📄 Save this Stotram as PDF Click the button to open the Save dialog
How to save: 1 Click "Save as PDF" → 2 A dialog opens → 3 Choose "Save as PDF" as printer → 4 Click Save
ॐ
3.3 - ദര്.ശപൂര്ണമാസേഷ്ടിബ്രാഹ്മണമ് - കൃഷ്ണ യജുര്വേദ തൈത്തിരീയ ബ്രാഹ്മണ പാഠഃ - പ്രത്യുഷ്ടം രക്ഷഃ
3.3 - Dar.shapurnamaseshtibrahmanam - Krishna Yajurveda Taittiriya Brahmana Pathah - Pratyushtam Rakshah
Krishna Vedic Malayalam
കൃഷ്ണ യജുര്വേദീയ തൈത്തിരീയ ബ്രാഹ്മണേ തൃതീയാഷ്ടകേ തൃതീയഃ പ്രപാഠകഃ - ദര്.ശപൂര്ണമാസേഷ്ടിബ്രാഹ്മണമ്
ഓ-ന്നമഃ പരമാത്മനേ, ശ്രീ മഹാഗണപതയേ നമഃ,
ശ്രീ ഗുരുഭ്യോ നമഃ । ഹ॒രിഃ॒ ഓമ് ॥
അനുവാകം 1 - സ്ത്രുഖ്സമ്മാര്ഗഃ
പ്രത്യു॑ഷ്ട॒ഗ്ം॒ രക്ഷഃ॒ പ്രത്യു॑ഷ്ടാ॒ അരാ॑തയ॒ ഇത്യാ॑ഹ । രക്ഷ॑സാ॒-മപ॑ഹത്യൈ । അ॒ഗ്നേര്വ॒സ്തേജി॑ഷ്ഠേന॒ തേജ॑സാ॒ നിഷ്ട॑പാ॒മീത്യാ॑ഹ മേദ്ധ്യ॒ത്വായ॑ ।
സ്രുച॒-സ്സമ്മാ᳚ര്​ഷ്ടി । സ്രു॒വമഗ്രേ᳚ । പുമാഗ്ം॑ സമേ॒വാഭ്യ॒-സ്സഗ്ഗ്​ശ്യ॑തി മിഥുന॒ത്വായ॑ । അഥ॑ ജു॒ഹൂമ് । അഥോ॑പ॒ഭൃത᳚മ് । അഥ॑ ധ്രു॒വാമ് । അ॒സൌ വൈ ജു॒ഹൂഃ ॥ 1 ॥
അ॒ന്തരി॑ക്ഷമുപ॒ഭൃത് । പൃ॒ഥി॒വീ ധ്രു॒വാ ।
ഇ॒മേ വൈ ലോ॒കാ-സ്സ്രുചഃ॑ । വൃഷ്ടിഃ॑ സ॒മാംര്ജ॑നാനി । വൃഷ്ടി॒ര്വാ ഇ॒മാന് ഁലോ॒കാന॑നുപൂ॒ര്വ-ങ്ക॑ല്പയതി ।
തേ തതഃ॑ ക്ലൃ॒പ്താ-സ്സമേ॑ധന്തേ ।
സമേ॑ധന്തേ-ഽസ്മാ ഇ॒മേ ലോ॒കാഃ പ്ര॒ജയാ॑ പ॒ശുഭിഃ॑ ।
യ ഏ॒വം-വേഁദ॑ ॥ യദി॑ കാ॒മയേ॑ത॒ വര്​ഷു॑കഃ പ॒ര്ജന്യഃ॑ സ്യാ॒ദിതി॑ । അ॒ഗ്ര॒ത-സ്സമ്മൃ॑ജ്യാത് ॥ 2 ॥
വൃഷ്ടി॑മേ॒വ നിയ॑ച്ഛതി । അ॒വാ॒ചീനാ᳚ഗ്രാ॒ ഹി വൃഷ്ടിഃ॑ ।
യദി॑ കാ॒മയേ॒താവ॑ര്​ഷുക-സ്സ്യാ॒ദിതി॑ । മൂ॒ല॒ത-സ്സമ്മൃ॑ജ്യാത് । വൃഷ്ടി॑മേ॒വോദ്യ॑ച്ഛതി । തദു॒ വാ ആ॑ഹുഃ । അ॒ഗ്ര॒ത ഏ॒വോപരി॑ഷ്ടാ॒-ഥ്സമ്മൃ॑ജ്യാത് ।
മൂ॒ല॒തോ॑-ഽധസ്താ᳚ത് । തദ॑നുപൂ॒ര്വ-ങ്ക॑ല്പതേ ।
വര്​ഷു॑കോ ഭവ॒തീതി॑ ॥ 3 ॥
പ്രാചീ॑മഭ്യാ॒കാര᳚മ് । അഗ്രൈ॑രന്തര॒തഃ । ഏ॒വമി॑വ॒ ഹ്യന്ന॑മ॒ദ്യതേ᳚ । അഥോ॒ അഗ്രാ॒ദ്വാ ഓഷ॑ധീനാ॒മൂര്ജ॑-മ്പ്ര॒ജാ ഉപ॑ജീവന്തി । ഊ॒ര്ജ ഏ॒വാ-ന്നാദ്യ॒സ്യാവ॑രുദ്ധ്യൈ । അ॒ധസ്താ᳚-ത്പ്ര॒തീചീ᳚മ് । ദ॒ണ്ഡമു॑ത്തമ॒തഃ ।
മൂലേ॑ന॒ മൂല॒-മ്പ്രതി॑ഷ്ഠിത്യൈ । തസ്മാ॑ദര॒ത്നൌ പ്രാഞ്ച്യു॒പരി॑ഷ്ടാ॒-ല്ലോമാ॑നി । പ്ര॒ത്യഞ്ച്യ॒ധസ്താ᳚ത് ॥ 4 ॥
സ്രുഗ്ഘ്യേ॑ഷാ ॥ പ്രാ॒ണോ വൈ സ്രു॒വഃ । ജു॒ഹൂര്ദക്ഷി॑ണോ॒ ഹസ്തഃ॑ । ഉ॒പ॒ഭൃഥ്സ॒വ്യഃ । ആ॒ത്മാ ധ്രു॒വാ । അന്നഗ്ം॑ സ॒മാംര്ജ॑നാനി । മു॒ഖ॒തോ വൈ പ്രാ॒ണോ॑-ഽപാ॒നോ ഭൂ॒ത്വാ ।
ആ॒ത്മാന॒മന്ന॑-മ്പ്ര॒വിശ്യ॑ । ബാ॒ഹ്യ॒തസ്ത॒നുവഗ്ം॑ ശുഭയതി । തസ്മാ᳚-ഥ്സ്രു॒വമേ॒വാഗ്രേ॒ സമ്മാ᳚ര്​ഷ്ടി ॥ മു॒ഖ॒തോ ഹി പ്രാ॒ണോ॑-ഽപാ॒നോ ഭൂ॒ത്വാ ।
ആ॒ത്മാന॒മന്ന॑-മാവി॒ശതി॑ । തൌ പ്രാ॑ണാപാ॒നൌ ।
അവ്യ॑ര്ധുകഃ പ്രാണാപാ॒നാഭ്യാ᳚-മ്ഭവതി । യ ഏ॒വം-വേഁദ॑ ॥ 5 ॥
(ജു॒ഹു--ര് മൃ॑ജ്യാ-ദ്- ഭവ॒തീതി॑ - പ്ര॒ത്യഞ്ച്യ॒ധസ്താ᳚ന് - മാര്​ഷ്ടി॒ പഞ്ച॑ ച) (അ. 1)
3.3.2 ആനുവാകം 2 - സമ്മാര്ജനാനാമഗ്നൌ പ്രഹരണമ്
ദി॒വ-ശ്ശില്പ॒മവ॑തതമ് । പൃ॒ഥി॒വ്യാഃ ക॒കുഭി॑ ശ്രി॒തമ് ।
തേന॑ വ॒യഗ്ം സ॒ഹസ്ര॑വല്​ശേന ।
സ॒പത്ന॑-ന്നാശയാമസി॒ സ്വാഹേതി॑ സ്രുഖ്സ॒മാംര്ജ॑നാന്യ॒ഗ്നൌ പ്രഹ॑രതി ।
ആപോ॒ വൈ ദ॒ര്ഭാഃ । രൂ॒പമേ॒വൈഷാ॑മേ॒ത-ന്മ॑ഹി॒മാനം॒-വ്യാഁച॑ഷ്ടേ ॥ അ॒നു॒ഷ്ടുഭ॒ര്ചാ । ആനു॑ഷ്ടുഭഃ പ്ര॒ജാപ॑തിഃ । പ്രാ॒ജാ॒പ॒ത്യോ വേ॒ദഃ ।
വേ॒ദസ്യാഗ്രഗ്ഗ്॑ സ്രുഖ്സ॒മാംര്ജ॑നാനി ॥ 6 ॥
സ്വേനൈ॒വൈനാ॑നി॒ ഛന്ദ॑സാ । സ്വയാ॑ ദേ॒വത॑യാ॒ സമ॑ര്ധയതി । അഥോ॒ ഋഗ്വാവ യോഷാ᳚ । ദ॒ര്ഭോ
വൃഷാ᳚ । തന്മി॑ഥു॒നമ് । മി॒ഥു॒നമേ॒വാസ്യ॒ ത-ദ്യ॒ജ്ഞേ ക॑രോതി പ്ര॒ജന॑നായ । പ്രജാ॑യതേ പ്ര॒ജയാ॑ പ॒ശുഭി॒-ര്യജ॑മാനഃ ॥ താന്യേകേ॒ വൃഥൈ॒വാപാ᳚സ്യന്തി ।
തത്തഥാ॒ ന കാ᳚ര്യമ് । ആര॑ബ്ധസ്യ യ॒ജ്ഞിയ॑സ്യ॒ കര്മ॑ണ॒-സ്സ വി॑ദോ॒ഹഃ ॥ 7 ॥
യദ്യേ॑നാനി പ॒ശവോ॑-ഽഭി॒തിഷ്ഠേ॑യുഃ ।
ന ത-ത്പ॒ശുഭ്യഃ॒ കമ് । അ॒ദ്ഭിര്മാ᳚-ര്ജയി॒ത്വോത്ക॒രേ ന്യ॑സ്യേത് ।
യദ്വൈ യ॒ജ്ഞിയ॑സ്യ॒ കര്മ॑ണോ॒-ഽന്യത്രാഹു॑തീഭ്യ-സ്സ॒ന്തിഷ്ഠ॑തേ । ഉ॒ത്ക॒രോ വാവ തസ്യ॑ പ്രതി॒ഷ്ഠാ । ഏ॒താഗ്ം ഹി തസ്മൈ᳚ പ്രതി॒ഷ്ഠാ-ന്ദേ॒വാ-സ്സ॒മഭ॑രന്ന് ।
യദ॒ദ്ഭിര്മാ॒ര്ജയ॑തി । തേന॑ ശാ॒ന്തമ് । യദു॑ത്ക॒രേ ന്യ॒സ്യതി॑ । പ്ര॒തി॒ഷ്ഠാമേ॒വൈനാ॑നി॒ ത-ദ്ഗ॑മയതി ॥ 8 ॥
പ്രതി॑തിഷ്ഠതി പ്ര॒ജയാ॑ പ॒ശുഭി॒ര്യജ॑മാനഃ ॥
അഥോ᳚ സ്ത॒മ്ബസ്യ॒ വാ ഏ॒ത-ദ്രൂ॒പമ് । യ-ഥ്സ്രു॑ഖ്സ॒മാംര്ജ॑നാനി । സ്ത॒മ്ബ॒ശോ വാ ഓഷ॑ധയഃ ।
താസാ᳚-ഞ്ജരത്ക॒ക്ഷേ പ॒ശവോ॒ ന ര॑മന്തേ । അപ്രി॑യോ॒ ഹ്യേ॑ഷാ-ഞ്ജരത്ക॒ക്ഷഃ । യാവ॑ദപ്രിയോ ഹ॒ വൈ ജ॑രത്ക॒ക്ഷഃ പ॑ശൂ॒നാമ് । താവ॑ദപ്രിയഃ പശൂ॒നാ-മ്ഭ॑വതി । യസ്യൈ॒താന്യ॒ന്യത്രാ॒ഗ്നേ-ര്ദധ॑തി ।
ന॒വ॒ദാവ്യാ॑സു॒ വാ ഓഷ॑ധീഷു പ॒ശവോ॑ രമന്തേ ॥ 9 ॥
ന॒വ॒ദാ॒വോ ഹ്യേ॑ഷാ-മ്പ്രി॒യഃ । യാവ॑ത്പ്രിയോ ഹ॒ വൈ ന॑വദാ॒വഃ പ॑ശൂ॒നാമ് । താവ॑ത്പ്രിയഃ പശൂ॒നാ-മ്ഭ॑വതി । യസ്യൈ॒താന്യ॒ഗ്നൌ പ്ര॒ഹര॑ന്തി । തസ്മാ॑ദേ॒താന്യ॒ഗ്നാവേ॒വ പ്രഹ॑രേത് । യ॒ത॒രസ്മിന്᳚-ഥ്സമ്മൃ॒ജ്യാത് ।
പ॒ശൂ॒നാ-ന്ധൃത്യൈ᳚ ॥ യോ ഭൂ॒താനാ॒മധി॑പതിഃ । രു॒ദ്രസ്ത॑ന്തിച॒രോ വൃഷാ᳚ । പ॒ശൂന॒സ്മാക॒-മ്മാ ഹിഗ്ം॑സീഃ । ഏ॒തദ॑സ്തു ഹു॒ത-ന്തവ॒ സ്വാഹേത്യ॑ഗ്നി സ॒മാംര്ജ॑നാന്യ॒ഗ്നൌ പ്രഹ॑രതി । ഏ॒ഷാ വാ ഏ॒തേഷാം॒-യോഁനിഃ॑ । ഏ॒ഷാ പ്ര॑തി॒ഷ്ഠാ । സ്വാമേ॒വൈനാ॑നി॒ യോനി᳚മ് ।
സ്വാ-മ്പ്ര॑തി॒ഷ്ഠാ-ങ്ഗ॑മയതി । പ്രതി॑തിഷ്ഠതി പ്ര॒ജയാ॑ പ॒ശുഭി॒ര്യജ॑മാനഃ ॥ 10 ॥
(വേ॒ദസ്യാഗ്രഗ്ഗ്॑ സ്രുഖ്സ॒മാംര്ജ॑നാനി - വിദോ॒ഹോ - ഗ॑മയതി - പ॒ശവോ॑ രമന്തേ - ഹിഗ്ംസീ॒-ഷ്ഷട്ച॑) (അ. 2)
അനുവാകം 3 - പത്നീസന്നഹനമ്
അയ॑ജ്ഞോ॒ വാ ഏ॒ഷഃ । യോ॑-ഽപ॒ത്നീകഃ॑ । ന പ്ര॒ജാഃ പ്രജാ॑യേരന്ന് । പത്ന്യന്വാ᳚സ്തേ । യ॒ജ്ഞമേ॒വാകഃ॑ । പ്ര॒ജാനാ᳚-മ്പ്ര॒ജന॑നായ । യ-ത്തിഷ്ഠ॑ന്തീ സ॒നംഹ്യേ॑ത ।
പ്രി॒യ-ഞ്ജ്ഞാ॒തിഗ്ം രു॑ന്ധ്യാത് । ആസീ॑നാ॒ സന്ന॑ഹ്യതേ ।
ആസീ॑നാ॒ ഹ്യേ॑ഷാ വീ॒ര്യ॑-ങ്ക॒രോതി॑ ॥ 11 ॥
യ-ത്പ॒ശ്ചാത്-പ്രാച്യ॒ന്വാസീ॑ത । അ॒നയാ॑ സ॒മദ॑-ന്ദധീത ।
ദേ॒വാനാ॒-മ്പത്നി॑യാ സ॒മദ॑-ന്ദധീത । ദേശാ᳚-ദ്ദക്ഷിണ॒ത ഉദീ॒ച്യന്വാ᳚സ്തേ । ആ॒ത്മനോ॑ ഗോപീ॒ഥായ॑ ॥ ആ॒ശാസാ॑നാ സൌമന॒സമിത്യാ॑ഹ । മേദ്ധ്യാ॑മേ॒വൈനാ॒-ങ്കേവ॑ലീ-ങ്കൃ॒ത്വാ । ആ॒ശിഷാ॒ സമ॑ര്ധയതി ।
അ॒ഗ്നേരനു॑വ്രതാ ഭൂ॒ത്വാ സന്ന॑ഹ്യേ സുകൃ॒തായ॒ കമിത്യാ॑ഹ । ഏ॒തദ്വൈ പത്നി॑യൈ വ്രതോപ॒നയ॑നമ് ॥ 12 ॥
തേനൈ॒വൈനാം᳚-വ്രഁ॒തമുപ॑നയതി । തസ്മാ॑ദാഹുഃ ।
യശ്ചൈ॒വം-വേഁദ॒ യശ്ച॒ന । യോക്ത്ര॑മേ॒വ യു॑തേ । യമ॒ന്വാസ്തേ᳚ । തസ്യാ॒മുഷ്മി॑ന് ഁലോ॒കേ ഭ॑വ॒തീതി॒ യോക്ത്രേ॑ണ । യ-ദ്യോക്ത്ര᳚മ് । സ യോഗഃ॑ । യദാസ്തേ᳚ । സ ക്ഷേമഃ॑ ॥ 13 ॥
യോ॒ഗ॒ക്ഷേ॒മസ്യ॒ ക്ലൃപ്ത്യൈ᳚ ॥ യു॒ക്ത-ങ്ക്രി॑യാതാ ആ॒ശീഃ കാമേ॑ യുജ്യാതാ॒ ഇതി॑ । ആ॒ശിഷ॒-സ്സമൃ॑ദ്ധ്യൈ । ഗ്ര॒ന്ഥി-ങ്ഗ്ര॑ഥ്നാതി । ആ॒ശിഷ॑ ഏ॒വാസ്യാ॒-മ്പരി॑ഗൃഹ്ണാതി ।
പുമാ॒ന്॒. വൈ ഗ്ര॒ന്ഥിഃ । സ്ത്രീ പത്നീ᳚ । ത-ന്മി॑ഥു॒നമ് ।
മി॒ഥു॒നമേ॒വാസ്യ॒ ത-ദ്യ॒ജ്ഞേ ക॑രോതി പ്ര॒ജന॑നായ ।
പ്രജാ॑യതേ പ്ര॒ജയാ॑ പ॒ശുഭി॒-ര്യജ॑മാനഃ ॥ 14 ॥
അഥോ॑ അ॒ര്ധോ വാ ഏ॒ഷ ആ॒ത്മനഃ॑ । യ-ത്പത്നീ᳚ ।
യ॒ജ്ഞസ്യ॒ ധൃത്യാ॒ അശി॑ഥിലമ്ഭാവായ ॥
സു॒പ്ര॒ജസ॑സ്ത്വാ വ॒യഗ്ം സു॒പത്നീ॒രുപ॑സേദി॒മേത്യാ॑ഹ ।
യ॒ജ്ഞമേ॒വ ത-ന്മി॑ഥു॒നീ ക॑രോതി । ഊ॒നേ-ഽതി॑രിക്ത-ന്ധീയാതാ॒ ഇതി॒ പ്രജാ᳚ത്യൈ ॥ മ॒ഹീ॒നാ-മ്പയോ॒-ഽസ്യോഷ॑ധീനാ॒ഗ്ം॒ രസ॒ ഇത്യാ॑ഹ । രൂ॒പമേ॒വാസ്യൈ॒-തന്മ॑ഹി॒മാനം॒-വ്യാഁച॑ഷ്ടേ । തസ്യ॒ തേ-ഽക്ഷീ॑യമാണസ്യ॒ നിര്വ॑പാമി ദേവയ॒ജ്യായാ॒ ഇത്യാ॑ഹ । ആ॒ശിഷ॑മേ॒വൈതാമാശാ᳚സ്തേ ॥ 15 ॥
(ക॒രോതി॑ - വ്രതോപ॒നയ॑നം॒ - ക്ഷേമോ॒ - യജ॑മാനഃ - ശാസ്തേ) (അ. 3)
അനുവാകം 4 - ആജ്യോത്പവനമ്
ഘൃ॒ത-ഞ്ച॒ വൈ മധു॑ ച പ്ര॒ജാപ॑തിരാസീത് । യതോ॒ മദ്ധ്വാ॑സീത് । തതഃ॑ പ്ര॒ജാ അ॑സൃജത ।
തസ്മാ॒-ന്മധു॑ഷി പ്ര॒ജന॑നമിവാസ്തി ।
തസ്മാ॒-ന്മധു॑ഷാ॒ ന പ്രച॑രന്തി । യാ॒തയാ॑മ॒ ഹി । ആജ്യേ॑ന॒ പ്രച॑രന്തി । യ॒ജ്ഞോ വാ ആജ്യ᳚മ് । യ॒ജ്ഞേനൈ॒വ യ॒ജ്ഞ-മ്പ്രച॑ര॒ന്ത്യയാ॑തയാമത്വായ ।
പത്ന്യവേ᳚ക്ഷതേ ॥ 16 ॥
മി॒ഥു॒ന॒ത്വായ॒ പ്രജാ᳚ത്യൈ । യദ്വൈ പത്നീ॑ യ॒ജ്ഞസ്യ॑ ക॒രോതി॑ । മി॒ഥു॒ന-ന്തത് । അഥോ॒ പത്നി॑യാ ഏ॒വൈഷ യ॒ജ്ഞസ്യാ᳚ന്വാര॒മ്ഭോ-ഽന॑വച്ഛിത്ത്യൈ ॥
അ॒മേ॒ദ്ധ്യം-വാഁ ഏ॒ത-ത്ക॑രോതി । യ-ത്പത്ന്യ॒വേക്ഷ॑തേ ।
ഗാര്​ഹ॑പ॒ത്യേ ഽധി॑ശ്രയതി മേദ്ധ്യ॒ത്വായ॑ । ആ॒ഹ॒വ॒നീയ॑-മ॒ഭ്യുദ്ദ്ര॑വതി । യ॒ജ്ഞസ്യ॒ സന്ത॑ത്യൈ । തേജോ॑-ഽസി॒ തേജോ-ഽനു॒ പ്രേഹീത്യാ॑ഹ ॥ 17 ॥
തേജോ॒ വാ അ॒ഗ്നിഃ । തേജ॒ ആജ്യ᳚മ് । തേജ॑സൈ॒വ തേജ॒-സ്സമ॑ര്ധയതി । അ॒ഗ്നിസ്തേ॒ തേജോ॒ മാ വിനൈ॒ദിത്യാ॒ഹാഹിഗ്ം॑സായൈ । സ്ഫ്യസ്യ॒ വര്ത്മന്᳚ഥ്
സാദയതി । യ॒ജ്ഞസ്യ॒ സന്ത॑ത്യൈ । അ॒ഗ്നേര്ജി॒ഹ്വാ-ഽസി॑ സു॒ഭൂര്ദേ॒വാനാ॒മിത്യാ॑ഹ । യ॒ഥാ॒ യ॒ജുരേ॒വൈതത് । ധാമ്നേ॑ധാമ്നേ ദേ॒വേഭ്യോ॒ യജു॑ഷേയജുഷേ ഭ॒വേത്യാ॑ഹ । ആ॒ശിഷ॑മേ॒വൈതാമാശാ᳚സ്തേ ॥ 18 ॥
തദ്വാ അതഃ॑ പ॒വിത്രാ᳚ഭ്യാമേ॒വോ-ത്പു॑നാതി । യജ॑മാനോ॒ വാ ആജ്യ᳚മ് । പ്രാ॒ണാ॒പാ॒നൌ പ॒വിത്രേ᳚ । യജ॑മാന ഏ॒വ പ്രാ॑ണാപാ॒നൌ ദ॑ധാതി । പു॒ന॒രാ॒ഹാര᳚മ് ।
ഏ॒വമി॑വ॒ ഹി പ്രാ॑ണാപാ॒നൌ സ॒ചംര॑തഃ ।
ശു॒ക്രമ॑സി॒ ജ്യോതി॑രസി॒ തേജോ॒-ഽസീത്യാ॑ഹ ।
രൂ॒പമേ॒വാസ്യൈ॒ ത-ന്മ॑ഹി॒മാനം॒-വ്യാഁച॑ഷ്ടേ । ത്രിര്യജു॑ഷാ । ത്രയ॑ ഇ॒മേ ലോ॒കാഃ ॥ 19 ॥
ഏ॒ഷാം-ലോഁ॒കാനാ॒മാപ്ത്യൈ᳚ । ത്രിഃ । ത്ര്യാ॑വൃ॒ദ്ധി യ॒ജ്ഞഃ ।
അഥോ॑ മേദ്ധ്യ॒ത്വായ॑ । അഥാജ്യ॑വതീഭ്യാമ॒പഃ । രൂ॒പമേ॒വാസാ॑മേ॒ത-ദ്വര്ണ॑-ന്ദധാതി ।
