📄 Save this Stotram as PDF Click the button to open the Save dialog
How to save: 1 Click "Save as PDF" 2 A dialog opens 3 Choose "Save as PDF" as printer 4 Click Save
നാരായണീയം ദശക 5 - വിരാട്പുരുഷോത്പത്തിഃ
Narayaniyam Dashaka 5 - Viratpurushotpattih
Vishnu Malayalam
വ്യക്താവ്യക്തമിദം ന കിഞ്ചിദഭവത്പ്രാക്പ്രാകൃതപ്രക്ഷയേ
മായായാം ഗുണസാമ്യരുദ്ധവികൃതൌ ത്വയ്യാഗതായാം ലയമ് ।
നോ മൃത്യുശ്ച തദാഽമൃതം ച സമഭൂന്നാഹ്നോ ന രാത്രേഃ സ്ഥിതി-
സ്തത്രൈകസ്ത്വമശിഷ്യഥാഃ കില പരാനന്ദപ്രകാശാത്മനാ ॥1॥
കാലഃ കര്മ ഗുണാശ്ച ജീവനിവഹാ വിശ്വം ച കാര്യം വിഭോ
ചില്ലീലാരതിമേയുഷി ത്വയി തദാ നിര്ലീനതാമായയുഃ ।
തേഷാം നൈവ വദന്ത്യസത്ത്വമയി ഭോഃ ശക്ത്യാത്മനാ തിഷ്ഠതാം
നോ ചേത് കിം ഗഗനപ്രസൂനസദൃശാം ഭൂയോ ഭവേത്സമ്ഭവഃ ॥2॥
ഏവം ച ദ്വിപരാര്ധകാലവിഗതാവീക്ഷാം സിസൃക്ഷാത്മികാം
ബിഭ്രാണേ ത്വയി ചുക്ഷുഭേ ത്രിഭുവനീഭാവായ മായാ സ്വയമ് ।
മായാതഃ ഖലു കാലശക്തിരഖിലാദൃഷ്ടം സ്വഭാവോഽപി ച
പ്രാദുര്ഭൂയ ഗുണാന്വികാസ്യ വിദധുസ്തസ്യാസ്സഹായക്രിയാമ് ॥3॥
മായാസന്നിഹിതോഽപ്രവിഷ്ടവപുഷാ സാക്ഷീതി ഗീതോ ഭവാന്
ഭേദൈസ്താം പ്രതിബിമ്ബതോ വിവിശിവാന് ജീവോഽപി നൈവാപരഃ ।
കാലാദിപ്രതിബോധിതാഽഥ ഭവതാ സഞ്ചോദിതാ ച സ്വയം
മായാ സാ ഖലു ബുദ്ധിതത്ത്വമസൃജദ്യോഽസൌ മഹാനുച്യതേ ॥4॥
തത്രാസൌ ത്രിഗുണാത്മകോഽപി ച മഹാന് സത്ത്വപ്രധാനഃ സ്വയം
ജീവേഽസ്മിന് ഖലു നിര്വികല്പമഹമിത്യുദ്ബോധനിഷ്പാദ്കഃ ।
ചക്രേഽസ്മിന് സവികല്പബോധകമഹന്തത്ത്വം മഹാന് ഖല്വസൌ
സമ്പുഷ്ടം ത്രിഗുണൈസ്തമോഽതിബഹുലം വിഷ്ണോ ഭവത്പ്രേരണാത് ॥5॥
സോഽഹം ച ത്രിഗുണക്രമാത് ത്രിവിധതാമാസാദ്യ വൈകാരികോ
ഭൂയസ്തൈജസതാമസാവിതി ഭവന്നാദ്യേന സത്ത്വാത്മനാ
ദേവാനിന്ദ്രിയമാനിനോഽകൃത ദിശാവാതാര്കപാശ്യശ്വിനോ
വഹ്നീന്ദ്രാച്യുതമിത്രകാന് വിധുവിധിശ്രീരുദ്രശാരീരകാന് ॥6॥
ഭൂമന് മാനസബുദ്ധ്യഹങ്കൃതിമിലച്ചിത്താഖ്യവൃത്ത്യന്വിതം
തച്ചാന്തഃകരണം വിഭോ തവ ബലാത് സത്ത്വാംശ ഏവാസൃജത് ।
ജാതസ്തൈജസതോ ദശേന്ദ്രിയഗണസ്തത്താമസാംശാത്പുന-
സ്തന്മാത്രം നഭസോ മരുത്പുരപതേ ശബ്ദോഽജനി ത്വദ്ബലാത് ॥7॥
ശ്ബ്ദാദ്വ്യോമ തതഃ സസര്ജിഥ വിഭോ സ്പര്ശം തതോ മാരുതം
തസ്മാദ്രൂപമതോ മഹോഽഥ ച രസം തോയം ച ഗന്ധം മഹീമ് ।
ഏവം മാധവ പൂര്വപൂര്വകലനാദാദ്യാദ്യധര്മാന്വിതം
ഭൂതഗ്രാമമിമം ത്വമേവ ഭഗവന് പ്രാകാശയസ്താമസാത് ॥8॥
ഏതേ ഭൂതഗണാസ്തഥേന്ദ്രിയഗണാ ദേവാശ്ച ജാതാഃ പൃഥങ്-
നോ ശേകുര്ഭുവനാണ്ഡനിര്മിതിവിധൌ ദേവൈരമീഭിസ്തദാ ।
ത്വം നാനാവിധസൂക്തിഭിര്നുതഗുണസ്തത്ത്വാന്യമൂന്യാവിശം-
ശ്ചേഷ്ടാശക്തിമുദീര്യ താനി ഘടയന് ഹൈരണ്യമണ്ഡം വ്യധാഃ ॥9॥
അണ്ഡം തത്ഖലു പൂര്വസൃഷ്ടസലിലേഽതിഷ്ഠത് സഹസ്രം സമാഃ
നിര്ഭിന്ദന്നകൃഥാശ്ചതുര്ദശജഗദ്രൂപം വിരാഡാഹ്വയമ് ।
സാഹസ്രൈഃ കരപാദമൂര്ധനിവഹൈര്നിശ്ശേഷജീവാത്മകോ
നിര്ഭാതോഽസി മരുത്പുരാധിപ സ മാം ത്രായസ്വ സര്വാമയാത് ॥10॥
