Prashnopanishad - Chaturthah Prashnah

ॐ

പ്രശ്നോപനിഷദ് - ചതുര്ഥഃ പ്രശ്നഃ

Malayalam

ചതുര്ഥഃ പ്രശ്നഃ

അഥ ഹൈനം സൌര്യായണി ഗാര്ഗ്യഃ പപ്രച്ഛ।

ഭഗവന്നേതസ്മി-ന്പുരുഷേ കാനി സ്വപന്തി കാന്യസ്മിഞ്ജാഗ്രതി കതര ഏഷ ദേവ-സ്സ്വപ്നാ-ന്പശ്യതി കസ്യൈതത്സുഖ-മ്ഭവതി കസ്മിന്നു സര്വേ സമ്പ്രതിഷ്ഠിതാ ഭവന്തീതി ॥1॥

തസ്മൈ സ ഹോവാച। യഥ ഗാര്ഗ്യ മരീചയോ-ഽര്കസ്യാസ്ത-ങ്ഗച്ഛത-സ്സര്വാ ഏതസ്മിംസ്തേജോമണ്ഡല ഏകീഭവന്തി।

താഃ പുനഃ പുനരുദയതഃ പ്രചരന്ത്യേവം ഹ വൈ ത-ഥ്സര്വ-മ്പരേ ദേവേ മനസ്യേകീഭവതി।

തേന തര്ഹ്യേഷ പുരുഷോ ന ശൃണോതി ന പശ്യതി ന ജിഘ്രതി ന രസയതേ ന സ്പൃശതേ നാഭിവദതേ നാദത്തേ നാനന്ദയതേ ന വിസൃജതേ നേയായതേ സ്വപിതീത്യാചക്ഷതേ ॥2॥

പ്രാണാഗ്രയ ഏവൈതസ്മി-ന്പുരേ ജാഗ്രതി।

ഗാര്ഹപത്യോ ഹ വാ ഏഷോ-ഽപാനോ വ്യാനോ-ഽന്വാഹാര്യപചനോ യദ് ഗാര്ഹപത്യാ-ത്പ്രണീയതേ പ്രണയനാദാഹവനീയഃ പ്രാണഃ ॥3॥

യദുച്ഛ്വാസനിസ്ശ്വാസാവേതാവാഹുതീ സമ-ന്നയതീതി സ സമാനഃ।

മനോ ഹ വാവ യജമാനഃ ഇഷ്ടഫലമേവോദാന-സ്സ ഏനം-യഁജമാനമഹരഹര്ബ്രഹ്മ ഗമയതി ॥4॥

അത്രൈഷ ദേവ-സ്സ്വപ്നേ മഹിമാനമനുഭവതി।

യദ് ദൃഷ്ട-ന്ദൃഷ്ടമനുപശ്യതി ശ്രുതം ശ്രുതമേവാര്ഥമനുശൃണോതി ദേശദിഗന്തരൈശ്ച പ്രത്യനുഭൂത-മ്പുനഃ പുനഃ പ്രത്യനുഭവതി ദൃഷ്ട-ഞ്ചാദൃഷ്ട-ഞ്ച ശ്രുത-ഞ്ചാശ്രുത-ഞ്ചാനുഭൂത-ഞ്ചാനനുഭൂത-ഞ്ച സച്ചാസച്ച സര്വ-മ്പശ്യതി സര്വഃ പസ്യതി ॥5॥

സ യദാ തേജസാഭിഭൂതോ ഭവത്യത്രൈഷ ദേവ-സ്സ്വപ്നാ-ന്ന പശ്യത്യഥ യദൈതസ്മിഞ്ശരീരേ ഏതത്സുഖ-മ്ഭവതി ॥6॥

സ യഥാ സോഭ്യ വയാംസി വസോവൃക്ഷം സമ്പ്രതിഷ്ഠന്തേ ഏവം ഹ വൈ ത-ഥ്സര്വ-മ്പര ആത്മനി സമ്പ്രതിഷ്ഠതേ ॥7॥

പൃഥിവീ ച പൃഥിവീമാത്രാ ചാപശ്ചാപോമാത്രാ ച തേജശ്ച തേജോമാത്രാ ച വായുശ്ച വായുമാത്രാ ചാകാശശ്ചാകാശമാത്രാ ച ചക്ഷുശ്ച ദ്രഷ്ടവ്യ-ഞ്ച ശ്രോത്ര-ഞ്ച ശ്രോതവ്യ-ഞ്ച ഘ്രാണ-ഞ്ച ഘ്രാതവ്യ-ഞ്ച രസശ്ച രസയിതവ്യ-ഞ്ച ത്വക്ച സ്പര്ശയിതവ്യ-ഞ്ച വാക്ച വക്തവ്യ-ഞ്ച ഹസ്തൌ ചാദാതവ്യ-ഞ്ചോപസ്ഥശ്ചാനന്ദയിതവ്യ-ഞ്ച പായുശ്ച വിസര്ജയിതവ്യ-ഞ്ച യാദൌ ച ഗന്തവ്യ-ഞ്ച മനശ്ച മന്തവ്യ-ഞ്ച ബുദ്ധിശ്ച ബോദ്ധവ്യ-ഞ്ചാഹങ്കാരശ്ചാഹങ്കര്തവ്യ-ഞ്ച ചിത്ത-ഞ്ച ചേതയിതവ്യ-ഞ്ച തേജശ്ച വിദ്യോതയിതവ്യ-ഞ്ച പ്രാണശ്ച വിദ്യാരയിതവ്യ-ഞ്ച ॥8॥