അപി॒ വാ ഉ॒താഹുഃ॑ । യഥാ॑ ഹ॒ വൈ യോഷാ॑ സു॒വര്ണ॒ഗ്ം॒ ഹിര॑ണ്യ-മ്പേശ॒ല-മ്ബിഭ്ര॑തീ രൂ॒പാണ്യാസ്തേ᳚ ।
ഏ॒വമേ॒താ ഏ॒തര്​ഹീതി॑ । ആപോ॒ വൈ സര്വാ॑ ദേ॒വതാഃ᳚ ॥ 20 ॥
ഏ॒ഷാ ഹി വിശ്വേ॑ഷാ-ന്ദേ॒വാനാ᳚-ന്ത॒നൂഃ । യദാജ്യ᳚മ് ॥ തത്രോ॒ഭയോ᳚ര്മീമാ॒ഗ്ം॒സാ । ജാ॒മി സ്യാത് । യ-ദ്യജു॒ഷാ-ഽഽജ്യം॒-യഁജു॑ഷാ॒-ഽപ ഉ॑ത്പുനീ॒യാത് ।
ഛന്ദ॑സാ॒-ഽപ ഉത്പു॑നാ॒ത്യജാ॑മിത്വായ । അഥോ॑ മിഥുന॒ത്വായ॑ । സാ॒വി॒ത്രി॒യര്ചാ । സ॒വി॒തൃപ്ര॑സൂത-മ്മേ॒ കര്മാ॑സ॒ദിതി॑ । സ॒വി॒തൃപ്ര॑സൂതമേ॒വാസ്യ॒ കര്മ॑ ഭവതി । പ॒ച്ഛോ ഗാ॑യത്രി॒യാ ത്രിഃ॑ ഷമൃദ്ധ॒ത്വായ॑ । അ॒ദ്ഭിരേ॒വൌഷ॑ധീ॒-സ്സന്ന॑യതി । ഓഷ॑ധീഭിഃ പ॒ശൂന് । പ॒ശുഭി॒ര്യജ॑മാനമ് । ശു॒ക്ര-ന്ത്വാ॑ ശു॒ക്രായാ॒-ഞ്ജ്യോതി॑സ്ത്വാ॒ ജ്യോതി॑ഷ്യ॒ര്ചിസ്ത്വാ॒ ഽര്ചിഷീത്യാ॑ഹ
സര്വ॒ത്വായ॑ । പര്യാ᳚പ്ത്യാ॒ അന॑ന്തരായായ ॥ 21 ॥
(ഈ॒ക്ഷ॒ത॒- ആ॒ഹ॒-ശാ॒സ്തേ॒-ലോ॒കാ - ദേ॒വതാ॑ - ഭവതി॒ ഷട്ച॑) (അ. 4)
അനുവാകം 5 - ആജ്യഗ്രഹണമ്
ദേ॒വാ॒സു॒രാ-സ്സം​യഁ॑ത്താ ആസന്ന് ।
സ ഏ॒തമിന്ദ്ര॒ ആജ്യ॑സ്യാവകാ॒ശ-മ॑പശ്യത് ।
തേനാവൈ᳚ക്ഷത । തതോ॑ ദേ॒വാ അഭ॑വന്ന് । പരാ-ഽസു॑രാഃ ।
യ ഏ॒വം-വിഁ॒ദ്വാനാജ്യ॑-മ॒വേക്ഷ॑തേ ।
ഭവ॑ത്യാ॒ത്മനാ᳚ । പരാ᳚-ഽസ്യ॒ ഭ്രാതൃ॑വ്യോ ഭവതി । ബ്ര॒ഹ്മ॒വാ॒ദിനോ॑ വദന്തി ।
യദാജ്യേ॑നാ॒ന്യാനി॑ ഹ॒വീഗ്​ഷ്യ॑-ഭിഘാ॒രയ॑തി ॥ 22 ॥
അഥ॒ കേനാജ്യ॒മിതി॑ । സ॒ത്യേനേതി॑ ബ്രൂയാത് । ചക്ഷു॒ര്വൈ സ॒ത്യമ് । സ॒ത്യേനൈ॒വൈന॑ദ॒-ഭിഘാ॑രയതി । ഈ॒ശ്വ॒രോ വാ ഏ॒ഷോ᳚-ഽന്ധോ ഭവി॑തോഃ । യശ്ചക്ഷു॒ഷാ ഽഽജ്യ॑മ॒വേക്ഷ॑തേ । നി॒മീല്യാവേ᳚ക്ഷേത । ദാ॒ധാരാ॒ത്മഞ്ചക്ഷുഃ॑ । അ॒ഭ്യാജ്യ॑-ങ്ഘാരയതി ॥ ആജ്യ॑-ങ്ഗൃഹ്ണാതി ॥ 23 ॥
ഛന്ദാഗ്ം॑സി॒ വാ ആജ്യ᳚മ് । ഛന്ദാഗ്॑സ്യേ॒വ പ്രീ॑ണാതി । ച॒തുര്ജു॒ഹ്വാ-ങ്ഗൃ॑ഹ്ണാതി । ചതു॑ഷ്പാദഃ പ॒ശവഃ॑ । പ॒ശൂനേ॒വാവ॑രുന്ധേ । അ॒ഷ്ടാവു॑പ॒ഭൃതി॑ ।
അ॒ഷ്ടാക്ഷ॑രാ ഗായ॒ത്രീ । ഗാ॒യ॒ത്രഃ പ്രാ॒ണഃ । പ്രാ॒ണമേ॒വ പ॒ശുഷു॑ ദധാതി ।
ച॒തുര്ധ്രു॒വായാ᳚മ് ॥ 24 ॥
ചതു॑ഷ്പാദഃ പ॒ശവഃ॑ । പ॒ശുഷ്വേ॒-വോപരി॑ഷ്ടാ॒ത്-പ്രതി॑തിഷ്ഠതി । യ॒ജ॒മാ॒ന॒ദേ॒വ॒ത്യാ॑ വൈ ജു॒ഹൂഃ । ഭ്രാ॒തൃ॒വ്യ॒ദേ॒വ॒ത്യോ॑പ॒ഭൃത് ।
ച॒തുര്ജു॒ഹ്വാ-ങ്ഗൃ॒ഹ്ണന്ഭൂയോ॑ ഗൃഹ്ണീയാത് । അ॒ഷ്ടാവു॑പ॒ഭൃതി॑ ഗൃ॒ഹ്ണന് കനീ॑യഃ ।
യജ॑മാനായൈ॒വ ഭ്രാതൃ॑വ്യ॒മുപ॑സ്തി-ങ്കരോതി ॥
ഗൌര്വൈ സ്രുചഃ॑ । ച॒തുര്ജു॒ഹ്വാ-ങ്ഗൃ॑ഹ്ണാതി । തസ്മാ॒ച്ചതു॑ഷ്പദീ ॥ 25 ॥
അ॒ഷ്ടാവു॑പ॒ഭൃതി॑ । തസ്മാ॑ദ॒ഷ്ടാശ॑ഫാ । ച॒തുര്ധ്രു॒വായാ᳚മ് । തസ്മാ॒ച്ചതുഃ॑ സ്തനാ ।
ഗാമേ॒വ ത-ഥ്സഗ്ഗ്​സ്ക॑രോതി । സാ-ഽസ്മൈ॒ സഗ്ഗ്​സ്കൃ॒തേഷ॒മൂര്ജ॑-ന്ദുഹേ ।
യജ്ജു॒ഹ്വാ-ങ്ഗൃ॒ഹ്ണാതി॑ । പ്ര॒യാ॒ജേഭ്യ॒സ്തത് ।
യദു॑പ॒ഭൃതി॑ । പ്ര॒യാ॒ജാ॒നൂ॒യാ॒ജേഭ്യ॒സ്തത് । സര്വ॑സ്മൈ॒ വാ ഏ॒ത-ദ്യ॒ജ്ഞായ॑ ഗൃഹ്യതേ ।
യദ്ധ്രു॒വായാ॒മാജ്യ᳚മ് ॥ 26 ॥
(അ॒ഭി॒ഘാ॒രയ॑തി - ഗൃഹ്ണാതി - ധ്രു॒വായാം॒ - ചതു॑ഷ്പദീ॒ - പ്രയാജാനൂയാ॒ജേഭ്യ॒സ്ത-ദ്ദ്വേ॒ ച॑) (അ. 5)
അനുവാകം 6 - സ്ത്രുഖ്സാദനമ്
ആപോ॑ ദേവീരഗ്രേപുവോ അഗ്രേഗുവ॒ ഇത്യാ॑ഹ । രൂ॒പമേ॒വാസാ॑മേ॒ത-ന്മ॑ഹി॒മാനം॒-വ്യാഁച॑ഷ്ടേ ।
അഗ്ര॑ ഇ॒മം-യഁ॒ജ്ഞ-ന്ന॑യ॒താഗ്രേ॑ യ॒ജ്ഞപ॑തി॒മിത്യാ॑ഹ । അഗ്ര॑ ഏ॒വ യ॒ജ്ഞ-ന്ന॑യന്തി । അഗ്രേ॑ യ॒ജ്ഞപ॑തിമ് ।
യു॒ഷ്മാനിന്ദ്രോ॑-ഽവൃണീത വൃത്ര॒തൂര്യേ॑ യൂ॒യമിന്ദ്ര॑മവൃണീദ്ധ്വം-വൃഁത്ര॒തൂര്യ॒ ഇത്യാ॑ഹ ।
വൃ॒ത്രഗ്ം ഹ॑ ഹനി॒ഷ്യന്നിന്ദ്ര॒ ആപോ॑ വവ്രേ । ആപോ॒ ഹേന്ദ്രം॑-വഁവ്രിരേ । സ॒ജ്ഞാം-മേ॒വാസാ॑-മേ॒ത-ഥ്സാമാ॑നം॒-വ്യാഁച॑ഷ്ടേ । പ്രോക്ഷി॑താ॒-സ്സ്ഥേത്യാ॑ഹ ॥ 27 ॥
തേനാപഃ॒ പ്രോക്ഷി॑താഃ ॥ അ॒ഗ്നി-ര്ദേ॒വേഭ്യോ॒ നിലാ॑യത । കൃഷ്ണോ॑ രൂ॒പ-ങ്കൃ॒ത്വാ । സ വന॒സ്പതീ॒-ന്പ്രാവി॑ശത് । കൃഷ്ണോ᳚-ഽസ്യാഖരേ॒ഷ്ഠോ᳚-ഽഗ്നയേ᳚ ത്വാ॒ സ്വാഹേത്യാ॑ഹ ।
അ॒ഗ്നയ॑ ഏ॒വൈന॒-ഞ്ജുഷ്ട॑-ങ്കരോതി । അഥോ॑ അ॒ഗ്നേരേ॒വ മേധ॒മവ॑രുന്ധേ ॥ വേദി॑രസി ബ॒ര്॒ഹിഷേ᳚ ത്വാ॒ സ്വാഹേത്യാ॑ഹ । പ്ര॒ജാ വൈ ബ॒ര്॒ഹിഃ । പൃ॒ഥി॒വീ വേദിഃ॑ ॥ 28 ॥
പ്ര॒ജാ ഏ॒വ പൃ॑ഥി॒വ്യാ-മ്പ്രതി॑ഷ്ഠാപയതി ।
ബ॒ര്॒ഹിര॑സി സ്രു॒ഗ്ഭ്യസ്ത്വാ॒ സ്വാഹേത്യാ॑ഹ ।
പ്ര॒ജാ വൈ ബ॒ര്॒ഹിഃ । യജ॑മാന॒-സ്സ്രുചഃ॑ । യജ॑മാനമേ॒വ പ്ര॒ജാസു॒ പ്രതി॑ഷ്ഠാപയതി ॥
ദി॒വേ ത്വാ॒-ഽന്തരി॑ക്ഷായ ത്വാ പൃഥി॒വ്യൈ ത്വേതി॑ ബ॒ര്॒ഹിരാ॒സാദ്യ॒ പ്രോക്ഷ॑തി । ഏ॒ഭ്യ ഏ॒വൈനം॑-ലോഁ॒കേഭ്യഃ॒ പ്രോക്ഷ॑തി । അഥ॒ തതഃ॑ സ॒ഹ സ്രു॒ചാ പു॒രസ്താ᳚-ത്പ്ര॒ത്യഞ്ച॑-ങ്ഗ്ര॒ന്ഥി-മ്പ്രത്യു॑ക്ഷതി ।
പ്ര॒ജാ വൈ ബ॒ര്॒ഹിഃ । യഥാ॒ സൂത്യൈ॑ കാ॒ല ആപഃ॑
പു॒രസ്താ॒-ദ്യന്തി॑ ॥ 29 ॥
താ॒ദൃഗേ॒വ തത് ॥ സ്വ॒ധാ പി॒തൃഭ്യ॒ ഇത്യാ॑ഹ । സ്വ॒ധാ॒കാ॒രോ ഹി പി॑തൃ॒ണാമ് । ഊര്ഗ്ഭ॑വ ബര്​ഹി॒ഷദ്ഭ്യ॒ ഇതി॒ ദക്ഷി॑ണായൈ॒ ശ്രോണേ॒രോത്ത॑രസ്യൈ॒ നിന॑യതി॒ സന്ത॑ത്യൈ ।
മാസാ॒ വൈ പി॒തരോ॑ ബര്​ഹി॒ഷദഃ॑ । മാസാ॑നേ॒വ പ്രീ॑ണാതി ।
മാസാ॒ വാ ഓഷ॑ധീ-ര്വ॒ര്ധയ॑ന്തി । മാസാഃ᳚ പചന്തി॒ സമൃ॑ദ്ധ്യൈ । അന॑തിസ്കന്ദന്. ഹ പ॒ര്ജന്യോ॑ വര്​ഷതി । യത്രൈ॒തദേ॒വ-ങ്ക്രി॒യതേ᳚ ॥ 30 ॥
ഊ॒ര്ജാ പൃ॑ഥി॒വീ-ങ്ഗ॑ച്ഛ॒തേത്യാ॑ഹ । പൃ॒ഥി॒വ്യാമേ॒വോര്ജ॑-ന്ദധാതി ।
തസ്മാ᳚-ത്പൃഥി॒വ്യാ ഊ॒ര്ജാ ഭു॑ഞ്ജതേ । ഗ്ര॒ന്ഥിം-വിഁസ്രഗ്ം॑സയതി । പ്രജ॑നയത്യേ॒വ തത് । ഊ॒ര്ധ്വ-മ്പ്രാഞ്ച॒മുദ്ഗൂ॑ഢ-മ്പ്ര॒ത്യഞ്ച॒മായ॑ച്ഛതി ।
തസ്മാ᳚-ത്പ്രാ॒ചീന॒ഗ്ം॒ രേതോ॑ ധീയതേ । പ്ര॒തീചീഃ᳚ പ്ര॒ജാ ജാ॑യന്തേ ॥ വിഷ്ണോ॒-സ്സ്തൂപോ॒-ഽസീത്യാ॑ഹ ।
യ॒ജ്ഞോ വൈ വിഷ്ണുഃ॑ ॥ 31 ॥
യ॒ജ്ഞസ്യ॒ ധൃത്യൈ᳚ । പു॒രസ്താ᳚-ത്പ്രസ്ത॒ര-ങ്ഗൃ॑ഹ്ണാതി । മുഖ്യ॑മേ॒വൈന॑-ങ്കരോതി । ഇയ॑ന്ത-ങ്ഗൃഹ്ണാതി । പ്ര॒ജാപ॑തിനാ യജ്ഞമു॒ഖേന॒ സമ്മി॑തമ് ।
ഇയ॑ന്ത-ങ്ഗൃഹ്ണാതി । യ॒ജ്ഞ॒പ॒രുഷാ॒ സമ്മി॑തമ് ।
ഇയ॑ന്ത-ങ്ഗൃഹ്ണാതി । ഏ॒താവ॒ദ്വൈ പുരു॑ഷേ വീ॒ര്യ᳚മ് ।
വീ॒ര്യ॑ സമ്മിതമ് ॥ 32 ॥
അപ॑രിമിത-ങ്ഗൃഹ്ണാതി । അപ॑രിമിത॒സ്യാവ॑രുദ്ധ്യൈ ।
തസ്മി॑-ന്പ॒വിത്രേ॒ അപി॑സൃജതി । യജ॑മാനോ॒ വൈ പ്ര॑സ്ത॒രഃ ।
പ്രാ॒ണാ॒പാ॒നൌ പ॒വിത്രേ᳚ । യജ॑മാന ഏ॒വ പ്രാ॑ണാപാ॒നൌ ദ॑ധാതി ॥ ഊര്ണാ᳚മ്രദസ-ന്ത്വാ സ്തൃണാ॒മീത്യാ॑ഹ । യ॒ഥാ॒യ॒ജുരേ॒വൈ തത് । സ്വാ॒സ॒സ്ഥ-ന്ദേ॒വേഭ്യ॒ ഇത്യാ॑ഹ । ദേ॒വേഭ്യ॑ ഏ॒വൈന॑-ഥ്സ്വാസ॒സ്ഥ-ങ്ക॑രോതി ॥ 33 ॥
ബ॒ര്॒॒ഹി-സ്സ്തൃ॑ണാതി । പ്ര॒ജാ വൈ ബ॒ര്॒ഹിഃ । പൃ॒ഥി॒വീ വേദിഃ॑ । പ്ര॒ജാ ഏ॒വ പൃ॑ഥി॒വ്യാ-മ്പ്രതി॑ഷ്ഠാപയതി ॥ അന॑തിദൃശ്നഗ്ഗ്​ സ്തൃണാതി । പ്ര॒ജയൈ॒വൈന॑-മ്പ॒ശുഭി॒രന॑തിദൃശ്ന-ങ്കരോതി । ധാ॒രയ॑-ന്പ്രസ്ത॒ര-മ്പ॑രി॒ധീ-ന്പരി॑ ദധാതി । യജ॑മാനോ॒ വൈ പ്ര॑സ്ത॒രഃ ।
യജ॑മാന ഏ॒വ ത-ഥ്സ്വ॒യ-മ്പ॑രി॒ധീ-ന്പരി॑ ദധാതി ॥
ഗ॒ന്ധ॒ര്വോ॑-ഽസി വി॒ശ്വാവ॑സു॒രിത്യാ॑ഹ ॥ 34 ॥
വിശ്വ॑മേ॒വായു॒-ര്യജ॑മാനേ ദധാതി । ഇന്ദ്ര॑സ്യ ബാ॒ഹുര॑സി॒ ദക്ഷി॑ണ॒ ഇത്യാ॑ഹ । ഇ॒ന്ദ്രി॒യമേ॒വ യജ॑മാനേ ദധാതി । മി॒ത്രാവരു॑ണൌ ത്വോത്തര॒തഃ പരി॑ധത്താ॒മിത്യാ॑ഹ ।
പ്രാ॒ണാ॒പാ॒നൌ മി॒ത്രാവരു॑ണൌ । പ്രാ॒ണാ॒പാ॒നാ-വേ॒വാസ്മി॑-ന്ദധാതി । സൂര്യ॑സ്ത്വാ പു॒രസ്താ᳚-ത്പാ॒ത്വിത്യാ॑ഹ । രക്ഷ॑സാ॒-മപ॑ഹത്യൈ । കസ്യാ᳚ശ്ചിദ॒ഭിശ॑സ്ത്യാ॒ ഇത്യാ॑ഹ । അപ॑രിമിതാദേ॒വൈന॑-മ്പാതി ॥ 35 ॥
വീ॒തിഹോ᳚ത്ര-ന്ത്വാ കവ॒ ഇത്യാ॑ഹ । അ॒ഗ്നിമേ॒വ ഹോ॒ത്രേണ॒ സമ॑ര്ധയതി । ദ്യു॒മന്ത॒ഗ്ം॒ സമി॑ധീമ॒ഹീത്യാ॑ഹ॒ സമി॑ദ്ധ്യൈ । അഗ്നേ॑ ബൃ॒ഹന്ത॑മദ്ധ്വ॒ര ഇത്യാ॑ഹ॒ വൃദ്ധ്യൈ᳚ । വി॒ശോ യ॒ന്ത്രേ സ്ഥ॒ ഇത്യാ॑ഹ । വി॒ശാം-യഁത്യൈ᳚ ।
ഉ॒ദീ॒ചീനാ᳚ഗ്രേ॒ നിദ॑ധാതി॒ പ്രതി॑ഷ്ഠിത്യൈ ।
വസൂ॑നാഗ്ം രു॒ദ്രാണാ॑-മാദി॒ത്യാനാ॒ഗ്ം॒ സദ॑സി സീ॒ദേത്യാ॑ഹ । ദേ॒വതാ॑നാമേ॒വ സദ॑നേ പ്രസ്ത॒രഗ്ം സാ॑ദയതി ॥ ജു॒ഹൂര॑സി ഘൃ॒താചീ॒ നാമ്നേത്യാ॑ഹ ॥ 36 ॥
അ॒സൌ വൈ ജു॒ഹൂഃ । അ॒ന്തരി॑ക്ഷമുപ॒ഭൃത് । പൃ॒ഥി॒വീ ധ്രു॒വാ । താസാ॑മേ॒തദേ॒വ പ്രി॒യ-ന്നാമ॑ । യ-ദ്ഘൃ॒താചീതി॑ । യ-ദ്ഘൃ॒താചീത്യാഹ॑ । പ്രി॒യേണൈ॒വൈനാ॒ നാമ്നാ॑ സാദയതി ॥
ഏ॒താ അ॑സദന്-ഥ്സുകൃ॒തസ്യ॑ ലോ॒ക ഇത്യാ॑ഹ ।
സ॒ത്യം-വൈഁ സു॑കൃ॒തസ്യ॑ ലോ॒കഃ ।
സ॒ത്യ ഏ॒വൈനാ᳚-സ്സുകൃ॒തസ്യ॑ ലോ॒കേ സാ॑ദയതി ।
താ വി॑ഷ്ണോ പാ॒ഹീത്യാ॑ഹ । യ॒ജ്ഞോ വൈ വിഷ്ണുഃ॑ । യ॒ജ്ഞസ്യ॒ ധൃത്യൈ᳚ । പാ॒ഹി യ॒ജ്ഞ-മ്പാ॒ഹി യ॒ജ്ഞപ॑തി-മ്പാ॒ഹി മാം-യഁ॑ജ്ഞ॒നിയ॒മിത്യാ॑ഹ । യ॒ജ്ഞായ॒ യജ॑മാനായാ॒ത്മനേ᳚ । തേഭ്യ॑ ഏ॒വാശിഷ॒മാശാ॒സ്തേ-ഽനാ᳚ര്ത്യൈ ॥ 37 ॥
(സ്ഥേത്യാ॑ഹ - പൃഥി॒വീ വേദി॒--ര് യന്തി॑ - ക്രി॒യതേ॒ - വിഷ്ണു॑--ര് വീ॒ര്യ॑സമ്മിതം - കരോ - ത്യാഹ - പാതി॒ - നാമ്നേത്യാ॑ഹ - ലോ॒കേ സാ॑ദയതി॒ ഷട്ച॑) (അ. 6)
അനുവാകം 7 - ആഘാരഃ
അ॒ഗ്നിനാ॒ വൈ ഹോത്രാ᳚ । ദേ॒വാ അസു॑രാ-ന॒ഭ്യ॑ഭവന്ന് ।
അ॒ഗ്നയേ॑ സമി॒ദ്ധ്യമാ॑നാ॒യാ-നു॑ബ്രൂ॒ഹീത്യാ॑ഹ॒ ഭ്രാതൃ॑വ്യാഭിഭൂത്യൈ । ഏക॑വിഗ്ംശതി-മിദ്ധ്മദാ॒രൂണി॑ ഭവന്തി । ഏ॒ക॒വി॒ഗ്ം॒ശോ വൈ പുരു॑ഷഃ ।
പുരു॑ഷ॒സ്യാപ്ത്യൈ᳚ ।
പഞ്ച॑ദശേദ്ധ്മദാ॒രൂണ്യ॒-ഭ്യാദ॑ധാതി ।
പഞ്ച॑ദശ॒ വാ അ॑ര്ധമാ॒സസ്യ॒ രാത്ര॑യഃ ।
അ॒ര്ധ॒മാ॒സ॒ശ-സ്സം॑​വഁഥ്സ॒ര ആ᳚പ്യതേ ।
ത്രീന്-പ॑രി॒ധീന്-പരി॑-ദധാതി ॥ 38 ॥
ഊ॒ര്ധ്വേ സ॒മിധാ॒വാദ॑ധാതി । അ॒നൂ॒യാ॒ജേഭ്യഃ॑ സ॒മിധ॒മതി॑ശിനഷ്ടി । ഷട്ഥ്സ-മ്പ॑ദ്യന്തേ । ഷഡ്വാ ഋ॒തവഃ॑ । ഋ॒തൂനേ॒വ പ്രീ॑ണാതി । വേ॒ദേനോപ॑വാജയതി ।
പ്രാ॒ജാ॒പ॒ത്യോ വൈ വേ॒ദഃ । പ്രാ॒ജാ॒പ॒ത്യഃ പ്രാ॒ണഃ । യജ॑മാന ആഹവ॒നീയഃ॑ । യജ॑മാന ഏ॒വ പ്രാ॒ണ-ന്ദ॑ധാതി ॥ 39 ॥
ത്രിരുപ॑വാജയതി । ത്രയോ॒ വൈ പ്രാ॒ണാഃ । പ്രാ॒ണാനേ॒വാസ്മി॑-ന്ദധാതി । വേ॒ദേനോ॑പ॒യത്യ॑ സ്രു॒വേണ॑ പ്രാജാപ॒ത്യ-മാ॑ഘാ॒ര-മാഘാ॑രയതി । യ॒ജ്ഞോ വൈ പ്ര॒ജാപ॑തിഃ । യ॒ജ്ഞമേ॒വ പ്ര॒ജാപ॑തി-മ്മുഖ॒ത ആര॑ഭതേ ।
അഥോ᳚ പ്ര॒ജാപ॑തി॒-സ്സര്വാ॑ ദേ॒വതാഃ᳚ । സര്വാ॑ ഏ॒വ ദേ॒വതാഃ᳚ പ്രീണാതി ॥ അ॒ഗ്നിമ॑ഗ്നീ-ത്ത്രിസ്ത്രി॒-സ്സമ്മൃ॒ഡ്ഢീത്യാ॑ഹ । ത്ര്യാ॑വൃ॒ദ്ധി യ॒ജ്ഞഃ ॥ 40 ॥
