2.2 - Hotribrahmanam - Krishna Yajurveda Taittiriya Brahmana Pathah - Prajapatirakamayata Prajah

ॐ

2.2 - ഹോതൃബ്രാഹ്മണമ് - കൃഷ്ണ യജുര്വേദ തൈത്തിരീയ ബ്രാഹ്മണ പാഠഃ - പ്രജാപതിരകാമയത പ്രജാഃ

Krishna Vedic Malayalam

കൃഷ്ണ യജുര്വേദീയ തൈത്തിരീയ ബ്രാഹ്മണേ ദ്വിതീയാഷ്ടകേ ദ്വിതീയഃ പ്രപാഠകഃ - ഹോതൃബ്രാഹ്മണമ്

ഓ-ന്നമഃ പരമാത്മനേ, ശ്രീ മഹാഗണപതയേ നമഃ,

ശ്രീ ഗുരുഭ്യോ നമഃ । ഹ॒രിഃ॒ ഓമ് ॥

അനുവാകം 1 - ദശഹോതൃമന്ത്രസ്യ ക്രത്വര്ഥപുരുഷാര്ഥപ്രയോഗൌ

പ്ര॒ജാപ॑തിരകാമയത പ്ര॒ജാ-സ്സൃ॑ജേ॒യേതി॑ । സ ഏ॒ത-ന്ദശ॑ഹോതാര-മപശ്യത് । ത-മ്മന॑സാ ഽനു॒ദ്രുത്യ॑ ദര്ഭസ്ത॒മ്ബേ॑-ഽജുഹോത് । തതോ॒ വൈ സ പ്ര॒ജാ അ॑സൃജത । താ അ॑സ്മാഥ്സൃ॒ഷ്ടാ അപാ᳚ക്രാമന്ന് । താ ഗ്രഹേ॑ണാഗൃഹ്ണാത് । തദ്ഗ്രഹ॑സ്യ ഗ്രഹ॒ത്വമ് । യഃ കാ॒മയേ॑ത॒ പ്രജാ॑യേ॒യേതി॑ । സ ദശ॑ഹോതാര॒-മ്മന॑സാ ഽനു॒ദ്രുത്യ॑ ദര്ഭസ്ത॒മ്ബേ ജു॑ഹുയാത് । പ്ര॒ജാപ॑തി॒ര്വൈ ദശ॑ഹോതാ ॥ 1 ॥

പ്ര॒ജാപ॑തിരേ॒വ ഭൂ॒ത്വാ പ്ര ജാ॑യതേ ॥ മന॑സാ ജുഹോതി । മന॑ ഇവ॒ ഹി പ്ര॒ജാപ॑തിഃ । പ്ര॒ജാപ॑തേ॒രാപ്ത്യൈ᳚ ॥ പൂ॒ര്ണയാ॑ ജുഹോതി । പൂ॒ര്ണ ഇ॑വ॒ ഹി പ്ര॒ജാപ॑തിഃ । പ്ര॒ജാപ॑തേ॒രാപ്ത്യൈ᳚ ॥ ന്യൂ॑നയാ ജുഹോതി । ന്യൂ॑നാ॒ദ്ധി പ്ര॒ജാപ॑തിഃ പ്ര॒ജാ അസൃ॑ജത । പ്ര॒ജാനാ॒ഗ്ം॒ സൃഷ്ട്യൈ᳚ ॥ 2 ॥

ദ॒ര്ഭ॒സ്ത॒മ്ബേ ജു॑ഹോതി । ഏ॒തസ്മാ॒ദ്വൈ യോനേഃ᳚ പ്ര॒ജാപ॑തിഃ പ്ര॒ജാ അ॑സൃജത । യസ്മാ॑ദേ॒വ യോനേഃ᳚ പ്ര॒ജാപ॑തിഃ പ്ര॒ജാ അസൃ॑ജത । തസ്മാ॑ദേ॒വ യോനേഃ॒ പ്ര ജാ॑യതേ ॥ ബ്രാ॒ഹ്മ॒ണോ ദ॑ക്ഷിണ॒ത ഉപാ᳚സ്തേ । ബ്രാ॒ഹ്മ॒ണോ വൈ പ്ര॒ജാനാ॑-മുപദ്ര॒ഷ്ടാ । ഉ॒പ॒ദ്ര॒ഷ്ടു॒മത്യേ॒വ പ്ര ജാ॑യതേ ॥ ഗ്രഹോ॑ ഭവതി । പ്ര॒ജാനാഗ്ം॑ സൃ॒ഷ്ടാനാ॒-ന്ധൃത്യൈ᳚ ॥ യ-മ്ബ്രാ᳚ഹ്മ॒ണം-വിഁ॒ദ്യാം-വിഁ॒ദ്വാഗ്ംസം॒-യഁശോ॒ നര്ച്ഛേത് ॥ 3 ॥

സോ-ഽര॑ണ്യ-മ്പ॒രേത്യ॑ । ദ॒ര്ഭ॒സ്ത॒മ്ബ-മു॒ദ്ഗ്രത്ഥ്യ॑ । ബ്രാ॒ഹ്മ॒ണ-ന്ദ॑ക്ഷിണ॒തോ നി॒ഷാദ്യ॑ । ചതു॑ര്ഹോതൄ॒ന് വ്യാച॑ക്ഷീത । ഏ॒തദ്വൈ ദേ॒വാനാ᳚-മ്പര॒മ-ങ്ഗുഹ്യ॒-മ്ബ്രഹ്മ॑ । യച്ചതു॑ര്ഹോതാരഃ । തദേ॒വ പ്ര॑കാ॒ശ-ങ്ഗ॑മയതി । തദേ॑ന-മ്പ്രകാ॒ശ-ങ്ഗ॒തമ് । പ്ര॒കാ॒ശ-മ്പ്ര॒ജാനാ᳚-ങ്ഗമയതി ॥ ദ॒ര്ഭ॒സ്ത॒മ്ബ-മു॒ദ്ഗ്രത്ഥ്യ॒ വ്യാച॑ഷ്ടേ ॥ 4 ॥

അ॒ഗ്നി॒വാന്. വൈ ദ॑ര്ഭസ്ത॒മ്ബഃ । അ॒ഗ്നി॒വത്യേ॒വ വ്യാച॑ഷ്ടേ ॥ ബ്രാ॒ഹ്മ॒ണോ ദ॑ക്ഷിണ॒ത ഉപാ᳚സ്തേ । ബ്രാ॒ഹ്മ॒ണോ വൈ പ്ര॒ജാനാ॑-മുപദ്ര॒ഷ്ടാ । ഉ॒പ॒ദ്ര॒ഷ്ടു॒-മത്യേ॒വൈനം॒-യഁശ॑ ഋച്ഛതി ॥ ഈ॒ശ്വ॒ര-ന്തം-യഁശോ-ഽര്തോ॒രിത്യാ॑ഹുഃ । യസ്യാന്തേ᳚ വ്യാ॒ചഷ്ട॒ ഇതി॑ । വര॒സ്തസ്മൈ॒ ദേയഃ॑ । യദേ॒വൈന॒-ന്തത്രോ॑പ॒ നമ॑തി । തദേ॒വാവ॑ രുന്ധേ ॥ 5 ॥

അ॒ഗ്നിമാ॒ദധാ॑നോ॒ ദശ॑ഹോത്രാ॒ ഽരണി॒മവ॑ദദ്ധ്യാത് । പ്രജാ॑തമേ॒വൈന॒-മാധ॑ത്തേ । തേനൈ॒വോദ്ദ്രുത്യാ᳚ഗ്നിഹോ॒ത്ര-ഞ്ജു॑ഹുയാത് । പ്രജാ॑തമേ॒വൈന॑ജ്ജുഹോതി । ഹ॒വിര്നി॑ര്വ॒ഫ്സ്യന്-ദശ॑ഹോതാരം॒-വ്യാഁച॑ക്ഷീത । പ്രജാ॑തമേ॒വൈന॒-ന്നിര്വ॑പതി । സാ॒മി॒ധേ॒നീ-ര॑നുവ॒ക്ഷ്യന്-ദശ॑ഹോതാരം॒-വ്യാഁച॑ക്ഷീത । സാ॒മി॒ധേ॒നീരേ॒വ സൃ॒ഷ്ട്വാ-ഽഽരഭ്യ॒ പ്ര ത॑നുതേ । അഥോ॑ യ॒ജ്ഞോ വൈ ദശ॑ഹോതാ । യ॒ജ്ഞമേ॒വ ത॑നുതേ ॥ 6 ॥

