantaḥpuradvāraṃ samatītya janākulam |
praviviktāṃ tataḥ kakṣyāmāsasāda purāṇavit || 3 ||
prāsakārmukabibhradbhiryuvabhirmṛṣṭakuṇḍalaiḥ |
apramādibhirekāgrai ssvanuraktairadhiṣṭhitām || 4 ||
tatra kāṣāyiṇo vṛddhān vetrapāṇīn svalaṅkṛtān |
dadarśa viṣṭhitān dvāri stryadhyakṣānsusamāhitān || 5 ||
te samīkṣya samāyāntaṃ rāmapriyacikīrṣavaḥ |
sahasotpatitāssarve svāsanebhyassasambhramāḥ || 6 ||
tānuvāca vinītātmā sūtaputraḥ pradakṣiṇaḥ |
kṣipramākhyāta rāmāya sumanntro dvāri tiṣṭhati || 7 ||
te rāmamupasaṅgamya bhartuḥ priyacikīrṣavaḥ |
sahabhāryāya rāmāya kṣipramevābhicakṣire || 8 ||
prativeditamājñāya sūtamabhyantaraṃ pituḥ |
tatraivānāyayāmāsa rāghavapriyakāmyayā || 9 ||
taṃ vaiśravaṇasaṅkāśamupaviṣṭaṃ svalaṅkṛtam |
dadarśa sūtaḥ paryyaṅke sauvarṇe sottaracchade || 10 ||
varāharudhirābheṇa śucinā ca sugandhinā |
anuliptaṃ parārdhyena candanena parantapam || 11 ||
sthitayā pārśvataścāpi vālavyajanahastayā |
upetaṃ sītayābhūyaścitrayā śaśinaṃ yathā || 12 ||
taṃ tapantamivādityamupapannaṃ svatejasā |
vavande varadaṃ vandī vinayajño vinītavat || 13 ||
prāñjalissumukhaṃ dṛṣṭvā vihāraśayanāsane |
rājaputramuvācedaṃ sumantro rājasatkṛtaḥ || 14 ||
kauśalyāsuprajā rāma pitā tvāṃ draṣṭumicchati |
mahiṣyā saha kaikeyyā gamyatāṃ tatra mā ciram || 15 ||
evamuktastu saṃhṛṣṭo narasiṃho mahādyutiḥ |
tatassammānayāmāsa sītāmidamuvāca ha || 16 ||
devi devaśca devī ca samāgamya madantare |
mantrayete dhṛvaṃ kiñcidabhiṣecanasaṃhitam || 17 ||
lakṣayitvā hyabhiprāyaṃ priyakāmā sudakṣiṇā |
sañcodayati rājānaṃ madarthamasitekṣaṇā || 18 ||
sā prahṛṣṭā mahārājaṃ hitakāmānuvartinī |
jananī cārthakāmā me kekayādhipatessutā || 19 ||
diṣṭyā khalu mahārājo mahiṣyā priyayā saha |
sumantraṃ prāhiṇoddūtamarthakāmakaraṃ mama || 20 ||
yādṛśī pariṣattatra tādṛśo dūta āgataḥ |
dhruvamadyaiva māṃ rājā yauvarājye'bhiṣekṣyati || 21 ||
hanta śīghramito gatvā drakṣyāmi ca mahīpatim |
saha tvaṃ parivāreṇa sukhamāsva ramasva ca || 22 ||
patisammānitā sītā bhartāramasitekṣaṇā |
ādvāramanuvavrāja maṅgalānyabhidadhyuṣī || 23 ||
rājyaṃ dvijātibhirjuṣṭaṃ rājasūyābhiṣecanam |
kartumarhati te rājā vāsavasyeva lokakṛt || 24 ||
dīkṣitaṃ vratasampannaṃ varājinadharaṃ śucim |
kuraṅgaśṛṅgapāṇiṃ ca paśyantī tvāṃ bhajāmyaham || 25 ||
pūrvāṃ diśaṃ vajradharo dakṣiṇāṃ pātu te yamaḥ |
varuṇaḥ paścimāmāśāṃ dhaneśastūttarāṃ diśam || 26 ||
atha sītāmanujñāpya kṛtakautukamaṅgalaḥ |
niścakrāma sumantreṇa saha rāmo niveśanāt || 27 ||
parvatādiva niṣkramya siṃho giriguhāśayaḥ |
lakṣmaṇaṃ dvāriso'paśyatprahvāñjalipuṭaṃ sthitam || 28 ||
