2.3 - Hotribrahmanasheshah - Krishna Yajurveda Taittiriya Brahmana Pathah - Brahmavadino Vadanti

ॐ

2.3 - ഹോതൃബ്രാഹ്മണശേഷഃ - കൃഷ്ണ യജുര്വേദ തൈത്തിരീയ ബ്രാഹ്മണ പാഠഃ - ബ്രഹ്മവാദിനോ വദന്തി

Krishna Malayalam

കൃഷ്ണ യജുര്വേദീയ തൈത്തിരീയ ബ്രാഹ്മണേ ദ്വിതീയാഷ്ടകേ തൃതീയഃ പ്രപാഠകഃ - ഹോതൃബ്രാഹ്മണശേഷഃ

ഓ-ന്നമഃ പരമാത്മനേ, ശ്രീ മഹാഗണപതയേ നമഃ,

ശ്രീ ഗുരുഭ്യോ നമഃ । ഹ॒രിഃ॒ ഓമ് ॥

അനുവാകം 1 - സര്വേഷാം ഹോതൃമന്ത്രാണാ-ഞ്ചതുര്ഹോതൃശബ്ദേന വ്യവഹാര

ബ്ര॒ഹ്മ॒വാ॒ദിനോ॑ വദന്തി । കി-ഞ്ചതു॑ര്ഹോതൃണാ-ഞ്ചതുര്ഹോതൃ॒ത്വമിതി॑ । യദേ॒വൈഷു ച॑തു॒ര്ധാ ഹോതാ॑രഃ । തേന॒ ചതു॑ര്ഹോതാരഃ । തസ്മാ॒ച്ചതു॑ര്ഹോതാര ഉച്യന്തേ । തച്ചതു॑ര്ഹോതൃണാ-ഞ്ചതുര്ഹോതൃ॒ത്വമ് ॥ സോമോ॒ വൈ ചതു॑ര്ഹോതാ । അ॒ഗ്നിഃ പഞ്ച॑ഹോതാ । ധാ॒താ ഷഡ്ഢോ॑താ । ഇന്ദ്രഃ॑ സ॒പ്തഹോ॑താ ॥ 1 ॥

പ്ര॒ജാപ॑തി॒-ര്ദശ॑ഹോതാ । യ ഏ॒വ-ഞ്ചതു॑ര്ഹോതൃണാ॒-മൃദ്ധിം॒-വേഁദ॑ । ഋ॒ധ്നോത്യേ॒വ ॥ യ ഏ॑ഷാമേ॒വ-മ്ബ॒ന്ധുതാം॒-വേഁദ॑ । ബന്ധു॑മാന്ഭവതി । യ ഏ॑ഷാമേ॒വ-ങ്ക്ലൃപ്തിം॒-വേഁദ॑ । കല്പ॑തേ-ഽസ്മൈ । യ ഏ॑ഷാമേ॒വ-മാ॒യത॑നം॒-വേഁദ॑ । ആ॒യത॑നവാന്-ഭവതി । യ ഏ॑ഷാമേ॒വ-മ്പ്ര॑തി॒ഷ്ഠാം-വേഁദ॑ ॥ 2 ॥

പ്രത്യേ॒വ തി॑ഷ്ഠതി ॥ ബ്ര॒ഹ്മ॒വാ॒ദിനോ॑ വദന്തി । ദശ॑ഹോതാ॒ ചതു॑ര്ഹോതാ । പഞ്ച॑ഹോതാ॒ ഷഡ്ഢോ॑താ സ॒പ്തഹോ॑താ । അഥ॒ കസ്മാ॒ച്ചതു॑ര്ഹോതാര ഉച്യന്ത॒ ഇതി॑ । ഇന്ദ്രോ॒ വൈ ചതു॑ര്ഹോതാ । ഇന്ദ്രഃ॒ ഖലു॒ വൈ ശ്രേഷ്ഠോ॑ ദേ॒വതാ॑നാ-മുപ॒ദേശ॑നാത് । യ ഏ॒വമിന്ദ്ര॒ഗ്ഗ്॒ ശ്രേഷ്ഠ॑-ന്ദേ॒വതാ॑നാ-മുപ॒ദേശ॑നാ॒-ദ്വേദ॑ । വസി॑ഷ്ഠ-സ്സമാ॒നാനാ᳚-മ്ഭവതി । തസ്മാ॒ച്ഛ്രേഷ്ഠ॑മാ॒യന്ത॑-മ്പ്രഥ॒മേനൈ॒വാനു॑ബുദ്ധ്യന്തേ । അ॒യമാഗന്ന്॑ । അ॒യമവാ॑സാ॒ദിതി॑ । കീ॒ര്തിര॑സ്യ॒ പൂര്വാ-ഽഽഗ॑ച്ഛതി ജ॒നതാ॑മായ॒തഃ । അഥോ॑ ഏന-മ്പ്രഥ॒മേനൈ॒വാനു॑ ബുദ്ധ്യന്തേ । അ॒യമാഗന്ന്॑ । അ॒യമവാ॑സാ॒ദിതി॑ ॥ 3 ॥

(സ॒പ്തഹോ॑താ - പ്രതി॒ഷ്ഠാം-വേഁദ॑ - ബുദ്ധ്യന്തേ॒ ഷട്ച॑) (അ. 1)

അനുവാകം 2 - നൈമിത്തികോ ഹോതൃമന്ത്രഹോമഃ

ദക്ഷി॑ണാ-മ്പ്രതിഗ്രഹീ॒ഷ്യന്-ഥ്സ॒പ്തദ॑ശ॒ കൃത്വോ-ഽപാ᳚ന്യാത് । ആ॒ത്മാന॑മേ॒വ സമി॑ന്ധേ । തേജ॑സേ വീ॒ര്യാ॑യ । അഥോ᳚ പ്ര॒ജാപ॑തിരേ॒വൈനാ᳚-മ്ഭൂ॒ത്വാ പ്രതി॑ ഗൃഹ്ണാതി । ആ॒ത്മനോ ഽനാ᳚ര്ത്യൈ ॥ യദ്യേ॑ന॒മാര്ത്-വി॑ജ്യാ-ദ്വൃ॒തഗ്ം സന്ത॑-ന്നി॒ര്ഹരേ॑രന്ന് । ആഗ്നീ᳚ദ്ധ്രേ ജുഹുയാ॒-ദ്ദശ॑ഹോതാരമ് । ച॒തു॒ര്ഗൃ॒ഹീ॒തേനാജ്യേ॑ന । പു॒രസ്താ᳚ത്-പ്ര॒ത്യന്തിഷ്ഠന്ന്॑ । പ്ര॒തി॒ലോ॒മം-വിഁ॒ഗ്രാഹ᳚മ് ॥ 4 ॥

പ്രാ॒ണാനേ॒വാസ്യോപ॑ദാസയതി ॥ യദ്യേ॑ന॒-മ്പുന॑രുപ॒ ശിക്ഷേ॑യുഃ । ആഗ്നീ᳚ദ്ധ്ര ഏ॒വ ജു॑ഹുയാ॒-ദ്ദശ॑ഹോതാരമ് । ച॒തു॒ര്ഗൃ॒ഹീ॒തേനാജ്യേ॑ന । പ॒ശ്ചാ-ത്പ്രാംആസീ॑നഃ । അ॒നു॒ലോ॒മ-മവി॑ഗ്രാഹമ് । പ്രാ॒ണാനേ॒വാസ്മൈ॑ കല്പയതി ॥ പ്രായ॑ശ്ചിത്തീ॒-വാഘോതേ-ത്യൃ॑തുമു॒ഖ ഋ॑തുമുഖേ ജുഹോതി । ഋ॒തൂനേ॒വാസ്മൈ॑ കല്പയതി । കല്പ॑ന്തേ-ഽസ്മാ ഋ॒തവഃ॑ ॥ 5 ॥

ക്ലൃ॒താ അ॑സ്മാ ഋ॒തവ॒ ആയ॑ന്തി ॥ ഷഡ്ഢോ॑താ॒ വൈ ഭൂ॒ത്വാ പ്ര॒ജാപ॑തിരി॒ദഗ്ം സര്വ॑മസൃജത । സ മനോ॑-ഽസൃജത । മന॒സോ-ഽധി॑ ഗായ॒ത്രീമ॑സൃജത । തദ്ഗാ॑യ॒ത്രീം-യഁശ॑ ആര്ച്ഛത് । താമാ-ഽല॑ഭത । ഗാ॒യ॒ത്രി॒യാ അധി॒ ഛന്ദാഗ്॑സ്യ സൃജത । ഛന്ദോ॒ഭ്യോ-ഽധി॒ സാമ॑ । ത-ഥ്സാമ॒ യശ॑ ആര്ച്ഛത് । തദാ-ഽല॑ഭത ॥ 6 ॥

സാമ്നോ-ഽധി॒ യജൂഗ്॑ഷ്യസൃജത । യജു॒ര്ഭ്യോ-ഽധി॒ വിഷ്ണു᳚മ് । ത-ദ്വിഷ്ണും॒-യഁശ॑ ആര്ച്ഛത് । തമാ-ഽല॑ഭത । വി॒ഷ്ണോരദ്ധ്യോഷ॑ധീരസൃജത । ഓഷ॑ധീ॒ഭ്യോ-ഽധി॒ സോമ᳚മ് । ത-ഥ്സോമം॒-യഁശ॑ ആര്ച്ഛത് । തമാ-ഽല॑ഭത । സോമാ॒ദധി॑ പ॒ശൂന॑സൃജത । പ॒ശുഭ്യോ-ഽധീന്ദ്ര᳚മ് ॥ 7 ॥

തദിന്ദ്രം॒-യഁശ॑ ആര്ച്ഛത് । തദേ॑ന॒-ന്നാതി॒ പ്രാച്യ॑വത । ഇന്ദ്ര॑ ഇവ യശ॒സ്വീ ഭ॑വതി । യ ഏ॒വം-വേഁദ॑ । നൈനം॒-യഁശോ-ഽതി॒ പ്രച്യ॑വതേ ॥ യദ്വാ ഇ॒ദ-ങ്കി-ഞ്ച॑ । ത-ഥ്സര്വ॑മുത്താ॒ന ഏ॒വാങ്ഗീ॑ര॒സഃ പ്രത്യ॑ഗൃഹ്ണാത് । തദേ॑ന॒-മ്പ്രതി॑ഗൃഹീത॒-ന്നാഹി॑നത് । യ-ത്കിഞ്ച॑ പ്രതി ഗൃഹ്ണീ॒യാത് । ത-ഥ്സര്വ॑മുത്താ॒നസ്ത്വാ᳚ങ്ഗീര॒സഃ പ്രതി॑ഗൃഹ്ണാ॒ത്വിത്യേ॒വ പ്രതി॑ഗൃഹ്ണീയാത് । ഇ॒യം-വാഁ ഉ॑ത്താ॒ന ആ᳚ങ്ഗീര॒സഃ । അ॒നയൈ॒വൈന॒ത്-പ്രതി॑ ഗൃഹ്ണാതി । നൈനഗ്ം॑ ഹിനസ്തി ॥ ബ॒ര॒ഃഇഷാ॒ പ്രതീ॑യാ॒ദ്ഗാം-വാഁ-ഽശ്വം॑-വാഁ । ഏ॒തദ്വൈ പ॑ശൂ॒നാ-മ്പ്രി॒യ-ന്ധാമ॑ । പ്രി॒യേണൈ॒വൈന॒-ന്ധാമ്നാ॒ പ്രത്യേ॑തി ॥ 8 ॥

(വി॒ഗ്രാഹ॑ - മൃ॒തവ॒ - സ്തദാ-ഽല॑ഭ॒ - തേന്ദ്രം॑ - ഗൃഹ്ണീയാ॒-ഥ്ഷട്ച॑) (അ. 2)

അനുവാകം 3 - കേശവപനാങ്ഗ-മ്പുഷ്ടിവേദനം

യോ വാ അവി॑ദ്വാ-ന്നിവ॒ര്തയ॑തേ । വിശീ॑ര്ഷാ॒ സപാ᳚പ്മാ॒ ഽമുഷ്മി॑ല് ഁലോ॒കേ ഭ॑വതി । അഥ॒ യോ വി॒ദ്വാ-ന്നി॑വ॒ര്തയ॑തേ । സശീ॑ര്ഷാ॒ വിപാ᳚പ്മാ॒ ഽമുഷ്മി॑ല് ഁലോ॒കേ ഭ॑വതി ॥ ദേ॒വതാ॒ വൈ സ॒പ്ത പുഷ്ടി॑കാമാ॒ ന്യ॑വര്തയന്ത । അ॒ഗ്നിശ്ച॑ പൃഥി॒വീ ച॑ । വാ॒യുശ്ചാ॒ന്തരി॑ക്ഷ-ഞ്ച । ആ॒ദി॒ത്യശ്ച॒ ദ്യൌശ്ച॑ ച॒ന്ദ്രമാഃ᳚ । അ॒ഗ്നിര്ന്യ॑വര്തയത । സ സാ॑ഹ॒സ്ര-മ॑പുഷ്യത് ॥ 9 ॥

പൃ॒ഥി॒വീ ന്യ॑വര്തയത । സൌഷ॑ധീഭി॒-ര്വന॒സ്പതി॑ഭി-രപുഷ്യത് । വാ॒യുര്ന്യ॑വര്തയത । സ മരീ॑ചീഭി-രപുഷ്യത് । അ॒ന്തരി॑ക്ഷ॒-ന്ന്യ॑വര്തയത । തദ്വയോ॑ഭി-രപുഷ്യത് । ആ॒ദി॒ത്യോ ന്യ॑വര്തയത । സ ര॒ശ്മിഭി॑-രപുഷ്യത് । ദ്യൌര്ന്യ॑വര്തയത । സാ നക്ഷ॑ത്രൈ-രപുഷ്യത് । ച॒ന്ദ്രമാ॒ ന്യ॑വര്തയത । സോ॑-ഽഹോരാ॒ത്രൈ-ര॑ര്ധമാ॒സൈ-ര്മാസൈര്॑ ഋ॒തുഭിഃ॑ സംവഁഥ്സ॒രേണാ॑-പുഷ്യത് । താന്പോഷാ᳚ന്-പുഷ്യതി । യാഗ്സ്തേ-ഽപു॑ഷ്യന്ന് । യ ഏ॒വം-വിഁ॒ദാന്നി ച॑ വ॒ര്തയ॑തേ॒ പരി॑ ച ॥ 10 ॥

(അ॒പു॒ഷ്യ॒ന് - നക്ഷ॑ത്രൈരപുഷ്യ॒-ത്പഞ്ച॑ ച) (അ. 3)