അ॒ഭി॒ചര॒ന്-ദശ॑ഹോതാര-ഞ്ജുഹുയാത് । നവ॒ വൈ പുരു॑ഷേ പ്രാ॒ണാഃ । നാഭി॑ര്ദശ॒മീ । സപ്രാ॑ണമേ॒വൈന॑-മ॒ഭിച॑രതി । ഏ॒താവ॒ദ്വൈ പുരു॑ഷസ്യ॒ സ്വമ് । യാവ॑-ത്പ്രാ॒ണാഃ । യാവ॑ദേ॒വാസ്യാസ്തി॑ । തദ॒ഭിച॑രതി ॥ സ്വകൃ॑ത॒ ഇരി॑ണേ ജുഹോതി പ്രദ॒രേ വാ᳚ । ഏ॒തദ്വാ അ॒സ്യൈ നിര്-ഋ॑തിഗൃഹീതമ് । നിര്-ഋ॑തി ഗൃഹീത ഏ॒വൈന॒-ന്നിര്-ഋ॑ത്യാ ഗ്രാഹയതി ॥ യ-ദ്വാ॒ചഃ ക്രൂ॒രമ് । തേന॒ വഷ॑ട്കരോതി । വാ॒ച ഏ॒വൈന॑-ങ്ക്രൂ॒രേണ॒ പ്ര വൃ॑ശ്ചതി । താ॒ജഗാര്തി॒മാര്ച്ഛ॑തി ॥ 7 ॥

(ദശ॑ഹോതാ॒ - സൃഷ്ട്യാ॑ - ഋ॒ച്ഛേ-ദ്- വ്യാച॑ഷ്ടേ - രുന്ധ - ഏ॒വ ത॑നുതേ॒ - നിര്-ഋ॑തിഗൃഹീത॒-മ്പഞ്ച॑ ച) (അ. 1)

അനുവാകം 2 - ചതുര്ഹോത്രാദിമന്ത്രാണാ-ങ്ക്രത്വര്ഥപ്രയോഗഃ

പ്ര॒ജാപ॑തിരകാമയത ദര്ശപൂര്ണമാ॒സൌ സൃ॑ജേ॒യേതി॑ । സ ഏ॒ത-ഞ്ചതു॑ര്ഹോതാര-മപശ്യത് । ത-മ്മന॑സാ-ഽനു॒ദ്രുത്യാ॑ ഹവ॒നീയേ॑-ഽജുഹോത് । തതോ॒ വൈ സ ദ॑ര്ശപൂര്ണമാ॒സാവ॑സൃജത । താവ॑സ്മാ-ഥ്സൃ॒ഷ്ടാവപാ᳚ക്രാമതാമ് । തൌ ഗ്രഹേ॑ണാ ഗൃഹ്ണാത് । തദ്ഗ്രഹ॑സ്യ ഗ്രഹ॒ത്വമ് । ദ॒ര്॒ശ॒പൂ॒ര്ണ॒മാ॒സാ-വാ॒ലഭ॑മാനഃ । ചതു॑ര്ഹോതാര॒-മ്മന॑സാ-ഽനു॒ദ്രുത്യാ॑-ഹവ॒നീയേ॑ ജുഹുയാത് । ദ॒ര്॒ശ॒പൂ॒ര്ണ॒മാ॒സാവേ॒വ സൃ॒ഷ്ട്വാ-ഽഽരഭ്യ॒ പ്ര ത॑നുതേ ॥ 8 ॥

ഗ്രഹോ॑ ഭവതി । ദ॒ര്॒ശ॒പൂ॒ര്ണ॒മാ॒സയോ᳚-സ്സൃ॒ഷ്ടയോ॒ര്ധൃത്യൈ᳚ ॥ സോ॑-ഽകാമയത ചാതുര്മാ॒സ്യാനി॑ സൃജേ॒യേതി॑ । സ ഏ॒ത-മ്പഞ്ച॑ഹോതാര-മപശ്യത് । ത-മ്മന॑സാ-ഽനു॒ദ്രുത്യാ॑ ഹവ॒നീയേ॑-ഽജുഹോത് । തതോ॒ വൈ സ ചാ॑തുര്മാ॒സ്യാന്യ॑സൃജത । താന്യ॑സ്മാ-ഥ്സൃ॒ഷ്ടാന്യപാ᳚ക്രാമന്ന് । താനി॒ ഗ്രഹേ॑ണാഗൃഹ്ണാത് । തദ്ഗ്രഹ॑സ്യ ഗ്രഹ॒ത്വമ് । ചാ॒തു॒ര്മാ॒സ്യാന്യാ॒ലഭ॑മാനഃ ॥ 9 ॥

പഞ്ച॑ഹോതാര॒-മ്മന॑സാ-ഽനു॒ദ്രുത്യാ॑ ഹവ॒നീയേ॑ ജുഹുയാത് । ചാ॒തു॒ര്മാ॒സ്യാന്യേ॒വ സൃ॒ഷ്ട്വാ-ഽഽരഭ്യ॒ പ്ര ത॑നുതേ । ഗ്രഹോ॑ ഭവതി । ചാ॒തു॒ര്മാ॒സ്യാനാഗ്ം॑ സൃ॒ഷ്ടാനാ॒-ന്ധൃത്യൈ᳚ ॥ സോ॑-ഽകാമയത പശുബ॒ന്ധഗ്ം സൃ॑ജേ॒യേതി॑ । സ ഏ॒തഗ്ം ഷഡ്ഢോ॑താര-മപശ്യത് । ത-മ്മന॑സാ-ഽനു॒ദ്രുത്യാ॑ ഹവ॒നീയേ॑-ഽജുഹോത് । തതോ॒ വൈ സ പ॑ശുബ॒ന്ധമ॑സൃജത । സോ᳚-ഽസ്മാ-ഥ്സൃ॒ഷ്ടോ ഽപാ᳚ക്രാമത് । ത-ങ്ഗ്രഹേ॑ണാഗൃഹ്ണാത് ॥ 10 ॥

തദ്ഗ്രഹ॑സ്യ ഗ്രഹ॒ത്വമ് । പ॒ശു॒ബ॒ന്ധേന॑ യ॒ക്ഷ്യമാ॑ണഃ । ഷഡ്ഢോ॑താര॒-മ്മന॑സാ ഽനു॒ദ്രുത്യാ॑ ഹവ॒നീയേ॑ ജുഹുയാത് । പ॒ശു॒ബ॒ന്ധമേ॒വ സൃ॒ഷ്ട്വാ-ഽഽരഭ്യ॒ പ്ര ത॑നുതേ । ഗ്രഹോ॑ ഭവതി । പ॒ശു॒ബ॒ന്ധസ്യ॑ സൃ॒ഷ്ടസ്യ॒ ധൃത്യൈ᳚ ॥ സോ॑-ഽകാമയത സൌ॒മ്യ-മ॑ദ്ധ്വ॒രഗ്ം സൃ॑ജേ॒യേതി॑ । സ ഏ॒തഗ്ം സ॒പ്തഹോ॑താര-മപശ്യത് । ത-മ്മന॑സാ-ഽനു॒ദ്രുത്യാ॑ ഹവ॒നീയേ॑ ഽജുഹോത് । തതോ॒ വൈ സ സൌ॒മ്യ-മ॑ദ്ധ്വ॒ര-മ॑സൃജത ॥ 11 ॥