ഏഷ ഹി ദ്രഷ്ട സ്പ്രഷ്ടാ ശ്രോതാ ഘ്രാതാ രസയിതാ മന്താ ബോദ്ധാ കര്താ വിജ്ഞാനാത്മാ പുരുഷഃ।

സ പരേ-ഽക്ഷര ആത്മനി സമ്പ്രതിഷ്ഠതേ ॥9॥

പരമേവാക്ഷര-മ്പ്രതിപദ്യതേ സ യോ ഹ വൈ തദച്ഛായമശരീരമ്ലോഹിതം ശുഭ്രമക്ഷരം-വേഁദയതേ യസ്തു സോമ്യ സ സര്വജ്ഞ-സ്സര്വോ ഭവതി തദേഷ ശ്ലോകഃ ॥10॥

വിജ്ഞാനാത്മാ സഹ ദേവൈശ്ച സര്വൈഃ പ്രാണാ ഭുതാനി സമ്പ്രതിഷ്ഠന്തി യത്ര।

തദക്ഷരം-വേഁദയതേ യസ്തു സോമ്യ സ സര്വജ്ഞ-സ്സര്വമേവാവിവേശേതി ॥11॥

Roman (IAST) Transliteration

caturthaḥ praśnaḥ

atha hainaṃ sauryāyaṇi gārgyaḥ papraccha|

bhagavannetasmi-npuruṣe kāni svapanti kānyasmiñjāgrati katara eṣa deva-ssvapnā-npaśyati kasyaitatsukha-mbhavati kasminnu sarve sampratiṣṭhitā bhavantīti ||1||

tasmai sa hovāca| yatha gārgya marīcayo-'rkasyāsta-ṅgacchata-ssarvā etasmiṃstejomaṇḍala ekībhavanti|

tāḥ punaḥ punarudayataḥ pracarantyevaṃ ha vai ta-thsarva-mpare deve manasyekībhavati|

tena tarhyeṣa puruṣo na śṛṇoti na paśyati na jighrati na rasayate na spṛśate nābhivadate nādatte nānandayate na visṛjate neyāyate svapitītyācakṣate ||2||

prāṇāgraya evaitasmi-npure jāgrati|

gārhapatyo ha vā eṣo-'pāno vyāno-'nvāhāryapacano yad gārhapatyā-tpraṇīyate praṇayanādāhavanīyaḥ prāṇaḥ ||3||

yaducchvāsanisśvāsāvetāvāhutī sama-nnayatīti sa samānaḥ|

mano ha vāva yajamānaḥ iṣṭaphalamevodāna-ssa enaṃ-ya~jamānamaharaharbrahma gamayati ||4||

atraiṣa deva-ssvapne mahimānamanubhavati|

yad dṛṣṭa-ndṛṣṭamanupaśyati śrutaṃ śrutamevārthamanuśṛṇoti deśadigantaraiśca pratyanubhūta-mpunaḥ punaḥ pratyanubhavati dṛṣṭa-ñcādṛṣṭa-ñca śruta-ñcāśruta-ñcānubhūta-ñcānanubhūta-ñca saccāsacca sarva-mpaśyati sarvaḥ pasyati ||5||

sa yadā tejasābhibhūto bhavatyatraiṣa deva-ssvapnā-nna paśyatyatha yadaitasmiñśarīre etatsukha-mbhavati ||6||

sa yathā sobhya vayāṃsi vasovṛkṣaṃ sampratiṣṭhante evaṃ ha vai ta-thsarva-mpara ātmani sampratiṣṭhate ||7||

pṛthivī ca pṛthivīmātrā cāpaścāpomātrā ca tejaśca tejomātrā ca vāyuśca vāyumātrā cākāśaścākāśamātrā ca cakṣuśca draṣṭavya-ñca śrotra-ñca śrotavya-ñca ghrāṇa-ñca ghrātavya-ñca rasaśca rasayitavya-ñca tvakca sparśayitavya-ñca vākca vaktavya-ñca hastau cādātavya-ñcopasthaścānandayitavya-ñca pāyuśca visarjayitavya-ñca yādau ca gantavya-ñca manaśca mantavya-ñca buddhiśca boddhavya-ñcāhaṅkāraścāhaṅkartavya-ñca citta-ñca cetayitavya-ñca tejaśca vidyotayitavya-ñca prāṇaśca vidyārayitavya-ñca ||8||

eṣa hi draṣṭa spraṣṭā śrotā ghrātā rasayitā mantā boddhā kartā vijñānātmā puruṣaḥ|

sa pare-'kṣara ātmani sampratiṣṭhate ||9||

paramevākṣara-mpratipadyate sa yo ha vai tadacchāyamaśarīramlohitaṃ śubhramakṣaraṃ-ve~dayate yastu somya sa sarvajña-ssarvo bhavati tadeṣa ślokaḥ ||10||

vijñānātmā saha devaiśca sarvaiḥ prāṇā bhutāni sampratiṣṭhanti yatra|

tadakṣaraṃ-ve~dayate yastu somya sa sarvajña-ssarvamevāviveśeti ||11||