അനുവാകം 4 - പ്രതിഗ്രഹമന്ത്രമഹിമജ്ഞാനമ്

തസ്യ॒ വാ അ॒ഗ്നേര്-ഹിര॑ണ്യ-മ്പ്രതിജഗ്ര॒ഹുഷഃ॑ । അ॒ര്ധമി॑ന്ദ്രി॒യസ്യാ-പാ᳚ക്രാമത് । തദേ॒തേനൈ॒വ പ്രത്യ॑ഗൃഹ്ണാത് । തേന॒ വൈ സോ᳚-ഽര്ധമി॑ന്ദ്രി॒യ-സ്യാ॒ത്മ-ന്നു॒പാധ॑ത്ത । അ॒ര്ധമി॑ന്ദ്രി॒യസ്യാ॒ത്മ-ന്നു॒പാധ॑ത്തേ । യ ഏ॒വം-വിഁ॒ദ്വാന്. ഹിര॑ണ്യ-മ്പ്രതി ഗൃ॒ഹ്ണാതി॑ । അഥ॒ യോ ഽവി॑ദ്വാ-ന്പ്രതി ഗൃ॒ഹ്ണാതി॑ । അ॒ര്ധമ॑സ്യേന്ദ്രി॒യസ്യാപ॑ ക്രാമതി ॥ തസ്യ॒ വൈ സോമ॑സ്യ॒ വാസഃ॑ പ്രതിജഗ്ര॒ഹുഷഃ॑ । തൃതീ॑യമിന്ദ്രി॒യസ്യാ-പാ᳚ക്രാമത് ॥ 11 ॥

തദേ॒തേനൈ॒വ പ്രത്യ॑ഗൃഹ്ണാത് । തേന॒ വൈ സ തൃതീ॑യമിന്ദ്രി॒യസ്യാ॒ത്മ-ന്നു॒പാധ॑ത്ത । തൃതീ॑യമിന്ദ്രി॒യസ്യാ॒ത്മ-ന്നു॒പാധ॑ത്തേ । യ ഏ॒വം-വിഁ॒ദ്വാന്. വാസഃ॑ പ്രതി ഗൃ॒ഹ്ണാതി॑ । അഥ॒ യോ-ഽവി॑ദ്വാ-ന്പ്രതി ഗൃ॒ഹ്ണാതി॑ । തൃതീ॑യമസ്യേന്ദ്രി॒യസ്യാപ॑ ക്രാമതി ॥ തസ്യ॒ വൈ രു॒ദ്രസ്യ॒ ഗാ-മ്പ്ര॑തിജഗ്ര॒ഹുഷഃ॑ । ച॒തു॒ര്ഥമി॑ന്ദ്രി॒യസ്യാ-പാ᳚ക്രാമത് । താമേ॒തേനൈ॒വ പ്രത്യ॑ഗൃഹ്ണാത് । തേന॒ വൈ സ ച॑തു॒ര്ഥമി॑ന്ദ്രി॒യസ്യാ॒ത്മ-ന്നു॒പാധ॑ത്ത ॥ 12 ॥

ച॒തു॒ര്ഥമി॑ന്ദ്രി॒യസ്യാ॒ത്മ-ന്നു॒പാധ॑ത്തേ । യ ഏ॒വം-വിഁ॒ദ്വാ-ന്ഗാ-മ്പ്ര॑തി ഗൃ॒ഹ്ണാതി॑ । അഥ॒ യോ-ഽവി॑ദ്വാ-ന്പ്രതി ഗൃ॒ഹ്ണാതി॑ । ച॒തു॒ര്ഥമ॑സ്യേന്ദ്രി॒യസ്യാപ॑ ക്രാമതി ॥ തസ്യ॒ വൈ വരു॑ണ॒സ്യാശ്വ॑-മ്പ്രതിജഗ്ര॒ഹുഷഃ॑ । പ॒ഞ്ച॒മമി॑ന്ദ്രി॒യസ്യാ-പാ᳚ക്രാമത് । തമേ॒തേനൈ॒വ പ്രത്യ॑ഗൃഹ്ണാത് । തേന॒ വൈ സ പ॑ഞ്ച॒മമി॑ന്ദ്രി॒യസ്യാ॒ത്മ-ന്നു॒പാധ॑ത്ത । പ॒ഞ്ച॒മമി॑ന്ദ്രി॒യസ്യാ॒ത്മ-ന്നു॒പാധ॑ത്തേ । യ ഏ॒വം-വിഁ॒ദ്വാനശ്വ॑-മ്പ്രതി ഗൃ॒ഹ്ണാതി॑ ॥ 13 ॥

അഥ॒ യോ-ഽവി॑ദ്വാ-ന്പ്രതിഗൃ॒ഹ്ണാതി॑ । പ॒ഞ്ച॒മമ॑സ്യേന്ദ്രി॒യസ്യാപ॑ ക്രാമതി ॥ തസ്യ॒ വൈ പ്ര॒ജാപ॑തേഃ॒ പുരു॑ഷ-മ്പ്രതിജഗ്ര॒ഹുഷഃ॑ । ഷ॒ഷ്ഠമി॑ന്ദ്രി॒യസ്യാ-പാ᳚ക്രാമത് । തമേ॒തേനൈ॒വ പ്രത്യ॑ഗൃഹ്ണാത് । തേന॒ വൈ സ ഷ॒ഷ്ഠമി॑ന്ദ്രി॒യസ്യാ॒ത്മ-ന്നു॒പാധ॑ത്ത । ഷ॒ഷ്ഠമി॑ന്ദ്രി॒യസ്യാ॒ത്മ-ന്നു॒പാധ॑ത്തേ । യ ഏ॒വം-വിഁ॒ദ്വാ-ന്പുരു॑ഷ-മ്പ്രതി ഗൃ॒ഹ്ണാതി॑ । അഥ॒ യോ-ഽവി॑ദ്വാ-ന്പ്രതി ഗൃ॒ഹ്ണാതി॑ । ഷ॒ഷ്ഠമ॑സ്യേന്ദ്രി॒യസ്യാപ॑-ക്രാമതി ॥ 14 ॥

തസ്യ॒ വൈ മനോ॒സ്തല്പ॑-മ്പ്രതിജഗ്ര॒ഹുഷഃ॑ । സ॒പ്ത॒മമി॑ന്ദ്രി॒യസ്യാ-പാ᳚ക്രാമത് । തമേ॒തേനൈ॒വ പ്രത്യ॑ഗൃഹ്ണാത് । തേന॒ വൈ സ സ॑പ്ത॒മമി॑ന്ദ്രി॒യ-സ്യാ॒ത്മ-ന്നു॒പാധ॑ത്ത । സ॒പ്ത॒മമി॑ന്ദ്രി॒യസ്യാ॒ത്മ-ന്നു॒പാധ॑ത്തേ । യ ഏ॒വം-വിഁ॒ദ്വാഗ്സ്തല്പ॑-മ്പ്രതിഗൃ॒ഹ്ണാതി॑ । അഥ॒ യോ-ഽവി॑ദ്വാ-ന്പ്രതി ഗൃ॒ഹ്ണാതി॑ । സ॒പ്ത॒മമ॑സ്യേന്ദ്രി॒യസ്യാപ॑-ക്രാമതി ॥ തസ്യ॒ വാ ഉ॑ത്താ॒നസ്യാ᳚ങ്ഗീര॒സസ്യാ പ്രാ॑ണ-ത്പ്രതിജഗ്ര॒ഹുഷഃ॑ । അ॒ഷ്ട॒മമി॑ന്ദ്രി॒യസ്യാ-പാ᳚ക്രാമത് ॥ 15 ॥

തദേ॒തേനൈ॒വ പ്രത്യ॑ഗൃഹ്ണാത് । തേന॒ വൈ സോ᳚-ഽഷ്ട॒മമി॑ന്ദ്രി॒യസ്യാ॒ത്മ-ന്നു॒പാധ॑ത്തേ । അ॒ഷ്ട॒മമി॑ന്ദ്രി॒യസ്യാ॒ത്മ-ന്നു॒പാധ॑ത്തേ । യ ഏ॒വം-വിഁ॒ദ്വാന പ്രാ॑ണ-ത്പ്രതി ഗൃ॒ഹ്ണാതി॑ । അഥ॒ യോ-ഽവി॑ദ്വാ-ന്പ്രതിഗൃ॒ഹ്ണാതി॑ । അ॒ഷ്ട॒മമ॑സ്യേന്ദ്രി॒യസ്യാപ॑ ക്രാമതി ॥ യദ്വാ ഇ॒ദ-ങ്കി-ഞ്ച॑ । ത-ഥ്സര്വ॑-മുത്താ॒ന ഏ॒വാങ്ഗീ॑ര॒സഃ പ്രത്യ॑ ഗൃഹ്ണാത് । തദേ॑ന॒-മ്പ്രതി॑ഗൃഹീത॒-ന്നാഹി॑നത് । യ-ത്കി-ഞ്ച॑ പ്രതി ഗൃഹ്ണീ॒യാത് । ത-ഥ്സര്വ॑-മുത്താ॒ന-സ്ത്വാ᳚ങ്ഗീര॒സഃ പ്രതി॑ഗൃഹ്ണാ॒ത്വിത്യേ॒വ പ്രതി॑ ഗൃഹ്ണീയാത് । ഇ॒യം-വാഁ ഉ॑ത്താ॒ന ആ᳚ങ്ഗീര॒സഃ । അ॒നയൈ॒വൈന॒ത്-പ്രതി॑ഗൃഹ്ണാതി । നൈനഗ്ം॑ ഹിനസ്തി ॥ 16 ॥

(തൃതീ॑യമിന്ദ്രി॒യസ്യാപാ᳚ക്രാമച് - ചതു॒ര്ഥമി॑ന്ദ്രി॒യസ്യാ॒ത്മന്നു॒പാധ॒ - ത്താശ്വ॑-മ്പ്രതിഗൃ॒ഹ്ണാതി॑ - ഷ॒ഷ്ഠ॑മസ്യേന്ദ്രി॒യസ്യാപ॑ക്രാമ -ത്യഷ്ട॒മമി॑ന്ദ്രി॒യസ്യാപാ᳚ക്രാമത് - പ്രതി ഗൃഹ്ണീ॒യാച് ച॒ത്വാരി॑ ച) (അ. 4)

(തസ്യ॒ വാ അ॒ഗ്നേര്-ഹിര॑ണ്യ॒ഗ്ം॒ സോമ॑സ്യ॒ വാസ॒സ്തദേ॒തേന॑ രു॒ദ്രസ്യ॒ ഗാ-ന്താമേ॒തേന॒ വരു॑ണ॒സ്യാശ്വ॑-മ്പ്ര॒ജാപ॑തേഃ॒ പുരു॑ഷ॒-മ്മനോ॒സ്തല്പ॒-ന്തമേ॒തേനോ᳚ത്താ॒നസ്യ॒ തദേ॒തേനാപ്രാ॑ണ॒ദ്യ-ദ്വൈ )

(അ॒ര്ധ-ന്തൃതീ॑യമഷ്ട॒മ-ന്തച്ച॑തു॒ര്ഥ-ന്താ-മ്പ॑ഞ്ച॒മഗ്ം ഷ॒ഷ്ഠഗ്ം സ॑പ്ത॒മന്തമ് ।

തദേ॒തേന॒ ദ്വേ താമേ॒തേനൈക॒-ന്തമേ॒തേന॒ ത്രീണി॒ തദേ॒തേനൈകം᳚ )

അനുവാകം 5 - പ്രശ്നോത്തരരൂപോ ബ്രഹ്മവിഷയസ്സംവാഁദഃ

ബ്ര॒ഹ്മ॒വാ॒ദിനോ॑ വദന്തി ॥ യ-ദ്ദശ॑ഹോതാര-സ്സ॒ത്രമാസ॑ത । കേന॒ തേ ഗൃ॒ഹപ॑തിനാ ഽഽര്ധ്നുവന്ന് । കേന॑ പ്ര॒ജാ അ॑സൃജ॒ന്തേതി॑ । പ്ര॒ജാപ॑തിനാ॒ വൈ തേ ഗൃ॒ഹപ॑തിനാ ഽഽര്ധ്നുവന്ന് । തേന॑ പ്ര॒ജാ അ॑സൃജന്ത ॥ യച്ചതു॑ര്ഹോതാര-സ്സ॒ത്രമാസ॑ത । കേന॒ തേ ഗൃ॒ഹപ॑തിനാ ഽഽര്ധ്നുവന്ന് । കേനൌഷ॑ധീ-രസൃജ॒ന്തേതി॑ । സോമേ॑ന॒ വൈ തേ ഗൃ॒ഹപ॑തിനാ ഽഽര്ധ്നുവന്ന് ॥ 17 ॥

തേനൌഷ॑ധീ-രസൃജന്ത ॥ യ-ത്പഞ്ച॑ഹോതാര-സ്സ॒ത്രമാസ॑ത । കേന॒ തേ ഗൃ॒ഹപ॑തിനാ ഽഽര്ധ്നുവന്ന് । കേനൈ॒ഭ്യോ ലോ॒കേഭ്യോ-ഽസു॑രാ॒-ന്പ്രാണു॑ദന്ത । കേനൈ॑ഷാ-മ്പ॒ശൂന॑വൃഞ്ജ॒തേതി॑ । അ॒ഗ്നിനാ॒ വൈ തേ ഗൃ॒ഹപ॑തിനാ ഽഽര്ധ്നുവന്ന് । തേനൈ॒ഭ്യോ ലോ॒കേഭ്യോ-ഽസു॑രാ॒ന്-പ്രാണു॑ദന്ത । തേനൈ॑ഷാ-മ്പ॒ശൂന॑വൃഞ്ജത ॥ യ-ഥ്ഷഡ്ഢോ॑താര-സ്സ॒ത്രമാസ॑ത । കേന॒ തേ ഗൃ॒ഹപ॑തിനാ ഽഽര്ധ്നുവന്ന് ॥ 18 ॥

കേന॒ര്തൂന॑-കല്പയ॒ന്തേതി॑ । ധാ॒ത്രാ വൈ തേ ഗൃ॒ഹപ॑തിനാ ഽഽര്ധ്നുവന്ന് । തേന॒ര്തൂന॑കല്പയന്ത ॥ യ-ഥ്സ॒പ്തഹോ॑താര-സ്സ॒ത്രമാസ॑ത । കേന॒ തേ ഗൃ॒ഹപ॑തിനാ ഽഽര്ധ്നുവന്ന് । കേന॒ സുവ॑രായന്ന് । കേനേ॒മാല് ഁലോ॒കാന്-ഥ്സമ॑തന്വ॒ന്നിതി॑ । അ॒ര്യ॒മ്ണാ വൈ തേ ഗൃ॒ഹപ॑തിനാ ഽഽര്ധ്നുവന്ന് । തേന॒ സുവ॑രായന്ന് । തേനേ॒മാല് ഁലോ॒കാന്-ഥ്സമ॑തന്വ॒ന്നിതി॑ ॥ 19 ॥