സോ᳚-ഽസ്മാ-ഥ്സൃ॒ഷ്ടോ-ഽപാ᳚ക്രാമത് । ത-ങ്ഗ്രഹേ॑ണാഗൃഹ്ണാത് । തദ്ഗ്രഹ॑സ്യ ഗ്രഹ॒ത്വമ് । ദീ॒ക്ഷി॒ഷ്യമാ॑ണഃ । സ॒പ്തഹോ॑താര॒-മ്മന॑സാ-ഽനു॒ദ്രുത്യാ॑ ഹവ॒നീയേ॑ ജുഹുയാത് । സൌ॒മ്യമേ॒വാദ്ധ്വ॒രഗ്ം സൃ॒ഷ്ട്വാ-ഽഽരഭ്യ॒ പ്ര ത॑നുതേ । ഗ്രഹോ॑ ഭവതി । സൌ॒മ്യസ്യാ᳚-ദ്ധ്വ॒രസ്യ॑ സൃ॒ഷ്ടസ്യ॒ ധൃത്യൈ᳚ ॥ ദേ॒വേഭ്യോ॒ വൈ യ॒ജ്ഞോ ന പ്രാഭ॑വത് । തമേ॑താവ॒ച്ഛ-സ്സമ॑ഭരന്ന് ॥ 12 ॥

യ-ഥ്സ॑ഭാം॒രാഃ । തതോ॒ വൈ തേഭ്യോ॑ യ॒ജ്ഞഃ പ്രാഭ॑വത് । യ-ഥ്സ॑ഭാം॒രാ ഭവ॑ന്തി । യ॒ജ്ഞസ്യ॒ പ്രഭൂ᳚ത്യൈ ॥ ആ॒തി॒ത്ഥ്യമാ॒സാദ്യ॒ വ്യാച॑ഷ്ടേ । യ॒ജ്ഞ॒മു॒ഖം-വാഁ ആ॑തി॒ഥ്യമ് । മു॒ഖ॒ത ഏ॒വ യ॒ജ്ഞഗ്ം സ॒ഭൃന്ത്യ॒ പ്ര ത॑നുതേ ॥ അയ॑ജ്ഞോ॒ വാ ഏ॒ഷഃ । യോ॑-ഽപ॒ത്നീകഃ॑ । ന പ്ര॒ജാഃ പ്ര ജാ॑യേരന്ന് । പത്നീ॒ര്വ്യാച॑ഷ്ടേ । യ॒ജ്ഞമേ॒വാകഃ॑ । പ്ര॒ജാനാ᳚-മ്പ്ര॒ജന॑നായ ॥ ഉ॒പ॒സഥ്സു॒ വ്യാച॑ഷ്ടേ । ഏ॒തദ്വൈ പത്നീ॑നാ-മാ॒യത॑നമ് । സ്വ ഏ॒വൈനാ॑ ആ॒യത॒നേ-ഽവ॑ കല്പയതി ॥ 13 ॥

(ത॒നു॒ത॒ - ആ॒ലഭ॑മാനോ - ഽഗൃഹ്ണാ - ദസൃജ - താഭര - ഞ്ജായേര॒ന്-ഥ്ഷട്ച॑) (അ. 2)

അനുവാകം 3 - ചതുര്ഹോതൃപഞ്ചഹോതൃമന്ത്രഗ്രഹഭാഗയോഃ പുരുഷാര്ഥ പ്രയോഗഃ

പ്ര॒ജാപ॑തി-രകാമയത॒ പ്ര ജാ॑യേ॒യേതി॑ । സ തപോ॑-ഽതപ്യത । സ ത്രി॒വൃത॒ഗ്ഗ്॒ സ്തോമ॑-മസൃജത । ത-മ്പ॑ഞ്ചദ॒ശസ്തോമോ॑ മദ്ധ്യ॒ത ഉദ॑തൃണത് । തൌ പൂ᳚ര്വപ॒ക്ഷശ്ചാ॑പരപ॒ക്ഷശ്ചാ॑ഭവതാമ് । പൂ॒ര്വ॒പ॒ക്ഷ-ന്ദേ॒വാ അന്വസൃ॑ജ്യന്ത । അ॒പ॒ര॒പ॒ക്ഷ-മന്വസു॑രാഃ । തതോ॑ ദേ॒വാ അഭ॑വന്ന് । പരാ-ഽസു॑രാഃ । യ-ങ്കാ॒മയേ॑ത॒ വസീ॑യാന്-ഥ്സ്യാ॒ദിതി॑ ॥ 14 ॥

ത-മ്പൂ᳚ര്വപ॒ക്ഷേ യാ॑ജയേത് । വസീ॑യാനേ॒വ ഭ॑വതി । യ-ങ്കാ॒മയേ॑ത॒ പാപീ॑യാന്-ഥ്സ്യാ॒ദിതി॑ । തമ॑പരപ॒ക്ഷേ യാ॑ജയേത് । പാപീ॑യാനേ॒വ ഭ॑വതി । തസ്മാ᳚-ത്പൂര്വപ॒ക്ഷോ॑ ¶പ॒ക്ഷാത്-ക॑രു॒ണ്യ॑തരഃ ॥ പ്ര॒ജാപ॑തി॒ര്വൈ ദശ॑ഹോതാ । ചതു॑ര്ഹോതാ॒ പഞ്ച॑ഹോതാ । ഷഡ്ഢോ॑താ സ॒പ്തഹോ॑താ । ഋ॒തവഃ॑ സംവഁഥ്സ॒രഃ ॥ 15 ॥

പ്ര॒ജാഃ പ॒ശവ॑ ഇ॒മേ ലോ॒കാഃ । യ ഏ॒വ-മ്പ്ര॒ജാപ॑തി-മ്ബ॒ഹോര്ഭൂയാഗ്ം॑സം॒-വേഁദ॑ । ബ॒ഹോരേ॒വ ഭൂയാ᳚-ന്ഭവതി ॥ പ്ര॒ജാപ॑തി-ര്ദേവാസു॒രാന॑സൃജത । സ ഇന്ദ്ര॒മപി॒ നാസൃ॑ജത । ത-ന്ദേ॒വാ അ॑ബ്രുവന്ന് । ഇന്ദ്ര॑-ന്നോ ജന॒യേതി॑ । സോ᳚-ഽബ്രവീത് । യഥാ॒ ഽഹം-യുഁ॒ഷ്മാഗ് സ്തപ॒സാ ഽസൃ॑ക്ഷി । ഏ॒വമിന്ദ്ര॑-ഞ്ജനയദ്ധ്വ॒മിതി॑ ॥ 16 ॥

തേ തപോ॑-ഽതപ്യന്ത । ത ആ॒ത്മന്നിന്ദ്ര॑-മപശ്യന്ന് । തമ॑ബ്രുവന്ന് । ജായ॒സ്വേതി॑ । സോ᳚-ഽബ്രവീത് । കി-മ്ഭാ॑ഗ॒ധേയ॑-മ॒ഭിജ॑നിഷ്യ॒ ഇതി॑ । ഋ॒തൂന്-ഥ്സം॑വഁഥ്സ॒രമ് । പ്ര॒ജാഃ പ॒ശൂന് । ഇ॒മാല് ഁലോ॒കാനിത്യ॑ബ്രുവന്ന് । തം-വൈഁ മാ-ഽഽഹു॑ത്യാ॒ പ്രജ॑നയ॒തേത്യ॑ബ്രവീത് ॥ 17 ॥

ത-ഞ്ചതു॑ര്ഹോത്രാ॒ പ്രാജ॑നയന്ന് ॥ യഃ കാ॒മയേ॑ത വീ॒രോ മ॒ ആ ജാ॑യേ॒തേതി॑ । സ ചതു॑ര്ഹോതാര-ഞ്ജുഹുയാത് । പ്ര॒ജാപ॑തി॒ര്വൈ ചതു॑ര്ഹോതാ । പ്ര॒ജാപ॑തിരേ॒വ ഭൂ॒ത്വാ പ്രജാ॑യതേ । ജ॒ജന॒ദിന്ദ്ര॑-മിന്ദ്രി॒യായ॒ സ്വാഹേതി॒ ഗ്രഹേ॑ണ ജുഹോതി । ആ-ഽസ്യ॑ വീ॒രോ ജാ॑യതേ । വീ॒രഗ്ം ഹി ദേ॒വാ ഏ॒തയാ ഽഽഹു॑ത്യാ॒ പ്രാജ॑നയന്ന് ॥ ആ॒ദി॒ത്യാശ്ചാങ്ഗി॑രസശ്ച സുവ॒ര്ഗേ ലോ॒കേ᳚ ഽസ്പര്ധന്ത । വ॒യ-മ്പൂര്വേ॑ സുവ॒ര്ഗം-ലോഁ॒കമി॑യാമ വ॒യ-മ്പൂര്വ॒ ഇതി॑ ॥ 18 ॥

