Prashnopanishad - Tritiyah Prashnah

ॐ

പ്രശ്നോപനിഷദ് - ത്രിതീയഃ പ്രശ്നഃ

Malayalam

തൃതീയഃ പ്രശ്നഃ

അഥ ഹൈന-ങ്കൌശല്യശ്ചാശ്വലായനഃ പപ്രച്ഛ।

ഭഗവന് കുത ഏഷ പ്രാണോ ജായതേ കഥമായാത്യസ്മിഞ്ശരീര ആത്മാനം-വാഁ പ്രവിഭജ്യ കഥ-മ്പ്രതിഷ്ഠതേ കേനോത്ക്രമതേ കഥ-മ്ബഹ്യമഭിധതേ കഥമധ്യാത്മമിതി ॥1॥

തസ്മൈ സ ഹോവാചാതിപ്രശ്ചാ-ന്പൃച്ഛസി ബ്രഹ്മിഷ്ഠോ-ഽസീതി തസ്മാത്തേ-ഽഹ-മ്ബ്രവീമി ॥2॥

ആത്മന ഏഷ പ്രാണോ ജായതേ യഥൈഷാ പുരുഷേ ഛായൈതസ്മിന്നേതദാതത-മ്മനോകൃതേനായാത്യസ്മിഞ്ശരീരേ ॥3॥

യഥാ സമ്രാദേവാധികൃതാന് വിനിയുങ്ക്തേ।

ഏത-ന്ഗ്രാമാനോതാ-ന്ഗ്രാമാനധിതിഷ്ഠസ്വേത്യേവമേവൈഷ പ്രാണ ഇതരാ-ന്പ്രാണാ-ന്പൃഥക്പൃഥഗേവ സന്നിധത്തേ ॥4॥

പായൂപസ്ഥേ-ഽപാന-ഞ്ചക്ഷുസ്ശ്രോത്രേ മുഖനാസികാഭ്യാ-മ്പ്രാണ-സ്സ്വയ-മ്പ്രാതിഷ്ഠതേ മധ്യേ തു സമാനഃ।

ഏഷ ഹ്യേതദ്ധുതമന്നം സമ-ന്നയതി തസ്മാദേതാ-സ്സപ്താര്ചിഷോ ഭവന്തി ॥5॥

ഹൃദി ഹ്യേഷ ആത്മാ।

അത്രൈതദേകശത-ന്നാഡീനാ-ന്താസാം ശതം ശതമേകൈകസ്യാ-ന്ദ്വാസപ്തതിര്ദ്വാസപ്തതിഃ പ്രതിശാഖാനാഡീസഹസ്രാണി ഭവന്ത്യാസു വ്യാനശ്ചരതി ॥6॥

അഥൈകയോര്ധ്വ ഉദാനഃ പുണ്യേന പുണ്യം-ലോഁക-ന്നയതി।

പാപേന പാപമുഭാഭ്യാമേവ മനുഷ്യലോകമ് ॥7॥

ആദിത്യോ ഹ വൈ ബാഹ്യഃ പ്രാണ ഉദയത്യേഷ ഹ്യേന-ഞ്ചാക്ഷുഷ-മ്പ്രാണമനുഗൃഹ്ണാനഃ।

പൃഥിവ്യാം-യാഁ ദേവതാ സൈഷാ പുരുഷസ്യാപാനമവഷ്ടഭ്യാന്തരാ യദാകാശ-സ്സ സമാനോ വായുര്വ്യാനഃ ॥8॥

തേജോ ഹ വാവ ഉദാനസ്തസ്മാദുപശാന്തതേജാഃ പുനര്ഭവമിന്ദ്രിയൈര്മനസി സമ്പദ്യമാനൈഃ ॥9॥

യച്ചിത്തസ്തേനൈഷ പ്രാണമായാതി പ്രാണസ്തേജസാ യുക്തഃ।

സഹാത്മനാ യഥാസങ്കല്പിതം-ലോഁക-ന്നയതി ॥10॥

യ ഏവം-വിഁദ്വാ-ന്പ്രാണം-വേഁദ।

ന ഹാസ്യ പ്രജാ ഹീയതേ-ഽമൃതോ ഭവതി തദേഷ-ശ്ശ്ലോകഃ ॥11॥

ഉത്പത്തിമായതിം സ്ഥാനം-വിഁഭുത്വ-ഞ്ചൈവ പഞ്ചധാ।

അധ്യാത്മ-ഞ്ചൈവ പ്രാണസ്യ വിജ്ഞായാമൃതമശ്നുതേ വിജ്ഞായാമൃതമശ്നുത ഇതി ॥12॥

Roman (IAST) Transliteration

tṛtīyaḥ praśnaḥ

atha haina-ṅkauśalyaścāśvalāyanaḥ papraccha|

bhagavan kuta eṣa prāṇo jāyate kathamāyātyasmiñśarīra ātmānaṃ-vā~ pravibhajya katha-mpratiṣṭhate kenotkramate katha-mbahyamabhidhate kathamadhyātmamiti ||1||

tasmai sa hovācātipraścā-npṛcchasi brahmiṣṭho-'sīti tasmātte-'ha-mbravīmi ||2||

ātmana eṣa prāṇo jāyate yathaiṣā puruṣe chāyaitasminnetadātata-mmanokṛtenāyātyasmiñśarīre ||3||

yathā samrādevādhikṛtān viniyuṅkte|

eta-ngrāmānotā-ngrāmānadhitiṣṭhasvetyevamevaiṣa prāṇa itarā-nprāṇā-npṛthakpṛthageva sannidhatte ||4||

pāyūpasthe-'pāna-ñcakṣusśrotre mukhanāsikābhyā-mprāṇa-ssvaya-mprātiṣṭhate madhye tu samānaḥ|

eṣa hyetaddhutamannaṃ sama-nnayati tasmādetā-ssaptārciṣo bhavanti ||5||

hṛdi hyeṣa ātmā|

atraitadekaśata-nnāḍīnā-ntāsāṃ śataṃ śatamekaikasyā-ndvāsaptatirdvāsaptatiḥ pratiśākhānāḍīsahasrāṇi bhavantyāsu vyānaścarati ||6||

athaikayordhva udānaḥ puṇyena puṇyaṃ-lo~ka-nnayati|

pāpena pāpamubhābhyāmeva manuṣyalokam ||7||

ādityo ha vai bāhyaḥ prāṇa udayatyeṣa hyena-ñcākṣuṣa-mprāṇamanugṛhṇānaḥ|

pṛthivyāṃ-yā~ devatā saiṣā puruṣasyāpānamavaṣṭabhyāntarā yadākāśa-ssa samāno vāyurvyānaḥ ||8||

tejo ha vāva udānastasmādupaśāntatejāḥ punarbhavamindriyairmanasi sampadyamānaiḥ ||9||

yaccittastenaiṣa prāṇamāyāti prāṇastejasā yuktaḥ|

sahātmanā yathāsaṅkalpitaṃ-lo~ka-nnayati ||10||

ya evaṃ-vi~dvā-nprāṇaṃ-ve~da|

na hāsya prajā hīyate-'mṛto bhavati tadeṣa-śślokaḥ ||11||

utpattimāyatiṃ sthānaṃ-vi~bhutva-ñcaiva pañcadhā|

adhyātma-ñcaiva prāṇasya vijñāyāmṛtamaśnute vijñāyāmṛtamaśnuta iti ||12||