അഥോ॒ രക്ഷ॑സാ॒മപ॑ഹത്യൈ । പ॒രി॒ധീന്-ഥ്സമ്മാ᳚ര്​ഷ്ടി । പു॒നാത്യേ॒വൈനാന്॑ । ത്രിസ്ത്രി॒-സ്സമ്മാ᳚ര്​ഷ്ടി । ത്ര്യാ॑വൃ॒ദ്ധി യ॒ജ്ഞഃ । അഥോ॑ മേദ്ധ്യ॒ത്വായ॑ । അഥോ॑ ഏ॒തേ വൈ ദേ॑വാശ്വാഃ । ദേ॒വാ॒ശ്വാനേ॒വ ത-ഥ്സമ്മാ᳚ര്​ഷ്ടി ।
സു॒വ॒ര്ഗസ്യ॑ ലോ॒കസ്യ॒ സമ॑ഷ്ട്യൈ ।
ആസീ॑നോ॒-ഽന്യ-മാ॑ഘാ॒ര-മാഘാ॑രയതി ॥ 41 ॥
തിഷ്ഠ॑ന്ന॒ന്യമ് । യഥാ-ഽനോ॑ വാ॒ രഥം॑​വാഁ യു॒ഞ്ജ്യാത് ।
ഏ॒വമേ॒വ തദ॑ദ്ധ്വ॒ര്യു-ര്യ॒ജ്ഞം-യുഁ॑നക്തി ।
സു॒വ॒ര്ഗസ്യ॑ ലോ॒കസ്യാ॒ഭ്യൂ᳚ഢ്യൈ ।
വഹ॑ന്ത്യേന-ങ്ഗ്രാ॒മ്യാഃ പ॒ശവഃ॑ ।
യ ഏ॒വം-വേഁദ॑ ॥ ഭുവ॑നമസി॒ വിപ്ര॑ഥ॒സ്വേത്യാ॑ഹ । യ॒ജ്ഞോ വൈ ഭുവ॑നമ് । യ॒ജ്ഞ ഏ॒വ യജ॑മാന-മ്പ്ര॒ജയാ॑ പ॒ശുഭിഃ॑ പ്രഥയതി । അഗ്നേ॒ യഷ്ട॑രി॒ദ-ന്നമ॒ ഇത്യാ॑ഹ ॥ 42 ॥
അ॒ഗ്നിര്വൈ ദേ॒വാനാം॒-യഁഷ്ടാ᳚ । യ ഏ॒വ ദേ॒വാനാം॒-യഁഷ്ടാ᳚ । തസ്മാ॑ ഏ॒വ നമ॑സ്കരോതി ॥
ജുഹ്വേഹ്യ॒ഗ്നിസ്ത്വാ᳚ ഹ്വയതി ദേവയ॒ജ്യായാ॒ ഉപ॑ഭൃ॒ദേഹി॑ ദേ॒വസ്ത്വാ॑ സവി॒താ ഹ്വ॑യതി ദേവയ॒ജ്യായാ॒ ഇത്യാ॑ഹ ।
ആ॒ഗ്നേ॒യീ വൈ ജു॒ഹൂഃ । സാ॒വി॒ത്ര്യു॑പ॒ഭൃത് । താഭ്യാ॑മേ॒വൈനേ॒ പ്രസൂ॑ത॒ ആദ॑ത്തേ ॥ അഗ്നാ॑വിഷ്ണൂ॒ മാ വാ॒മവ॑ക്രമിഷ॒മിത്യാ॑ഹ ।
അ॒ഗ്നിഃ പു॒രസ്താ᳚ത് । വിഷ്ണു॑ര്യ॒ജ്ഞഃ പ॒ശ്ചാത് ॥ 43 ॥
താഭ്യാ॑മേ॒വ പ്ര॑തി॒ പ്രോച്യാ॒ത്യാക്രാ॑മതി ।
വിജി॑ഹാഥാ॒-മ്മാ മാ॒ സന്താ᳚പ്ത॒മിത്യാ॒ഹാഹിഗ്ം॑സായൈ ।
ലോ॒ക-മ്മേ॑ ലോകകൃതൌ കൃണുത॒മിത്യാ॑ഹ ।
ആ॒ശിഷ॑മേ॒വൈതാമാശാ᳚സ്തേ ॥ വിഷ്ണോ॒-സ്സ്ഥാന॑മ॒സീത്യാ॑ഹ । യ॒ജ്ഞോ വൈ വിഷ്ണുഃ॑ । ഏ॒ത-ത്ഖലു॒ വൈ ദേ॒വാനാ॒-മപ॑രാജിത-മാ॒യത॑നമ് । യ-ദ്യ॒ജ്ഞഃ ।
ദേ॒വാനാ॑മേ॒വാപ॑രാജിത ആ॒യത॑നേ തിഷ്ഠതി ॥
ഇ॒ത ഇന്ദ്രോ॑ അകൃണോ-ദ്വീ॒ര്യാ॑ണീത്യാ॑ഹ ॥ 44 ॥
ഇ॒ന്ദ്രി॒യമേ॒വ യജ॑മാനേ ദധാതി ।
സ॒മാ॒രഭ്യോ॒ര്ധ്വോ അ॑ദ്ധ്വ॒രോ ദി॑വി॒സ്പൃശ॒മിത്യാ॑ഹ॒ വൃദ്ധ്യൈ᳚ । ആ॒ഘാ॒ര-മാ॑ഘാ॒ര്യമാ॑ണ॒മനു॑ സമാ॒രഭ്യ॑ । ഏ॒തസ്മി॑ന് കാ॒ലേ ദേ॒വാ-സ്സു॑വ॒ര്ഗം-ലോഁ॒കമാ॑യന്ന് । സാ॒ക്ഷാദേ॒വ യജ॑മാന-സ്സുവ॒ര്ഗം-ലോഁ॒കമേ॑തി । അഥോ॒ സമൃ॑ദ്ധേനൈ॒വ യ॒ജ്ഞേന॒ യജ॑മാന-സ്സുവ॒ര്ഗം-ലോഁ॒കമേ॑തി ।
അഹ്രു॑തോ യ॒ജ്ഞോ യ॒ജ്ഞപ॑തേ॒രിത്യാ॒ഹാനാ᳚ര്ത്യൈ ।
ഇന്ദ്രാ॑വാ॒ന്-ഥ്സ്വാഹേത്യാ॑ഹ । ഇ॒ന്ദ്രി॒യമേ॒വ യജ॑മാനേ ദധാതി । ബൃ॒ഹദ്ഭാ ഇത്യാ॑ഹ ॥ 45 ॥
സു॒വ॒ര്ഗോ വൈ ലോ॒കോ ബൃ॒ഹദ്ഭാഃ । സു॒വ॒ര്ഗസ്യ॑ ലോ॒കസ്യ॒ സമ॑ഷ്ട്യൈ ॥ യ॒ജ॒മാ॒ന॒ദേ॒വ॒ത്യാ॑ വൈ ജു॒ഹൂഃ । ഭ്രാ॒തൃ॒വ്യ॒ദേ॒വ॒ത്യോ॑പ॒ഭൃത് । പ്രാ॒ണ ആ॑ഘാ॒രഃ ।
യ-ഥ്സഗ്ഗ്॑സ്പ॒ര്​ശയേ᳚ത് । ഭ്രാതൃ॑വ്യേ-ഽസ്യ പ്രാ॒ണ-ന്ദ॑ദ്ധ്യാത് । അസഗ്ഗ്॑സ്പര്​ശയന്ന॒ത്യാക്രാ॑മതി । യജ॑മാന ഏ॒വ പ്രാ॒ണ-ന്ദ॑ധാതി । പാ॒ഹിമാ᳚-ഽഗ്നേ॒ ദുശ്ച॑രിതാ॒ദാ മാ॒ സുച॑രിതേ ഭ॒ജേത്യാ॑ഹ ॥ 46 ॥
അ॒ഗ്നിര്വാവ പ॒വിത്ര᳚മ് । വൃ॒ജി॒നമനൃ॑ത॒-ന്ദുശ്ച॑രിതമ് ।
ഋ॒ജു॒ക॒ര്മഗ്ം സ॒ത്യഗ്ം സുച॑രിതമ് ।
അ॒ഗ്നിരേ॒വൈനം॑-വൃഁജി॒നാദ-നൃ॑താ॒-ദ്ദുശ്ച॑രിതാത്പാതി ।
ഋ॒ജു॒ക॒ര്മേ സ॒ത്യേ സുച॑രിതേ ഭജതി । തസ്മാ॑ദേ॒വമാശാ᳚സ്തേ । ആ॒ത്മനോ॑ ഗോപീ॒ഥായ॑ ॥ ശിരോ॒ വാ ഏ॒ത-ദ്യ॒ജ്ഞസ്യ॑ । യദാ॑ഘാ॒രഃ । ആ॒ത്മാ ധ്രു॒വാ ॥ 47 ॥
ആ॒ഘാ॒ര-മാ॒ഘാര്യ॑ ധ്രു॒വാഗ്ം സമ॑നക്തി ।
ആ॒ത്മന്നേ॒വ യ॒ജ്ഞസ്യ॒ ശിരഃ॒ പ്രതി॑ദധാതി ।
ദ്വി-സ്സമ॑നക്തി । ദ്വൌ ഹി പ്രാ॑ണാപാ॒നൌ । തദാ॑ഹുഃ ।
ത്രിരേ॒വ സമ॑ഞ്ജ്യാത് । ത്രിധാ॑തു॒ ഹി ശിര॒ ഇതി॑ । ശിര॑ ഇവൈ॒ത-ദ്യ॒ജ്ഞസ്യ॑ । അഥോ॒ ത്രയോ॒ വൈ പ്രാ॒ണാഃ ।
പ്രാ॒ണാനേ॒വാസ്മി॑-ന്ദധാതി ॥
മ॒ഖസ്യ॒ ശിരോ॑-ഽസി॒ സഞ്ജ്യോതി॑ഷാ॒ ജ്യോതി॑രങ്ക്താ॒മിത്യാ॑ഹ ।
ജ്യോതി॑രേ॒വാസ്മാ॑ ഉ॒പരി॑ഷ്ടാ-ദ്ദധാതി ।
സു॒വ॒ര്ഗസ്യ॑ ലോ॒കസ്യാനു॑ഖ്യാത്യൈ ॥ 48 ॥
(പരി॑ദധാതി - പ്രാ॒ണ-ന്ദ॑ധാതി॒ - ഹി യ॒ജ്ഞോ - ഘാ॑രയതി॒ - നമ॒ ഇത്യാ॑ഹ - പ॒ശ്ചാ-ദ്- വീ॒ര്യാ॑ണീത്യാ॑ഹ॒ - ഭാ ഇത്യാ॑ഹ - ഭ॒ജേത്യാ॑ഹ - ധ്രു॒ - വൈവാസ്മി॑-ന്ദധാതി॒ ത്രീണി॑ ച) (അ. 7)
അനുവാകം 8 - ഇഡാഭക്ഷണമ്
ധിഷ്ണി॑യാ॒ വാ ഏ॒തേ ന്യു॑പ്യന്തേ । യദ്ബ്ര॒ഹ്മാ । യദ്ധോതാ᳚ । യദ॑ദ്ധ്വ॒ര്യുഃ । യദ॒ഗ്നീത് । യ-ദ്യജ॑മാനഃ । താന്. യദ॑ന്തരേ॒യാത് । യജ॑മാനസ്യ പ്രാ॒ണാന്-ഥ്സങ്ക॑ര്​ഷേത് । പ്ര॒മായു॑ക-സ്സ്യാത് । പു॒രോ॒ഡാശ॑മപ॒ഗൃഹ്യ॒ സഞ്ച॑രത്യദ്ധ്വ॒ര്യുഃ ॥ 49 ॥
യജ॑മാനായൈ॒വ തല്ലോ॒കഗ്ം ശിഗ്ം॑ഷതി ।
നാസ്യ॑ പ്രാ॒ണാന്-ഥ്സങ്ക॑ര്​ഷതി । ന പ്ര॒മായു॑കോ ഭവതി । പു॒രസ്താ᳚-ത്പ്ര॒ത്യങ്ങാസീ॑നഃ । ഇഡാ॑യാ॒ ഇഡാ॒മാദ॑ധാതി ।
ഹസ്ത്യാ॒ഗ്ം॒ ഹോത്രേ᳚ । പ॒ശവോ॒ വാ ഇഡാ᳚ । പ॒ശവഃ॒ പുരു॑ഷഃ । പ॒ശുഷ്വേ॒വ പ॒ശൂ-ന്പ്രതി॑ഷ്ഠാപയതി । ഇഡാ॑യൈ॒ വാ ഏ॒ഷാ പ്രജാ॑തിഃ ॥ 50 ॥
താ-മ്പ്രജാ॑തിം॒-യഁജ॑മാ॒നോ-ഽനു॒ പ്രജാ॑യതേ । ദ്വിര॒ങ്ഗുലാ॑വനക്തി॒ പര്വ॑ണോഃ ।
ദ്വി॒പാ-ദ്യജ॑മാനഃ॒ പ്രതി॑ഷ്ഠിത്യൈ । സ॒കൃദുപ॑സ്തൃണാതി । ദ്വിരാദ॑ധാതി । സ॒കൃദ॒ഭിഘാ॑രയതി । ച॒തു-സ്സമ്പ॑ദ്യതേ । ച॒ത്വാരി॒ വൈ പ॒ശോഃ പ്ര॑തി॒ഷ്ഠാനാ॑നി ।
യാവാ॑നേ॒വ പ॒ശുഃ । തമുപ॑ഹ്വയതേ ॥ 51 ॥
മുഖ॑മിവ॒ പ്രത്യുപ॑ഹ്വയേത । സ॒മു॒ങ്ഖാനേ॒വ പ॒ശൂനുപ॑ഹ്വയതേ । പ॒ശവോ॒ വാ ഇഡാ᳚ ।
തസ്മാ॒-ഥ്സാ-ഽന്വാ॒രഭ്യാ᳚ । അ॒ദ്ധ്വ॒ര്യുണാ॑ ച॒ യജ॑മാനേന ച । ഉപ॑ഹൂതഃ പശു॒മാന॑സാ॒നീത്യാ॑ഹ ।
ഉപ॒ ഹ്യേ॑നൌ॒ ഹ്വയ॑തേ॒ ഹോതാ᳚ । ഇഡാ॑യൈ ദേ॒വതാ॑നാ-മുപഹ॒വേ । ഉപ॑ഹൂതഃ പശു॒മാ-ന്ഭ॑വതി ।
യ ഏ॒വം-വേഁദ॑ ॥ 52 ॥
യാം-വൈഁ ഹസ്ത്യാ॒മിഡാ॑മാ॒ദധാ॑തി । വാ॒ച-സ്സാ ഭാ॑ഗ॒ധേയ᳚മ് । യാമു॑പ॒ഹ്വയ॑തേ । പ്രാ॒ണാനാ॒ഗ്ം॒ സാ । വാച॑-ഞ്ചൈ॒വ പ്രാ॒ണാഗ്​ശ്ചാവ॑രുന്ധേ ॥
അഥ॒ വാ ഏ॒തര്​ഹ്യുപ॑ഹൂതായാ॒മിഡാ॑യാമ് ।
പു॒രോ॒ഡാശ॑സ്യൈ॒വ ബ॑ര്​ഹി॒ഷദോ॑ മീമാ॒ഗ്ം॒സാ । യജ॑മാന-ന്ദേ॒വാ അ॑ബ്രുവന്ന് । ഹ॒വിര്നോ॒ നിര്വ॒പേതി॑ । നാഹമ॑ഭാ॒ഗോ നിര്വ॑ഫ്സ്യാ॒മീത്യ॑ബ്രവീത് ॥ 53 ॥
ന മയാ॑-ഽഭാ॒ഗയാ ഽനു॑വക്ഷ്യ॒ഥേതി॒ വാഗ॑ബ്രവീത് ।
നാഹമ॑ഭാ॒ഗാ പു॑രോ-ഽനുവാ॒ക്യാ॑ ഭവിഷ്യാ॒മീതി॑ പുരോ-ഽനുവാ॒ക്യാ᳚ । നാഹമ॑ഭാ॒ഗാ യാ॒ജ്യാ॑ ഭവിഷ്യാ॒മീതി॑
യാ॒ജ്യാ᳚ । ന മയാ॑-ഽഭാ॒ഗേന॒ വഷ॑ട്കരിഷ്യ॒ഥേതി॑ വഷട്കാ॒രഃ । യ-ദ്യ॑ജമാനഭാ॒ഗ-ന്നി॒ധായ॑ പുരോ॒ഡാശ॑-മ്ബര്​ഹി॒ഷദ॑-ങ്ക॒രോതി॑ ।
താനേ॒വ ത-ദ്ഭാ॒ഗിനഃ॑ കരോതി । ച॒തു॒ര്ധാ ക॑രോതി । ചത॑സ്രോ॒ ദിശഃ॑ । ദി॒ക്ഷ്വേ॑വ പ്രതി॑തിഷ്ഠതി । ബ॒ര്॒ഹി॒ഷദ॑-ങ്കരോതി ॥ 54 ॥
യജ॑മാനോ॒ വൈ പു॑രോ॒ഡാശഃ॑ । പ്ര॒ജാ ബ॒ര്॒ഹിഃ ।
യജ॑മാനമേ॒വ പ്ര॒ജാസു॒ പ്രതി॑ഷ്ഠാപയതി ।
തസ്മാ॑ദ॒സ്ഥ്നാ-ഽന്യാഃ പ്ര॒ജാഃ പ്ര॑തി॒തിഷ്ഠ॑ന്തി । മാ॒ഗ്ം॒സേനാ॒ന്യാഃ । അഥോ॒ ഖല്വാ॑ഹുഃ । ദക്ഷി॑ണാ॒ വാ ഏ॒താ ഹ॑വി-ര്യ॒ജ്ഞസ്യാ᳚ന്തര്വേ॒ദ്യവ॑രുദ്ധ്യന്തേ ।
യ-ത്പു॑രോ॒ഡാശ॑-മ്ബര്​ഹി॒ഷദ॑-ങ്ക॒രോതീതി॑ । ച॒തു॒ര്ധാ ക॑രോതി । ച॒ത്വാരോ॒ ഹ്യേ॑തേ ഹ॑വി-ര്യ॒ജ്ഞസ്യ॒ര്ത്വിജഃ॑ ॥ 55 ॥
ബ്ര॒ഹ്മാ ഹോതാ᳚-ഽദ്ധ്വ॒ര്യുര॒ഗ്നീത് । തമ॒ഭിമൃ॑ശേത് । ഇ॒ദ-മ്ബ്ര॒ഹ്മണഃ॑ । ഇ॒ദഗ്ം ഹോതുഃ॑ । ഇ॒ദമ॑ദ്ധ്വ॒ര്യോഃ । ഇ॒ദമ॒ഗ്നീധ॒ ഇതി॑ । യഥൈ॒വാദ-സ്സൌ॒മ്യേ᳚-ഽദ്ധ്വ॒രേ ।
ആ॒ദേശ॑മൃ॒ത്വിഗ്ഭ്യോ॒ ദക്ഷി॑ണാ നീ॒യന്തേ᳚ । താ॒ദൃഗേ॒വ തത് । അ॒ഗ്നീധേ᳚ പ്രഥ॒മായാദ॑ധാതി ॥ 56 ॥
അ॒ഗ്നിമു॑ഖാ॒ ഹ്യൃദ്ധിഃ॑ । അ॒ഗ്നിമു॑ഖാമേ॒വര്ധിം॒-യഁജ॑മാന ഋദ്ധ്നോതി ॥ സ॒കൃദു॑പ॒സ്തീര്യ॒ ദ്വിരാ॒ദധ॑ത് । ഉ॒പ॒സ്തീര്യ॒ ദ്വിര॒ഭിഘാ॑രയതി ।
ഷട്-ഥ്സമ്പ॑ദ്യന്തേ । ഷഡ്വാ ഋ॒തവഃ॑ । ഋ॒തൂനേ॒വ പ്രീ॑ണാതി । വേ॒ദേന॑ ബ്ര॒ഹ്മണേ᳚ ബ്രഹ്മഭാ॒ഗ-മ്പരി॑ഹരതി । പ്രാ॒ജാ॒പ॒ത്യോ വൈ വേ॒ദഃ । പ്രാ॒ജാ॒പ॒ത്യോ ബ്ര॒ഹ്മാ ॥ 57 ॥
സ॒വി॒താ യ॒ജ്ഞസ്യ॒ പ്രസൂ᳚ത്യൈ । അഥ॒ കാമ॑മ॒ന്യേന॑ । തതോ॒ ഹോത്രേ᳚ । മദ്ധ്യം॒-വാഁ ഏ॒ത-ദ്യ॒ജ്ഞസ്യ॑ । യദ്ധോതാ᳚ । മ॒ദ്ധ്യ॒ത ഏ॒വ യ॒ജ്ഞ-മ്പ്രീ॑ണാതി ।
അഥാ᳚ദ്ധ്വ॒ര്യവേ᳚ । പ്ര॒തി॒ഷ്ഠാ വാ ഏ॒ഷാ യ॒ജ്ഞസ്യ॑ । യദ॑ദ്ധ്വ॒ര്യുഃ ।
തസ്മാ᳚ദ്ധവി-ര്യ॒ജ്ഞസ്യൈ॒താമേ॒വാവൃത॒മനു॑ ॥ 58 ॥
അ॒ന്യാ ദക്ഷി॑ണാ നീയന്തേ । യ॒ജ്ഞസ്യ॒ പ്രതി॑ഷ്ഠിത്യൈ ।
അ॒ഗ്നിമ॑ഗ്നീ-ഥ്സ॒കൃ-ഥ്സ॑കൃ॒-ഥ്സമ്മൃ॒ഡ്ഢീത്യാ॑ഹ ।
പരാം॑ഇവ॒ ഹ്യേ॑തര്​ഹി॑ യ॒ജ്ഞഃ ॥ ഇ॒ഷി॒താ ദൈവ്യാ॒ ഹോതാ॑ര॒ ഇത്യാ॑ഹ । ഇ॒ഷി॒തഗ്ം ഹി കര്മ॑ ക്രി॒യതേ᳚ ।
ഭ॒ദ്ര॒വാച്യാ॑യ॒ പ്രേഷി॑തോ॒ മാനു॑ഷ-സ്സൂക്തവാ॒കായ॑ സൂ॒ക്താ ബ്രൂ॒ഹീത്യാ॑ഹ । ആ॒ശിഷ॑മേ॒വൈതാമാശാ᳚സ്തേ ।
സ്വ॒ഗാ ദൈവ്യാ॒ ഹോതൃ॑ഭ്യ॒ ഇത്യാ॑ഹ । യ॒ജ്ഞമേ॒വ തഥ്സ്വ॒ഗാ ക॑രോതി । സ്വ॒സ്തി-ര്മാനു॑ഷേഭ്യ॒ ഇത്യാ॑ഹ ।
ആ॒ശിഷ॑മേ॒വൈതാമാശാ᳚സ്തേ । ശം॒​യോഁ-ര്ബ്രൂ॒ഹീത്യാ॑ഹ ।
ശം॒​യുഁമേ॒വ ബാ॑ര്​ഹസ്പ॒ത്യ-മ്ഭാ॑ഗ॒ധേയേ॑ന॒ സമ॑ര്ധയതി ॥ 59 ॥
(ച॒ര॒ത്യ॒ദ്ധ്വ॒ര്യുഃ - പ്രജാ॑തി--ര് ഹ്വയതേ॒ - വേദാ᳚ - ബ്രവീ-ദ്- ബര്​ഹി॒ഷദ॑-ങ്കരോ-ത്യൃ॒ത്വിജോ॑-ദധാതി-ബ്ര॒ഹ്മാ-ഽനു॑-കരോതി ച॒ത്വാരി॑ ച) (അ. 8)
അനുവാകം 9 - പ്രസ്തരപ്രഹാരാദികമ്
അഥ॒ സ്രുചാ॑വനു॒ഷ്ടുഗ്ഭ്യാം॒-വാഁജ॑വതീഭ്യാം॒-വ്യൂഁ॑ഹതി । പ്ര॒തി॒ഷ്ഠാ വാ അ॑നു॒ഷ്ടുക് । അന്നം॒-വാഁജഃ॒ പ്രതി॑ഷ്ഠിത്യൈ । അ॒ന്നാദ്യ॒സ്യാവ॑രുദ്ധ്യൈ । പ്രാചീ᳚-ഞ്ജു॒ഹൂമൂ॑ഹതി । ജാ॒താനേ॒വ ഭ്രാതൃ॑വ്യാ॒-ന്പ്രണു॑ദതേ । പ്ര॒തീചീ॑മുപ॒ഭൃത᳚മ് ।
ജ॒നി॒ഷ്യമാ॑ണാനേ॒വ പ്രതി॑നുദതേ ।
സ വിഷൂ॑ച ഏ॒വാപോഹ്യ॑ സ॒പത്നാ॒ന്॒. യജ॑മാനഃ ।
അ॒സ്മിന് ഁലോ॒കേ പ്രതി॑തിഷ്ഠതി ॥ 60 ॥
ദ്വാഭ്യാ᳚മ് । ദ്വിപ്ര॑തിഷ്ഠോ॒ ഹി ॥ വസു॑ഭ്യസ്ത്വാ രു॒ദ്രേഭ്യ॑സ്ത്വാ-ഽഽദി॒ത്യേഭ്യ॒സ്ത്വേത്യാ॑ഹ ।
യ॒ഥാ॒യ॒ജുരേ॒വൈ തത് । സ്രു॒ക്ഷു പ്ര॑സ്ത॒രമ॑നക്തി ।
ഇ॒മേ വൈ ലോ॒കാ-സ്സ്രുചഃ॑ । യജ॑മാനഃ പ്രസ്ത॒രഃ । യജ॑മാനമേ॒വ തേജ॑സാ-ഽനക്തി । ത്രേ॒ധാ-ഽന॑ക്തി ।
ത്രയ॑ ഇ॒മേ ലോ॒കാഃ ॥ 61 ॥
ഏ॒ഭ്യ ഏ॒വൈനം॑-ലോഁ॒കേഭ്യോ॑-ഽനക്തി ।
അ॒ഭി॒പൂ॒ര്വമ॑നക്തി । അ॒ഭി॒പൂ॒ര്വമേ॒വ യജ॑മാന॒-ന്തേജ॑സാ-ഽനക്തി ॥ അ॒ക്തഗ്ം രിഹാ॑ണാ॒ ഇത്യാ॑ഹ ।