ത ആ॑ദി॒ത്യാ ഏ॒ത-മ്പഞ്ച॑ഹോതാര-മപശ്യന്ന് । ത-മ്പു॒രാ പ്രാ॑തരനുവാ॒കാദാഗ്നീ᳚ദ്ധ്രേ ഽജുഹവുഃ । തതോ॒ വൈ തേ പൂര്വേ॑ സുവ॒ര്ഗം-ലോഁ॒കമാ॑യന്ന് । യ-സ്സു॑വ॒ര്ഗകാ॑മ॒-സ്സ്യാത് । സ പഞ്ച॑ഹോതാര-മ്പു॒രാ പ്രാ॑തരനുവാ॒കാദാഗ്നീ᳚ദ്ധ്രേ ജുഹുയാത് । സം॒വഁ॒ഥ്സ॒രോ വൈ പഞ്ച॑ഹോതാ । സം॒വഁ॒ഥ്സ॒ര-സ്സു॑വ॒ര്ഗോ ലോ॒കഃ । സം॒വഁ॒ഥ്സ॒ര ഏ॒വര്തുഷു॑ പ്രതി॒ഷ്ഠായ॑ । സു॒വ॒ര്ഗം-ലോഁ॒കമേ॑തി ॥ തേ᳚ബ്രുവ॒-ന്നങ്ഗി॑രസ ആദി॒ത്യാന് ॥ 19 ॥

ക്വ॑ സ്ഥ । ക്വ॑ വ-സ്സ॒ദ്ഭ്യോ ഹ॒വ്യം-വഁ॑ക്ഷ്യാമ॒ ഇതി॑ । ഛന്ദ॒-സ്സ്വിത്യ॑ബ്രുവന്ന് । ഗാ॒യ॒ത്രി॒യാ-ന്ത്രി॒ഷ്ടുഭി॒-ജഗ॑ത്യാ॒മിതി॑ । തസ്മാ॒ച്ഛന്ദഃ॑ സു സ॒ദ്ഭ്യ ആ॑ദി॒ത്യേഭ്യഃ॑ । ആ॒ങ്ഗീ॒ര॒സീഃ പ്ര॒ജാ ഹ॒വ്യം-വഁ॑ഹന്തി । വഹ॑ന്ത്യസ്മൈ പ്ര॒ജാ ബ॒ലിമ് । ഐന॒മപ്ര॑തിഖ്യാത-ങ്ഗച്ഛതി । യ ഏ॒വം-വേഁദ॑ ॥ ദ്വാദ॑ശ॒ മാസാഃ॒ പഞ്ച॒ര്തവഃ॑ । ത്രയ॑ ഇ॒മേ ലോ॒കാഃ । അ॒സാവാ॑ദി॒ത്യ ഏ॑കവി॒ഗ്ം॒ശഃ । ഏ॒തസ്മി॒ന് വാ ഏ॒ഷ ശ്രി॒തഃ । ഏ॒തസ്മി॒ന്-പ്രതി॑ഷ്ഠിതഃ । യ ഏ॒വമേ॒തഗ്ഗ് ശ്രി॒ത-മ്പ്രതി॑ഷ്ഠിതം॒-വേഁദ॑ । പ്രത്യേ॒വ തി॑ഷ്ഠതി ॥ 20 ॥

(സ്യാ॒ദിതി॑ - സംവഁഥ്സ॒രോ - ജ॑നയദ്ധ്വ॒മിതീ - ത്യ॑ബ്രവീ॒ത് - പൂര്വ॒ ഇത്യാ॑ - ദി॒ത്യാന് - ഋ॒തവ॒-ഷ്ഷട്ച॑) (അ. 3)

അനുവാകം 4 - ജഗ-ഥ്സൃഷ്ടികഥനമുഖേന ഹോതൃമന്ത്രപ്രശംസാ

പ്ര॒ജാപ॑തി-രകാമയത॒ പ്രജാ॑യേ॒യേതി॑ । സ ഏ॒ത-ന്ദശ॑ഹോതാര-മപശ്യത് । തേന॑ ദശ॒ധാ ഽഽത്മാനം॑-വിഁ॒ധായ॑ । ദശ॑ഹോത്രാ ഽതപ്യത । തസ്യ॒ ചിത്തി॒-സ്സ്രുഗാസീ᳚ത് । ചി॒ത്തമാജ്യ᳚മ് । തസ്യൈ॒താ॑വത്യേ॒വ വാഗാസീ᳚ത് । ഏ॒താവാന്॑. യജ്ഞക്ര॒തുഃ ॥ സ ചതു॑ര്ഹോതാര-മസൃജത । സോ॑-ഽനന്ദത് ॥ 21 ॥

അസൃ॑ക്ഷി॒ വാ ഇ॒മമിതി॑ । തസ്യ॒ സോമോ॑ ഹ॒വിരാസീ᳚ത് । സ ചതു॑ര്ഹോത്രാ ഽതപ്യത । സോ॑-ഽതാമ്യത് । സ ഭൂരിതി॒ വ്യാഹ॑രത് । സ ഭൂമി॑മസൃജത । അ॒ഗ്നി॒ഹോ॒ത്ര-ന്ദ॑ര്ശപൂര്ണമാ॒സൌ യജൂഗ്ം॑ഷി । സ ദ്വി॒തീയ॑മതപ്യത । സോ॑-ഽതാമ്യത് । സ ഭുവ॒ ഇതി॒ വ്യാഹ॑രത് ॥ 22 ॥

സോ᳚-ഽന്തരി॑ക്ഷ-മസൃജത । ചാ॒തു॒ര്മാ॒സ്യാനി॒ സാമാ॑നി । സ തൃ॒തീയ॑മതപ്യത । സോ॑-ഽതാമ്യത് । സ സുവ॒രിതി॒ വ്യാഹ॑രത് । സ ദിവ॑മസൃജത । അ॒ഗ്നി॒ഷ്ടോ॒മ-മു॒ക്ഥ്യ॑-മതിരാ॒ത്രമൃചഃ॑ । ഏ॒താ വൈ വ്യാഹൃ॑തയ ഇ॒മേ ലോ॒കാഃ । ഇ॒മാ-ന്ഖലു॒ വൈ ലോ॒കാനനു॑ പ്ര॒ജാഃ പ॒ശവ॒ശ്ഛന്ദാഗ്ം॑സി॒ പ്രാജാ॑യന്ത । യ ഏ॒വമേ॒താഃ പ്ര॒ജാപ॑തേഃ പ്രഥ॒മാ വ്യാഹൃ॑തീഃ॒ പ്രജാ॑താ॒ വേദ॑ ॥ 23 ॥

പ്ര പ്ര॒ജയാ॑ പ॒ശുഭി॑-ര്മിഥു॒നൈ-ര്ജാ॑യതേ ॥ സ പഞ്ച॑ഹോതാര-മസൃജത । സ ഹ॒വിര്നാ-വി॑ന്ദത । തസ്മൈ॒ സോമ॑-സ്ത॒നുവ॒-മ്പ്രായ॑ച്ഛത് । ഏ॒ത-ത്തേ॑ ഹ॒വിരിതി॑ । സ പഞ്ച॑ഹോത്രാ ഽതപ്യത । സോ॑-ഽതാമ്യത് । സ പ്ര॒ത്യങ്ങ॑ബാധത । സോ-ഽസു॑രാ-നസൃജത । തദ॒സ്യാ പ്രി॑യമാസീത് ॥ 24 ॥

ത-ദ്ദു॒ര്വര്ണ॒ഗ്ം॒ ഹിര॑ണ്യമഭവത് । ത-ദ്ദു॒ര്വര്ണ॑സ്യ॒ ഹിര॑ണ്യസ്യ॒ ജന്മ॑ । സ ദ്വി॒തീയ॑മതപ്യത । സോ॑-ഽതാമ്യത് । സ പ്രാംഅ॑ബാധത । സ ദേ॒വാന॑സൃജത । തദ॑സ്യ പ്രി॒യമ॑സീത് । ത-ഥ്സു॒വര്ണ॒ഗ്ം॒ ഹിര॑ണ്യമഭവത് । ത-ഥ്സു॒വര്ണ॑സ്യ॒ ഹിര॑ണ്യസ്യ॒ ജന്മ॑ । യ ഏ॒വഗ്ം സു॒വര്ണ॑സ്യ॒ ഹിര॑ണ്യസ്യ॒ ജന്മ॒ വേദ॑ ॥ 25 ॥