ഏ॒തേ വൈ ദേ॒വാ ഗൃ॒ഹപ॑തയഃ । താന്. യ ഏ॒വം-വിഁ॒ദ്വാന് । അപ്യ॒ന്യസ്യ॑ ഗാര്ഹപ॒തേ ദീക്ഷ॑തേ । അ॒വാ॒ന്ത॒രമേ॒വ സ॒ത്രിണാ॑-മൃദ്ധ്നോതി ॥ യോ വാ അ॑ര്യ॒മണം॒-വേഁദ॑ । ദാന॑കാമാ അസ്മൈ പ്ര॒ജാ ഭ॑വന്തി । യ॒ജ്ഞോ വാ അ॑ര്യ॒മാ । ആര്യാ॑വസ॒തിരിതി॒ വൈ തമാ॑ഹു॒ര്യ-മ്പ്ര॒ശഗ്ംസ॑ന്തി ॥ ആര്യാ॑ വസ॒തിര്ഭ॑വതി । യ ഏ॒വം-വേഁദ॑ ॥ 20 ॥

യദ്വാ ഇ॒ദ-ങ്കി-ഞ്ച॑ । ത-ഥ്സര്വ॒-ഞ്ചതു॑ര്ഹോതാരഃ । ചതു॑ര്ഹോതൃ॒ഭ്യോ-ഽധി॑ യ॒ജ്ഞോ നിമി॑ര്തഃ । സ യ ഏ॒വം-വിഁ॒ദ്വാന്. വി॒വദേ॑ത । അ॒ഹമേ॒വ ഭൂയോ॑ വേദ । യശ്ചതു॑ര്ഹോതൄ॒ന്॒. വേദേതി॑ । സ ഹ്യേ॑വ ഭൂയോ॒ വേദ॑ । യശ്ചതു॑ര്ഹോതൄ॒ന്.॒ വേദ॑ ॥ യോ വൈ ചതു॑ര്ഹോതൃണാ॒ഗ്ം॒ ഹോതൄ॒ന്॒. വേദ॑ । സര്വാ॑സു പ്ര॒ജാസ്വന്ന॑മത്തി ॥ 21 ॥

സര്വാ॒ ദിശോ॒-ഽഭിജ॑യതി । പ്ര॒ജാപ॑തി॒ര്വൈ ദശ॑ഹോതൃണാ॒ഗ്ം॒ ഹോതാ᳚ । സോമ॒ശ്ചതു॑ര്ഹോതൃണാ॒ഗ്ം॒ ഹോതാ᳚ । അ॒ഗ്നിഃ പഞ്ച॑ഹോതൃണാ॒ഗ്ം॒ ഹോതാ᳚ । ധാ॒താ ഷഡ്ഢോ॑തൃണാ॒ഗ്ം॒ ഹോതാ᳚ । അ॒ര്യ॒മാ സ॒പ്തഹോ॑തൃണാ॒ഗ്ം॒ ഹോതാ᳚ । ഏ॒തേ വൈ ചതു॑ര്ഹോതൃണാ॒ഗ്ം॒ ഹോതാ॑രഃ । താന്. യ ഏ॒വം-വേഁദ॑ । സര്വാ॑സു പ്ര॒ജാസ്വന്ന॑മത്തി । സര്വാ॒ ദിശോ॒-ഽഭി ജ॑യതി ॥ 22 ॥

(ആ॒ര്ധ്നു॒വ॒ - ന്നാ॒ധ്നു॒വ॒ - ന്നിത്യേ॒ - വം-വേഁദാ᳚ - ത്തി॒ - സര്വാ॒ ദിശോ॒ഭി ജ॑യതി ) (അ. 5)

(വൈ തേന॑ സ॒ത്ര-ങ്കേന॑)

2.3.6 അനുവാകം - ഹോതൃപ്രശംസാപ്രസങ്ഗേന ക്രതൂനാമൃത്വിഗ് വിശേഷവ്യവസ്ഥാപനമ്, അഗ്നിഹോത്രസ്യ പ്രാശസ്ത്യ-ഞ്ച

പ്ര॒ജാപ॑തിഃ പ്ര॒ജാ-സ്സൃ॒ഷ്ട്വാ വ്യ॑സ്രഗ്ംസത । സ ഹൃദ॑യ-മ്ഭൂ॒തോ॑-ഽശയത് । ആത്മ॒ന്॒. ഹാ(3) ഇത്യഹ്വ॑യത് । ആപഃ॒ പ്രത്യ॑ശൃണ്വന്ന് । താ അ॑ഗ്നിഹോ॒ത്രേണൈ॒വ യ॑ജ്ഞക്ര॒തുനോപ॑ പ॒ര്യാവ॑ര്തന്ത । താഃ കുസി॑ന്ധ॒മുപൌ॑ഹന്ന് । തസ്മാ॑ദഗ്നിഹോ॒ത്രസ്യ॑ യജ്ഞക്ര॒തോഃ । ഏക॑ ഋ॒ത്വിക് ॥ ച॒തു॒ഷ്കൃത്വോ-ഽഹ്വ॑യത് । അ॒ഗ്നി-ര്വാ॒യു-രാ॑ദി॒ത്യ-ശ്ച॒ന്ദ്രമാഃ᳚ ॥ 23 ॥

തേ പ്രത്യ॑ശൃണ്വന്ന് । തേ ദ॑ര്ശപൂര്ണമാ॒സാഭ്യാ॑മേ॒വ യ॑ജ്ഞക്ര॒തുനോപ॑ പ॒ര്യാവ॑ര്തന്ത । ത ഉപൌ॑ഹഗ്ഗ്-ശ്ച॒ത്വാര്യങ്ഗാ॑നി । തസ്മാ᳚-ദ്ദര്ശപൂര്ണമാ॒സയോ᳚-ര്യജ്ഞക്ര॒തോഃ । ച॒ത്വാര॑ ഋ॒ത്വിജഃ॑ ॥ പ॒ഞ്ച॒ കൃത്വോ-ഽഹ്വ॑യത് । പ॒ശവഃ॒ പ്രത്യ॑ശൃണ്വന്ന് । തേ ചാ॑തുര്മാ॒സ്യൈരേ॒വ യ॑ജ്ഞക്ര॒തുനോപ॑ പ॒ര്യാവ॑ര്തന്ത । ത ഉപൌ॑ഹ॒ല് ഁലോമ॑ ഛ॒വീ-മ്മാ॒ഗ്ം॒സമസ്ഥി॑ മ॒ജ്ജാന᳚മ് । തസ്മാ᳚ച്ചാതുര്മാ॒സ്യാനാം᳚-യഁജ്ഞക്ര॒തോഃ ॥ 24 ॥

പഞ്ച॒ര്ത്വിജഃ॑ ॥ ഷ॒ട്കൃത്വോ-ഽഹ്വ॑യത് । ഋ॒തവഃ॒ പ്രത്യ॑ശൃണ്വന്ന് । തേ പ॑ശുബ॒ന്ധേനൈ॒വ യ॑ജ്ഞക്ര॒തുനോപ॑ പ॒ര്യാവ॑ര്തന്ത । ത ഉപൌ॑ഹ॒ന്-ഥ്സ്തനാ॑വാ॒ണ്ഡൌ ശി॒ശ്നമവാ᳚ഞ്ച-മ്പ്രാ॒ണമ് । തസ്മാ᳚ത്-പശുബ॒ന്ധസ്യ॑ യജ്ഞക്ര॒തോഃ । ഷഡൃ॒ത്വിജഃ॑ ॥ സ॒പ്ത॒കൃത്വോ-ഽഹ്വ॑യത് । ഹോത്രാഃ॒ പ്രത്യ॑ശൃണ്വന്ന് । താ-സ്സൌ॒മ്യേനൈ॒വാദ്ധ്വ॒രേണ॑ യജ്ഞക്ര॒തുനോപ॑ പ॒ര്യാവ॑ര്തന്ത ॥ 25 ॥

താ ഉപൌ॑ഹന്-ഥ്സ॒പ്തശീ॑ര്ഷ॒ണ്യാ᳚ന്-പ്രാ॒ണാന് । തസ്മാ᳚-ഥ്സൌ॒മ്യസ്യാ᳚ദ്ധ്വ॒രസ്യ॑ യജ്ഞക്ര॒തോഃ । സ॒പ്ത ഹോത്രാഃ॒ പ്രാചീ॒ര്വഷ॑ട്കുര്വന്തി ॥ ദ॒ശ॒കൃത്വോ-ഽഹ്വ॑യത് । തപഃ॒ പ്രത്യ॑ശൃണോത് । തത്-കര്മ॑ണൈ॒വ സം॑വഁഥ്സ॒രേണ॒ സര്വൈ᳚ര്യജ്ഞക്ര॒തുഭി॒രുപ॑ പ॒ര്യാവ॑ര്തത । ത-ഥ്സര്വ॑മാ॒ത്മാന॒-മപ॑രിവര്ഗ॒-മുപൌ॑ഹത് । തസ്മാ᳚ഥ്- സംവഁഥ്സ॒രേ സര്വേ॑ യജ്ഞക്ര॒തവോ-ഽവ॑രുദ്ധ്യന്തേ ॥ തസ്മാ॒-ദ്ദശ॑ഹോതാ॒ ചതു॑ര്ഹോതാ । പഞ്ച॑ഹോതാ॒ ഷഡ്ഢോ॑താ സ॒പ്തഹോ॑താ । ഏക॑ഹോത്രേ ബ॒ലിഗ്ം ഹ॑രന്തി । ഹര॑ന്ത്യസ്മൈ പ്ര॒ജാ ബ॒ലിമ് । ഐന॒മപ്ര॑തിഖ്യാത-ങ്ഗച്ഛതി । യ ഏ॒വം-വേഁദ॑ ॥ 26 ॥

(ച॒ന്ദ്രമാ᳚ - ശ്ചാതുര്മാ॒സ്യാനാം᳚-യഁജ്ഞക്ര॒തോ - ര॑ദ്ധ്വ॒രേണ॑ യജ്ഞക്ര॒തുനോപ॑ പ॒ര്യാവ॑ര്തന്ത - സ॒പ്തഹോ॑താ ച॒ത്വാരി॑ ച) (അ. 6)

അനുവാകം 7 - അഗ്നിഹോത്രസ്യ സര്വക്രതുരുദ്ഭാവസാധനേന പ്രശംസാ

പ്ര॒ജാപ॑തിഃ॒ പുരു॑ഷ-മസൃജത । സോ᳚-ഽഗ്നിര॑ബ്രവീത് । മമാ॒യ-മന്ന॑മ॒സ്ത്വിതി॑ । സോ॑-ഽബിഭേത് । സര്വം॒-വൈഁ മാ॒-ഽയ-മ്പ്രധ॑ക്ഷ്യ॒തീതി॑ । സ ഏ॒താഗ്-ശ്ചതു॑ര്ഹോതൄനാത്മ॒-സ്പര॑ണാനപശ്യത് । താന॑ജുഹോത് । തൈര്വൈ സ ആ॒ത്മാന॑-മസ്പൃണോത് ॥ യദ॑ഗ്നിഹോ॒ത്ര-ഞ്ജു॒ഹോതി॑ । ഏക॑ഹോതാരമേ॒വ ത-ദ്യ॑ജ്ഞക്ര॒തു-മാ᳚പ്നോത്യഗ്നിഹോ॒ത്രമ് ॥ 27 ॥

കുസി॑ന്ധ-ഞ്ചാ॒ത്മനഃ॑ സ്പൃ॒ണോതി॑ । ആ॒ദി॒ത്യസ്യ॑ ച॒ സായു॑ജ്യ-ങ്ഗച്ഛതി ॥ ച॒തുരുന്ന॑യതി । ചതു॑ര്ഹോതാരമേ॒വ ത-ദ്യ॑ജ്ഞക്ര॒തു-മാ᳚പ്നോതി ദര്ശപൂര്ണമാ॒സൌ । ച॒ത്വാരി॑ ചാ॒ത്മനോ-ഽങ്ഗാ॑നി സ്പൃ॒ണോതി॑ । ആ॒ദി॒ത്യസ്യ॑ ച॒ സായു॑ജ്യ-ങ്ഗച്ഛതി ॥ ച॒തുരുന്ന॑യതി । സ॒മിത്പ॑ഞ്ച॒മീ । പഞ്ച॑ഹോതാരമേ॒വ ത-ദ്യ॑ജ്ഞക്ര॒തു-മാ᳚പ്നോതി ചാതുര്മാ॒സ്യാനി॑ । ലോമ॑ ഛ॒വീ-മ്മാ॒ഗ്ം॒സമസ്ഥി॑ മ॒ജ്ജാന᳚മ് ॥ 28 ॥

താനി॑ ചാ॒ത്മനഃ॑ സ്പൃ॒ണോതി॑ । ആ॒ദി॒ത്യസ്യ॑ ച॒ സായു॑ജ്യ-ങ്ഗച്ഛതി ॥ ച॒തുരുന്ന॑യതി । ദ്വിര്ജു॑ഹോതി । ഷഡ്ഢോ॑താരമേ॒വ ത-ദ്യ॑ജ്ഞക്ര॒തു-മാ᳚പ്നോതി പശുബ॒ന്ധമ് । സ്തനാ॑വാ॒ണ്ഡൌ ശി॒ശ്നമവാ᳚ഞ്ച-മ്പ്രാ॒ണമ് । താനി॑ ചാ॒ത്മനഃ॑ സ്പൃ॒ണോതി॑ । ആ॒ദി॒ത്യസ്യ॑ ച॒ സായു॑ജ്യ-ങ്ഗച്ഛതി । ച॒തുരുന്ന॑യതി । ദ്വിര്ജു॑ഹോതി ॥ 29 ॥

സ॒മി-ഥ്സ॑പ്ത॒മീ । സ॒പ്തഹോ॑താരമേ॒വ ത-ദ്യ॑ജ്ഞക്ര॒തു-മാ᳚പ്നോതി സൌ॒മ്യ-മ॑ദ്ധ്വ॒രമ് । സ॒പ്ത ചാ॒ത്മനഃ॑ ശീര്ഷ॒ണ്യാ᳚ന്-പ്രാ॒ണാന്-ഥ്സ്പൃ॒ണോതി॑ । ആ॒ദി॒ത്യസ്യ॑ ച॒ സായു॑ജ്യ-ങ്ഗച്ഛതി ॥ ച॒തുരുന്ന॑യതി । ദ്വിര്ജു॒ഹോതി॑ । ദ്വിര്നിമാ᳚ര്ഷ്ടി । ദ്വിഃ പ്രാശ്ഞാ॑തി । ദശ॑ഹോതാരമേ॒വ ത-ദ്യ॑ജ്ഞക്ര॒തു-മാ᳚പ്നോതി സംവഁഥ്സ॒രമ് । സര്വ॑-ഞ്ചാ॒ത്മാന॒-മപ॑രിവര്ഗഗ്ഗ് സ്പൃ॒ണോതി॑ । ആ॒ദി॒ത്യസ്യ॑ ച॒ സായു॑ജ്യ-ങ്ഗച്ഛതി ॥ 30 ॥