തേജോ॒ വാ ആജ്യ᳚മ് । യജ॑മാനഃ പ്രസ്ത॒രഃ ।
യജ॑മാനമേ॒വ തേജ॑സാ-ഽനക്തി । വി॒യന്തു॒ വയ॒ ഇത്യാ॑ഹ । വയ॑ ഏ॒വൈന॑-ങ്കൃ॒ത്വാ ।
സു॒വ॒ര്ഗം-ലോഁ॒ക-ങ്ഗ॑മയതി ॥ 62 ॥
പ്ര॒ജാം-യോഁനി॒-മ്മാ നിര്മൃ॑ക്ഷ॒മിത്യാ॑ഹ । പ്ര॒ജായൈ॑ ഗോപീ॒ഥായ॑ ॥ ആപ്യാ॑യന്താ॒മാപ॒ ഓഷ॑ധയ॒ ഇത്യാ॑ഹ । ആപ॑ ഏ॒വൌഷ॑ധീ॒രാപ്യാ॑യയതി । മ॒രുതാ॒-മ്പൃഷ॑തയ॒-സ്സ്ഥേത്യാ॑ഹ । മ॒രുതോ॒ വൈ വൃഷ്ട്യാ॑ ഈശതേ ।
വൃഷ്ടി॑മേ॒വാവ॑രുന്ധേ । ദിവ॑-ങ്ഗച്ഛ॒ തതോ॑ നോ॒ വൃഷ്ടി॒മേര॒യേത്യാ॑ഹ । വൃഷ്ടി॒ര്വൈ ദ്യൌഃ । വൃഷ്ടി॑മേ॒വാവ॑രുന്ധേ ॥ 63 ॥
യാവ॒ദ്വാ അ॑ദ്ധ്വ॒ര്യുഃ പ്ര॑സ്ത॒ര-മ്പ്ര॒ഹര॑തി । താവ॑ദ॒സ്യായു॑ര്മീയതേ । ആ॒യു॒ഷ്പാ അ॑ഗ്നേ॒-ഽസ്യായു॑ര്മേ പാ॒ഹീത്യാ॑ഹ । ആയു॑രേ॒വാത്മന്-ധ॑ത്തേ ।
യാവ॒ദ്വാ അ॑ദ്ധ്വ॒ര്യുഃ പ്ര॑സ്ത॒ര-മ്പ്ര॒ഹര॑തി । താവ॑ദസ്യ॒ ചക്ഷു॑ര്മീയതേ । ച॒ക്ഷു॒ഷ്പാ അ॑ഗ്നേ-ഽസി॒ ചക്ഷു॑ര്മേ പാ॒ഹീത്യാ॑ഹ । ചക്ഷു॑രേ॒വാത്മന്-ധ॑ത്തേ ॥
ധ്രു॒വാ-ഽസീത്യാ॑ഹ॒ പ്രതി॑ഷ്ഠിത്യൈ ॥
യ-മ്പ॑രി॒ധി-മ്പ॒ര്യധ॑ത്ഥാ॒ ഇത്യാ॑ഹ ॥ 64 ॥
യ॒ഥാ॒യ॒ജുരേ॒വൈതത് । അഗ്നേ॑ ദേവ പ॒ണിഭി॑-ര്വീ॒യമാ॑ണ॒ ഇത്യാ॑ഹ । അ॒ഗ്നയ॑ ഏ॒വൈന॒-ഞ്ജുഷ്ട॑-ങ്കരോതി ।
ത-ന്ത॑ ഏ॒തമനു॒ ജോഷ॑-മ്ഭരാ॒മീത്യാ॑ഹ ।
സ॒ജാ॒താനേ॒വാസ്മാ॒ അനു॑കാന്കരോതി ।
നേദേ॒ഷ ത്വദ॑പചേ॒തയാ॑താ॒ ഇത്യാ॒ഹാനു॑ഖ്യാത്യൈ ॥ യ॒ജ്ഞസ്യ॒ പാഥ॒ ഉപ॒ സമി॑ത॒മിത്യാ॑ഹ ।
ഭൂ॒മാന॑മേ॒വോപൈ॑തി । പ॒രി॒ധീന്-പ്രഹ॑രതി ।
യ॒ജ്ഞസ്യ॒ സമി॑ഷ്ട്യൈ ॥ 65 ॥
സ്രുചൌ॒ സ-മ്പ്രസ്രാ॑വയതി । യദേ॒വ തത്ര॑ ക്രൂ॒രമ് ।
തത്-തേന॑ ശമയതി । ജു॒ഹ്വാമു॑പ॒ഭൃത᳚മ് । യ॒ജ॒മാ॒ന॒ദേ॒വ॒ത്യാ॑ വൈ ജു॒ഹൂഃ ।
ഭ്രാ॒തൃ॒വ്യ॒ദേ॒വ॒ത്യോ॑പ॒ഭൃത് ।
യജ॑മാനായൈ॒വ ഭ്രാതൃ॑വ്യ॒മുപ॑സ്തി-ങ്കരോതി ॥
സ॒ഗ്ഗ്॒സ്രാ॒വഭാ॑ഗാ॒-സ്സ്ഥേത്യാ॑ഹ ।
വസ॑വോ॒ വൈ രു॒ദ്രാ ആ॑ദി॒ത്യാ-സ്സഗ്ഗ്॑സ്രാ॒വഭാ॑ഗാഃ ।
തേഷാ॒-ന്ത-ദ്ഭാ॑ഗ॒ധേയ᳚മ് ॥ 66 ॥
താനേ॒വ തേന॑ പ്രീണാതി । വൈ॒ശ്വ॒ദേ॒വ്യര്ചാ । ഏ॒തേ ഹി വിശ്വേ॑ ദേ॒വാഃ । ത്രി॒ഷ്ടുഗ്-ഭ॑വതി । ഇ॒ന്ദ്രി॒യം-വൈഁ ത്രി॒ഷ്ടുക് । ഇ॒ന്ദ്രി॒യമേ॒വ യജ॑മാനേ ദധാതി ॥ അ॒ഗ്നേര്വാ॒മപ॑ന്നഗൃഹസ്യ॒ സദ॑സി സാദയാ॒മീത്യാ॑ഹ ।
ഇ॒യം-വാഁ അ॒ഗ്നിരപ॑ന്നഗൃഹഃ । അ॒സ്യാ ഏ॒വൈനേ॒ സദ॑നേ സാദയതി । സു॒മ്നായ॑ സുമ്നിനീ സു॒മ്നേ മാ॑ ധത്ത॒മിത്യാ॑ഹ ॥ 67 ॥
പ്ര॒ജാ വൈ പ॒ശവഃ॑ സു॒മ്നമ് । പ്ര॒ജാമേ॒വ പ॒ശൂനാ॒ത്മന്ധ॑ത്തേ । ധു॒രി ധു॒ര്യൌ॑ പാത॒മിത്യാ॑ഹ । ജാ॒യാ॒പ॒ത്യോ-ര്ഗോ॑പീ॒ഥായ॑ ॥ അഗ്നേ॑-ഽദബ്ധായോ-ഽശീതതനോ॒ ഇത്യാ॑ഹ । യ॒ഥാ॒യ॒ജുരേ॒വൈതത് । പാ॒ഹി മാ॒-ഽദ്യ ദി॒വഃ പാ॒ഹി പ്രസി॑ത്യൈ പാ॒ഹി ദുരി॑ഷ്ട്യൈ പാ॒ഹി ദു॑രദ്മ॒ന്യൈ പാ॒ഹി ദുശ്ച॑രിതാ॒ദിത്യാ॑ഹ । ആ॒ശിഷ॑മേ॒വൈതാമാശാ᳚സ്തേ ।
അവി॑ഷ-ന്നഃ പി॒തു-ങ്കൃ॑ണു സു॒ഷദാ॒ യോനി॒ഗ്ഗ്॒ സ്വാഹേതീ᳚ദ്ധ്മ-സം॒​വൃഁശ്ച॑നാന്യന്വാഹാര്യ॒പച॑നേ ഽഭ്യാ॒ധായ॑ ഫലീകരണഹോ॒മ-ഞ്ജു॑ഹോതി ।
അതി॑രിക്താനി॒ വാ ഇ॑ദ്ധ്മ സം॒​വൃഁശ്ച॑നാനി ॥ 68 ॥
അതി॑രിക്താഃ ഫലീ॒കര॑ണാഃ । അതി॑രിക്തമാജ്യോച്ഛേഷ॒ണമ് ।
അതി॑രിക്ത ഏ॒വാതി॑രിക്ത-ന്ദധാതി । അഥോ॒ അതി॑രിക്തേ-നൈ॒വാതി॑രിക്ത-മാ॒പ്ത്വാ-ഽവ॑രുന്ധേ ॥ വേദി॑-ര്ദേ॒വേഭ്യോ॒ നിലാ॑യത । താം-വേഁ॒ദേനാന്വ॑വിന്ദന്ന് । വേ॒ദേന॒ വേദിം॑-വിഁവിദുഃ പൃഥി॒വീമ് । സാ പ॑പ്രഥേ പൃഥി॒വീ പാര്ഥി॑വാനി ।
ഗര്ഭ॑-മ്ബിഭര്തി॒ ഭുവ॑നേഷ്വ॒ന്തഃ ।
തതോ॑ യ॒ജ്ഞോ ജാ॑യതേ വിശ്വ॒ദാനി॒രിതി॑ പു॒രസ്താ᳚-ഥ്സ്തമ്ബയ॒ജുഷോ॑ വേ॒ദേന॒ വേദി॒ഗ്ം॒ സമ്മാ॒ഷ്ട്ര്യനു॑വിത്ത്യൈ ॥ 69 ॥
അഥോ॒ യ-ദ്വേ॒ദശ്ച॒ വേദി॑ശ്ച॒ ഭവ॑തഃ । മി॒ഥു॒ന॒ത്വായ॒ പ്രജാ᳚ത്യൈ । പ്ര॒ജാപ॑തേ॒ര്വാ ഏ॒താനി॒ ശ്മശ്രൂ॑ണി । യ-ദ്വേ॒ദഃ । പത്നി॑യാ ഉ॒പസ്ഥ॒ ആസ്യ॑തി ।
മി॒ഥു॒നമേ॒വ ക॑രോതി । വി॒ന്ദതേ᳚ പ്ര॒ജാമ് ।
വേ॒ദഗ്ം ഹോതാ-ഽഽഹ॑വ॒നീയാ᳚-ഥ്സ്തൃ॒ണന്നേ॑തി ।
യ॒ജ്ഞമേ॒വ ത-ഥ്സന്ത॑നോ॒ത്യോത്ത॑രസ്മാ-ദര്ധമാ॒സാത് ।
തഗ്ം സന്ത॑ത॒മുത്ത॑രേ-ഽര്ധമാ॒സ ആല॑ഭതേ ॥ 70 ॥
ത-ങ്കാ॒ലേകാ॑ല॒ ആഗ॑തേ യജതേ ॥ ബ്ര॒ഹ്മ॒വാ॒ദിനോ॑ വദന്തി ।
സ ത്വാ അ॑ദ്ധ്വ॒ര്യു-സ്സ്യാ᳚ത് । യോ യതോ॑ യ॒ജ്ഞ-മ്പ്ര॑യു॒ങ്ക്തേ ।
തദേ॑ന-മ്പ്രതിഷ്ഠാ॒പയ॒തീതി॑ ।
വാതാ॒ദ്വാ അ॑ദ്ധ്വ॒ര്യുര്യ॒ജ്ഞ-മ്പ്രയു॑ങ്ക്തേ ।
ദേവാ॑ ഗാതുവിദോ ഗാ॒തും-വിഁ॒ത്വാ ഗാ॒തുമി॒തേത്യാ॑ഹ ।
യത॑ ഏ॒വ യ॒ജ്ഞ-മ്പ്ര॑യു॒ങ്ക്തേ ।
തദേ॑ന॒-മ്പ്രതി॑ഷ്ഠാപയതി ।
പ്രതി॑തിഷ്ഠതി പ്ര॒ജയാ॑ പ॒ശുഭി॒-ര്യജ॑മാനഃ ॥ 71 ॥
(തി॒ഷ്ഠ॒തീ॒ - മേ ലോ॒കാ - ഗ॑മയതി॒ - ദ്യൌ-ര്വൃഷ്ടി॑മേ॒വാവ॑രുന്ധേ - പ॒ര്യധ॑ത്ഥാ॒ ഇത്യാ॑ഹ॒ - സമി॑ഷ്ട്യൈ - ഭാഗ॒ധേയം॑ - ധത്ത॒മിത്യാ॑ഹ॒ - വാ ഇ॑ദ്ധ്മ സം॒​വൃഁശ്ച॑നാ॒ - ന്യനു॑വിത്ത്യൈ - ലഭതേ॒ - യജ॑മാനഃ) (അ. 9)
അനുവാകം 10 - പത്നീയോക്രവിമോകഃ
യോ വാ അയ॑ഥാദേവതം-യഁ॒ജ്ഞമു॑പ॒ചര॑തി ।
ആ ദേ॒വതാ᳚ഭ്യോ വൃശ്ച്യതേ । പാപീ॑യാ-ന്ഭവതി । യോ യ॑ഥാദേവ॒തമ് । ന ദേ॒വതാ᳚ഭ്യ॒ ആവൃ॑ശ്ച്യതേ ।
വസീ॑യാ-ന്ഭവതി । വാ॒രു॒ണോ വൈ പാശഃ॑ ।
ഇ॒മം-വിഁഷ്യാ॑മി॒ വരു॑ണസ്യ॒ പാശ॒മിത്യാ॑ഹ ।
വ॒രു॒ണ॒പാ॒ശാദേ॒വൈനാ᳚-മ്മുഞ്ചതി ।
സ॒വി॒തൃപ്ര॑സൂതോ യഥാദേവ॒തമ് ॥ 72 ॥
ന ദേ॒വതാ᳚ഭ്യ॒ ആവൃ॑ശ്ച്യതേ । വസീ॑യാ-ന്ഭവതി ।
ധാ॒തുശ്ച॒ യോനൌ॑ സുകൃ॒തസ്യ॑ ലോ॒ക ഇത്യാ॑ഹ । അ॒ഗ്നിര്വൈ ധാ॒താ । പുണ്യ॒-ങ്കര്മ॑ സുകൃ॒തസ്യ॑ ലോ॒കഃ । അ॒ഗ്നിരേ॒വൈനാ᳚-ന്ധാ॒താ । പുണ്യേ॒ കര്മ॑ണി സുകൃ॒തസ്യ॑ ലോ॒കേ ദ॑ധാതി । സ്യോ॒ന-മ്മേ॑ സ॒ഹ പത്യാ॑ കരോ॒മീത്യാ॑ഹ ।
ആ॒ത്മന॑ശ്ച॒ യജ॑മാനസ്യ॒ ചാനാ᳚ത്യൈ സ॒ത്വാം​യഁ॑ ॥
സമായു॑ഷാ॒ സമ്പ്ര॒ജയേത്യാ॑ഹ ॥ 73 ॥
ആ॒ശിഷ॑മേ॒വൈതാമാശാ᳚സ്തേ പൂര്ണപാ॒ത്രേ । അ॒ന്ത॒തോ॑-ഽനു॒ഷ്ടുഭാ᳚ । ചതു॑ഷ്പ॒ദ്വാ ഏ॒തച്ഛന്ദഃ॒ പ്രതി॑ഷ്ഠിത॒-മ്പത്നി॑യൈ പൂര്ണപാ॒ത്രേ ഭ॑വതി ।
അ॒സ്മിന് ഁലോ॒കേ പ്രതി॑തിഷ്ഠാ॒നീതി॑ ।
അ॒സ്മിന്നേ॒വ ലോ॒കേ പ്രതി॑തിഷ്ഠതി । അഥോ॒ വാഗ്വാ അ॑നു॒ഷ്ടുക് । വാമ്മി॑ഥു॒നമ് । ആപോ॒ രേതഃ॑ പ്ര॒ജന॑നമ് ।
ഏ॒തസ്മാ॒ദ്വൈ മി॑ഥു॒നാദ്വി॒ദ്യോത॑മാന-സ്സ്ത॒നയ॑ന്വര്​ഷതി । രേതഃ॑ സി॒ഞ്ചന്ന് ॥ 74 ॥
പ്ര॒ജാഃ പ്ര॑ജ॒നയന്ന്॑ ॥ യദ്വൈ യ॒ജ്ഞസ്യ॒ ബ്രഹ്മ॑ണാ യു॒ജ്യതേ᳚ । ബ്രഹ്മ॑ണാ॒ വൈ തസ്യ॑ വിമോ॒കഃ । അ॒ദ്ഭി-ശ്ശാന്തിഃ॑ । വിമു॑ക്തം॒-വാഁ ഏ॒തര്​ഹി॒ യോക്ത്ര॒-മ്ബ്രഹ്മ॑ണാ ।
ആ॒ദായൈ॑ന॒ത്പത്നീ॑ സ॒ഹാപ ഉപ॑ഗൃഹ്ണീതേ॒ ശാന്ത്യൈ᳚ ।
അ॒ഞ്ജ॒ലൌ പൂ᳚ര്ണപാ॒ത്രമാന॑യതി । രേത॑ ഏ॒വാസ്യാ᳚-മ്പ്ര॒ജാ-ന്ദ॑ധാതി । പ്ര॒ജയാ॒ ഹി മ॑നു॒ഷ്യഃ॑ പൂ॒ര്ണഃ ।
മുഖം॒-വിഁമൃ॑ഷ്ടേ । അ॒വ॒ഭൃ॒ഥസ്യൈ॒വ രൂ॒പ-ങ്കൃ॒ത്വോത്തി॑ഷ്ഠതി ॥ 75 ॥
(സ॒വി॒തൃപ്ര॑സൂതോ യഥാദേവ॒തം-പ്ര॒ജയേത്യാ॑ഹ-സി॒ഞ്ച-ന്മൃ॑ഷ്ട॒ ഏക॑-ഞ്ച) (അ. 10)
അനുവാകം 11 - ഉപവേഷോപഗൂഹനമ്
പ॒രി॒വേ॒ഷോ വാ ഏ॒ഷ വന॒സ്പതീ॑നാമ് । യദു॑പവേ॒ഷഃ । യ ഏ॒വം-വേഁദ॑ । വി॒ന്ദതേ॑ പരിവേ॒ഷ്ടാര᳚മ് । തമു॑ത്ക॒രേ ॥ യ-ന്ദേ॒വാ മ॑നു॒ഷ്യേ॑ഷു ।
ഉ॒പ॒വേ॒ഷമധാ॑രയന്ന് । യേ അ॒സ്മദപ॑ചേതസഃ । താന॒സ്മഭ്യ॑-മി॒ഹാകു॑രു । ഉപ॑വേ॒ഷോപ॑വിഡ്ഢി നഃ ॥ 76 ॥
പ്ര॒ജാ-മ്പുഷ്ടി॒മഥോ॒ ധന᳚മ് ।
ദ്വി॒പദോ॑ ന॒ശ്ചതു॑ഷ്പദഃ । ധ്രു॒വാന-ന॑പഗാന്-കു॒ര്വിതി॑ പു॒രസ്താ᳚-ത്പ്ര॒ത്യഞ്ച॒മുപ॑ഗൂഹതി ।
തസ്മാ᳚-ത്പു॒രസ്താ᳚-ത്പ്ര॒ത്യഞ്ചഃ॑ ശൂ॒ദ്രാ അവ॑സ്യന്തി । സ്ഥ॒വി॒മ॒ത ഉപ॑ഗൂഹതി । അപ്ര॑തിവാദിന ഏ॒വൈനാ᳚ന് കുരുതേ ॥
ധൃഷ്ടി॒ര്വാ ഉ॑പവേ॒ഷഃ ।
ശു॒ചാര്തോ വജ്രോ॒ ബ്രഹ്മ॑ണാ॒ സഗ്ംശി॑തഃ ।
യോപ॑വേ॒ഷേ ശുക് । സാ-ഽമുമൃ॑ച്ഛതു॒ യ-ന്ദ്വി॒ഷ്മ ഇതി॑ ॥ 77 ॥
അഥാ᳚സ്മൈ നാമ॒ ഗൃഹ്യ॒ പ്രഹ॑രതി । നിര॒മു-ന്നു॑ദ॒ ഓക॑സഃ । സ॒പത്നോ॒ യഃ പൃ॑ത॒ന്യതി॑ । നി॒ര്ബാ॒ദ്ധ്യേ॑ന ഹ॒വിഷാ᳚ । ഇന്ദ്ര॑ ഏണ॒-മ്പരാ॑ശരീത് ।
ഇ॒ഹി തി॒സ്രഃ പ॑രാ॒വതഃ॑ । ഇ॒ഹി പഞ്ച॒ജനാ॒ഗ്ം॒ അതി॑ ।
ഇ॒ഹി തി॒സ്രോ-ഽതി॑ രോച॒നാ യാവ॑ത് । സൂര്യോ॒ അസ॑-ദ്ദി॒വി ।
പ॒ര॒മാ-ന്ത്വാ॑ പരാ॒വത᳚മ് ॥ 78 ॥
ഇന്ദ്രോ॑ നയതു വൃത്ര॒ഹാ । യതോ॒ ന പുന॒രായ॑സി ।
ശ॒ശ്വ॒തീഭ്യ॒-സ്സമാ᳚ഭ്യ॒ ഇതി॑ । ത്രി॒വൃദ്വാ ഏ॒ഷ വജ്രോ॒ ബ്രഹ്മ॑ണാ॒ സഗ്ംശി॑തഃ । ശു॒ചൈവൈനം॑-വിഁ॒ദ്ധ്വാ ।
ഏ॒ഭ്യോ ലോ॒കേഭ്യോ॑ നി॒ര്ണുദ്യ॑ । വജ്രേ॑ണ॒ ബ്രഹ്മ॑ണാ സ്തൃണുതേ । ഹ॒തോ॑ ഽസാവവ॑ധിഷ്മാ॒-മുമിത്യാ॑ഹ॒
സ്തൃത്യൈ᳚ । യ-ന്ദ്വി॒ഷ്യാത്ത-ന്ധ്യാ॑യേത് ।
ശു॒ചൈവൈന॑-മര്പയതി ॥ 79 ॥
(നോ॒-ദ്വി॒ഷ്മ ഇതി॑-പരാ॒വത॑-മര്പയതി) (അ. 11)
(പ്രത്യു॑ഷ്ടം - ദി॒വ-ശ്ശില്പ॒ - മയ॑ജ്ഞോ - ധൃ॒ത-ഞ്ച॑ - ദേവാസു॒രാ-സ്സ ഏ॒തമിന്ദ്ര॒ - ആപോ॑ ദേവീ - ര॒ഗ്നിനാ॒ - ധിഷ്ണി॑യാ॒ - അഥ॒ സ്രുചൌ॒ - യോ വാ അയ॑ഥാദേവതം - പരിവേ॒ഷോ വാ ഏകാ॑ദശ)
(പ്രത്യു॑ഷ്ട॒ - മയ॑ജ്ഞ - ഏ॒ഷാ ഹി വിശ്വേ॑ഷാ-ന്ദേ॒വാനാ॑ - മൂ॒ര്ജാ പൃ॑ഥി॒വീ - മഥോ॒ രക്ഷ॑സാം॒ - താ-മ്പ്രജാ॑തിം॒ - ദ്വാഭ്യാം॒ - ത-ങ്കാ॒ലേകാ॑ലേ॒ നവ॑സപ്തതിഃ)
(പ്രത്യു॑ഷ്ടഗ്ം - ശു॒ചൈവൈന॑മര്പയതി)
॥ ഹരിഃ॑ ഓമ് ॥
॥ കൃഷ്ണ യജുര്വേദീയ തൈത്തിരീയ ബ്രാഹ്മണേ തൃതീയാഷ്ടകേ തൃതീയ പ്രപാഠക-സ്സമാപ്തഃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
kṛṣṇa yajurvedīya taittirīya brāhmaṇe tṛtīyāṣṭake tṛtīyaḥ prapāṭhakaḥ - dar.śapūrṇamāseṣṭibrāhmaṇam
o-nnamaḥ paramātmane, śrī mahāgaṇapataye namaḥ,
śrī gurubhyo namaḥ | ha॒riḥ॒ om ||
anuvākaṃ 1 - strukhsammārgaḥ
pratyṷṣṭa॒gṃ॒ rakṣaḥ॒ pratyṷṣṭā॒ arā̭taya॒ ityā̭ha | rakṣa̭sā॒-mapa̭hatyai | a॒gnerva॒steji̭ṣṭhena॒ teja̭sā॒ niṣṭa̭pā॒mītyā̭ha meddhya॒tvāya̭ |
sruca॒-ssammā᳚r​ṣṭi | sru॒vamagre᳚ | pumāgṃ̭ same॒vābhya॒-ssagg​śya̭ti mithuna॒tvāya̭ | atha̭ ju॒hūm | atho̭pa॒bhṛta᳚m | atha̭ dhru॒vām | a॒sau vai ju॒hūḥ || 1 ||