Roman (IAST) Transliteration
vyaktāvyaktamidaṃ na kiñcidabhavatprākprākṛtaprakṣaye
māyāyāṃ guṇasāmyaruddhavikṛtau tvayyāgatāyāṃ layam |
no mṛtyuśca tadā'mṛtaṃ ca samabhūnnāhno na rātreḥ sthiti-
statraikastvamaśiṣyathāḥ kila parānandaprakāśātmanā ||1||
kālaḥ karma guṇāśca jīvanivahā viśvaṃ ca kāryaṃ vibho
cillīlāratimeyuṣi tvayi tadā nirlīnatāmāyayuḥ |
teṣāṃ naiva vadantyasattvamayi bhoḥ śaktyātmanā tiṣṭhatāṃ
no cet kiṃ gaganaprasūnasadṛśāṃ bhūyo bhavetsambhavaḥ ||2||
evaṃ ca dviparārdhakālavigatāvīkṣāṃ sisṛkṣātmikāṃ
bibhrāṇe tvayi cukṣubhe tribhuvanībhāvāya māyā svayam |
māyātaḥ khalu kālaśaktirakhilādṛṣṭaṃ svabhāvo'pi ca
prādurbhūya guṇānvikāsya vidadhustasyāssahāyakriyām ||3||
māyāsannihito'praviṣṭavapuṣā sākṣīti gīto bhavān
bhedaistāṃ pratibimbato viviśivān jīvo'pi naivāparaḥ |
kālādipratibodhitā'tha bhavatā sañcoditā ca svayaṃ
māyā sā khalu buddhitattvamasṛjadyo'sau mahānucyate ||4||
tatrāsau triguṇātmako'pi ca mahān sattvapradhānaḥ svayaṃ
jīve'smin khalu nirvikalpamahamityudbodhaniṣpādkaḥ |
cakre'smin savikalpabodhakamahantattvaṃ mahān khalvasau
sampuṣṭaṃ triguṇaistamo'tibahulaṃ viṣṇo bhavatpreraṇāt ||5||
so'haṃ ca triguṇakramāt trividhatāmāsādya vaikāriko
bhūyastaijasatāmasāviti bhavannādyena sattvātmanā
devānindriyamānino'kṛta diśāvātārkapāśyaśvino
vahnīndrācyutamitrakān vidhuvidhiśrīrudraśārīrakān ||6||
bhūman mānasabuddhyahaṅkṛtimilaccittākhyavṛttyanvitaṃ
taccāntaḥkaraṇaṃ vibho tava balāt sattvāṃśa evāsṛjat |
jātastaijasato daśendriyagaṇastattāmasāṃśātpuna-
stanmātraṃ nabhaso marutpurapate śabdo'jani tvadbalāt ||7||
śbdādvyoma tataḥ sasarjitha vibho sparśaṃ tato mārutaṃ
tasmādrūpamato maho'tha ca rasaṃ toyaṃ ca gandhaṃ mahīm |
evaṃ mādhava pūrvapūrvakalanādādyādyadharmānvitaṃ
bhūtagrāmamimaṃ tvameva bhagavan prākāśayastāmasāt ||8||
ete bhūtagaṇāstathendriyagaṇā devāśca jātāḥ pṛthaṅ-
no śekurbhuvanāṇḍanirmitividhau devairamībhistadā |
tvaṃ nānāvidhasūktibhirnutaguṇastattvānyamūnyāviśaṃ-
śceṣṭāśaktimudīrya tāni ghaṭayan hairaṇyamaṇḍaṃ vyadhāḥ ||9||
aṇḍaṃ tatkhalu pūrvasṛṣṭasalile'tiṣṭhat sahasraṃ samāḥ
nirbhindannakṛthāścaturdaśajagadrūpaṃ virāḍāhvayam |
sāhasraiḥ karapādamūrdhanivahairniśśeṣajīvātmako
nirbhāto'si marutpurādhipa sa māṃ trāyasva sarvāmayāt ||10||