സു॒വര്ണ॑ ആ॒ത്മനാ॑ ഭവതി । ദു॒ര്വര്ണോ᳚-ഽസ്യ॒ ഭ്രാതൃ॑വ്യഃ । തസ്മാ᳚-ഥ്സു॒വര്ണ॒ഗ്ം॒ ഹിര॑ണ്യ-മ്ഭാ॒ര്യ᳚മ് । സു॒വര്ണ॑ ഏ॒വ ഭ॑വതി । ഐന॑-മ്പ്രി॒യ-ങ്ഗ॑ച്ഛതി॒ നാപ്രി॑യമ് ॥ സ സ॒പ്തഹോ॑താര-മസൃജത । സ സ॒പ്തഹോ᳚ത്രൈ॒വ സു॑വ॒ര്ഗം-ലോഁ॒കമൈ᳚ത് ॥ ത്രി॒ണ॒വേന॒ സ്തോമേ॑നൈ॒ഭ്യോ ലോ॒കേഭ്യോ-ഽസു॑രാ॒-ന്പ്രാണു॑ദത । ത്ര॒യ॒സ്ത്രി॒ഗ്ം॒ശേന॒ പ്രത്യ॑തിഷ്ഠത് । ഏ॒ക॒വി॒ഗ്ം॒ശേന॒ രുച॑മധത്ത ॥ 26 ॥

സ॒പ്ത॒ദ॒ശേന॒ പ്രാജാ॑യത । യ ഏ॒വം-വിഁ॒ദ്വാന്-ഥ്സോമേ॑ന॒ യജ॑തേ । സ॒പ്തഹോ᳚ത്രൈ॒വ സു॑വ॒ര്ഗം-ലോഁ॒കമേ॑തി । ത്രി॒ണ॒വേന॒ സ്തോമേ॑നൈ॒ഭ്യോ ലോ॒കേഭ്യോ॒ ഭ്രാതൃ॑വ്യാ॒ന്-പ്രണു॑ദതേ । ത്ര॒യ॒സ്ത്രി॒ഗ്ം॒ശേന॒ പ്രതി॑ തിഷ്ഠതി । ഏ॒ക॒വി॒ഗ്ം॒ശേന॒ രുച॑-ന്ധത്തേ । സ॒പ്ത॒ദ॒ശേന॒ പ്രജാ॑യതേ । തസ്മാ᳚-ഥ്സപ്തദ॒ശ-സ്സ്തോമോ॒ ന നി॒ര്॒ഹൃത്യഃ॑ । പ്ര॒ജാപ॑തി॒ ര്വൈ സ॑പ്തദ॒ശഃ । പ്ര॒ജാപ॑തിമേ॒വ മ॑ദ്ധ്യ॒തോ ധ॑ത്തേ॒ പ്രജാ᳚ത്യൈ ॥ 27 ॥

(അ॒ന॒ന്ദ॒-ദ്- ഭുവ॒ ഇതി॒ വ്യാഹ॑ര॒-ദ്- വേദാ॑ - സീ॒-ദ്- വേദാ॑ - ധത്ത॒ - പ്രജാ᳚ത്യൈ) (അ. 4)

അനുവാകം 5 - ദക്ഷിണാപ്രതിഗ്രഹമന്ത്രവ്യാഖ്യാനമ്

ദേ॒വാ വൈ വരു॑ണമയാജയന്ന് । സ യസ്യൈ॑ യസ്യൈ ദേ॒വതാ॑യൈ॒ ദക്ഷി॑ണാ॒മന॑യത് । താമ॑വ്ലീനാത് । തേ᳚-ഽബ്രുവന്ന് । വ്യാ॒വൃത്യ॒ പ്രതി॑ ഗൃഹ്ണാമ । തഥാ॑ നോ॒ ദക്ഷി॑ണാ॒ ന വ്ലേ᳚ഷ്യ॒തീതി॑ । തേ വ്യാ॒വൃത്യ॒ പ്രത്യ॑ഗൃഹ്ണന്ന് । തതോ॒ വൈ താ-ന്ദക്ഷി॑ണാ॒ നാവ്ലീ॑നാത് । യ ഏ॒വം-വിഁ॒ദ്വാന് വ്യാ॒വൃത്യ॒ ദക്ഷി॑ണാ-മ്പ്രതിഗൃ॒ഹ്ണാതി॑ । നൈന॒-ന്ദക്ഷി॑ണാ വ്ലീനാതി ॥ 28 ॥

രാജാ᳚ ത്വാ॒ വരു॑ണോ നയതു ദേവി ദക്ഷിണേ॒-ഽഗ്നയേ॒ ഹിര॑ണ്യ॒മിത്യാ॑ഹ । ആ॒ഗ്നേ॒യം-വൈഁ ഹിര॑ണ്യമ് । സ്വയൈ॒വൈന॑-ദ്ദേ॒വത॑യാ॒ പ്രതി॑ ഗൃഹ്ണാതി । സോമാ॑യ॒ വാസ॒ ഇത്യാ॑ഹ । സൌ॒മ്യം-വൈഁ വാസഃ॑ । സ്വയൈ॒വൈന॑-ദ്ദേ॒വത॑യാ॒ പ്രതി॑ ഗൃഹ്ണാതി । രു॒ദ്രായ॒ ഗാമിത്യാ॑ഹ । രൌ॒ദ്രീ വൈ ഗൌഃ । സ്വയൈ॒വൈനാ᳚-ന്ദേ॒വത॑യാ॒ പ്രതി॑ ഗൃഹ്ണാതി । വരു॑ണാ॒യാശ്വ॒മിത്യാ॑ഹ ॥ 29 ॥

വാ॒രു॒ണോ വാ അശ്വഃ॑ । സ്വയൈ॒വൈന॑-ന്ദേ॒വത॑യാ॒ പ്രതി॑ ഗൃഹ്ണാതി । പ്രാ॒ജാപ॑തയേ॒ പുരു॑ഷ॒മിത്യാ॑ഹ । പ്രാ॒ജാ॒പ॒ത്യോ വൈ പുരു॑ഷഃ । സ്വയൈ॒വൈന॑-ന്ദേ॒വത॑യാ॒ പ്രതി॑ ഗൃഹ്ണാതി । മന॑വേ॒ തല്പ॒മിത്യാ॑ഹ । മാ॒ന॒വോ വൈ തല്പഃ॑ । സ്വയൈ॒വൈന॑-ന്ദേ॒വത॑യാ॒ പ്രതി॑ ഗൃഹ്ണാതി । ഉ॒ത്താ॒നായാ᳚ങ്ഗീര॒സായാന॒ ഇത്യാ॑ഹ । ഇ॒യം-വാഁ ഉ॑ത്താ॒ന ആ᳚ങ്ഗീര॒സഃ ॥ 30 ॥

അ॒നയൈ॒വൈന॒ത്-പ്രതി॑ ഗൃഹ്ണാതി ॥ വൈ॒ശ്വാ॒ന॒ര്യാര്ചാ രഥ॒-മ്പ്രതി॑ ഗൃഹ്ണാതി । വൈ॒ശ്വാ॒ന॒രോ വൈ ദേ॒വത॑യാ॒ രഥഃ॑ । സ്വയൈ॒വൈന॑-ന്ദേ॒വത॑യാ॒ പ്രതി॑ ഗൃഹ്ണാതി ॥ തേനാ॑മൃത॒ത്വമ॑ശ്യാ॒-മിത്യാ॑ഹ । അ॒മൃത॑മേ॒വാത്മന്-ധ॑ത്തേ ॥ വയോ॑ ദാ॒ത്ര ഇത്യാ॑ഹ । വയ॑ ഏ॒വൈന॑-ങ്കൃ॒ത്വാ । സു॒വ॒ര്ഗം-ലോഁ॒ക-ങ്ഗ॑മയതി ॥ മയോ॒ മഹ്യ॑മസ്തു പ്രതിഗ്രഹീ॒ത്ര ഇത്യാ॑ഹ ॥ 31 ॥