a॒ntari̭kṣamupa॒bhṛt | pṛ॒thi॒vī dhru॒vā |
i॒me vai lo॒kā-ssrucaḥ̭ | vṛṣṭiḥ̭ sa॒māṃrja̭nāni | vṛṣṭi॒rvā i॒mān ~lo॒kāna̭nupū॒rva-ṅka̭lpayati |
te tataḥ̭ klṛ॒ptā-ssamḙdhante |
samḙdhante-'smā i॒me lo॒kāḥ pra॒jayā̭ pa॒śubhiḥ̭ |
ya e॒vaṃ-ve~da̭ || yadi̭ kā॒mayḙta॒ var​ṣṷkaḥ pa॒rjanyaḥ̭ syā॒diti̭ | a॒gra॒ta-ssammṛ̭jyāt || 2 ||
vṛṣṭi̭me॒va niya̭cchati | a॒vā॒cīnā᳚grā॒ hi vṛṣṭiḥ̭ |
yadi̭ kā॒maye॒tāva̭r​ṣuka-ssyā॒diti̭ | mū॒la॒ta-ssammṛ̭jyāt | vṛṣṭi̭me॒vodya̭cchati | tadu॒ vā ā̭huḥ | a॒gra॒ta e॒vopari̭ṣṭā॒-thsammṛ̭jyāt |
mū॒la॒to̭-'dhastā᳚t | tada̭nupū॒rva-ṅka̭lpate |
var​ṣṷko bhava॒tīti̭ || 3 ||
prācī̭mabhyā॒kāra᳚m | agrai̭rantara॒taḥ | e॒vami̭va॒ hyanna̭ma॒dyate᳚ | atho॒ agrā॒dvā oṣa̭dhīnā॒mūrja̭-mpra॒jā upa̭jīvanti | ū॒rja e॒vā-nnādya॒syāva̭ruddhyai | a॒dhastā᳚-tpra॒tīcī᳚m | da॒ṇḍamṷttama॒taḥ |
mūlḙna॒ mūla॒-mprati̭ṣṭhityai | tasmā̭dara॒tnau prāñcyu॒pari̭ṣṭā॒-llomā̭ni | pra॒tyañcya॒dhastā᳚t || 4 ||
srugghyḙṣā || prā॒ṇo vai sru॒vaḥ | ju॒hūrdakṣi̭ṇo॒ hastaḥ̭ | u॒pa॒bhṛthsa॒vyaḥ | ā॒tmā dhru॒vā | annagṃ̭ sa॒māṃrja̭nāni | mu॒kha॒to vai prā॒ṇo̭-'pā॒no bhū॒tvā |
ā॒tmāna॒manna̭-mpra॒viśya̭ | bā॒hya॒tasta॒nuvagṃ̭ śubhayati | tasmā᳚-thsru॒vame॒vāgre॒ sammā᳚r​ṣṭi || mu॒kha॒to hi prā॒ṇo̭-'pā॒no bhū॒tvā |
ā॒tmāna॒manna̭-māvi॒śati̭ | tau prā̭ṇāpā॒nau |
avya̭rdhukaḥ prāṇāpā॒nābhyā᳚-mbhavati | ya e॒vaṃ-ve~da̭ || 5 ||
(ju॒hu--r mṛ̭jyā-d- bhava॒tīti̭ - pra॒tyañcya॒dhastā᳚n - mār​ṣṭi॒ pañca̭ ca) (a. 1)
3.3.2 ānuvākaṃ 2 - sammārjanānāmagnau praharaṇam
di॒va-śśilpa॒mava̭tatam | pṛ॒thi॒vyāḥ ka॒kubhi̭ śri॒tam |
tena̭ va॒yagṃ sa॒hasra̭val​śena |
sa॒patna̭-nnāśayāmasi॒ svāheti̭ srukhsa॒māṃrja̭nānya॒gnau praha̭rati |
āpo॒ vai da॒rbhāḥ | rū॒pame॒vaiṣā̭me॒ta-nma̭hi॒mānaṃ॒-vyā~ca̭ṣṭe || a॒nu॒ṣṭubha॒rcā | ānṷṣṭubhaḥ pra॒jāpa̭tiḥ | prā॒jā॒pa॒tyo ve॒daḥ |
ve॒dasyāgragg̭ srukhsa॒māṃrja̭nāni || 6 ||
svenai॒vainā̭ni॒ chanda̭sā | svayā̭ de॒vata̭yā॒ sama̭rdhayati | atho॒ ṛgvāva yoṣā᳚ | da॒rbho
vṛṣā᳚ | tanmi̭thu॒nam | mi॒thu॒name॒vāsya॒ ta-dya॒jñe ka̭roti pra॒jana̭nāya | prajā̭yate pra॒jayā̭ pa॒śubhi॒-ryaja̭mānaḥ || tānyeke॒ vṛthai॒vāpā᳚syanti |
tattathā॒ na kā᳚ryam | āra̭bdhasya ya॒jñiya̭sya॒ karma̭ṇa॒-ssa vi̭do॒haḥ || 7 ||
yadyḙnāni pa॒śavo̭-'bhi॒tiṣṭhḙyuḥ |
na ta-tpa॒śubhyaḥ॒ kam | a॒dbhirmā᳚-rjayi॒tvotka॒re nya̭syet |
yadvai ya॒jñiya̭sya॒ karma̭ṇo॒-'nyatrāhṷtībhya-ssa॒ntiṣṭha̭te | u॒tka॒ro vāva tasya̭ prati॒ṣṭhā | e॒tāgṃ hi tasmai᳚ prati॒ṣṭhā-nde॒vā-ssa॒mabha̭rann |
yada॒dbhirmā॒rjaya̭ti | tena̭ śā॒ntam | yadṷtka॒re nya॒syati̭ | pra॒ti॒ṣṭhāme॒vainā̭ni॒ ta-dga̭mayati || 8 ||
prati̭tiṣṭhati pra॒jayā̭ pa॒śubhi॒ryaja̭mānaḥ ||
atho᳚ sta॒mbasya॒ vā e॒ta-drū॒pam | ya-thsrṷkhsa॒māṃrja̭nāni | sta॒mba॒śo vā oṣa̭dhayaḥ |
tāsā᳚-ñjaratka॒kṣe pa॒śavo॒ na ra̭mante | apri̭yo॒ hyḙṣā-ñjaratka॒kṣaḥ | yāva̭dapriyo ha॒ vai ja̭ratka॒kṣaḥ pa̭śū॒nām | tāva̭dapriyaḥ paśū॒nā-mbha̭vati | yasyai॒tānya॒nyatrā॒gne-rdadha̭ti |
na॒va॒dāvyā̭su॒ vā oṣa̭dhīṣu pa॒śavo̭ ramante || 9 ||
na॒va॒dā॒vo hyḙṣā-mpri॒yaḥ | yāva̭tpriyo ha॒ vai na̭vadā॒vaḥ pa̭śū॒nām | tāva̭tpriyaḥ paśū॒nā-mbha̭vati | yasyai॒tānya॒gnau pra॒hara̭nti | tasmā̭de॒tānya॒gnāve॒va praha̭ret | ya॒ta॒rasmin᳚-thsammṛ॒jyāt |
pa॒śū॒nā-ndhṛtyai᳚ || yo bhū॒tānā॒madhi̭patiḥ | ru॒drasta̭ntica॒ro vṛṣā᳚ | pa॒śūna॒smāka॒-mmā higṃ̭sīḥ | e॒tada̭stu hu॒ta-ntava॒ svāhetya̭gni sa॒māṃrja̭nānya॒gnau praha̭rati | e॒ṣā vā e॒teṣāṃ॒-yo~niḥ̭ | e॒ṣā pra̭ti॒ṣṭhā | svāme॒vainā̭ni॒ yoni᳚m |
svā-mpra̭ti॒ṣṭhā-ṅga̭mayati | prati̭tiṣṭhati pra॒jayā̭ pa॒śubhi॒ryaja̭mānaḥ || 10 ||
(ve॒dasyāgragg̭ srukhsa॒māṃrja̭nāni - vido॒ho - ga̭mayati - pa॒śavo̭ ramante - higṃsī॒-ṣṣaṭca̭) (a. 2)
anuvākaṃ 3 - patnīsannahanam
aya̭jño॒ vā e॒ṣaḥ | yo̭-'pa॒tnīkaḥ̭ | na pra॒jāḥ prajā̭yerann | patnyanvā᳚ste | ya॒jñame॒vākaḥ̭ | pra॒jānā᳚-mpra॒jana̭nāya | ya-ttiṣṭha̭ntī sa॒naṃhyḙta |
pri॒ya-ñjñā॒tigṃ rṷndhyāt | āsī̭nā॒ sanna̭hyate |
āsī̭nā॒ hyḙṣā vī॒rya̭-ṅka॒roti̭ || 11 ||
ya-tpa॒ścāt-prācya॒nvāsī̭ta | a॒nayā̭ sa॒mada̭-ndadhīta |
de॒vānā॒-mpatni̭yā sa॒mada̭-ndadhīta | deśā᳚-ddakṣiṇa॒ta udī॒cyanvā᳚ste | ā॒tmano̭ gopī॒thāya̭ || ā॒śāsā̭nā saumana॒samityā̭ha | meddhyā̭me॒vainā॒-ṅkeva̭lī-ṅkṛ॒tvā | ā॒śiṣā॒ sama̭rdhayati |
a॒gneranṷvratā bhū॒tvā sanna̭hye sukṛ॒tāya॒ kamityā̭ha | e॒tadvai patni̭yai vratopa॒naya̭nam || 12 ||
tenai॒vaināṃ᳚-vra~॒tamupa̭nayati | tasmā̭dāhuḥ |
yaścai॒vaṃ-ve~da॒ yaśca॒na | yoktra̭me॒va yṷte | yama॒nvāste᳚ | tasyā॒muṣmi̭n ~lo॒ke bha̭va॒tīti॒ yoktrḙṇa | ya-dyoktra᳚m | sa yogaḥ̭ | yadāste᳚ | sa kṣemaḥ̭ || 13 ||
yo॒ga॒kṣe॒masya॒ klṛptyai᳚ || yu॒kta-ṅkri̭yātā ā॒śīḥ kāmḙ yujyātā॒ iti̭ | ā॒śiṣa॒-ssamṛ̭ddhyai | gra॒nthi-ṅgra̭thnāti | ā॒śiṣa̭ e॒vāsyā॒-mpari̭gṛhṇāti |
pumā॒n॒. vai gra॒nthiḥ | strī patnī᳚ | ta-nmi̭thu॒nam |
mi॒thu॒name॒vāsya॒ ta-dya॒jñe ka̭roti pra॒jana̭nāya |
prajā̭yate pra॒jayā̭ pa॒śubhi॒-ryaja̭mānaḥ || 14 ||
atho̭ a॒rdho vā e॒ṣa ā॒tmanaḥ̭ | ya-tpatnī᳚ |
ya॒jñasya॒ dhṛtyā॒ aśi̭thilambhāvāya ||
su॒pra॒jasa̭stvā va॒yagṃ su॒patnī॒rupa̭sedi॒metyā̭ha |
ya॒jñame॒va ta-nmi̭thu॒nī ka̭roti | ū॒ne-'ti̭rikta-ndhīyātā॒ iti॒ prajā᳚tyai || ma॒hī॒nā-mpayo॒-'syoṣa̭dhīnā॒gṃ॒ rasa॒ ityā̭ha | rū॒pame॒vāsyai॒-tanma̭hi॒mānaṃ॒-vyā~ca̭ṣṭe | tasya॒ te-'kṣī̭yamāṇasya॒ nirva̭pāmi devaya॒jyāyā॒ ityā̭ha | ā॒śiṣa̭me॒vaitāmāśā᳚ste || 15 ||
(ka॒roti̭ - vratopa॒naya̭naṃ॒ - kṣemo॒ - yaja̭mānaḥ - śāste) (a. 3)
anuvākaṃ 4 - ājyotpavanam
ghṛ॒ta-ñca॒ vai madhṷ ca pra॒jāpa̭tirāsīt | yato॒ maddhvā̭sīt | tataḥ̭ pra॒jā a̭sṛjata |
tasmā॒-nmadhṷṣi pra॒jana̭namivāsti |
tasmā॒-nmadhṷṣā॒ na praca̭ranti | yā॒tayā̭ma॒ hi | ājyḙna॒ praca̭ranti | ya॒jño vā ājya᳚m | ya॒jñenai॒va ya॒jña-mpraca̭ra॒ntyayā̭tayāmatvāya |
patnyave᳚kṣate || 16 ||
mi॒thu॒na॒tvāya॒ prajā᳚tyai | yadvai patnī̭ ya॒jñasya̭ ka॒roti̭ | mi॒thu॒na-ntat | atho॒ patni̭yā e॒vaiṣa ya॒jñasyā᳚nvāra॒mbho-'na̭vacchittyai ||
a॒me॒ddhyaṃ-vā~ e॒ta-tka̭roti | ya-tpatnya॒vekṣa̭te |
gār​ha̭pa॒tye 'dhi̭śrayati meddhya॒tvāya̭ | ā॒ha॒va॒nīya̭-ma॒bhyuddra̭vati | ya॒jñasya॒ santa̭tyai | tejo̭-'si॒ tejo-'nu॒ prehītyā̭ha || 17 ||
tejo॒ vā a॒gniḥ | teja॒ ājya᳚m | teja̭sai॒va teja॒-ssama̭rdhayati | a॒gniste॒ tejo॒ mā vinai॒dityā॒hāhigṃ̭sāyai | sphyasya॒ vartman᳚th
sādayati | ya॒jñasya॒ santa̭tyai | a॒gnerji॒hvā-'si̭ su॒bhūrde॒vānā॒mityā̭ha | ya॒thā॒ ya॒jure॒vaitat | dhāmnḙdhāmne de॒vebhyo॒ yajṷṣeyajuṣe bha॒vetyā̭ha | ā॒śiṣa̭me॒vaitāmāśā᳚ste || 18 ||
tadvā ataḥ̭ pa॒vitrā᳚bhyāme॒vo-tpṷnāti | yaja̭māno॒ vā ājya᳚m | prā॒ṇā॒pā॒nau pa॒vitre᳚ | yaja̭māna e॒va prā̭ṇāpā॒nau da̭dhāti | pu॒na॒rā॒hāra᳚m |
e॒vami̭va॒ hi prā̭ṇāpā॒nau sa॒caṃra̭taḥ |
śu॒krama̭si॒ jyoti̭rasi॒ tejo॒-'sītyā̭ha |
rū॒pame॒vāsyai॒ ta-nma̭hi॒mānaṃ॒-vyā~ca̭ṣṭe | triryajṷṣā | traya̭ i॒me lo॒kāḥ || 19 ||
e॒ṣāṃ-lo~॒kānā॒māptyai᳚ | triḥ | tryā̭vṛ॒ddhi ya॒jñaḥ |
atho̭ meddhya॒tvāya̭ | athājya̭vatībhyāma॒paḥ | rū॒pame॒vāsā̭me॒ta-dvarṇa̭-ndadhāti |
api॒ vā u॒tāhuḥ̭ | yathā̭ ha॒ vai yoṣā̭ su॒varṇa॒gṃ॒ hira̭ṇya-mpeśa॒la-mbibhra̭tī rū॒pāṇyāste᳚ |
e॒vame॒tā e॒tar​hīti̭ | āpo॒ vai sarvā̭ de॒vatāḥ᳚ || 20 ||
e॒ṣā hi viśvḙṣā-nde॒vānā᳚-nta॒nūḥ | yadājya᳚m || tatro॒bhayo᳚rmīmā॒gṃ॒sā | jā॒mi syāt | ya-dyaju॒ṣā-''jyaṃ॒-ya~jṷṣā॒-'pa ṷtpunī॒yāt |
chanda̭sā॒-'pa utpṷnā॒tyajā̭mitvāya | atho̭ mithuna॒tvāya̭ | sā॒vi॒tri॒yarcā | sa॒vi॒tṛpra̭sūta-mme॒ karmā̭sa॒diti̭ | sa॒vi॒tṛpra̭sūtame॒vāsya॒ karma̭ bhavati | pa॒ccho gā̭yatri॒yā triḥ̭ ṣamṛddha॒tvāya̭ | a॒dbhire॒vauṣa̭dhī॒-ssanna̭yati | oṣa̭dhībhiḥ pa॒śūn | pa॒śubhi॒ryaja̭mānam | śu॒kra-ntvā̭ śu॒krāyā॒-ñjyoti̭stvā॒ jyoti̭ṣya॒rcistvā॒ 'rciṣītyā̭ha