atha madhyamakakṣyāyāṃ samāgacchatsuhṛjjanaiḥ |
sa sarvānarthino dṛṣṭvā sametya pratinandya ca || 29 ||
tataḥ pāvakasaṅkāśamāruroha rathottamam |
vaiyāghraṃ puruṣavyāghro rājataṃ rājanandanaḥ || 30 ||
meghanādamasambādhaṃ maṇihemavibhūṣitam |
muṣṇantamiva cakṣūṃṣi prabhayā sūryavarcasam || 31 ||
kareṇuśiśukalpaiśca yuktaṃ paramavājibhiḥ |
hariyuktaṃ sahasrākṣo rathamindra ivāśugam || 32 ||
prayayau tūrṇamāsthāya rāghavo jvalitaśśriyā |
sa parjanya ivākāśe svanavānabhinādayan || 33 ||
niketānniryayau śrīmānmahābhrādiva candramāḥ |
chatracāmarapāṇistu lakṣmaṇo rāghavānujaḥ || 34 ||
jugopa bhrātaraṃ bhrātā rathamāsthāya pṛṣṭhataḥ |
tato halahalāśabdastumulassamajāyata || 35 ||
tasya niṣkramamāṇasya janaughasya samantataḥ |
tato hayavarā mukhyā nāgāśca girisannibhāḥ || 36 ||
anujagmustadā rāmaṃ śataśo'tha sahasraśaḥ |
agrataścāsya sannaddhāścandanāgarubhūṣitāḥ || 37 ||
khaḍgacāpadharāśśūrā jagmurāśaṃsavo janāḥ |
tato vāditraśabdāśca stutiśabdāśca vandinām || 38 ||
siṃhanādāśca śūrāṇāṃ tadā śuśruvire pathi |
harmyavātāyanasthābhirbhūṣitābhissamantataḥ || 39 ||
kīryamāṇa ssupuṣpaughairyayau strībhirarindamaḥ |
rāmaṃ sarvānavadyāṅgyo rāmapiprīṣayā tataḥ || 40 ||
vacobhiragyrairharmyasthā kṣitisthāśca vavandire |
nūnaṃ nandati te mātā kauśalyāmātṛnandana || 41 ||
paśyantī siddhayātraṃ tvāṃ pitryaṃ rājyamavasthitam |
sarvasīmantinībhyaśca sītāṃ sīmantinī varām || 42 ||
amanyanta hi tā nāryo rāmasya hṛdayapriyām |
tayā sucaritaṃ devyā purā nūnaṃ mahattapaḥ || 43 ||
rohiṇīva śaśāṅkena rāmasaṃyogamāpa yā |
iti prāsādaśṛṅgeṣu pramadābhirnarottamaḥ || 44 ||
śuśrāva rājamārgasthaḥ priyā vāca udāhṛtāḥ |
ātmasampūjanai śṛṇvan yayau rāmau mahāpatham || 45 ||
sa rāghavastatra kathāprapañcān śuśrāva lokasya samāgatasya |
ātmādhikārā vividhāśca vācaḥ prahṛṣṭarūpasya puro janasya || 46 ||
eṣa śriyaṃ gacchati rāghavo'dya rājaprasādādvipulāṃ gamiṣyan |
ete vayaṃ sarva samṛddhakāmā yeṣāmayaṃ no bhavitā praśāstā || 47 ||
lābho janasyāsya yadeṣa sarvaṃ prapatsyate rāṣṭramidaṃ cirāya |
na hyapriyaṃ kiñcana jātu kaści tpaśyenna duḥkhaṃ manujādhipe'smin || 48 ||
sa ghoṣavadbhiśca mataṅgājairyayaiḥ purassarai ssvastikasūtamāgadhaiḥ |
mahīyamānaḥ pravaraiśca vādakai rabhiṣṭuto vaiśravaṇo yathā yayau || 49 ||
kareṇumātaṃṅgarathāśvasaṅkulaṃ mahājanaugha paripūrṇacatvaram |
prabhūtaratnaṃ bahupaṇyasañcayaṃ dadarśa rāmo ruciraṃ mahāpatham || 50 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye ayodhyākāṇḍe ṣoḍaśassargaḥ ||
InfoLyter.in — Sacred Vedic Knowledge Portal · Free forever