(അ॒ഗ്നി॒ഹോ॒ത്രം - മ॒ജ്ജാനം॒ - ദ്വിര്ജു॑ഹോ॒ - ത്യപ॑രിവര്ഗഗ്ഗ് സ്പൃ॒ണോത്യേക॑-ഞ്ച ) (അ. 7)

അനുവാകം 8 - സൃഷ്ടിസാധനത്വേന ഹോതൃമന്ത്രാസാമര്ഥ്യ പ്രശംസാ

[(അപ॑ക്രാമത ഗര്ഭി॒ണ്യഃ) ഇസ് ഓന്ല്യ് ഇന്സ്ത്രുച്തിഓന് , നോത് അ മന്ത്ര]

പ്ര॒ജാപ॑തി-രകാമയത॒ പ്രജാ॑യേ॒യേതി॑ । സ തപോ॑-ഽതപ്യത । സോ᳚-ഽന്തര്വാ॑നഭവത് । സ ഹരി॑ത-ശ്ശ്യാ॒വോ॑-ഽഭവത് । തസ്മാ॒-ഥ്സ്ത്ര്യ॑ന്തര്വ॑ത്നീ । ഹരി॑ണീ സ॒തീ ശ്യാ॒വാ ഭ॑വതി । സ വി॒ജായ॑മാനോ॒ ഗര്ഭേ॑ണാതാമ്യത് । സ താ॒ന്തഃ കൃ॒ഷ്ണ-ശ്ശ്യാ॒വോ॑-ഽഭവത് । തസ്മാ᳚-ത്താ॒ന്തഃ കൃ॒ഷ്ണ-ശ്ശ്യാ॒വോ ഭ॑വതി । തസ്യാസു॑രേ॒വാജീ॑വത് ॥ 31 ॥

തേനാസു॒നാ-ഽസു॑രാനസൃജത । തദസു॑രാണാ-മസുര॒ത്വമ് । യ ഏ॒വമസു॑രാണാ-മസുര॒ത്വം-വേഁദ॑ । അസു॑മാനേ॒വ ഭ॑വതി । നൈന॒മസു॑ര്ജഹാതി ॥ സോ-ഽസു॑രാന്-ഥ്സൃ॒ഷ്ട്വാ പി॒തേവാ॑മന്യത । തദനു॑ പി॒തൄന॑സൃജത । തത്-പി॑തൃ॒ണാ-മ്പി॑തൃ॒ത്വമ് । യ ഏ॒വ-മ്പി॑തൃ॒ണാ-മ്പി॑തൃ॒ത്വം-വേഁദ॑ । പി॒തേവൈ॒വ സ്വാനാ᳚-മ്ഭവതി ॥ 32 ॥

യന്ത്യ॑സ്യ പി॒തരോ॒ ഹവ᳚മ് ॥ സ പി॒തൄന്-ഥ്സൃ॒ഷ്ട്വാ ഽമ॑നസ്യത് । തദനു॑ മനു॒ഷ്യാ॑-നസൃജത । തന്മ॑നു॒ഷ്യാ॑ണാ-മ്മനുഷ്യ॒ത്വമ് । യ ഏ॒വ-മ്മ॑നു॒ഷ്യാ॑ണാ-മ്മനുഷ്യ॒ത്വം-വേഁദ॑ । മ॒ന॒സ്വ്യേ॑വ ഭ॑വതി । നൈന॒-മ്മനു॑ര്ജഹാതി ॥ തസ്മൈ॑ മനു॒ഷ്യാ᳚ന്-ഥ്സസൃജാ॒നായ॑ । ദിവാ॑ ദേവ॒ത്രാ ഽഭ॑വത് । തദനു॑ ദേ॒വാന॑സൃജത । ത-ദ്ദേ॒വാനാ᳚-ന്ദേവ॒ത്വമ് । യ ഏ॒വ-ന്ദേ॒വാനാ᳚-ന്ദേവ॒ത്വം-വേഁദ॑ । ദിവാ॑ ഹൈ॒വാസ്യ॑ ദേവ॒ത്രാ ഭ॑വതി ॥ താനി॒ വാ ഏ॒താനി॑ ച॒ത്വാര്യമ്ഭാഗ്ം॑സി । ദേ॒വാ മ॑നു॒ഷ്യാഃ᳚ പി॒തരോ-ഽസു॑രാഃ ॥ തേഷു॒ സര്വേ॒ഷ്വമ്ഭോ॒ നഭ॑ ഇവ ഭവതി । യ ഏ॒വം-വേഁദ॑ ॥ 33 ॥

(അ॒ജീ॒വ॒ഥ് - സ്വാനാ᳚-മ്ഭവതി - ദേ॒വാന॑സൃജത സ॒പ്ത ച॑) (അ. 8)

അനുവാകം 9 - വായുരൂപത്വജ്ഞാനേന ഹോതൃമന്ത്രാണാ-മ്പ്രശംസാ

[(യ॒ഥാ॒സ്ഥാ॒ന-ങ്ഗ॑ര്ഭി॒ണ്യഃ॑) ഇസ് ഒന്ല്യ് ഇന്സ്ത്രുച്തിഒന് , നൊത് അ മന്ത്ര]

ബ്ര॒ഹ്മ॒വാ॒ദിനോ॑ വദന്തി । യോ വാ ഇ॒മം-വിഁ॒ദ്യാത് । യതോ॒-ഽയ-മ്പവ॑തേ । യദ॑ഭി॒ പവ॑തേ । യദ॑ഭി സ॒പംവഁ॑തേ । സര്വ॒മായു॑രിയാത് । ന പു॒രാ ഽഽയു॑ഷഃ॒ പ്രമീ॑യേത । പ॒ശു॒മാന്-ഥ്സ്യാ᳚ത് । വി॒ന്ദേത॑ പ്ര॒ജാമ് ॥ യോ വാ ഇ॒മം-വേഁദ॑ ॥ 34 ॥

യതോ॒-ഽയ-മ്പവ॑തേ । യദ॑ഭി॒ പവ॑തേ । യദ॑ഭി സ॒പംവഁ॑തേ । സര്വ॒മായു॑രേതി । ന പു॒രാ-ഽഽയു॑ഷഃ॒ പ്രമീ॑യതേ । പ॒ശു॒മാ-ന്ഭ॑വതി । വി॒ന്ദതേ᳚ പ്ര॒ജാമ് ॥ അ॒ദ്ഭ്യഃ പ॑വതേ । അ॒പോ॑-ഽഭി പ॑വതേ । അ॒പോ॑-ഽഭി സമ്പ॑വതേ ॥ 35 ॥

അ॒സ്യാഃ പ॑വതേ । ഇ॒മാമ॒ഭി പ॑വതേ । ഇ॒മാമ॒ഭി സമ്പ॑വതേ । അ॒ഗ്നേഃ പ॑വതേ । അ॒ഗ്നിമ॒ഭി പ॑വതേ । അ॒ഗ്നിമ॒ഭി സ-മ്പ॑വതേ । അ॒ന്തരി॑ക്ഷാ-ത്പവതേ । അ॒ന്തരി॑ക്ഷമ॒ഭി പ॑വതേ । അ॒ന്തരി॑ക്ഷമ॒ഭി സ-മ്പ॑വതേ । ആ॒ദി॒ത്യാ-ത്പ॑വതേ ॥ 36 ॥

ആ॒ദി॒ത്യമ॒ഭി പ॑വതേ । ആ॒ദി॒ത്യമ॒ഭി സ-മ്പ॑വതേ । ദ്യോഃ പ॑വതേ । ദിവ॑മ॒ഭി പ॑വതേ ॥ ദിവ॑മ॒ഭി സ-മ്പ॑വതേ । ദി॒ഗ്ഭ്യഃ പ॑വതേ । ദിശോ॒-ഽഭി പ॑വതേ । ദിശോ॒-ഽഭി സ-മ്പ॑വതേ । സ യത്-പു॒രസ്താ॒ദ്വാതി॑ । പ്രാ॒ണ ഏ॒വ ഭൂ॒ത്വാ പു॒രസ്താ᳚ദ്വാതി ॥ 37 ॥

തസ്മാ᳚ത്-പു॒രസ്താ॒-ദ്വാന്ത᳚മ് । സര്വാഃ᳚ പ്ര॒ജാഃ പ്രതി॑ നന്ദന്തി । പ്രാ॒ണോ ഹി പ്രി॒യഃ പ്ര॒ജാനാ᳚മ് । പ്രാ॒ണ ഇ॑വ പ്രി॒യഃ പ്ര॒ജാനാ᳚-മ്ഭവതി । യ ഏ॒വം-വേഁദ॑ । സ വാ ഏ॒ഷ പ്രാ॒ണ ഏ॒വ ॥ അഥ॒ യ-ദ്ദ॑ക്ഷിണ॒തോ വാതി॑ । മാ॒ത॒രിശ്വൈ॒വ ഭൂ॒ത്വാ ദ॑ക്ഷിണ॒തോ വാ॑തി । തസ്മാ᳚-ദ്ദക്ഷിണ॒തോ വാന്തം॑-വിഁ॒ദ്യാത് । സര്വാ॒ ദിശ॒ ആവാ॑തി ॥ 38 ॥

സര്വാ॒ ദിശോ-ഽനു॒ വിവാ॑തി । സര്വാ॒ ദിശോ-ഽനു॒ സംവാഁ॒തീതി॑ । സ വാ ഏ॒ഷ മാ॑ത॒രിശ്വൈ॒വ ॥ അഥ॒ യത്-പ॒ശ്ചാദ്വാതി॑ । പവ॑മാന ഏ॒വ ഭൂ॒ത്വാ പ॒ശ്ചാദ്വാ॑തി । പൂ॒തമ॑സ്മാ॒ ആഹ॑രന്തി । പൂ॒തമുപ॑ഹരന്തി । പൂ॒തമ॑ശ്നാതി । യ ഏ॒വം-വേഁദ॑ । സ വാ ഏ॒ഷ പവ॑മാന ഏ॒വ ॥ 39 ॥

അഥ॒ യദു॑ത്തര॒തോ വാതി॑ । സ॒വി॒തൈവ ഭൂ॒ത്വോത്ത॑ര॒തോ വാ॑തി । സ॒വി॒തേവ॒ സ്വാനാ᳚-മ്ഭവതി । യ ഏ॒വം-വേഁദ॑ । സ വാ ഏ॒ഷ സ॑വി॒തൈവ ॥ തേ യ ഏ॑ന-മ്പു॒രസ്താ॑ദാ॒യന്ത॑-മുപ॒വദ॑ന്തി । യ ഏ॒വാസ്യ॑ പു॒രസ്താ᳚ത്-പാ॒പ്മാനഃ॑ । താഗ്സ്തേ ഽപ॑ഘ്നന്തി । പു॒രസ്താ॒ദിത॑രാന്-പാ॒പ്മനഃ॑ സചന്തേ ॥ അഥ॒ യ ഏ॑ന-ന്ദക്ഷിണ॒ത ആ॒യന്ത॑-മുപ॒വദ॑ന്തി ॥ 40 ॥

യ ഏ॒വാസ്യ॑ ദക്ഷിണ॒തഃ പാ॒പ്മാനഃ॑ । താഗ്സ്തേ ഽപ॑ഘ്നന്തി । ദ॒ക്ഷി॒ണ॒ത ഇത॑രാ-ന്പാ॒പ്മനഃ॑ സചന്തേ ॥ അഥ॒ യ ഏ॑ന-മ്പ॒ശ്ചാദാ॒യന്ത॑-മുപ॒വദ॑ന്തി । യ ഏ॒വാസ്യ॑ പ॒ശ്ചാത്-പാ॒പ്മാനഃ॑ । താഗ്സ്തേ ഽപ॑ഘ്നന്തി । പ॒ശ്ചാദിത॑രാന്-പാ॒പ്മനഃ॑ സചന്തേ ॥ അഥ॒ യ ഏ॑നമുത്തര॒ത ആ॒യന്ത॑മുപ॒ വദ॑ന്തി । യ ഏ॒വാസ്യോ᳚ത്തര॒തഃ പാ॒പ്മാനഃ॑ । താഗ്സ്തേ ഽപ॑ഘ്നന്തി ॥ 41 ॥

ഉ॒ത്ത॒ര॒ത ഇത॑രാ-ന്പാ॒പ്മനഃ॑ സചന്തേ ॥ തസ്മാ॑ ദേ॒വം-വിഁ॒ദ്വാന് । വീവ॑ നൃത്യേത് । പ്രേവ॑ ചലേത് । വ്യസ്യേ॑വാ॒ക്ഷ്യൌ ഭാ॑ഷേത । മ॒ണ്ടയേ॑ദിവ । ക്രാ॒ഥയേ॑ദിവ । ശൃ॒ങ്ഗാ॒യേതേ॑വ ॥ ഉ॒ത മോപ॑വദേയുഃ । ഉ॒ത മേ॑ പാ॒പ്മാന॒-മപ॑ഹന്യു॒രിതി॑ ॥ സ യാ-ന്ദിശഗ്ം॑ സ॒നിമേ॒ഷ്യന്-ഥ്സ്യാത് । യ॒ദാ താ-ന്ദിശം॒-വാഁതോ॑ വാ॒യാത് । അഥ॒ പ്രവേ॒യാത് । പ്ര വാ॑ ധാപയേത് (ധാവയേത്) । സാ॒തമേ॒വ ര॑ദി॒തം-വ്യൂഁ॑ഢ-ങ്ഗ॒ന്ധമ॒ഭി പ്രച്യ॑വതേ । ആ-ഽസ്യ॒ ത-ഞ്ജ॑നപ॒ദ-മ്പൂര്വാ॑ കീ॒ര്തിര്ഗ॑ച്ഛതി ॥ ദാന॑കാമാ അസ്മൈ പ്ര॒ജാ ഭ॑വന്തി । യ ഏ॒വം-വേഁദ॑ ॥ 42 ॥

(വേദ॒ - സമ്പ॑വത - ആദി॒ത്യാ-ത്പ॑വതേ - വാ॒ത്യാ - വാ᳚ത്യേ॒ - ഷ പവ॑മാന ഏ॒വ - ദ॑ക്ഷിണ॒ത ആ॒യന്ത॑മുപ॒ വദ॑ന് - ത്യുത്തര॒തഃ പാ॒പ്മാന॒സ്താഗ്സ്തേ ഽപ॑ഘ്ന॒ - ന്തീത്യ॒ഷ്ടൌ ച॑) (അ. 9)