sarva॒tvāya̭ | paryā᳚ptyā॒ ana̭ntarāyāya || 21 ||
(ī॒kṣa॒ta॒- ā॒ha॒-śā॒ste॒-lo॒kā - de॒vatā̭ - bhavati॒ ṣaṭca̭) (a. 4)
anuvākaṃ 5 - ājyagrahaṇam
de॒vā॒su॒rā-ssaṃ​ya~̭ttā āsann |
sa e॒tamindra॒ ājya̭syāvakā॒śa-ma̭paśyat |
tenāvai᳚kṣata | tato̭ de॒vā abha̭vann | parā-'sṷrāḥ |
ya e॒vaṃ-vi~॒dvānājya̭-ma॒vekṣa̭te |
bhava̭tyā॒tmanā᳚ | parā᳚-'sya॒ bhrātṛ̭vyo bhavati | bra॒hma॒vā॒dino̭ vadanti |
yadājyḙnā॒nyāni̭ ha॒vīg​ṣya̭-bhighā॒raya̭ti || 22 ||
atha॒ kenājya॒miti̭ | sa॒tyeneti̭ brūyāt | cakṣu॒rvai sa॒tyam | sa॒tyenai॒vaina̭da॒-bhighā̭rayati | ī॒śva॒ro vā e॒ṣo᳚-'ndho bhavi̭toḥ | yaścakṣu॒ṣā ''jya̭ma॒vekṣa̭te | ni॒mīlyāve᳚kṣeta | dā॒dhārā॒tmañcakṣuḥ̭ | a॒bhyājya̭-ṅghārayati || ājya̭-ṅgṛhṇāti || 23 ||
chandāgṃ̭si॒ vā ājya᳚m | chandāg̭sye॒va prī̭ṇāti | ca॒turju॒hvā-ṅgṛ̭hṇāti | catṷṣpādaḥ pa॒śavaḥ̭ | pa॒śūne॒vāva̭rundhe | a॒ṣṭāvṷpa॒bhṛti̭ |
a॒ṣṭākṣa̭rā gāya॒trī | gā॒ya॒traḥ prā॒ṇaḥ | prā॒ṇame॒va pa॒śuṣṷ dadhāti |
ca॒turdhru॒vāyā᳚m || 24 ||
catṷṣpādaḥ pa॒śavaḥ̭ | pa॒śuṣve॒-vopari̭ṣṭā॒t-prati̭tiṣṭhati | ya॒ja॒mā॒na॒de॒va॒tyā̭ vai ju॒hūḥ | bhrā॒tṛ॒vya॒de॒va॒tyo̭pa॒bhṛt |
ca॒turju॒hvā-ṅgṛ॒hṇanbhūyo̭ gṛhṇīyāt | a॒ṣṭāvṷpa॒bhṛti̭ gṛ॒hṇan kanī̭yaḥ |
yaja̭mānāyai॒va bhrātṛ̭vya॒mupa̭sti-ṅkaroti ||
gaurvai srucaḥ̭ | ca॒turju॒hvā-ṅgṛ̭hṇāti | tasmā॒ccatṷṣpadī || 25 ||
a॒ṣṭāvṷpa॒bhṛti̭ | tasmā̭da॒ṣṭāśa̭phā | ca॒turdhru॒vāyā᳚m | tasmā॒ccatuḥ̭ stanā |
gāme॒va ta-thsagg​ska̭roti | sā-'smai॒ sagg​skṛ॒teṣa॒mūrja̭-nduhe |
yajju॒hvā-ṅgṛ॒hṇāti̭ | pra॒yā॒jebhya॒stat |
yadṷpa॒bhṛti̭ | pra॒yā॒jā॒nū॒yā॒jebhya॒stat | sarva̭smai॒ vā e॒ta-dya॒jñāya̭ gṛhyate |
yaddhru॒vāyā॒mājya᳚m || 26 ||
(a॒bhi॒ghā॒raya̭ti - gṛhṇāti - dhru॒vāyāṃ॒ - catṷṣpadī॒ - prayājānūyā॒jebhya॒sta-ddve॒ ca̭) (a. 5)
anuvākaṃ 6 - strukhsādanam
āpo̭ devīragrepuvo agreguva॒ ityā̭ha | rū॒pame॒vāsā̭me॒ta-nma̭hi॒mānaṃ॒-vyā~ca̭ṣṭe |
agra̭ i॒maṃ-ya~॒jña-nna̭ya॒tāgrḙ ya॒jñapa̭ti॒mityā̭ha | agra̭ e॒va ya॒jña-nna̭yanti | agrḙ ya॒jñapa̭tim |
yu॒ṣmānindro̭-'vṛṇīta vṛtra॒tūryḙ yū॒yamindra̭mavṛṇīddhvaṃ-vṛ~tra॒tūrya॒ ityā̭ha |
vṛ॒tragṃ ha̭ hani॒ṣyannindra॒ āpo̭ vavre | āpo॒ hendraṃ̭-va~vrire | sa॒jñāṃ-me॒vāsā̭-me॒ta-thsāmā̭naṃ॒-vyā~ca̭ṣṭe | prokṣi̭tā॒-ssthetyā̭ha || 27 ||
tenāpaḥ॒ prokṣi̭tāḥ || a॒gni-rde॒vebhyo॒ nilā̭yata | kṛṣṇo̭ rū॒pa-ṅkṛ॒tvā | sa vana॒spatī॒-nprāvi̭śat | kṛṣṇo᳚-'syākhare॒ṣṭho᳚-'gnaye᳚ tvā॒ svāhetyā̭ha |
a॒gnaya̭ e॒vaina॒-ñjuṣṭa̭-ṅkaroti | atho̭ a॒gnere॒va medha॒mava̭rundhe || vedi̭rasi ba॒r॒hiṣe᳚ tvā॒ svāhetyā̭ha | pra॒jā vai ba॒r॒hiḥ | pṛ॒thi॒vī vediḥ̭ || 28 ||
pra॒jā e॒va pṛ̭thi॒vyā-mprati̭ṣṭhāpayati |
ba॒r॒hira̭si sru॒gbhyastvā॒ svāhetyā̭ha |
pra॒jā vai ba॒r॒hiḥ | yaja̭māna॒-ssrucaḥ̭ | yaja̭māname॒va pra॒jāsu॒ prati̭ṣṭhāpayati ||
di॒ve tvā॒-'ntari̭kṣāya tvā pṛthi॒vyai tveti̭ ba॒r॒hirā॒sādya॒ prokṣa̭ti | e॒bhya e॒vainaṃ̭-lo~॒kebhyaḥ॒ prokṣa̭ti | atha॒ tataḥ̭ sa॒ha sru॒cā pu॒rastā᳚-tpra॒tyañca̭-ṅgra॒nthi-mpratyṷkṣati |
pra॒jā vai ba॒r॒hiḥ | yathā॒ sūtyai̭ kā॒la āpaḥ̭
pu॒rastā॒-dyanti̭ || 29 ||
tā॒dṛge॒va tat || sva॒dhā pi॒tṛbhya॒ ityā̭ha | sva॒dhā॒kā॒ro hi pi̭tṛ॒ṇām | ūrgbha̭va bar​hi॒ṣadbhya॒ iti॒ dakṣi̭ṇāyai॒ śroṇe॒rotta̭rasyai॒ nina̭yati॒ santa̭tyai |
māsā॒ vai pi॒taro̭ bar​hi॒ṣadaḥ̭ | māsā̭ne॒va prī̭ṇāti |
māsā॒ vā oṣa̭dhī-rva॒rdhaya̭nti | māsāḥ᳚ pacanti॒ samṛ̭ddhyai | ana̭tiskandan. ha pa॒rjanyo̭ var​ṣati | yatrai॒tade॒va-ṅkri॒yate᳚ || 30 ||
ū॒rjā pṛ̭thi॒vī-ṅga̭ccha॒tetyā̭ha | pṛ॒thi॒vyāme॒vorja̭-ndadhāti |
tasmā᳚-tpṛthi॒vyā ū॒rjā bhṷñjate | gra॒nthiṃ-vi~sragṃ̭sayati | praja̭nayatye॒va tat | ū॒rdhva-mprāñca॒mudgṷ̄ḍha-mpra॒tyañca॒māya̭cchati |
tasmā᳚-tprā॒cīna॒gṃ॒ reto̭ dhīyate | pra॒tīcīḥ᳚ pra॒jā jā̭yante || viṣṇo॒-sstūpo॒-'sītyā̭ha |
ya॒jño vai viṣṇuḥ̭ || 31 ||
ya॒jñasya॒ dhṛtyai᳚ | pu॒rastā᳚-tprasta॒ra-ṅgṛ̭hṇāti | mukhya̭me॒vaina̭-ṅkaroti | iya̭nta-ṅgṛhṇāti | pra॒jāpa̭tinā yajñamu॒khena॒ sammi̭tam |
iya̭nta-ṅgṛhṇāti | ya॒jña॒pa॒ruṣā॒ sammi̭tam |
iya̭nta-ṅgṛhṇāti | e॒tāva॒dvai purṷṣe vī॒rya᳚m |
vī॒rya̭ sammitam || 32 ||
apa̭rimita-ṅgṛhṇāti | apa̭rimita॒syāva̭ruddhyai |
tasmi̭-npa॒vitre॒ api̭sṛjati | yaja̭māno॒ vai pra̭sta॒raḥ |
prā॒ṇā॒pā॒nau pa॒vitre᳚ | yaja̭māna e॒va prā̭ṇāpā॒nau da̭dhāti || ūrṇā᳚mradasa-ntvā stṛṇā॒mītyā̭ha | ya॒thā॒ya॒jure॒vai tat | svā॒sa॒stha-nde॒vebhya॒ ityā̭ha | de॒vebhya̭ e॒vaina̭-thsvāsa॒stha-ṅka̭roti || 33 ||
ba॒r॒॒hi-sstṛ̭ṇāti | pra॒jā vai ba॒r॒hiḥ | pṛ॒thi॒vī vediḥ̭ | pra॒jā e॒va pṛ̭thi॒vyā-mprati̭ṣṭhāpayati || ana̭tidṛśnagg​ stṛṇāti | pra॒jayai॒vaina̭-mpa॒śubhi॒rana̭tidṛśna-ṅkaroti | dhā॒raya̭-nprasta॒ra-mpa̭ri॒dhī-npari̭ dadhāti | yaja̭māno॒ vai pra̭sta॒raḥ |
yaja̭māna e॒va ta-thsva॒ya-mpa̭ri॒dhī-npari̭ dadhāti ||
ga॒ndha॒rvo̭-'si vi॒śvāva̭su॒rityā̭ha || 34 ||
viśva̭me॒vāyu॒-ryaja̭māne dadhāti | indra̭sya bā॒hura̭si॒ dakṣi̭ṇa॒ ityā̭ha | i॒ndri॒yame॒va yaja̭māne dadhāti | mi॒trāvarṷṇau tvottara॒taḥ pari̭dhattā॒mityā̭ha |
prā॒ṇā॒pā॒nau mi॒trāvarṷṇau | prā॒ṇā॒pā॒nā-ve॒vāsmi̭-ndadhāti | sūrya̭stvā pu॒rastā᳚-tpā॒tvityā̭ha | rakṣa̭sā॒-mapa̭hatyai | kasyā᳚ścida॒bhiśa̭styā॒ ityā̭ha | apa̭rimitāde॒vaina̭-mpāti || 35 ||
vī॒tiho᳚tra-ntvā kava॒ ityā̭ha | a॒gnime॒va ho॒treṇa॒ sama̭rdhayati | dyu॒manta॒gṃ॒ sami̭dhīma॒hītyā̭ha॒ sami̭ddhyai | agnḙ bṛ॒hanta̭maddhva॒ra ityā̭ha॒ vṛddhyai᳚ | vi॒śo ya॒ntre stha॒ ityā̭ha | vi॒śāṃ-ya~tyai᳚ |
u॒dī॒cīnā᳚gre॒ nida̭dhāti॒ prati̭ṣṭhityai |
vasṷ̄nāgṃ ru॒drāṇā̭-mādi॒tyānā॒gṃ॒ sada̭si sī॒detyā̭ha | de॒vatā̭nāme॒va sada̭ne prasta॒ragṃ sā̭dayati || ju॒hūra̭si ghṛ॒tācī॒ nāmnetyā̭ha || 36 ||
a॒sau vai ju॒hūḥ | a॒ntari̭kṣamupa॒bhṛt | pṛ॒thi॒vī dhru॒vā | tāsā̭me॒tade॒va pri॒ya-nnāma̭ | ya-dghṛ॒tācīti̭ | ya-dghṛ॒tācītyāha̭ | pri॒yeṇai॒vainā॒ nāmnā̭ sādayati ||
e॒tā a̭sadan-thsukṛ॒tasya̭ lo॒ka ityā̭ha |
sa॒tyaṃ-vai~ sṷkṛ॒tasya̭ lo॒kaḥ |
sa॒tya e॒vainā᳚-ssukṛ॒tasya̭ lo॒ke sā̭dayati |
tā vi̭ṣṇo pā॒hītyā̭ha | ya॒jño vai viṣṇuḥ̭ | ya॒jñasya॒ dhṛtyai᳚ | pā॒hi ya॒jña-mpā॒hi ya॒jñapa̭ti-mpā॒hi māṃ-ya~̭jña॒niya॒mityā̭ha | ya॒jñāya॒ yaja̭mānāyā॒tmane᳚ | tebhya̭ e॒vāśiṣa॒māśā॒ste-'nā᳚rtyai || 37 ||
(sthetyā̭ha - pṛthi॒vī vedi॒--r yanti̭ - kri॒yate॒ - viṣṇṷ--r vī॒rya̭sammitaṃ - karo - tyāha - pāti॒ - nāmnetyā̭ha - lo॒ke sā̭dayati॒ ṣaṭca̭) (a. 6)
anuvākaṃ 7 - āghāraḥ
a॒gninā॒ vai hotrā᳚ | de॒vā asṷrā-na॒bhya̭bhavann |
a॒gnayḙ sami॒ddhyamā̭nā॒yā-nṷbrū॒hītyā̭ha॒ bhrātṛ̭vyābhibhūtyai | eka̭vigṃśati-middhmadā॒rūṇi̭ bhavanti | e॒ka॒vi॒gṃ॒śo vai purṷṣaḥ |
purṷṣa॒syāptyai᳚ |
pañca̭daśeddhmadā॒rūṇya॒-bhyāda̭dhāti |
pañca̭daśa॒ vā a̭rdhamā॒sasya॒ rātra̭yaḥ |
a॒rdha॒mā॒sa॒śa-ssaṃ̭​va~thsa॒ra ā᳚pyate |
trīn-pa̭ri॒dhīn-pari̭-dadhāti || 38 ||
ū॒rdhve sa॒midhā॒vāda̭dhāti | a॒nū॒yā॒jebhyaḥ̭ sa॒midha॒mati̭śinaṣṭi | ṣaṭthsa-mpa̭dyante | ṣaḍvā ṛ॒tavaḥ̭ | ṛ॒tūne॒va prī̭ṇāti | ve॒denopa̭vājayati |
prā॒jā॒pa॒tyo vai ve॒daḥ | prā॒jā॒pa॒tyaḥ prā॒ṇaḥ | yaja̭māna āhava॒nīyaḥ̭ | yaja̭māna e॒va prā॒ṇa-nda̭dhāti || 39 ||
trirupa̭vājayati | trayo॒ vai prā॒ṇāḥ | prā॒ṇāne॒vāsmi̭-ndadhāti | ve॒deno̭pa॒yatya̭ sru॒veṇa̭ prājāpa॒tya-mā̭ghā॒ra-māghā̭rayati | ya॒jño vai pra॒jāpa̭tiḥ | ya॒jñame॒va pra॒jāpa̭ti-mmukha॒ta āra̭bhate |
atho᳚ pra॒jāpa̭ti॒-ssarvā̭ de॒vatāḥ᳚ | sarvā̭ e॒va de॒vatāḥ᳚ prīṇāti || a॒gnima̭gnī-ttristri॒-ssammṛ॒ḍḍhītyā̭ha | tryā̭vṛ॒ddhi ya॒jñaḥ || 40 ||
atho॒ rakṣa̭sā॒mapa̭hatyai | pa॒ri॒dhīn-thsammā᳚r​ṣṭi | pu॒nātye॒vaināṋ | tristri॒-ssammā᳚r​ṣṭi | tryā̭vṛ॒ddhi ya॒jñaḥ | atho̭ meddhya॒tvāya̭ | atho̭ e॒te vai dḙvāśvāḥ | de॒vā॒śvāne॒va ta-thsammā᳚r​ṣṭi |