യദ്വൈ ശി॒വമ് । തന്മയഃ॑ । ആ॒ത്മന॑ ഏ॒വൈഷാ പരീ᳚ത്തിഃ ॥ ക ഇ॒ദ-ങ്കസ്മാ॑ അദാ॒ദിത്യാ॑ഹ । പ്ര॒ജാപ॑തി॒ര്വൈ കഃ । സ പ്ര॒ജാപ॑തയേ ദദാതി ॥ കാമഃ॒ കാമാ॒യേത്യാ॑ഹ । കാമേ॑ന॒ ഹി ദദാ॑തി । കാമേ॑ന പ്രതിഗൃ॒ഹ്ണാതി॑ ॥ കാമോ॑ ദാ॒താ കാമഃ॑ പ്രതി ഗ്രഹീ॒തേത്യാ॑ഹ ॥ 32 ॥

കാമോ॒ ഹി ദാ॒താ । കാമഃ॑ പ്രതി ഗ്രഹീ॒താ ॥ കാമഗ്ം॑ സമു॒ദ്ര-മാവി॒ശേത്യാ॑ഹ । സ॒മു॒ദ്ര ഇ॑വ॒ ഹി കാമഃ॑ । നേവ॒ ഹി കാമ॒സ്യാന്തോ-ഽസ്തി॑ । ന സ॑മു॒ദ്രസ്യ॑ ॥ കാമേ॑ന ത്വാ॒ പ്രതി॑ ഗൃഹ്ണാ॒മീത്യാ॑ഹ । യേന॒ കാമേ॑ന പ്രതി ഗൃ॒ഹ്ണാതി॑ । സ ഏ॒വൈന॑മ॒മുഷ്മി॑ല് ഁലോ॒കേ കാമ॒ ആഗ॑ച്ഛതി ॥ കാമൈ॒തത്ത॑ ഏ॒ഷാ തേ॑ കാമ॒ ദക്ഷി॒ണേത്യാ॑ഹ । കാമ॑ ഏ॒വ ത-ദ്യജ॑മാനോ॒-ഽമുഷ്മി॑ല് ഁലോ॒കേ ദക്ഷി॑ണാമിച്ഛതി । ന പ്ര॑തിഗ്രഹീ॒തരി॑ ॥ യ ഏ॒വം-വിഁ॒ദ്വാന്-ദക്ഷി॑ണാ-മ്പ്രതിഗൃ॒ഹ്ണാതി॑ । അ॒നൃ॒ണാമേ॒വൈനാ॒-മ്പ്രതി॑ ഗൃഹ്ണാതി ॥ 33 ॥

(വ്ലീ॒നാ॒ത്യ - ശ്വ॒മിത്യാ॑ഹാ - ങ്ഗിര॒സഃ - പ്ര॑തിഗ്രഹീ॒ത്ര ഇത്യാ॑ഹ - പ്രതിഗ്രഹീ॒തേത്യാ॑ഹ॒ - ദക്ഷി॒ണേത്യാ॑ഹ ച॒ത്വാരി॑ ച) (അ. 5)

അനുവാകം 6 - ദ്വാദശാഹദശമേ-ഽഹനി ഹോതൃമന്ത്രാഃ

അന്തോ॒ വാ ഏ॒ഷ യ॒ജ്ഞസ്യ॑ । യ-ദ്ദ॑ശ॒മമഹഃ॑ । ദ॒ശ॒മേ-ഽഹ᳚ന്-ഥ്സര്പരാ॒ജ്ഞിയാ॑ ഋ॒ഗ്ഭി-സ്സ്തു॑വന്തി । യ॒ജ്ഞസ്യൈ॒വാന്ത॑-ങ്ഗ॒ത്വാ । അ॒ന്നാദ്യ॒മവ॑രുന്ധതേ ॥ തി॒സൃഭിഃ॑ സ്തുവന്തി । ത്രയ॑ ഇ॒മേ ലോ॒കാഃ । ഏ॒ഭ്യ ഏ॒വ ലോ॒കേഭ്യോ॒-ഽന്നാദ്യ॒മവ॑രുന്ധതേ । പൃശ്നി॑വതീ-ര്ഭവന്തി । അന്നം॒-വൈഁ പൃശ്നി॑ ॥ 34 ॥

അന്ന॑മേ॒വാവ॑-രുന്ധതേ ॥ മന॑സാ॒ പ്രസ്തൌ॑തി । മന॒സോദ്ഗാ॑യതി । മന॑സാ॒ പ്രതി॑ ഹരതി । മന॑ ഇവ॒ ഹി പ്ര॒ജാപ॑തിഃ । പ്ര॒ജാപ॑തേ॒രാപ്ത്യൈ᳚ ॥ ദേ॒വാ വൈ സ॒ര്പാഃ । തേഷാ॑മി॒യഗ്ം രാജ്ഞീ᳚ । യ-ഥ്സ॑ര്പരാ॒ജ്ഞിയാ॑ ഋ॒ഗ്ഭി-സ്സ്തു॒വന്തി॑ । അ॒സ്യാമേ॒വ പ്രതി॑ തിഷ്ഠന്തി ॥ 35 ॥

ചതു॑ര്ഹോതൄ॒ന്॒. ഹോതാ॒ വ്യാച॑ഷ്ടേ । സ്തു॒തമനു॑ശഗ്ംസതി॒ ശാന്ത്യൈ᳚ ॥ അന്തോ॒ വാ ഏ॒ഷ യ॒ജ്ഞസ്യ॑ । യ-ദ്ദ॑ശ॒മമഹഃ॑ । ഏ॒ത-ത്ഖലു॒ വൈ ദേ॒വാനാ᳚-മ്പര॒മ-ങ്ഗുഹ്യ॒-മ്ബ്രഹ്മ॑ । യച്ചതു॑ര്ഹോതാരഃ । ദ॒ശ॒മേ-ഽഹ॒ഗ്ഗ്॒-ശ്ചതു॑ര്ഹോതൄ॒ന് വ്യാച॑ഷ്ടേ । യ॒ജ്ഞസ്യൈ॒വാന്ത॑-ങ്ഗ॒ത്വാ । പ॒ര॒മ-ന്ദേ॒വാനാ॒-ങ്ഗുഹ്യ॒-മ്ബ്രഹ്മാവ॑രുന്ധേ । തദേ॒വ പ്ര॑കാ॒ശ-ങ്ഗ॑മയതി ॥ 36 ॥

തദേ॑ന-മ്പ്രകാ॒ശ-ങ്ഗ॒തമ് । പ്ര॒കാ॒ശ-മ്പ്ര॒ജാനാ᳚-ങ്ഗമയതി ॥ വാചം॑-യഁച്ഛതി । യ॒ജ്ഞസ്യ॒ ധൃത്യൈ᳚ ॥ യ॒ജ॒മാ॒ന॒ദേ॒വ॒ത്യം॑-വാഁ അഹഃ॑ । ഭ്രാ॒തൃ॒വ്യ॒ദേ॒വ॒ത്യാ॑ രാത്രിഃ॑ । അഹ്നാ॒ രാത്രി॑-ന്ധ്യായേത് । ഭ്രാതൃ॑വ്യസ്യൈ॒വ തല്ലോ॒കം-വൃഁ॑ങ്ക്തേ । യദ്ദിവാ॒ വാചം॑-വിഁസൃ॒ജേത് । അഹ॒ര്ഭ്രാതൃ॑വ്യാ॒യോച്ഛിഗ്ം॑ഷേത് । യന്നക്തം॑-വിഁസൃ॒ജേത് । രാത്രി॒-മ്ഭ്രാതൃ॑വ്യാ॒യോച്ഛിഗ്ം॑ഷേത് । അ॒ധി॒വൃ॒ക്ഷ॒സൂ॒ര്യേ വാചം॒-വിഁസൃ॑ജതി । ഏ॒താവ॑ന്തമേ॒വാസ്മൈ॑ ലോ॒കമുച്ഛിഗ്ം॑ഷതി । യാവ॑ദാദി॒ത്യോ᳚-ഽസ്ത॒മേതി॑ ॥ 37 ॥