അനുവാകം 10 - ദശഹോതൃമന്ത്രാണാ-ങ്കാമ്യപ്രയോഗഃ

പ്ര॒ജാപ॑തി॒-സ്സോമ॒ഗ്ം॒ രാജാ॑നമസൃജത । ത-ന്ത്രയോ॒ വേദാ॒ അന്വ॑സൃജ്യന്ത । താന്. ഹസ്തേ॑-ഽകുരുത । അഥ॒ ഹ സീതാ॑ സാവി॒ത്രീ । സോമ॒ഗ്ം॒ രാജാ॑ന-ഞ്ചകമേ । ശ്ര॒ദ്ധാമു॒ സ ച॑കമേ । സാ ഹ॑ പി॒തര॑-മ്പ്ര॒ജാപ॑തി॒-മുപ॑സസാര । തഗ്ം ഹോ॑വാച । നമ॑സ്തേ അസ്തു ഭഗവഃ । ഉപ॑ ത്വാ-ഽയാനി ॥ 43 ॥

പ്ര ത്വാ॑ പദ്യേ ॥ സോമം॒-വൈഁ രാജാ॑ന-ങ്കാമയേ । ശ്ര॒ദ്ധാമു॒ സ കാ॑മയത॒ ഇതി॑ । തസ്യാ॑ ഉ॒ ഹ സ്ഥാ॑ഗ॒രമ॑ലങ്കാ॒ര-ങ്ക॑ല്പയി॒ത്വാ । ദശ॑ഹോതാര-മ്പു॒രസ്താ᳚-ദ്വ്യാ॒ഖ്യായ॑ । ചതു॑ര്ഹോതാര-ന്ദക്ഷിണ॒തഃ । പഞ്ച॑ ഹോതാര-മ്പ॒ശ്ചാത് । ഷഡ്ഢോ॑താര-മുത്തര॒തഃ । സ॒പ്തഹോ॑താര-മു॒പരി॑ഷ്ടാത് । സ॒മ്ഭാ॒രൈശ്ച॒ പത്നി॑ഭിശ്ച॒ മുഖേ॑-ഽല॒ങ്കൃത്യ॑ ॥ 44 ॥

ആ-ഽസ്യാര്ധം-വഁ॑വ്രാജ । താഗ്ം ഹോ॒ദീക്ഷ്യോ॑വാച । ഉപ॒ മാ-ഽഽവ॑ര്ത॒സ്വേതി॑ । തഗ്ം ഹോ॑വാച । ഭോഗ॒-ന്തു മ॒ ആച॑ക്ഷ്വ । ഏ॒ത-ന്മ॒ ആച॑ക്ഷ്വ । യത്തേ॑ പാ॒ണാവിതി॑ । തസ്യാ॑ ഉ॒ ഹ ത്രീന്. വേദാ॒-ന്പ്രദ॑ദൌ । തസ്മാ॒ദു ഹ॒ സ്ത്രിയോ॒ ഭോഗ॒മൈവ ഹാ॑രയന്തേ ॥ സ യഃ കാ॒മയേ॑ത പ്രി॒യ-സ്സ്യാ॒മിതി॑ ॥ 45 ॥

യം-വാഁ॑ കാ॒മയേ॑ത പ്രി॒യ-സ്സ്യാ॒ദിതി॑ । തസ്മാ॑ ഏ॒തഗ്ഗ് സ്ഥാ॑ഗ॒ര-മ॑ലങ്കാ॒ര-ങ്ക॑ല്പയി॒ത്വാ । ദശ॑ഹോതാര-മ്പു॒രസ്താ᳚-ദ്വ്യാ॒ഖ്യായ॑ । ചതു॑ര്ഹോതാര-ന്ദക്ഷിണ॒തഃ । പഞ്ച॑ഹോതാര-മ്പ॒ശ്ചാത് । ഷഡ്ഢോ॑താര-മുത്തര॒തഃ । സ॒പ്തഹോ॑താ-രമു॒പരി॑ഷ്ടാത് । സ॒മ്ഭാ॒രൈശ്ച॒ പത്നി॑ഭിശ്ച॒ മുഖേ॑-ഽല॒ങ്കൃത്യ॑ । ആ-ഽസ്യാര്ധം-വ്രഁ॑ജേത് । പ്രി॒യോ ഹൈ॒വ ഭ॑വതി ॥ 46 ॥

(അ॒യാ॒ - ന്യ॒ല॒ങ്കൃത്യ॑ - സ്യാ॒മിതി॑ - ഭവതി) (അ. 10)

അനുവാകം 11 - ദശഹോത്രാദിമന്ത്രനാമ്നാ-മ്പ്രവൃത്തിനിമിത്തമ്

ബ്രഹ്മാ᳚ത്മ॒ന്-വദ॑സൃജത । തദ॑കാമയത । സമാ॒ത്മനാ॑ പദ്യേ॒യേതി॑ । ആത്മ॒-ന്നാത്മ॒-ന്നിത്യാമ॑ന്ത്രയത । തസ്മൈ॑ ദശ॒മഗ്ം ഹൂ॒തഃ പ്രത്യ॑ശൃണോത് । സ ദശ॑ഹൂതോ-ഽഭവത് । ദശ॑ഹൂതോ ഹ॒ വൈ നാമൈ॒ഷഃ । തം-വാഁ ഏ॒ത-ന്ദശ॑ഹൂത॒ഗ്ം॒ സന്ത᳚മ് । ദശ॑ഹോ॒തേത്യാച॑ക്ഷതേ പ॒രോക്ഷേ॑ണ । പ॒രോക്ഷ॑പ്രിയാ ഇവ॒ ഹി ദേ॒വാഃ ॥ 47 ॥

ആത്മ॒-ന്നാത്മ॒-ന്നിത്യാമ॑ന്ത്രയത । തസ്മൈ॑ സപ്ത॒മഗ്ം ഹൂ॒തഃ പ്രത്യ॑ശൃണോത് । സ സ॒പ്തഹൂ॑തോ-ഽഭവത് । സ॒പ്തഹൂ॑തോ ഹ॒ വൈ നാമൈ॒ഷഃ । തം-വാഁ ഏ॒തഗ്ം സ॒പ്തഹൂ॑ത॒ഗ്ം॒ സന്ത᳚മ് । സ॒പ്തഹോ॒തേത്യാച॑ക്ഷതേ പ॒രോക്ഷേ॑ണ । പ॒രോക്ഷ॑പ്രിയാ ഇവ॒ ഹി ദേ॒വാഃ ॥ ആത്മ॒-ന്നാത്മ॒-ന്നിത്യാമ॑ന്ത്രയത । തസ്മൈ॑ ഷ॒ഷ്ഠഗ്ം ഹൂ॒തഃ പ്രത്യ॑ശൃണോത് । സ ഷഡ്ഢൂ॑തോ-ഽഭവത് ॥ 48 ॥

ഷഡ്ഢൂ॑തോ ഹ॒ വൈ നാമൈ॒ഷഃ । തം-വാഁ ഏ॒തഗ്ം ഷഡ്ഢൂ॑ത॒ഗ്ം॒ സന്ത᳚മ് । ഷഡ്ഢോ॒തേത്യാച॑ക്ഷതേ പ॒രോക്ഷേ॑ണ । പ॒രോക്ഷ॑പ്രിയാ ഇവ॒ ഹി ദേ॒വാഃ ॥ ആത്മ॒-ന്നാത്മ॒-ന്നിത്യാമ॑ന്ത്രയത । തസ്മൈ॑ പഞ്ച॒മഗ്ം ഹൂ॒തഃ പ്രത്യ॑ ശൃണോത് । സ പഞ്ച॑ ഹൂതോ-ഽഭവത് । പഞ്ച॑ഹൂതോ ഹ॒ വൈ നാമൈ॒ഷഃ । തം-വാഁ ഏ॒ത-മ്പഞ്ച॑ഹൂത॒ഗ്ം॒ സന്ത᳚മ് । പഞ്ച॑ഹോ॒തേത്യാച॑ക്ഷതേ പ॒രോക്ഷേ॑ണ ॥ 49 ॥

പ॒രോക്ഷ॑പ്രിയാ ഇവ॒ ഹി ദേ॒വാഃ ॥ ആത്മ॒-ന്നാത്മ॒-ന്നിത്യാമ॑ന്ത്രയത । തസ്മൈ॑ ചതു॒ര്ഥഗ്ം ഹൂ॒തഃ പ്രത്യ॑ശൃണോത് । സ ചതു॑ര്ഹൂതോ-ഽഭവത് । ചതു॑ര്ഹൂതോ ഹ॒ വൈ നാമൈ॒ഷഃ । തം-വാഁ ഏ॒ത-ഞ്ചതു॑ര്ഹൂത॒ഗ്ം॒ സന്ത᳚മ് । ചതു॑ര്ഹോ॒തേത്യാച॑ക്ഷതേ പ॒രോക്ഷേ॑ണ । പ॒രോക്ഷ॑പ്രിയാ ഇവ॒ ഹി ദേ॒വാഃ ॥ തമ॑ബ്രവീത് । ത്വം-വൈഁ മേ॒ നേദി॑ഷ്ഠഗ്ം ഹൂ॒തഃ പ്രത്യ॑ശ്രൌഷീഃ । ത്വയൈ॑-നാനാഖ്യാ॒താര॒ ഇതി॑ । തസ്മാ॒ന്നു ഹൈ॑നാ॒ഗ്॒-ശ്ചതു॑ര്ഹോതാര॒ ഇത്യാച॑ക്ഷതേ । തസ്മാ᳚-ച്ഛുശ്രൂ॒ഷുഃ പു॒ത്രാണാ॒ഗ്ം॒ ഹൃദ്യ॑തമഃ । നേദി॑ഷ്ഠോ॒ ഹൃദ്യ॑തമഃ । നേദി॑ഷ്ഠോ॒ ബ്രഹ്മ॑ണോ ഭവതി । യ ഏ॒വം-വേഁദ॑ ॥ 50 ॥

(ദേ॒വാഃ - ഷഡ്ഢൂ॑തോ-ഽഭവ॒ത് - പഞ്ച॑ഹോ॒തേത്യാച॑ക്ഷതേ പ॒രോക്ഷേ॑ണാ - ശ്രൌഷീ॒-ഷ്ഷട്ച॑) (അ. 11)

(ബ്ര॒ഹ്മ॒വാ॒ദിനഃ॒ കിം - ദക്ഷി॑ണാം॒ - ഁയോ വാ അവി॑ദ്വാ॒ന് - തസ്യ॒ വൈ - ബ്ര॑ഹ്മവാ॒ദിനോ॒ യ-ദ്ദശ॑ഹോതാരഃ - പ്ര॒ജാപ॑തി॒ വ്യസ്രം - പ്ര॒ജാപ॑തിഃ॒ പുരു॑ഷം - പ്ര॒ജാപ॑തിരകാമയത॒ സ തപ॒-സ്സോ᳚-ഽന്തര്വാ᳚ന് - ബ്രഹ്മവാ॒ദിനോ॒ യോ വാ ഇ॒മം-വിഁ॒ദ്യാത് - പ്ര॒ജാപ॑തി॒-സ്സോമ॒ഗ്ം॒ രാജാ॑നം॒ - ബ്രഹ്മാ᳚ത് മ॒ന്വദേകാ॑ദശ)

(ബ്ര॒ഹ്മ॒വാ॒ദിന॒ - സ്തസ്യ॒ വാ അ॒ഗ്നേ--ര് യദ്വാ ഇ॒ദ-ങ്കിഞ്ച॑ - പ്ര॒ജാപ॑തിരകാമയത॒ -യ ഏ॒വാസ്യ॑ ദക്ഷിണ॒തഃ പ॑ഞ്ചാ॒ശത്)

(ബ്ര॒ഹ്മ॒വാ॒ദിനോ॒ - യ ഏ॒വം-വേഁദ॑ )

॥ ഹരിഃ॑ ഓമ് ॥

॥ കൃഷ്ണ യജുര്വേദീയ തൈത്തിരീയ ബ്രാഹ്മണേ ദ്വിതീയാഷ്ടകേ തൃതീയഃ പ്രപാഠക-സ്സമാപ്തഃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

kṛṣṇa yajurvedīya taittirīya brāhmaṇe dvitīyāṣṭake tṛtīyaḥ prapāṭhakaḥ - hotṛbrāhmaṇaśeṣaḥ

o-nnamaḥ paramātmane, śrī mahāgaṇapataye namaḥ,

śrī gurubhyo namaḥ | ha॒riḥ॒ om ||

anuvākaṃ 1 - sarveṣāṃ hotṛmantrāṇā-ñcaturhotṛśabdena vyavahāra

bra॒hma॒vā॒dino̭ vadanti | ki-ñcatṷrhotṛṇā-ñcaturhotṛ॒tvamiti̭ | yade॒vaiṣu ca̭tu॒rdhā hotā̭raḥ | tena॒ catṷrhotāraḥ | tasmā॒ccatṷrhotāra ucyante | taccatṷrhotṛṇā-ñcaturhotṛ॒tvam || somo॒ vai catṷrhotā | a॒gniḥ pañca̭hotā | dhā॒tā ṣaḍḍho̭tā | indraḥ̭ sa॒ptaho̭tā || 1 ||

pra॒jāpa̭ti॒-rdaśa̭hotā | ya e॒va-ñcatṷrhotṛṇā॒-mṛddhiṃ॒-ve~da̭ | ṛ॒dhnotye॒va || ya ḙṣāme॒va-mba॒ndhutāṃ॒-ve~da̭ | bandhṷmānbhavati | ya ḙṣāme॒va-ṅklṛptiṃ॒-ve~da̭ | kalpa̭te-'smai | ya ḙṣāme॒va-mā॒yata̭naṃ॒-ve~da̭ | ā॒yata̭navān-bhavati | ya ḙṣāme॒va-mpra̭ti॒ṣṭhāṃ-ve~da̭ || 2 ||

pratye॒va ti̭ṣṭhati || bra॒hma॒vā॒dino̭ vadanti | daśa̭hotā॒ catṷrhotā | pañca̭hotā॒ ṣaḍḍho̭tā sa॒ptaho̭tā | atha॒ kasmā॒ccatṷrhotāra ucyanta॒ iti̭ | indro॒ vai catṷrhotā | indraḥ॒ khalu॒ vai śreṣṭho̭ de॒vatā̭nā-mupa॒deśa̭nāt | ya e॒vamindra॒gg॒ śreṣṭha̭-nde॒vatā̭nā-mupa॒deśa̭nā॒-dveda̭ | vasi̭ṣṭha-ssamā॒nānā᳚-mbhavati | tasmā॒cchreṣṭha̭mā॒yanta̭-mpratha॒menai॒vānṷbuddhyante | a॒yamāganṋ | a॒yamavā̭sā॒diti̭ | kī॒rtira̭sya॒ pūrvā-''ga̭cchati ja॒natā̭māya॒taḥ | atho̭ ena-mpratha॒menai॒vānṷ buddhyante | a॒yamāganṋ | a॒yamavā̭sā॒diti̭ || 3 ||