su॒va॒rgasya̭ lo॒kasya॒ sama̭ṣṭyai |
āsī̭no॒-'nya-mā̭ghā॒ra-māghā̭rayati || 41 ||
tiṣṭha̭nna॒nyam | yathā-'no̭ vā॒ rathaṃ̭​vā~ yu॒ñjyāt |
e॒vame॒va tada̭ddhva॒ryu-rya॒jñaṃ-yu~̭nakti |
su॒va॒rgasya̭ lo॒kasyā॒bhyū᳚ḍhyai |
vaha̭ntyena-ṅgrā॒myāḥ pa॒śavaḥ̭ |
ya e॒vaṃ-ve~da̭ || bhuva̭namasi॒ vipra̭tha॒svetyā̭ha | ya॒jño vai bhuva̭nam | ya॒jña e॒va yaja̭māna-mpra॒jayā̭ pa॒śubhiḥ̭ prathayati | agne॒ yaṣṭa̭ri॒da-nnama॒ ityā̭ha || 42 ||
a॒gnirvai de॒vānāṃ॒-ya~ṣṭā᳚ | ya e॒va de॒vānāṃ॒-ya~ṣṭā᳚ | tasmā̭ e॒va nama̭skaroti ||
juhvehya॒gnistvā᳚ hvayati devaya॒jyāyā॒ upa̭bhṛ॒dehi̭ de॒vastvā̭ savi॒tā hva̭yati devaya॒jyāyā॒ ityā̭ha |
ā॒gne॒yī vai ju॒hūḥ | sā॒vi॒tryṷpa॒bhṛt | tābhyā̭me॒vaine॒ prasṷ̄ta॒ āda̭tte || agnā̭viṣṇū॒ mā vā॒mava̭kramiṣa॒mityā̭ha |
a॒gniḥ pu॒rastā᳚t | viṣṇṷrya॒jñaḥ pa॒ścāt || 43 ||
tābhyā̭me॒va pra̭ti॒ procyā॒tyākrā̭mati |
viji̭hāthā॒-mmā mā॒ santā᳚pta॒mityā॒hāhigṃ̭sāyai |
lo॒ka-mmḙ lokakṛtau kṛṇuta॒mityā̭ha |
ā॒śiṣa̭me॒vaitāmāśā᳚ste || viṣṇo॒-ssthāna̭ma॒sītyā̭ha | ya॒jño vai viṣṇuḥ̭ | e॒ta-tkhalu॒ vai de॒vānā॒-mapa̭rājita-mā॒yata̭nam | ya-dya॒jñaḥ |
de॒vānā̭me॒vāpa̭rājita ā॒yata̭ne tiṣṭhati ||
i॒ta indro̭ akṛṇo-dvī॒ryā̭ṇītyā̭ha || 44 ||
i॒ndri॒yame॒va yaja̭māne dadhāti |
sa॒mā॒rabhyo॒rdhvo a̭ddhva॒ro di̭vi॒spṛśa॒mityā̭ha॒ vṛddhyai᳚ | ā॒ghā॒ra-mā̭ghā॒ryamā̭ṇa॒manṷ samā॒rabhya̭ | e॒tasmi̭n kā॒le de॒vā-ssṷva॒rgaṃ-lo~॒kamā̭yann | sā॒kṣāde॒va yaja̭māna-ssuva॒rgaṃ-lo~॒kamḙti | atho॒ samṛ̭ddhenai॒va ya॒jñena॒ yaja̭māna-ssuva॒rgaṃ-lo~॒kamḙti |
ahrṷto ya॒jño ya॒jñapa̭te॒rityā॒hānā᳚rtyai |
indrā̭vā॒n-thsvāhetyā̭ha | i॒ndri॒yame॒va yaja̭māne dadhāti | bṛ॒hadbhā ityā̭ha || 45 ||
su॒va॒rgo vai lo॒ko bṛ॒hadbhāḥ | su॒va॒rgasya̭ lo॒kasya॒ sama̭ṣṭyai || ya॒ja॒mā॒na॒de॒va॒tyā̭ vai ju॒hūḥ | bhrā॒tṛ॒vya॒de॒va॒tyo̭pa॒bhṛt | prā॒ṇa ā̭ghā॒raḥ |
ya-thsagg̭spa॒r​śaye᳚t | bhrātṛ̭vye-'sya prā॒ṇa-nda̭ddhyāt | asagg̭spar​śayanna॒tyākrā̭mati | yaja̭māna e॒va prā॒ṇa-nda̭dhāti | pā॒himā᳚-'gne॒ duśca̭ritā॒dā mā॒ suca̭rite bha॒jetyā̭ha || 46 ||
a॒gnirvāva pa॒vitra᳚m | vṛ॒ji॒namanṛ̭ta॒-nduśca̭ritam |
ṛ॒ju॒ka॒rmagṃ sa॒tyagṃ suca̭ritam |
a॒gnire॒vainaṃ̭-vṛ~ji॒nāda-nṛ̭tā॒-dduśca̭ritātpāti |
ṛ॒ju॒ka॒rme sa॒tye suca̭rite bhajati | tasmā̭de॒vamāśā᳚ste | ā॒tmano̭ gopī॒thāya̭ || śiro॒ vā e॒ta-dya॒jñasya̭ | yadā̭ghā॒raḥ | ā॒tmā dhru॒vā || 47 ||
ā॒ghā॒ra-mā॒ghārya̭ dhru॒vāgṃ sama̭nakti |
ā॒tmanne॒va ya॒jñasya॒ śiraḥ॒ prati̭dadhāti |
dvi-ssama̭nakti | dvau hi prā̭ṇāpā॒nau | tadā̭huḥ |
trire॒va sama̭ñjyāt | tridhā̭tu॒ hi śira॒ iti̭ | śira̭ ivai॒ta-dya॒jñasya̭ | atho॒ trayo॒ vai prā॒ṇāḥ |
prā॒ṇāne॒vāsmi̭-ndadhāti ||
ma॒khasya॒ śiro̭-'si॒ sañjyoti̭ṣā॒ jyoti̭raṅktā॒mityā̭ha |
jyoti̭re॒vāsmā̭ u॒pari̭ṣṭā-ddadhāti |
su॒va॒rgasya̭ lo॒kasyānṷkhyātyai || 48 ||
(pari̭dadhāti - prā॒ṇa-nda̭dhāti॒ - hi ya॒jño - ghā̭rayati॒ - nama॒ ityā̭ha - pa॒ścā-d- vī॒ryā̭ṇītyā̭ha॒ - bhā ityā̭ha - bha॒jetyā̭ha - dhru॒ - vaivāsmi̭-ndadhāti॒ trīṇi̭ ca) (a. 7)
anuvākaṃ 8 - iḍābhakṣaṇam
dhiṣṇi̭yā॒ vā e॒te nyṷpyante | yadbra॒hmā | yaddhotā᳚ | yada̭ddhva॒ryuḥ | yada॒gnīt | ya-dyaja̭mānaḥ | tān. yada̭ntare॒yāt | yaja̭mānasya prā॒ṇān-thsaṅka̭r​ṣet | pra॒māyṷka-ssyāt | pu॒ro॒ḍāśa̭mapa॒gṛhya॒ sañca̭ratyaddhva॒ryuḥ || 49 ||
yaja̭mānāyai॒va tallo॒kagṃ śigṃ̭ṣati |
nāsya̭ prā॒ṇān-thsaṅka̭r​ṣati | na pra॒māyṷko bhavati | pu॒rastā᳚-tpra॒tyaṅṅāsī̭naḥ | iḍā̭yā॒ iḍā॒māda̭dhāti |
hastyā॒gṃ॒ hotre᳚ | pa॒śavo॒ vā iḍā᳚ | pa॒śavaḥ॒ purṷṣaḥ | pa॒śuṣve॒va pa॒śū-nprati̭ṣṭhāpayati | iḍā̭yai॒ vā e॒ṣā prajā̭tiḥ || 50 ||
tā-mprajā̭tiṃ॒-ya~ja̭mā॒no-'nu॒ prajā̭yate | dvira॒ṅgulā̭vanakti॒ parva̭ṇoḥ |
dvi॒pā-dyaja̭mānaḥ॒ prati̭ṣṭhityai | sa॒kṛdupa̭stṛṇāti | dvirāda̭dhāti | sa॒kṛda॒bhighā̭rayati | ca॒tu-ssampa̭dyate | ca॒tvāri॒ vai pa॒śoḥ pra̭ti॒ṣṭhānā̭ni |
yāvā̭ne॒va pa॒śuḥ | tamupa̭hvayate || 51 ||
mukha̭miva॒ pratyupa̭hvayeta | sa॒mu॒ṅkhāne॒va pa॒śūnupa̭hvayate | pa॒śavo॒ vā iḍā᳚ |
tasmā॒-thsā-'nvā॒rabhyā᳚ | a॒ddhva॒ryuṇā̭ ca॒ yaja̭mānena ca | upa̭hūtaḥ paśu॒māna̭sā॒nītyā̭ha |
upa॒ hyḙnau॒ hvaya̭te॒ hotā᳚ | iḍā̭yai de॒vatā̭nā-mupaha॒ve | upa̭hūtaḥ paśu॒mā-nbha̭vati |
ya e॒vaṃ-ve~da̭ || 52 ||
yāṃ-vai~ hastyā॒miḍā̭mā॒dadhā̭ti | vā॒ca-ssā bhā̭ga॒dheya᳚m | yāmṷpa॒hvaya̭te | prā॒ṇānā॒gṃ॒ sā | vāca̭-ñcai॒va prā॒ṇāg​ścāva̭rundhe ||
atha॒ vā e॒tar​hyupa̭hūtāyā॒miḍā̭yām |
pu॒ro॒ḍāśa̭syai॒va ba̭r​hi॒ṣado̭ mīmā॒gṃ॒sā | yaja̭māna-nde॒vā a̭bruvann | ha॒virno॒ nirva॒peti̭ | nāhama̭bhā॒go nirva̭phsyā॒mītya̭bravīt || 53 ||
na mayā̭-'bhā॒gayā 'nṷvakṣya॒theti॒ vāga̭bravīt |
nāhama̭bhā॒gā pṷro-'nuvā॒kyā̭ bhaviṣyā॒mīti̭ puro-'nuvā॒kyā᳚ | nāhama̭bhā॒gā yā॒jyā̭ bhaviṣyā॒mīti̭
yā॒jyā᳚ | na mayā̭-'bhā॒gena॒ vaṣa̭ṭkariṣya॒theti̭ vaṣaṭkā॒raḥ | ya-dya̭jamānabhā॒ga-nni॒dhāya̭ puro॒ḍāśa̭-mbar​hi॒ṣada̭-ṅka॒roti̭ |
tāne॒va ta-dbhā॒ginaḥ̭ karoti | ca॒tu॒rdhā ka̭roti | cata̭sro॒ diśaḥ̭ | di॒kṣvḙva prati̭tiṣṭhati | ba॒r॒hi॒ṣada̭-ṅkaroti || 54 ||
yaja̭māno॒ vai pṷro॒ḍāśaḥ̭ | pra॒jā ba॒r॒hiḥ |
yaja̭māname॒va pra॒jāsu॒ prati̭ṣṭhāpayati |
tasmā̭da॒sthnā-'nyāḥ pra॒jāḥ pra̭ti॒tiṣṭha̭nti | mā॒gṃ॒senā॒nyāḥ | atho॒ khalvā̭huḥ | dakṣi̭ṇā॒ vā e॒tā ha̭vi-rya॒jñasyā᳚ntarve॒dyava̭ruddhyante |
ya-tpṷro॒ḍāśa̭-mbar​hi॒ṣada̭-ṅka॒rotīti̭ | ca॒tu॒rdhā ka̭roti | ca॒tvāro॒ hyḙte ha̭vi-rya॒jñasya॒rtvijaḥ̭ || 55 ||
bra॒hmā hotā᳚-'ddhva॒ryura॒gnīt | tama॒bhimṛ̭śet | i॒da-mbra॒hmaṇaḥ̭ | i॒dagṃ hotuḥ̭ | i॒dama̭ddhva॒ryoḥ | i॒dama॒gnīdha॒ iti̭ | yathai॒vāda-ssau॒mye᳚-'ddhva॒re |
ā॒deśa̭mṛ॒tvigbhyo॒ dakṣi̭ṇā nī॒yante᳚ | tā॒dṛge॒va tat | a॒gnīdhe᳚ pratha॒māyāda̭dhāti || 56 ||
a॒gnimṷkhā॒ hyṛddhiḥ̭ | a॒gnimṷkhāme॒vardhiṃ॒-ya~ja̭māna ṛddhnoti || sa॒kṛdṷpa॒stīrya॒ dvirā॒dadha̭t | u॒pa॒stīrya॒ dvira॒bhighā̭rayati |
ṣaṭ-thsampa̭dyante | ṣaḍvā ṛ॒tavaḥ̭ | ṛ॒tūne॒va prī̭ṇāti | ve॒dena̭ bra॒hmaṇe᳚ brahmabhā॒ga-mpari̭harati | prā॒jā॒pa॒tyo vai ve॒daḥ | prā॒jā॒pa॒tyo bra॒hmā || 57 ||
sa॒vi॒tā ya॒jñasya॒ prasū᳚tyai | atha॒ kāma̭ma॒nyena̭ | tato॒ hotre᳚ | maddhyaṃ॒-vā~ e॒ta-dya॒jñasya̭ | yaddhotā᳚ | ma॒ddhya॒ta e॒va ya॒jña-mprī̭ṇāti |
athā᳚ddhva॒ryave᳚ | pra॒ti॒ṣṭhā vā e॒ṣā ya॒jñasya̭ | yada̭ddhva॒ryuḥ |
tasmā᳚ddhavi-rya॒jñasyai॒tāme॒vāvṛta॒manṷ || 58 ||
a॒nyā dakṣi̭ṇā nīyante | ya॒jñasya॒ prati̭ṣṭhityai |
a॒gnima̭gnī-thsa॒kṛ-thsa̭kṛ॒-thsammṛ॒ḍḍhītyā̭ha |
parāṃ̭iva॒ hyḙtar​hi̭ ya॒jñaḥ || i॒ṣi॒tā daivyā॒ hotā̭ra॒ ityā̭ha | i॒ṣi॒tagṃ hi karma̭ kri॒yate᳚ |
bha॒dra॒vācyā̭ya॒ preṣi̭to॒ mānṷṣa-ssūktavā॒kāya̭ sū॒ktā brū॒hītyā̭ha | ā॒śiṣa̭me॒vaitāmāśā᳚ste |
sva॒gā daivyā॒ hotṛ̭bhya॒ ityā̭ha | ya॒jñame॒va tathsva॒gā ka̭roti | sva॒sti-rmānṷṣebhya॒ ityā̭ha |
ā॒śiṣa̭me॒vaitāmāśā᳚ste | śaṃ॒​yo~-rbrū॒hītyā̭ha |
śaṃ॒​yu~me॒va bā̭r​haspa॒tya-mbhā̭ga॒dheyḙna॒ sama̭rdhayati || 59 ||
(ca॒ra॒tya॒ddhva॒ryuḥ - prajā̭ti--r hvayate॒ - vedā᳚ - bravī-d- bar​hi॒ṣada̭-ṅkaro-tyṛ॒tvijo̭-dadhāti-bra॒hmā-'nṷ-karoti ca॒tvāri̭ ca) (a. 8)
anuvākaṃ 9 - prastaraprahārādikam
atha॒ srucā̭vanu॒ṣṭugbhyāṃ॒-vā~ja̭vatībhyāṃ॒-vyū~̭hati | pra॒ti॒ṣṭhā vā a̭nu॒ṣṭuk | annaṃ॒-vā~jaḥ॒ prati̭ṣṭhityai | a॒nnādya॒syāva̭ruddhyai | prācī᳚-ñju॒hūmṷ̄hati | jā॒tāne॒va bhrātṛ̭vyā॒-npraṇṷdate | pra॒tīcī̭mupa॒bhṛta᳚m |
ja॒ni॒ṣyamā̭ṇāne॒va prati̭nudate |
sa viṣṷ̄ca e॒vāpohya̭ sa॒patnā॒n॒. yaja̭mānaḥ |
a॒smin ~lo॒ke prati̭tiṣṭhati || 60 ||
dvābhyā᳚m | dvipra̭tiṣṭho॒ hi || vasṷbhyastvā ru॒drebhya̭stvā-''di॒tyebhya॒stvetyā̭ha |
ya॒thā॒ya॒jure॒vai tat | sru॒kṣu pra̭sta॒rama̭nakti |
i॒me vai lo॒kā-ssrucaḥ̭ | yaja̭mānaḥ prasta॒raḥ | yaja̭māname॒va teja̭sā-'nakti | tre॒dhā-'na̭kti |