(പൃശ്നി॑ - തിഷ്ഠന്തി - ഗമയതി - ശിഗ്ംഷേ॒-ത്പഞ്ച॑ ച) (അ. 6)

അനുവാകം 7 - സപ്തഹോതൃമന്ത്രസാധ്യയജ്ഞപ്രശംസാ

പ്ര॒ജാപ॑തിഃ പ്ര॒ജാ അ॑സൃജത । താ-സ്സൃ॒ഷ്ടാ-സ്സമ॑ശ്ലിഷ്യന്ന് । താ രൂ॒പേണാനു॒ പ്രാവി॑ശത് । തസ്മാ॑ദാഹുഃ । രൂ॒പം-വൈഁ പ്ര॒ജാപ॑തി॒രിതി॑ । താ നാമ്നാ-ഽനു॒ പ്രാവി॑ശത് । തസ്മാ॑ദാഹുഃ । നാമ॒ വൈ പ്ര॒ജാപ॑തി॒രിതി॑ । തസ്മാ॒ദപ്യാ॑ ഽമി॒ത്രൌ സ॒ഗന്ത്യ॑ । നാമ്നാ॒ ചേദ്ധ്വയേ॑തേ ॥ 38 ॥

മി॒ത്രമേ॒വ ഭ॑വതഃ ॥ പ്ര॒ജാപ॑തി-ര്ദേവാസു॒രാന॑സൃജത । സ ഇന്ദ്ര॒മപി॒ നാസൃ॑ജത । ത-ന്ദേ॒വാ അ॑ബ്രുവന്ന് । ഇന്ദ്ര॑-ന്നോ ജന॒യേതി॑ । സ ആ॒ത്മ-ന്നിന്ദ്ര॑-മപശ്യത് । തമ॑സൃജത । ത-ന്ത്രി॒ഷ്ടുഗ്-വീ॒ര്യ॑-മ്ഭൂ॒ത്വാ-ഽനു॒ പ്രാവി॑ശത് । തസ്യ॒ വജ്രഃ॑ പഞ്ചദ॒ശോ ഹസ്ത॒ ആപ॑ദ്യത । തേനോ॒ദയ്യാസു॑രാന॒ഭ്യ॑ ഭവത് ॥ 39 ॥

യ ഏ॒വം-വേഁദ॑ । അ॒ഭി ഭ്രാതൃ॑വ്യാ-ന്ഭവതി ॥ തേ ദേ॒വാ അസു॑രൈ-ര്വി॒ജിത്യ॑ । സു॒വ॒ര്ഗം-ലോഁ॒കമാ॑യന്ന് । തേ॑-ഽമുഷ്മി॑ല് ഁലോ॒കേ വ്യ॑ക്ഷുദ്ധ്യന്ന് । തേ᳚-ഽബ്രുവന്ന് । അ॒മുതഃ॑ പ്രദാനം॒-വാഁ ഉപ॑ജിജീവി॒മേതി॑ । തേ സ॒പ്തഹോ॑താരം-യഁ॒ജ്ഞം-വിഁ॒ധായാ॒യാസ്യ᳚മ് । ആ॒ങ്ഗീ॒ര॒സ-മ്പ്രാഹി॑ണ്വന്ന് । ഏ॒തേനാ॒മുത്ര॑ കല്പ॒യേതി॑ ॥ 40 ॥

തസ്യ॒ വാ ഇ॒യ-ങ്ക്ലൃപ്തിഃ॑ । യദി॒ദ-ങ്കി-ഞ്ച॑ । യ ഏ॒വം-വേഁദ॑ । കല്പ॑തേ-ഽസ്മൈ । സ വാ അ॒യ-മ്മ॑നു॒ഷ്യേ॑ഷു യ॒ജ്ഞ-സ്സ॒പ്തഹോ॑താ । അ॒മുത്ര॑ സ॒ദ്ഭ്യോ ദേ॒വേഭ്യോ॑ ഹ॒വ്യം-വഁ॑ഹതി । യ ഏ॒വം-വേഁദ॑ । ഉപൈ॑നം-യഁ॒ജ്ഞോ ന॑മതി ॥ സോ॑-ഽമന്യത । അ॒ഭി വാ ഇ॒മേ᳚-ഽസ്മാ-ല്ലോ॒കാദ॒മുംലോഁ॒ക-ങ്ക॑മിഷ്യന്ത॒ ഇതി॑ । സ വാച॑സ്പതേ॒ ഹൃദിതി॒ വ്യാഹ॑രത് । തസ്മാ᳚-ത്പു॒ത്രോ ഹൃദ॑യമ് । തസ്മാ॑ദ॒സ്മാ-ല്ലോ॒കാദ॒മും-ലോഁ॒ക-ന്നാഭികാ॑മയന്തേ । പു॒ത്രോ ഹി ഹൃദ॑യമ് ॥ 41 ॥

(ഹ്വയേ॑ത - അഭവത് - കല്പ॒യേ - തീതി॑ ച॒ത്വാരി॑ ച) (അ. 7)

അനുവാകം 8 - ഹോതൃമന്ത്രാണാം സോമയാഗാങ്ഗത്വമ്

ദേ॒വാ വൈ ചതു॑ര്ഹോതൃഭി-ര്യ॒ജ്ഞമ॑തന്വത । തേ വി പാ॒പ്മനാ॒ ഭ്രാതൃ॑വ്യേ॒ണാജ॑യന്ത । അ॒ഭി സു॑വ॒ര്ഗം-ലോഁ॒കമ॑ജയന്ന് । യ ഏ॒വം-വിഁ॒ദ്വാഗ്-ശ്ചതു॑ര്ഹോതൃഭിര്യ॒ജ്ഞ-ന്ത॑നു॒തേ । വി പാ॒പ്മനാ॒ ഭ്രാതൃ॑വ്യേണ ജയതേ । അ॒ഭി സു॑വ॒ര്ഗം-ലോഁ॒ക-ഞ്ജ॑യതി ॥ ഷഡ്ഢോ᳚ത്രാ പ്രായ॒ണീയ॒മാസാ॑ദയതി । അ॒മുഷ്മൈ॒ വൈ ലോ॒കായ॒ ഷഡ്ഢോ॑താ । ഘ്നന്തി॒ ഖലു॒ വാ ഏ॒ത-ഥ്സോമ᳚മ് । യദ॑ഭിഷു॒ണ്വന്തി॑ ॥ 42 ॥

ഋ॒ജു॒ധൈവൈന॑മ॒മും-ലോഁ॒ക-ങ്ഗ॑മയതി । ചതു॑ര്ഹോത്രാ ഽഽതി॒ത്ഥ്യമ് । യശോ॒ വൈ ചതു॑ര്ഹോതാ । യശ॑ ഏ॒വാത്മന്-ധ॑ത്തേ । പഞ്ച॑ഹോത്രാ പ॒ശുമുപ॑ സാദയതി । സു॒വ॒ര്ഗ്യോ॑ വൈ പഞ്ച॑ഹോതാ । യജ॑മാനഃ പ॒ശുഃ । യജ॑മാനമേ॒വ സു॑വ॒ര്ഗം-ലോഁ॒ക-ങ്ഗ॑മയതി । ഗ്രഹാ᳚ന്-ഗൃഹീ॒ത്വാ സ॒പ്തഹോ॑താര-ഞ്ജുഹോതി । ഇ॒ന്ദ്രി॒യം-വൈഁ സ॒പ്തഹോ॑താ ॥ 43 ॥