(sa॒ptaho̭tā - prati॒ṣṭhāṃ-ve~da̭ - buddhyante॒ ṣaṭca̭) (a. 1)

anuvākaṃ 2 - naimittiko hotṛmantrahomaḥ

dakṣi̭ṇā-mpratigrahī॒ṣyan-thsa॒ptada̭śa॒ kṛtvo-'pā᳚nyāt | ā॒tmāna̭me॒va sami̭ndhe | teja̭se vī॒ryā̭ya | atho᳚ pra॒jāpa̭tire॒vainā᳚-mbhū॒tvā prati̭ gṛhṇāti | ā॒tmano 'nā᳚rtyai || yadyḙna॒mārt-vi̭jyā-dvṛ॒tagṃ santa̭-nni॒rharḙrann | āgnī᳚ddhre juhuyā॒-ddaśa̭hotāram | ca॒tu॒rgṛ॒hī॒tenājyḙna | pu॒rastā᳚t-pra॒tyantiṣṭhanṋ | pra॒ti॒lo॒maṃ-vi~॒grāha᳚m || 4 ||

prā॒ṇāne॒vāsyopa̭dāsayati || yadyḙna॒-mpuna̭rupa॒ śikṣḙyuḥ | āgnī᳚ddhra e॒va jṷhuyā॒-ddaśa̭hotāram | ca॒tu॒rgṛ॒hī॒tenājyḙna | pa॒ścā-tprāṃāsī̭naḥ | a॒nu॒lo॒ma-mavi̭grāham | prā॒ṇāne॒vāsmai̭ kalpayati || prāya̭ścittī॒-vāghote-tyṛ̭tumu॒kha ṛ̭tumukhe juhoti | ṛ॒tūne॒vāsmai̭ kalpayati | kalpa̭nte-'smā ṛ॒tavaḥ̭ || 5 ||

klṛ॒tā a̭smā ṛ॒tava॒ āya̭nti || ṣaḍḍho̭tā॒ vai bhū॒tvā pra॒jāpa̭tiri॒dagṃ sarva̭masṛjata | sa mano̭-'sṛjata | mana॒so-'dhi̭ gāya॒trīma̭sṛjata | tadgā̭ya॒trīṃ-ya~śa̭ ārcchat | tāmā-'la̭bhata | gā॒ya॒tri॒yā adhi॒ chandāg̭sya sṛjata | chando॒bhyo-'dhi॒ sāma̭ | ta-thsāma॒ yaśa̭ ārcchat | tadā-'la̭bhata || 6 ||

sāmno-'dhi॒ yajūg̭ṣyasṛjata | yaju॒rbhyo-'dhi॒ viṣṇu᳚m | ta-dviṣṇuṃ॒-ya~śa̭ ārcchat | tamā-'la̭bhata | vi॒ṣṇoraddhyoṣa̭dhīrasṛjata | oṣa̭dhī॒bhyo-'dhi॒ soma᳚m | ta-thsomaṃ॒-ya~śa̭ ārcchat | tamā-'la̭bhata | somā॒dadhi̭ pa॒śūna̭sṛjata | pa॒śubhyo-'dhīndra᳚m || 7 ||

tadindraṃ॒-ya~śa̭ ārcchat | tadḙna॒-nnāti॒ prācya̭vata | indra̭ iva yaśa॒svī bha̭vati | ya e॒vaṃ-ve~da̭ | nainaṃ॒-ya~śo-'ti॒ pracya̭vate || yadvā i॒da-ṅki-ñca̭ | ta-thsarva̭muttā॒na e॒vāṅgī̭ra॒saḥ pratya̭gṛhṇāt | tadḙna॒-mprati̭gṛhīta॒-nnāhi̭nat | ya-tkiñca̭ prati gṛhṇī॒yāt | ta-thsarva̭muttā॒nastvā᳚ṅgīra॒saḥ prati̭gṛhṇā॒tvitye॒va prati̭gṛhṇīyāt | i॒yaṃ-vā~ ṷttā॒na ā᳚ṅgīra॒saḥ | a॒nayai॒vaina॒t-prati̭ gṛhṇāti | nainagṃ̭ hinasti || ba॒ra॒ḥiṣā॒ pratī̭yā॒dgāṃ-vā~-'śvaṃ̭-vā~ | e॒tadvai pa̭śū॒nā-mpri॒ya-ndhāma̭ | pri॒yeṇai॒vaina॒-ndhāmnā॒ pratyḙti || 8 ||

(vi॒grāha̭ - mṛ॒tava॒ - stadā-'la̭bha॒ - tendraṃ̭ - gṛhṇīyā॒-thṣaṭca̭) (a. 2)

anuvākaṃ 3 - keśavapanāṅga-mpuṣṭivedanaṃ

yo vā avi̭dvā-nniva॒rtaya̭te | viśī̭rṣā॒ sapā᳚pmā॒ 'muṣmi̭l ~lo॒ke bha̭vati | atha॒ yo vi॒dvā-nni̭va॒rtaya̭te | saśī̭rṣā॒ vipā᳚pmā॒ 'muṣmi̭l ~lo॒ke bha̭vati || de॒vatā॒ vai sa॒pta puṣṭi̭kāmā॒ nya̭vartayanta | a॒gniśca̭ pṛthi॒vī ca̭ | vā॒yuścā॒ntari̭kṣa-ñca | ā॒di॒tyaśca॒ dyauśca̭ ca॒ndramāḥ᳚ | a॒gnirnya̭vartayata | sa sā̭ha॒sra-ma̭puṣyat || 9 ||

pṛ॒thi॒vī nya̭vartayata | sauṣa̭dhībhi॒-rvana॒spati̭bhi-rapuṣyat | vā॒yurnya̭vartayata | sa marī̭cībhi-rapuṣyat | a॒ntari̭kṣa॒-nnya̭vartayata | tadvayo̭bhi-rapuṣyat | ā॒di॒tyo nya̭vartayata | sa ra॒śmibhi̭-rapuṣyat | dyaurnya̭vartayata | sā nakṣa̭trai-rapuṣyat | ca॒ndramā॒ nya̭vartayata | so̭-'horā॒trai-ra̭rdhamā॒sai-rmāsair̭ ṛ॒tubhiḥ̭ saṃva~thsa॒reṇā̭-puṣyat | tānpoṣā᳚n-puṣyati | yāgste-'pṷṣyann | ya e॒vaṃ-vi~॒dānni ca̭ va॒rtaya̭te॒ pari̭ ca || 10 ||

(a॒pu॒ṣya॒n - nakṣa̭trairapuṣya॒-tpañca̭ ca) (a. 3)

anuvākaṃ 4 - pratigrahamantramahimajñānam

tasya॒ vā a॒gner-hira̭ṇya-mpratijagra॒huṣaḥ̭ | a॒rdhami̭ndri॒yasyā-pā᳚krāmat | tade॒tenai॒va pratya̭gṛhṇāt | tena॒ vai so᳚-'rdhami̭ndri॒ya-syā॒tma-nnu॒pādha̭tta | a॒rdhami̭ndri॒yasyā॒tma-nnu॒pādha̭tte | ya e॒vaṃ-vi~॒dvān. hira̭ṇya-mprati gṛ॒hṇāti̭ | atha॒ yo 'vi̭dvā-nprati gṛ॒hṇāti̭ | a॒rdhama̭syendri॒yasyāpa̭ krāmati || tasya॒ vai soma̭sya॒ vāsaḥ̭ pratijagra॒huṣaḥ̭ | tṛtī̭yamindri॒yasyā-pā᳚krāmat || 11 ||

tade॒tenai॒va pratya̭gṛhṇāt | tena॒ vai sa tṛtī̭yamindri॒yasyā॒tma-nnu॒pādha̭tta | tṛtī̭yamindri॒yasyā॒tma-nnu॒pādha̭tte | ya e॒vaṃ-vi~॒dvān. vāsaḥ̭ prati gṛ॒hṇāti̭ | atha॒ yo-'vi̭dvā-nprati gṛ॒hṇāti̭ | tṛtī̭yamasyendri॒yasyāpa̭ krāmati || tasya॒ vai ru॒drasya॒ gā-mpra̭tijagra॒huṣaḥ̭ | ca॒tu॒rthami̭ndri॒yasyā-pā᳚krāmat | tāme॒tenai॒va pratya̭gṛhṇāt | tena॒ vai sa ca̭tu॒rthami̭ndri॒yasyā॒tma-nnu॒pādha̭tta || 12 ||

ca॒tu॒rthami̭ndri॒yasyā॒tma-nnu॒pādha̭tte | ya e॒vaṃ-vi~॒dvā-ngā-mpra̭ti gṛ॒hṇāti̭ | atha॒ yo-'vi̭dvā-nprati gṛ॒hṇāti̭ | ca॒tu॒rthama̭syendri॒yasyāpa̭ krāmati || tasya॒ vai varṷṇa॒syāśva̭-mpratijagra॒huṣaḥ̭ | pa॒ñca॒mami̭ndri॒yasyā-pā᳚krāmat | tame॒tenai॒va pratya̭gṛhṇāt | tena॒ vai sa pa̭ñca॒mami̭ndri॒yasyā॒tma-nnu॒pādha̭tta | pa॒ñca॒mami̭ndri॒yasyā॒tma-nnu॒pādha̭tte | ya e॒vaṃ-vi~॒dvānaśva̭-mprati gṛ॒hṇāti̭ || 13 ||

atha॒ yo-'vi̭dvā-npratigṛ॒hṇāti̭ | pa॒ñca॒mama̭syendri॒yasyāpa̭ krāmati || tasya॒ vai pra॒jāpa̭teḥ॒ purṷṣa-mpratijagra॒huṣaḥ̭ | ṣa॒ṣṭhami̭ndri॒yasyā-pā᳚krāmat | tame॒tenai॒va pratya̭gṛhṇāt | tena॒ vai sa ṣa॒ṣṭhami̭ndri॒yasyā॒tma-nnu॒pādha̭tta | ṣa॒ṣṭhami̭ndri॒yasyā॒tma-nnu॒pādha̭tte | ya e॒vaṃ-vi~॒dvā-npurṷṣa-mprati gṛ॒hṇāti̭ | atha॒ yo-'vi̭dvā-nprati gṛ॒hṇāti̭ | ṣa॒ṣṭhama̭syendri॒yasyāpa̭-krāmati || 14 ||

tasya॒ vai mano॒stalpa̭-mpratijagra॒huṣaḥ̭ | sa॒pta॒mami̭ndri॒yasyā-pā᳚krāmat | tame॒tenai॒va pratya̭gṛhṇāt | tena॒ vai sa sa̭pta॒mami̭ndri॒ya-syā॒tma-nnu॒pādha̭tta | sa॒pta॒mami̭ndri॒yasyā॒tma-nnu॒pādha̭tte | ya e॒vaṃ-vi~॒dvāgstalpa̭-mpratigṛ॒hṇāti̭ | atha॒ yo-'vi̭dvā-nprati gṛ॒hṇāti̭ | sa॒pta॒mama̭syendri॒yasyāpa̭-krāmati || tasya॒ vā ṷttā॒nasyā᳚ṅgīra॒sasyā prā̭ṇa-tpratijagra॒huṣaḥ̭ | a॒ṣṭa॒mami̭ndri॒yasyā-pā᳚krāmat || 15 ||

tade॒tenai॒va pratya̭gṛhṇāt | tena॒ vai so᳚-'ṣṭa॒mami̭ndri॒yasyā॒tma-nnu॒pādha̭tte | a॒ṣṭa॒mami̭ndri॒yasyā॒tma-nnu॒pādha̭tte | ya e॒vaṃ-vi~॒dvāna prā̭ṇa-tprati gṛ॒hṇāti̭ | atha॒ yo-'vi̭dvā-npratigṛ॒hṇāti̭ | a॒ṣṭa॒mama̭syendri॒yasyāpa̭ krāmati || yadvā i॒da-ṅki-ñca̭ | ta-thsarva̭-muttā॒na e॒vāṅgī̭ra॒saḥ pratya̭ gṛhṇāt | tadḙna॒-mprati̭gṛhīta॒-nnāhi̭nat | ya-tki-ñca̭ prati gṛhṇī॒yāt | ta-thsarva̭-muttā॒na-stvā᳚ṅgīra॒saḥ prati̭gṛhṇā॒tvitye॒va prati̭ gṛhṇīyāt | i॒yaṃ-vā~ ṷttā॒na ā᳚ṅgīra॒saḥ | a॒nayai॒vaina॒t-prati̭gṛhṇāti | nainagṃ̭ hinasti || 16 ||

(tṛtī̭yamindri॒yasyāpā᳚krāmac - catu॒rthami̭ndri॒yasyā॒tmannu॒pādha॒ - ttāśva̭-mpratigṛ॒hṇāti̭ - ṣa॒ṣṭha̭masyendri॒yasyāpa̭krāma -tyaṣṭa॒mami̭ndri॒yasyāpā᳚krāmat - prati gṛhṇī॒yāc ca॒tvāri̭ ca) (a. 4)

(tasya॒ vā a॒gner-hira̭ṇya॒gṃ॒ soma̭sya॒ vāsa॒stade॒tena̭ ru॒drasya॒ gā-ntāme॒tena॒ varṷṇa॒syāśva̭-mpra॒jāpa̭teḥ॒ purṷṣa॒-mmano॒stalpa॒-ntame॒teno᳚ttā॒nasya॒ tade॒tenāprā̭ṇa॒dya-dvai )