traya̭ i॒me lo॒kāḥ || 61 ||
e॒bhya e॒vainaṃ̭-lo~॒kebhyo̭-'nakti |
a॒bhi॒pū॒rvama̭nakti | a॒bhi॒pū॒rvame॒va yaja̭māna॒-nteja̭sā-'nakti || a॒ktagṃ rihā̭ṇā॒ ityā̭ha |
tejo॒ vā ājya᳚m | yaja̭mānaḥ prasta॒raḥ |
yaja̭māname॒va teja̭sā-'nakti | vi॒yantu॒ vaya॒ ityā̭ha | vaya̭ e॒vaina̭-ṅkṛ॒tvā |
su॒va॒rgaṃ-lo~॒ka-ṅga̭mayati || 62 ||
pra॒jāṃ-yo~ni॒-mmā nirmṛ̭kṣa॒mityā̭ha | pra॒jāyai̭ gopī॒thāya̭ || āpyā̭yantā॒māpa॒ oṣa̭dhaya॒ ityā̭ha | āpa̭ e॒vauṣa̭dhī॒rāpyā̭yayati | ma॒rutā॒-mpṛṣa̭taya॒-ssthetyā̭ha | ma॒ruto॒ vai vṛṣṭyā̭ īśate |
vṛṣṭi̭me॒vāva̭rundhe | diva̭-ṅgaccha॒ tato̭ no॒ vṛṣṭi॒mera॒yetyā̭ha | vṛṣṭi॒rvai dyauḥ | vṛṣṭi̭me॒vāva̭rundhe || 63 ||
yāva॒dvā a̭ddhva॒ryuḥ pra̭sta॒ra-mpra॒hara̭ti | tāva̭da॒syāyṷrmīyate | ā॒yu॒ṣpā a̭gne॒-'syāyṷrme pā॒hītyā̭ha | āyṷre॒vātman-dha̭tte |
yāva॒dvā a̭ddhva॒ryuḥ pra̭sta॒ra-mpra॒hara̭ti | tāva̭dasya॒ cakṣṷrmīyate | ca॒kṣu॒ṣpā a̭gne-'si॒ cakṣṷrme pā॒hītyā̭ha | cakṣṷre॒vātman-dha̭tte ||
dhru॒vā-'sītyā̭ha॒ prati̭ṣṭhityai ||
ya-mpa̭ri॒dhi-mpa॒ryadha̭tthā॒ ityā̭ha || 64 ||
ya॒thā॒ya॒jure॒vaitat | agnḙ deva pa॒ṇibhi̭-rvī॒yamā̭ṇa॒ ityā̭ha | a॒gnaya̭ e॒vaina॒-ñjuṣṭa̭-ṅkaroti |
ta-nta̭ e॒tamanu॒ joṣa̭-mbharā॒mītyā̭ha |
sa॒jā॒tāne॒vāsmā॒ anṷkānkaroti |
nede॒ṣa tvada̭pace॒tayā̭tā॒ ityā॒hānṷkhyātyai || ya॒jñasya॒ pātha॒ upa॒ sami̭ta॒mityā̭ha |
bhū॒māna̭me॒vopai̭ti | pa॒ri॒dhīn-praha̭rati |
ya॒jñasya॒ sami̭ṣṭyai || 65 ||
srucau॒ sa-mprasrā̭vayati | yade॒va tatra̭ krū॒ram |
tat-tena̭ śamayati | ju॒hvāmṷpa॒bhṛta᳚m | ya॒ja॒mā॒na॒de॒va॒tyā̭ vai ju॒hūḥ |
bhrā॒tṛ॒vya॒de॒va॒tyo̭pa॒bhṛt |
yaja̭mānāyai॒va bhrātṛ̭vya॒mupa̭sti-ṅkaroti ||
sa॒gg॒srā॒vabhā̭gā॒-ssthetyā̭ha |
vasa̭vo॒ vai ru॒drā ā̭di॒tyā-ssagg̭srā॒vabhā̭gāḥ |
teṣā॒-nta-dbhā̭ga॒dheya᳚m || 66 ||
tāne॒va tena̭ prīṇāti | vai॒śva॒de॒vyarcā | e॒te hi viśvḙ de॒vāḥ | tri॒ṣṭug-bha̭vati | i॒ndri॒yaṃ-vai~ tri॒ṣṭuk | i॒ndri॒yame॒va yaja̭māne dadhāti || a॒gnervā॒mapa̭nnagṛhasya॒ sada̭si sādayā॒mītyā̭ha |
i॒yaṃ-vā~ a॒gnirapa̭nnagṛhaḥ | a॒syā e॒vaine॒ sada̭ne sādayati | su॒mnāya̭ sumninī su॒mne mā̭ dhatta॒mityā̭ha || 67 ||
pra॒jā vai pa॒śavaḥ̭ su॒mnam | pra॒jāme॒va pa॒śūnā॒tmandha̭tte | dhu॒ri dhu॒ryaṷ pāta॒mityā̭ha | jā॒yā॒pa॒tyo-rgo̭pī॒thāya̭ || agnḙ-'dabdhāyo-'śītatano॒ ityā̭ha | ya॒thā॒ya॒jure॒vaitat | pā॒hi mā॒-'dya di॒vaḥ pā॒hi prasi̭tyai pā॒hi duri̭ṣṭyai pā॒hi dṷradma॒nyai pā॒hi duśca̭ritā॒dityā̭ha | ā॒śiṣa̭me॒vaitāmāśā᳚ste |
avi̭ṣa-nnaḥ pi॒tu-ṅkṛ̭ṇu su॒ṣadā॒ yoni॒gg॒ svāhetī᳚ddhma-saṃ॒​vṛ~śca̭nānyanvāhārya॒paca̭ne 'bhyā॒dhāya̭ phalīkaraṇaho॒ma-ñjṷhoti |
ati̭riktāni॒ vā i̭ddhma saṃ॒​vṛ~śca̭nāni || 68 ||
ati̭riktāḥ phalī॒kara̭ṇāḥ | ati̭riktamājyoccheṣa॒ṇam |
ati̭rikta e॒vāti̭rikta-ndadhāti | atho॒ ati̭rikte-nai॒vāti̭rikta-mā॒ptvā-'va̭rundhe || vedi̭-rde॒vebhyo॒ nilā̭yata | tāṃ-ve~॒denānva̭vindann | ve॒dena॒ vediṃ̭-vi~viduḥ pṛthi॒vīm | sā pa̭prathe pṛthi॒vī pārthi̭vāni |
garbha̭-mbibharti॒ bhuva̭neṣva॒ntaḥ |
tato̭ ya॒jño jā̭yate viśva॒dāni॒riti̭ pu॒rastā᳚-thstambaya॒juṣo̭ ve॒dena॒ vedi॒gṃ॒ sammā॒ṣṭryanṷvittyai || 69 ||
atho॒ ya-dve॒daśca॒ vedi̭śca॒ bhava̭taḥ | mi॒thu॒na॒tvāya॒ prajā᳚tyai | pra॒jāpa̭te॒rvā e॒tāni॒ śmaśrṷ̄ṇi | ya-dve॒daḥ | patni̭yā u॒pastha॒ āsya̭ti |
mi॒thu॒name॒va ka̭roti | vi॒ndate᳚ pra॒jām |
ve॒dagṃ hotā-''ha̭va॒nīyā᳚-thstṛ॒ṇannḙti |
ya॒jñame॒va ta-thsanta̭no॒tyotta̭rasmā-dardhamā॒sāt |
tagṃ santa̭ta॒mutta̭re-'rdhamā॒sa āla̭bhate || 70 ||
ta-ṅkā॒lekā̭la॒ āga̭te yajate || bra॒hma॒vā॒dino̭ vadanti |
sa tvā a̭ddhva॒ryu-ssyā᳚t | yo yato̭ ya॒jña-mpra̭yu॒ṅkte |
tadḙna-mpratiṣṭhā॒paya॒tīti̭ |
vātā॒dvā a̭ddhva॒ryurya॒jña-mprayṷṅkte |
devā̭ gātuvido gā॒tuṃ-vi~॒tvā gā॒tumi॒tetyā̭ha |
yata̭ e॒va ya॒jña-mpra̭yu॒ṅkte |
tadḙna॒-mprati̭ṣṭhāpayati |
prati̭tiṣṭhati pra॒jayā̭ pa॒śubhi॒-ryaja̭mānaḥ || 71 ||
(ti॒ṣṭha॒tī॒ - me lo॒kā - ga̭mayati॒ - dyau-rvṛṣṭi̭me॒vāva̭rundhe - pa॒ryadha̭tthā॒ ityā̭ha॒ - sami̭ṣṭyai - bhāga॒dheyaṃ̭ - dhatta॒mityā̭ha॒ - vā i̭ddhma saṃ॒​vṛ~śca̭nā॒ - nyanṷvittyai - labhate॒ - yaja̭mānaḥ) (a. 9)
anuvākaṃ 10 - patnīyokravimokaḥ
yo vā aya̭thādevataṃ-ya~॒jñamṷpa॒cara̭ti |
ā de॒vatā᳚bhyo vṛścyate | pāpī̭yā-nbhavati | yo ya̭thādeva॒tam | na de॒vatā᳚bhya॒ āvṛ̭ścyate |
vasī̭yā-nbhavati | vā॒ru॒ṇo vai pāśaḥ̭ |
i॒maṃ-vi~ṣyā̭mi॒ varṷṇasya॒ pāśa॒mityā̭ha |
va॒ru॒ṇa॒pā॒śāde॒vainā᳚-mmuñcati |
sa॒vi॒tṛpra̭sūto yathādeva॒tam || 72 ||
na de॒vatā᳚bhya॒ āvṛ̭ścyate | vasī̭yā-nbhavati |
dhā॒tuśca॒ yonaṷ sukṛ॒tasya̭ lo॒ka ityā̭ha | a॒gnirvai dhā॒tā | puṇya॒-ṅkarma̭ sukṛ॒tasya̭ lo॒kaḥ | a॒gnire॒vainā᳚-ndhā॒tā | puṇye॒ karma̭ṇi sukṛ॒tasya̭ lo॒ke da̭dhāti | syo॒na-mmḙ sa॒ha patyā̭ karo॒mītyā̭ha |
ā॒tmana̭śca॒ yaja̭mānasya॒ cānā᳚tyai sa॒tvāṃ​ya~̭ ||
samāyṷṣā॒ sampra॒jayetyā̭ha || 73 ||
ā॒śiṣa̭me॒vaitāmāśā᳚ste pūrṇapā॒tre | a॒nta॒to̭-'nu॒ṣṭubhā᳚ | catṷṣpa॒dvā e॒tacchandaḥ॒ prati̭ṣṭhita॒-mpatni̭yai pūrṇapā॒tre bha̭vati |
a॒smin ~lo॒ke prati̭tiṣṭhā॒nīti̭ |
a॒sminne॒va lo॒ke prati̭tiṣṭhati | atho॒ vāgvā a̭nu॒ṣṭuk | vāmmi̭thu॒nam | āpo॒ retaḥ̭ pra॒jana̭nam |
e॒tasmā॒dvai mi̭thu॒nādvi॒dyota̭māna-ssta॒naya̭nvar​ṣati | retaḥ̭ si॒ñcann || 74 ||
pra॒jāḥ pra̭ja॒nayanṋ || yadvai ya॒jñasya॒ brahma̭ṇā yu॒jyate᳚ | brahma̭ṇā॒ vai tasya̭ vimo॒kaḥ | a॒dbhi-śśāntiḥ̭ | vimṷktaṃ॒-vā~ e॒tar​hi॒ yoktra॒-mbrahma̭ṇā |
ā॒dāyai̭na॒tpatnī̭ sa॒hāpa upa̭gṛhṇīte॒ śāntyai᳚ |
a॒ñja॒lau pū᳚rṇapā॒tramāna̭yati | reta̭ e॒vāsyā᳚-mpra॒jā-nda̭dhāti | pra॒jayā॒ hi ma̭nu॒ṣyaḥ̭ pū॒rṇaḥ |
mukhaṃ॒-vi~mṛ̭ṣṭe | a॒va॒bhṛ॒thasyai॒va rū॒pa-ṅkṛ॒tvotti̭ṣṭhati || 75 ||
(sa॒vi॒tṛpra̭sūto yathādeva॒taṃ-pra॒jayetyā̭ha-si॒ñca-nmṛ̭ṣṭa॒ eka̭-ñca) (a. 10)
anuvākaṃ 11 - upaveṣopagūhanam
pa॒ri॒ve॒ṣo vā e॒ṣa vana॒spatī̭nām | yadṷpave॒ṣaḥ | ya e॒vaṃ-ve~da̭ | vi॒ndatḙ parive॒ṣṭāra᳚m | tamṷtka॒re || ya-nde॒vā ma̭nu॒ṣyḙṣu |
u॒pa॒ve॒ṣamadhā̭rayann | ye a॒smadapa̭cetasaḥ | tāna॒smabhya̭-mi॒hākṷru | upa̭ve॒ṣopa̭viḍḍhi naḥ || 76 ||
pra॒jā-mpuṣṭi॒matho॒ dhana᳚m |
dvi॒pado̭ na॒ścatṷṣpadaḥ | dhru॒vāna-na̭pagān-ku॒rviti̭ pu॒rastā᳚-tpra॒tyañca॒mupa̭gūhati |
tasmā᳚-tpu॒rastā᳚-tpra॒tyañcaḥ̭ śū॒drā ava̭syanti | stha॒vi॒ma॒ta upa̭gūhati | apra̭tivādina e॒vainā᳚n kurute ||
dhṛṣṭi॒rvā ṷpave॒ṣaḥ |
śu॒cārto vajro॒ brahma̭ṇā॒ sagṃśi̭taḥ |
yopa̭ve॒ṣe śuk | sā-'mumṛ̭cchatu॒ ya-ndvi॒ṣma iti̭ || 77 ||
athā᳚smai nāma॒ gṛhya॒ praha̭rati | nira॒mu-nnṷda॒ oka̭saḥ | sa॒patno॒ yaḥ pṛ̭ta॒nyati̭ | ni॒rbā॒ddhyḙna ha॒viṣā᳚ | indra̭ eṇa॒-mparā̭śarīt |
i॒hi ti॒sraḥ pa̭rā॒vataḥ̭ | i॒hi pañca॒janā॒gṃ॒ ati̭ |
i॒hi ti॒sro-'ti̭ roca॒nā yāva̭t | sūryo॒ asa̭-ddi॒vi |
pa॒ra॒mā-ntvā̭ parā॒vata᳚m || 78 ||
indro̭ nayatu vṛtra॒hā | yato॒ na puna॒rāya̭si |
śa॒śva॒tībhya॒-ssamā᳚bhya॒ iti̭ | tri॒vṛdvā e॒ṣa vajro॒ brahma̭ṇā॒ sagṃśi̭taḥ | śu॒caivainaṃ̭-vi~॒ddhvā |
e॒bhyo lo॒kebhyo̭ ni॒rṇudya̭ | vajrḙṇa॒ brahma̭ṇā stṛṇute | ha॒to̭ 'sāvava̭dhiṣmā॒-mumityā̭ha॒
stṛtyai᳚ | ya-ndvi॒ṣyātta-ndhyā̭yet |
śu॒caivaina̭-marpayati || 79 ||
(no॒-dvi॒ṣma iti̭-parā॒vata̭-marpayati) (a. 11)
(pratyṷṣṭaṃ - di॒va-śśilpa॒ - maya̭jño - dhṛ॒ta-ñca̭ - devāsu॒rā-ssa e॒tamindra॒ - āpo̭ devī - ra॒gninā॒ - dhiṣṇi̭yā॒ - atha॒ srucau॒ - yo vā aya̭thādevataṃ - parive॒ṣo vā ekā̭daśa)
(pratyṷṣṭa॒ - maya̭jña - e॒ṣā hi viśvḙṣā-nde॒vānā̭ - mū॒rjā pṛ̭thi॒vī - matho॒ rakṣa̭sāṃ॒ - tā-mprajā̭tiṃ॒ - dvābhyāṃ॒ - ta-ṅkā॒lekā̭le॒ nava̭saptatiḥ)
(pratyṷṣṭagṃ - śu॒caivaina̭marpayati)
|| hariḥ̭ om ||
|| kṛṣṇa yajurvedīya taittirīya brāhmaṇe tṛtīyāṣṭake tṛtīya prapāṭhaka-ssamāptaḥ ||
InfoLyter.in — Sacred Vedic Knowledge Portal · Free forever