(a॒rdha-ntṛtī̭yamaṣṭa॒ma-ntacca̭tu॒rtha-ntā-mpa̭ñca॒magṃ ṣa॒ṣṭhagṃ sa̭pta॒mantam |

tade॒tena॒ dve tāme॒tenaika॒-ntame॒tena॒ trīṇi॒ tade॒tenaikaṃ᳚ )

anuvākaṃ 5 - praśnottararūpo brahmaviṣayassaṃvā~daḥ

bra॒hma॒vā॒dino̭ vadanti || ya-ddaśa̭hotāra-ssa॒tramāsa̭ta | kena॒ te gṛ॒hapa̭tinā ''rdhnuvann | kena̭ pra॒jā a̭sṛja॒nteti̭ | pra॒jāpa̭tinā॒ vai te gṛ॒hapa̭tinā ''rdhnuvann | tena̭ pra॒jā a̭sṛjanta || yaccatṷrhotāra-ssa॒tramāsa̭ta | kena॒ te gṛ॒hapa̭tinā ''rdhnuvann | kenauṣa̭dhī-rasṛja॒nteti̭ | somḙna॒ vai te gṛ॒hapa̭tinā ''rdhnuvann || 17 ||

tenauṣa̭dhī-rasṛjanta || ya-tpañca̭hotāra-ssa॒tramāsa̭ta | kena॒ te gṛ॒hapa̭tinā ''rdhnuvann | kenai॒bhyo lo॒kebhyo-'sṷrā॒-nprāṇṷdanta | kenai̭ṣā-mpa॒śūna̭vṛñja॒teti̭ | a॒gninā॒ vai te gṛ॒hapa̭tinā ''rdhnuvann | tenai॒bhyo lo॒kebhyo-'sṷrā॒n-prāṇṷdanta | tenai̭ṣā-mpa॒śūna̭vṛñjata || ya-thṣaḍḍho̭tāra-ssa॒tramāsa̭ta | kena॒ te gṛ॒hapa̭tinā ''rdhnuvann || 18 ||

kena॒rtūna̭-kalpaya॒nteti̭ | dhā॒trā vai te gṛ॒hapa̭tinā ''rdhnuvann | tena॒rtūna̭kalpayanta || ya-thsa॒ptaho̭tāra-ssa॒tramāsa̭ta | kena॒ te gṛ॒hapa̭tinā ''rdhnuvann | kena॒ suva̭rāyann | kene॒māl ~lo॒kān-thsama̭tanva॒nniti̭ | a॒rya॒mṇā vai te gṛ॒hapa̭tinā ''rdhnuvann | tena॒ suva̭rāyann | tene॒māl ~lo॒kān-thsama̭tanva॒nniti̭ || 19 ||

e॒te vai de॒vā gṛ॒hapa̭tayaḥ | tān. ya e॒vaṃ-vi~॒dvān | apya॒nyasya̭ gārhapa॒te dīkṣa̭te | a॒vā॒nta॒rame॒va sa॒triṇā̭-mṛddhnoti || yo vā a̭rya॒maṇaṃ॒-ve~da̭ | dāna̭kāmā asmai pra॒jā bha̭vanti | ya॒jño vā a̭rya॒mā | āryā̭vasa॒tiriti॒ vai tamā̭hu॒rya-mpra॒śagṃsa̭nti || āryā̭ vasa॒tirbha̭vati | ya e॒vaṃ-ve~da̭ || 20 ||

yadvā i॒da-ṅki-ñca̭ | ta-thsarva॒-ñcatṷrhotāraḥ | catṷrhotṛ॒bhyo-'dhi̭ ya॒jño nimi̭rtaḥ | sa ya e॒vaṃ-vi~॒dvān. vi॒vadḙta | a॒hame॒va bhūyo̭ veda | yaścatṷrhotṝ॒n॒. vedeti̭ | sa hyḙva bhūyo॒ veda̭ | yaścatṷrhotṝ॒n.॒ veda̭ || yo vai catṷrhotṛṇā॒gṃ॒ hotṝ॒n॒. veda̭ | sarvā̭su pra॒jāsvanna̭matti || 21 ||

sarvā॒ diśo॒-'bhija̭yati | pra॒jāpa̭ti॒rvai daśa̭hotṛṇā॒gṃ॒ hotā᳚ | soma॒ścatṷrhotṛṇā॒gṃ॒ hotā᳚ | a॒gniḥ pañca̭hotṛṇā॒gṃ॒ hotā᳚ | dhā॒tā ṣaḍḍho̭tṛṇā॒gṃ॒ hotā᳚ | a॒rya॒mā sa॒ptaho̭tṛṇā॒gṃ॒ hotā᳚ | e॒te vai catṷrhotṛṇā॒gṃ॒ hotā̭raḥ | tān. ya e॒vaṃ-ve~da̭ | sarvā̭su pra॒jāsvanna̭matti | sarvā॒ diśo॒-'bhi ja̭yati || 22 ||

(ā॒rdhnu॒va॒ - nnā॒dhnu॒va॒ - nnitye॒ - vaṃ-ve~dā᳚ - tti॒ - sarvā॒ diśo॒bhi ja̭yati ) (a. 5)

(vai tena̭ sa॒tra-ṅkena̭)

2.3.6 anuvākaṃ - hotṛpraśaṃsāprasaṅgena kratūnāmṛtvig viśeṣavyavasthāpanam, agnihotrasya prāśastya-ñca

pra॒jāpa̭tiḥ pra॒jā-ssṛ॒ṣṭvā vya̭sragṃsata | sa hṛda̭ya-mbhū॒to̭-'śayat | ātma॒n॒. hā(3) ityahva̭yat | āpaḥ॒ pratya̭śṛṇvann | tā a̭gniho॒treṇai॒va ya̭jñakra॒tunopa̭ pa॒ryāva̭rtanta | tāḥ kusi̭ndha॒mupaṷhann | tasmā̭dagniho॒trasya̭ yajñakra॒toḥ | eka̭ ṛ॒tvik || ca॒tu॒ṣkṛtvo-'hva̭yat | a॒gni-rvā॒yu-rā̭di॒tya-śca॒ndramāḥ᳚ || 23 ||

te pratya̭śṛṇvann | te da̭rśapūrṇamā॒sābhyā̭me॒va ya̭jñakra॒tunopa̭ pa॒ryāva̭rtanta | ta upaṷhagg-śca॒tvāryaṅgā̭ni | tasmā᳚-ddarśapūrṇamā॒sayo᳚-ryajñakra॒toḥ | ca॒tvāra̭ ṛ॒tvijaḥ̭ || pa॒ñca॒ kṛtvo-'hva̭yat | pa॒śavaḥ॒ pratya̭śṛṇvann | te cā̭turmā॒syaire॒va ya̭jñakra॒tunopa̭ pa॒ryāva̭rtanta | ta upaṷha॒l ~loma̭ cha॒vī-mmā॒gṃ॒samasthi̭ ma॒jjāna᳚m | tasmā᳚ccāturmā॒syānāṃ᳚-ya~jñakra॒toḥ || 24 ||

pañca॒rtvijaḥ̭ || ṣa॒ṭkṛtvo-'hva̭yat | ṛ॒tavaḥ॒ pratya̭śṛṇvann | te pa̭śuba॒ndhenai॒va ya̭jñakra॒tunopa̭ pa॒ryāva̭rtanta | ta upaṷha॒n-thstanā̭vā॒ṇḍau śi॒śnamavā᳚ñca-mprā॒ṇam | tasmā᳚t-paśuba॒ndhasya̭ yajñakra॒toḥ | ṣaḍṛ॒tvijaḥ̭ || sa॒pta॒kṛtvo-'hva̭yat | hotrāḥ॒ pratya̭śṛṇvann | tā-ssau॒myenai॒vāddhva॒reṇa̭ yajñakra॒tunopa̭ pa॒ryāva̭rtanta || 25 ||

tā upaṷhan-thsa॒ptaśī̭rṣa॒ṇyā᳚n-prā॒ṇān | tasmā᳚-thsau॒myasyā᳚ddhva॒rasya̭ yajñakra॒toḥ | sa॒pta hotrāḥ॒ prācī॒rvaṣa̭ṭkurvanti || da॒śa॒kṛtvo-'hva̭yat | tapaḥ॒ pratya̭śṛṇot | tat-karma̭ṇai॒va saṃ̭va~thsa॒reṇa॒ sarvai᳚ryajñakra॒tubhi॒rupa̭ pa॒ryāva̭rtata | ta-thsarva̭mā॒tmāna॒-mapa̭rivarga॒-mupaṷhat | tasmā᳚th- saṃva~thsa॒re sarvḙ yajñakra॒tavo-'va̭ruddhyante || tasmā॒-ddaśa̭hotā॒ catṷrhotā | pañca̭hotā॒ ṣaḍḍho̭tā sa॒ptaho̭tā | eka̭hotre ba॒ligṃ ha̭ranti | hara̭ntyasmai pra॒jā ba॒lim | aina॒mapra̭tikhyāta-ṅgacchati | ya e॒vaṃ-ve~da̭ || 26 ||

(ca॒ndramā᳚ - ścāturmā॒syānāṃ᳚-ya~jñakra॒to - ra̭ddhva॒reṇa̭ yajñakra॒tunopa̭ pa॒ryāva̭rtanta - sa॒ptaho̭tā ca॒tvāri̭ ca) (a. 6)

anuvākaṃ 7 - agnihotrasya sarvakraturudbhāvasādhanena praśaṃsā

pra॒jāpa̭tiḥ॒ purṷṣa-masṛjata | so᳚-'gnira̭bravīt | mamā॒ya-manna̭ma॒stviti̭ | so̭-'bibhet | sarvaṃ॒-vai~ mā॒-'ya-mpradha̭kṣya॒tīti̭ | sa e॒tāg-ścatṷrhotṝnātma॒-spara̭ṇānapaśyat | tāna̭juhot | tairvai sa ā॒tmāna̭-maspṛṇot || yada̭gniho॒tra-ñju॒hoti̭ | eka̭hotārame॒va ta-dya̭jñakra॒tu-mā᳚pnotyagniho॒tram || 27 ||

kusi̭ndha-ñcā॒tmanaḥ̭ spṛ॒ṇoti̭ | ā॒di॒tyasya̭ ca॒ sāyṷjya-ṅgacchati || ca॒turunna̭yati | catṷrhotārame॒va ta-dya̭jñakra॒tu-mā᳚pnoti darśapūrṇamā॒sau | ca॒tvāri̭ cā॒tmano-'ṅgā̭ni spṛ॒ṇoti̭ | ā॒di॒tyasya̭ ca॒ sāyṷjya-ṅgacchati || ca॒turunna̭yati | sa॒mitpa̭ñca॒mī | pañca̭hotārame॒va ta-dya̭jñakra॒tu-mā᳚pnoti cāturmā॒syāni̭ | loma̭ cha॒vī-mmā॒gṃ॒samasthi̭ ma॒jjāna᳚m || 28 ||

tāni̭ cā॒tmanaḥ̭ spṛ॒ṇoti̭ | ā॒di॒tyasya̭ ca॒ sāyṷjya-ṅgacchati || ca॒turunna̭yati | dvirjṷhoti | ṣaḍḍho̭tārame॒va ta-dya̭jñakra॒tu-mā᳚pnoti paśuba॒ndham | stanā̭vā॒ṇḍau śi॒śnamavā᳚ñca-mprā॒ṇam | tāni̭ cā॒tmanaḥ̭ spṛ॒ṇoti̭ | ā॒di॒tyasya̭ ca॒ sāyṷjya-ṅgacchati | ca॒turunna̭yati | dvirjṷhoti || 29 ||

sa॒mi-thsa̭pta॒mī | sa॒ptaho̭tārame॒va ta-dya̭jñakra॒tu-mā᳚pnoti sau॒mya-ma̭ddhva॒ram | sa॒pta cā॒tmanaḥ̭ śīrṣa॒ṇyā᳚n-prā॒ṇān-thspṛ॒ṇoti̭ | ā॒di॒tyasya̭ ca॒ sāyṷjya-ṅgacchati || ca॒turunna̭yati | dvirju॒hoti̭ | dvirnimā᳚rṣṭi | dviḥ prāśñā̭ti | daśa̭hotārame॒va ta-dya̭jñakra॒tu-mā᳚pnoti saṃva~thsa॒ram | sarva̭-ñcā॒tmāna॒-mapa̭rivargagg spṛ॒ṇoti̭ | ā॒di॒tyasya̭ ca॒ sāyṷjya-ṅgacchati || 30 ||

(a॒gni॒ho॒traṃ - ma॒jjānaṃ॒ - dvirjṷho॒ - tyapa̭rivargagg spṛ॒ṇotyeka̭-ñca ) (a. 7)

anuvākaṃ 8 - sṛṣṭisādhanatvena hotṛmantrāsāmarthya praśaṃsā

[(apa̭krāmata garbhi॒ṇyaḥ) is only instruction , not a mantra]

pra॒jāpa̭ti-rakāmayata॒ prajā̭ye॒yeti̭ | sa tapo̭-'tapyata | so᳚-'ntarvā̭nabhavat | sa hari̭ta-śśyā॒vo̭-'bhavat | tasmā॒-thstrya̭ntarva̭tnī | hari̭ṇī sa॒tī śyā॒vā bha̭vati | sa vi॒jāya̭māno॒ garbhḙṇātāmyat | sa tā॒ntaḥ kṛ॒ṣṇa-śśyā॒vo̭-'bhavat | tasmā᳚-ttā॒ntaḥ kṛ॒ṣṇa-śśyā॒vo bha̭vati | tasyāsṷre॒vājī̭vat || 31 ||

tenāsu॒nā-'sṷrānasṛjata | tadasṷrāṇā-masura॒tvam | ya e॒vamasṷrāṇā-masura॒tvaṃ-ve~da̭ | asṷmāne॒va bha̭vati | naina॒masṷrjahāti || so-'sṷrān-thsṛ॒ṣṭvā pi॒tevā̭manyata | tadanṷ pi॒tṝna̭sṛjata | tat-pi̭tṛ॒ṇā-mpi̭tṛ॒tvam | ya e॒va-mpi̭tṛ॒ṇā-mpi̭tṛ॒tvaṃ-ve~da̭ | pi॒tevai॒va svānā᳚-mbhavati || 32 ||

yantya̭sya pi॒taro॒ hava᳚m || sa pi॒tṝn-thsṛ॒ṣṭvā 'ma̭nasyat | tadanṷ manu॒ṣyā̭-nasṛjata | tanma̭nu॒ṣyā̭ṇā-mmanuṣya॒tvam | ya e॒va-mma̭nu॒ṣyā̭ṇā-mmanuṣya॒tvaṃ-ve~da̭ | ma॒na॒svyḙva bha̭vati | naina॒-mmanṷrjahāti || tasmai̭ manu॒ṣyā᳚n-thsasṛjā॒nāya̭ | divā̭ deva॒trā 'bha̭vat | tadanṷ de॒vāna̭sṛjata | ta-dde॒vānā᳚-ndeva॒tvam | ya e॒va-nde॒vānā᳚-ndeva॒tvaṃ-ve~da̭ | divā̭ hai॒vāsya̭ deva॒trā bha̭vati || tāni॒ vā e॒tāni̭ ca॒tvāryambhāgṃ̭si | de॒vā ma̭nu॒ṣyāḥ᳚ pi॒taro-'sṷrāḥ || teṣu॒ sarve॒ṣvambho॒ nabha̭ iva bhavati | ya e॒vaṃ-ve~da̭ || 33 ||

(a॒jī॒va॒th - svānā᳚-mbhavati - de॒vāna̭sṛjata sa॒pta ca̭) (a. 8)

anuvākaṃ 9 - vāyurūpatvajñānena hotṛmantrāṇā-mpraśaṃsā

[(ya॒thā॒sthā॒na-ṅga̭rbhi॒ṇyaḥ̭) is ònly instructiòn , nòt a mantra]

bra॒hma॒vā॒dino̭ vadanti | yo vā i॒maṃ-vi~॒dyāt | yato॒-'ya-mpava̭te | yada̭bhi॒ pava̭te | yada̭bhi sa॒paṃva~̭te | sarva॒māyṷriyāt | na pu॒rā ''yṷṣaḥ॒ pramī̭yeta | pa॒śu॒mān-thsyā᳚t | vi॒ndeta̭ pra॒jām || yo vā i॒maṃ-ve~da̭ || 34 ||

yato॒-'ya-mpava̭te | yada̭bhi॒ pava̭te | yada̭bhi sa॒paṃva~̭te | sarva॒māyṷreti | na pu॒rā-''yṷṣaḥ॒ pramī̭yate | pa॒śu॒mā-nbha̭vati | vi॒ndate᳚ pra॒jām || a॒dbhyaḥ pa̭vate | a॒po̭-'bhi pa̭vate | a॒po̭-'bhi sampa̭vate || 35 ||

a॒syāḥ pa̭vate | i॒māma॒bhi pa̭vate | i॒māma॒bhi sampa̭vate | a॒gneḥ pa̭vate | a॒gnima॒bhi pa̭vate | a॒gnima॒bhi sa-mpa̭vate | a॒ntari̭kṣā-tpavate | a॒ntari̭kṣama॒bhi pa̭vate | a॒ntari̭kṣama॒bhi sa-mpa̭vate | ā॒di॒tyā-tpa̭vate || 36 ||

ā॒di॒tyama॒bhi pa̭vate | ā॒di॒tyama॒bhi sa-mpa̭vate | dyoḥ pa̭vate | diva̭ma॒bhi pa̭vate || diva̭ma॒bhi sa-mpa̭vate | di॒gbhyaḥ pa̭vate | diśo॒-'bhi pa̭vate | diśo॒-'bhi sa-mpa̭vate | sa yat-pu॒rastā॒dvāti̭ | prā॒ṇa e॒va bhū॒tvā pu॒rastā᳚dvāti || 37 ||

tasmā᳚t-pu॒rastā॒-dvānta᳚m | sarvāḥ᳚ pra॒jāḥ prati̭ nandanti | prā॒ṇo hi pri॒yaḥ pra॒jānā᳚m | prā॒ṇa i̭va pri॒yaḥ pra॒jānā᳚-mbhavati | ya e॒vaṃ-ve~da̭ | sa vā e॒ṣa prā॒ṇa e॒va || atha॒ ya-dda̭kṣiṇa॒to vāti̭ | mā॒ta॒riśvai॒va bhū॒tvā da̭kṣiṇa॒to vā̭ti | tasmā᳚-ddakṣiṇa॒to vāntaṃ̭-vi~॒dyāt | sarvā॒ diśa॒ āvā̭ti || 38 ||

sarvā॒ diśo-'nu॒ vivā̭ti | sarvā॒ diśo-'nu॒ saṃvā~॒tīti̭ | sa vā e॒ṣa mā̭ta॒riśvai॒va || atha॒ yat-pa॒ścādvāti̭ | pava̭māna e॒va bhū॒tvā pa॒ścādvā̭ti | pū॒tama̭smā॒ āha̭ranti | pū॒tamupa̭haranti | pū॒tama̭śnāti | ya e॒vaṃ-ve~da̭ | sa vā e॒ṣa pava̭māna e॒va || 39 ||

atha॒ yadṷttara॒to vāti̭ | sa॒vi॒taiva bhū॒tvotta̭ra॒to vā̭ti | sa॒vi॒teva॒ svānā᳚-mbhavati | ya e॒vaṃ-ve~da̭ | sa vā e॒ṣa sa̭vi॒taiva || te ya ḙna-mpu॒rastā̭dā॒yanta̭-mupa॒vada̭nti | ya e॒vāsya̭ pu॒rastā᳚t-pā॒pmānaḥ̭ | tāgste 'pa̭ghnanti | pu॒rastā॒dita̭rān-pā॒pmanaḥ̭ sacante || atha॒ ya ḙna-ndakṣiṇa॒ta ā॒yanta̭-mupa॒vada̭nti || 40 ||

ya e॒vāsya̭ dakṣiṇa॒taḥ pā॒pmānaḥ̭ | tāgste 'pa̭ghnanti | da॒kṣi॒ṇa॒ta ita̭rā-npā॒pmanaḥ̭ sacante || atha॒ ya ḙna-mpa॒ścādā॒yanta̭-mupa॒vada̭nti | ya e॒vāsya̭ pa॒ścāt-pā॒pmānaḥ̭ | tāgste 'pa̭ghnanti | pa॒ścādita̭rān-pā॒pmanaḥ̭ sacante || atha॒ ya ḙnamuttara॒ta ā॒yanta̭mupa॒ vada̭nti | ya e॒vāsyo᳚ttara॒taḥ pā॒pmānaḥ̭ | tāgste 'pa̭ghnanti || 41 ||

u॒tta॒ra॒ta ita̭rā-npā॒pmanaḥ̭ sacante || tasmā̭ de॒vaṃ-vi~॒dvān | vīva̭ nṛtyet | preva̭ calet | vyasyḙvā॒kṣyau bhā̭ṣeta | ma॒ṇṭayḙdiva | krā॒thayḙdiva | śṛ॒ṅgā॒yetḙva || u॒ta mopa̭vadeyuḥ | u॒ta mḙ pā॒pmāna॒-mapa̭hanyu॒riti̭ || sa yā-ndiśagṃ̭ sa॒nime॒ṣyan-thsyāt | ya॒dā tā-ndiśaṃ॒-vā~to̭ vā॒yāt | atha॒ prave॒yāt | pra vā̭ dhāpayet (dhāvayet) | sā॒tame॒va ra̭di॒taṃ-vyū~̭ḍha-ṅga॒ndhama॒bhi pracya̭vate | ā-'sya॒ ta-ñja̭napa॒da-mpūrvā̭ kī॒rtirga̭cchati || dāna̭kāmā asmai pra॒jā bha̭vanti | ya e॒vaṃ-ve~da̭ || 42 ||

(veda॒ - sampa̭vata - ādi॒tyā-tpa̭vate - vā॒tyā - vā᳚tye॒ - ṣa pava̭māna e॒va - da̭kṣiṇa॒ta ā॒yanta̭mupa॒ vada̭n - tyuttara॒taḥ pā॒pmāna॒stāgste 'pa̭ghna॒ - ntītya॒ṣṭau ca̭) (a. 9)

anuvākaṃ 10 - daśahotṛmantrāṇā-ṅkāmyaprayogaḥ

pra॒jāpa̭ti॒-ssoma॒gṃ॒ rājā̭namasṛjata | ta-ntrayo॒ vedā॒ anva̭sṛjyanta | tān. hastḙ-'kuruta | atha॒ ha sītā̭ sāvi॒trī | soma॒gṃ॒ rājā̭na-ñcakame | śra॒ddhāmu॒ sa ca̭kame | sā ha̭ pi॒tara̭-mpra॒jāpa̭ti॒-mupa̭sasāra | tagṃ ho̭vāca | nama̭ste astu bhagavaḥ | upa̭ tvā-'yāni || 43 ||

pra tvā̭ padye || somaṃ॒-vai~ rājā̭na-ṅkāmaye | śra॒ddhāmu॒ sa kā̭mayata॒ iti̭ | tasyā̭ u॒ ha sthā̭ga॒rama̭laṅkā॒ra-ṅka̭lpayi॒tvā | daśa̭hotāra-mpu॒rastā᳚-dvyā॒khyāya̭ | catṷrhotāra-ndakṣiṇa॒taḥ | pañca̭ hotāra-mpa॒ścāt | ṣaḍḍho̭tāra-muttara॒taḥ | sa॒ptaho̭tāra-mu॒pari̭ṣṭāt | sa॒mbhā॒raiśca॒ patni̭bhiśca॒ mukhḙ-'la॒ṅkṛtya̭ || 44 ||

ā-'syārdhaṃ-va~̭vrāja | tāgṃ ho॒dīkṣyo̭vāca | upa॒ mā-''va̭rta॒sveti̭ | tagṃ ho̭vāca | bhoga॒-ntu ma॒ āca̭kṣva | e॒ta-nma॒ āca̭kṣva | yattḙ pā॒ṇāviti̭ | tasyā̭ u॒ ha trīn. vedā॒-nprada̭dau | tasmā॒du ha॒ striyo॒ bhoga॒maiva hā̭rayante || sa yaḥ kā॒mayḙta pri॒ya-ssyā॒miti̭ || 45 ||

yaṃ-vā~̭ kā॒mayḙta pri॒ya-ssyā॒diti̭ | tasmā̭ e॒tagg sthā̭ga॒ra-ma̭laṅkā॒ra-ṅka̭lpayi॒tvā | daśa̭hotāra-mpu॒rastā᳚-dvyā॒khyāya̭ | catṷrhotāra-ndakṣiṇa॒taḥ | pañca̭hotāra-mpa॒ścāt | ṣaḍḍho̭tāra-muttara॒taḥ | sa॒ptaho̭tā-ramu॒pari̭ṣṭāt | sa॒mbhā॒raiśca॒ patni̭bhiśca॒ mukhḙ-'la॒ṅkṛtya̭ | ā-'syārdhaṃ-vra~̭jet | pri॒yo hai॒va bha̭vati || 46 ||

(a॒yā॒ - nya॒la॒ṅkṛtya̭ - syā॒miti̭ - bhavati) (a. 10)

anuvākaṃ 11 - daśahotrādimantranāmnā-mpravṛttinimittam

brahmā᳚tma॒n-vada̭sṛjata | tada̭kāmayata | samā॒tmanā̭ padye॒yeti̭ | ātma॒-nnātma॒-nnityāma̭ntrayata | tasmai̭ daśa॒magṃ hū॒taḥ pratya̭śṛṇot | sa daśa̭hūto-'bhavat | daśa̭hūto ha॒ vai nāmai॒ṣaḥ | taṃ-vā~ e॒ta-ndaśa̭hūta॒gṃ॒ santa᳚m | daśa̭ho॒tetyāca̭kṣate pa॒rokṣḙṇa | pa॒rokṣa̭priyā iva॒ hi de॒vāḥ || 47 ||

ātma॒-nnātma॒-nnityāma̭ntrayata | tasmai̭ sapta॒magṃ hū॒taḥ pratya̭śṛṇot | sa sa॒ptahṷ̄to-'bhavat | sa॒ptahṷ̄to ha॒ vai nāmai॒ṣaḥ | taṃ-vā~ e॒tagṃ sa॒ptahṷ̄ta॒gṃ॒ santa᳚m | sa॒ptaho॒tetyāca̭kṣate pa॒rokṣḙṇa | pa॒rokṣa̭priyā iva॒ hi de॒vāḥ || ātma॒-nnātma॒-nnityāma̭ntrayata | tasmai̭ ṣa॒ṣṭhagṃ hū॒taḥ pratya̭śṛṇot | sa ṣaḍḍhṷ̄to-'bhavat || 48 ||

ṣaḍḍhṷ̄to ha॒ vai nāmai॒ṣaḥ | taṃ-vā~ e॒tagṃ ṣaḍḍhṷ̄ta॒gṃ॒ santa᳚m | ṣaḍḍho॒tetyāca̭kṣate pa॒rokṣḙṇa | pa॒rokṣa̭priyā iva॒ hi de॒vāḥ || ātma॒-nnātma॒-nnityāma̭ntrayata | tasmai̭ pañca॒magṃ hū॒taḥ pratya̭ śṛṇot | sa pañca̭ hūto-'bhavat | pañca̭hūto ha॒ vai nāmai॒ṣaḥ | taṃ-vā~ e॒ta-mpañca̭hūta॒gṃ॒ santa᳚m | pañca̭ho॒tetyāca̭kṣate pa॒rokṣḙṇa || 49 ||

pa॒rokṣa̭priyā iva॒ hi de॒vāḥ || ātma॒-nnātma॒-nnityāma̭ntrayata | tasmai̭ catu॒rthagṃ hū॒taḥ pratya̭śṛṇot | sa catṷrhūto-'bhavat | catṷrhūto ha॒ vai nāmai॒ṣaḥ | taṃ-vā~ e॒ta-ñcatṷrhūta॒gṃ॒ santa᳚m | catṷrho॒tetyāca̭kṣate pa॒rokṣḙṇa | pa॒rokṣa̭priyā iva॒ hi de॒vāḥ || tama̭bravīt | tvaṃ-vai~ me॒ nedi̭ṣṭhagṃ hū॒taḥ pratya̭śrauṣīḥ | tvayai̭-nānākhyā॒tāra॒ iti̭ | tasmā॒nnu hai̭nā॒g॒-ścatṷrhotāra॒ ityāca̭kṣate | tasmā᳚-cchuśrū॒ṣuḥ pu॒trāṇā॒gṃ॒ hṛdya̭tamaḥ | nedi̭ṣṭho॒ hṛdya̭tamaḥ | nedi̭ṣṭho॒ brahma̭ṇo bhavati | ya e॒vaṃ-ve~da̭ || 50 ||

(de॒vāḥ - ṣaḍḍhṷ̄to-'bhava॒t - pañca̭ho॒tetyāca̭kṣate pa॒rokṣḙṇā - śrauṣī॒-ṣṣaṭca̭) (a. 11)

(bra॒hma॒vā॒dinaḥ॒ kiṃ - dakṣi̭ṇāṃ॒ - ~yo vā avi̭dvā॒n - tasya॒ vai - bra̭hmavā॒dino॒ ya-ddaśa̭hotāraḥ - pra॒jāpa̭ti॒ vyasraṃ - pra॒jāpa̭tiḥ॒ purṷṣaṃ - pra॒jāpa̭tirakāmayata॒ sa tapa॒-sso᳚-'ntarvā᳚n - brahmavā॒dino॒ yo vā i॒maṃ-vi~॒dyāt - pra॒jāpa̭ti॒-ssoma॒gṃ॒ rājā̭naṃ॒ - brahmā᳚t ma॒nvadekā̭daśa)

(bra॒hma॒vā॒dina॒ - stasya॒ vā a॒gne--r yadvā i॒da-ṅkiñca̭ - pra॒jāpa̭tirakāmayata॒ -ya e॒vāsya̭ dakṣiṇa॒taḥ pa̭ñcā॒śat)

(bra॒hma॒vā॒dino॒ - ya e॒vaṃ-ve~da̭ )

|| hariḥ̭ om ||

|| kṛṣṇa yajurvedīya taittirīya brāhmaṇe dvitīyāṣṭake tṛtīyaḥ prapāṭhaka-ssamāptaḥ ||