ഇ॒ന്ദ്രി॒യമേ॒വാത്മന്-ധ॑ത്തേ ॥ യോ വൈ ചതു॑ര്ഹോതൄ-നനുസവ॒ന-ന്ത॒ര്പയ॑തി । തൃപ്യ॑തി പ്ര॒ജയാ॑ പ॒ശുഭിഃ॑ । ഉപൈ॑നഗ്ം സോമപീ॒ഥോ ന॑മതി । ബ॒ഹി॒ഷ്പവ॒മാ॒നേ ദശ॑ഹോതാരം॒-വ്യാഁച॑ക്ഷീത । മാദ്ധ്യ॑ന്ദിനേ॒ പവ॑മാനേ॒ ചതു॑ര്ഹോതാരമ് । ആര്ഭ॑വേ॒ പവ॑മാനേ॒ പഞ്ച॑ഹോതാരമ് । പി॒തൃ॒യ॒ജ്ഞേ ഷഡ്ഢോ॑താരമ് । യ॒ജ്ഞാ॒യ॒ജ്ഞിയ॑സ്യ സ്തോ॒ത്രേ സ॒പ്തഹോ॑താരമ് । അ॒നു॒സ॒വ॒നമേ॒വൈനാഗ്॑ സ്തര്പയതി ॥ 44 ॥

തൃപ്യ॑തി പ്ര॒ജയാ॑ പ॒ശുഭിഃ॑ । ഉപൈ॑നഗ്ം സോമപീ॒ഥോ ന॑മതി ॥ ദേ॒വാ വൈ ചതു॑ര്ഹോതൃഭി-സ്സ॒ത്രമാ॑സത । ഋദ്ധി॑പരിമിതം॒-യഁശ॑സ്കാമാഃ । തേ᳚-ഽബ്രുവന്ന് । യന്നഃ॑ പ്രഥ॒മം-യഁശ॑ ഋ॒ച്ഛാത് । സര്വേ॑ഷാ-ന്ന॒സ്ത-ഥ്സ॒ഹാസ॒ദിതി॑ । സോമ॒ശ്ചതു॑ര്ഹോത്രാ । അ॒ഗ്നിഃ പഞ്ച॑ഹോത്രാ । ധാ॒താ ഷഡ്ഢോ᳚ത്രാ ॥ 45 ॥

ഇന്ദ്രഃ॑ സ॒പ്തഹോ᳚ത്രാ । പ്ര॒ജാപ॑തി॒-ര്ദശ॑ഹോത്രാ । തേഷാ॒ഗ്ം॒ സോമ॒ഗ്ം॒ രാജാ॑നം॒-യഁശ॑ ആര്ച്ഛത് ॥ തന്ന്യ॑കാമയത । തേനാപാ᳚ക്രാമത് । തേന॑ പ്ര॒ലായ॑മചരത് । ത-ന്ദേ॒വാഃ പ്രൈ॒ഷൈഃ പ്രൈഷ॑മൈച്ഛന്ന് । തത്-പ്രൈ॒ഷാണാ᳚-മ്പ്രൈഷ॒ത്വമ് । നി॒വിദ്ഭി॒ര്ന്യ॑വേദയന്ന് । തന്നി॒വിദാ᳚-ന്നിവി॒ത്ത്വമ് ॥ 46 ॥

ആ॒പ്രീഭി॑രാപ്നുവന്ന് । തദാ॒പ്രീണാ॑മാപ്രി॒ത്വമ് । തമ॑ഘ്നന്ന് । തസ്യ॒ യശോ॒ വ്യ॑ഗൃഹ്ണത । തേ ഗ്രഹാ॑ അഭവന്ന് । തദ്ഗ്രഹാ॑ണാ-ങ്ഗ്രഹ॒ത്വമ് । യസ്യൈ॒വം-വിഁ॒ദുഷോ॒ ഗ്രഹാ॑ ഗൃ॒ഹ്യന്തേ᳚ । തസ്യ॒ ത്വേ॑വ ഗൃ॑ഹീ॒താഃ ॥ തേ᳚-ഽബ്രുവന്ന് । യോ വൈ ന॒-ശ്ശ്രേഷ്ഠോ-ഽഭൂ᳚ത് ॥ 47 ॥

തമ॑വധിഷ്മ । പുന॑രി॒മഗ്ം സു॑വാമഹാ॒ ഇതി॑ । ത-ഞ്ഛന്ദോ॑ഭി-രസുവന്ത । തച്ഛന്ദ॑സാ-ഞ്ഛന്ദ॒സ്ത്വമ് । സാമ്നാ॒ സമാന॑യന്ന് । ത-ഥ്സാമ്നഃ॑ സാമ॒ത്വമ് । ഉ॒ക്ഥൈ-രുദ॑സ്ഥാപയന്ന് । തദു॒ക്ഥാനാ॑-മുക്ഥ॒ത്വമ് । യ ഏ॒വം-വേഁദ॑ । പ്രത്യേ॒വ തി॑ഷ്ഠതി ॥ 48 ॥

സര്വ॒മായു॑രേതി ॥ സോമോ॒ വൈ യശഃ॑ । യ ഏ॒വം-വിഁ॒ദ്വാന്-ഥ്സോമ॑മാ॒ഗച്ഛ॑തി । യശ॑ ഏ॒വൈന॑മൃച്ഛതി । തസ്മാ॑ദാഹുഃ । യശ്ചൈ॒വം-വേഁദ॒ യശ്ച॒ ന । താവു॒ഭൌ സോമ॒-മാഗ॑ച്ഛതഃ । സോമോ॒ ഹി യശഃ॑ । ത-ന്ത്വാ-ഽവ യശ॑ ഋച്ഛ॒തീത്യാ॑ഹുഃ । യ-സ്സോമേ॒ സോമ॒-മ്പ്രാഹേതി॑ । തസ്മാ॒-ഥ്സോമേ॒ സോമഃ॒ പ്രോച്യഃ॑ । യശ॑ ഏ॒വൈന॑മൃച്ഛതി ॥ 49 ॥

(അ॒ഭി॒ഷു॒ണ്വന്തി॑ - സ॒പ്തഹോ॑താ - തര്പയതി॒ - ഷഡ്ഢോ᳚ത്രാ - നിവി॒ത്ത്വ - മഭൂ᳚ത് - തിഷ്ഠതി॒ - പ്രാഹേതി॒ ദ്വേ ച॑) (അ. 8)

അനുവാകം 9 - ഹോതൃമന്ത്രോത്പത്തികഥനപ്രസങ്ഗേന ജഗ-ഥ്സൃഷ്ടിഃ

ഇ॒ദം-വാഁ അഗ്രേ॒ നൈവ കിഞ്ച॒നാസീ᳚ത് । ന ദ്യൌരാ॑സീത് । ന പൃ॑ഥി॒വീ । നാന്തരി॑ക്ഷമ് । തദസ॑ദേ॒വ സന്മനോ॑ ഽകുരുത॒ സ്യാമിതി॑ । തദ॑തപ്യത । തസ്മാ᳚ത്-തേപാ॒നാദ്ധൂ॒മോ॑-ഽജായത । ത-ദ്ഭൂയോ॑-ഽതപ്യത । തസ്മാ᳚ത്-തേപാ॒നാദ॒ഗ്നി-ര॑ജായത । ത-ദ്ഭൂയോ॑-ഽതപ്യത ॥ 50 ॥

തസ്മാ᳚ത്-തേപാ॒നാജ്ജ്യോതി॑-രജായത । ത-ദ്ഭൂയോ॑-ഽതപ്യത । തസ്മാ᳚ത്-തേപാ॒നാദ॒ര്ചി-ര॑ജായത । ത-ദ്ഭൂയോ॑-ഽതപ്യത । തസ്മാ᳚ത്-തേപാ॒നാന്മരീ॑ചയോ-ഽജായന്ത । ത-ദ്ഭൂയോ॑-ഽതപ്യത । തസ്മാ᳚ത്-തേപാ॒നാദു॑ദാ॒രാ അ॑ജായന്ത । ത-ദ്ഭൂയോ॑-ഽതപ്യത । തദ॒ഭ്രമി॑വ॒ സമ॑ഹന്യത ॥ ത-ദ്വ॒സ്തിമ॑ഭിനത് ॥ 51 ॥

സ സ॑മു॒ദ്രോ॑-ഽഭവത് । തസ്മാ᳚-ഥ്സമു॒ദ്രസ്യ॒ ന പി॑ബന്തി । പ്ര॒ജന॑നമിവ॒ ഹി മന്യ॑ന്തേ । തസ്മാ᳚-ത്പ॒ശോ-ര്ജായ॑മാനാ॒ദാപഃ॑ പു॒രസ്താ᳚-ദ്യന്തി ॥ ത-ദ്ദശ॑ഹോ॒താ-ഽന്വ॑സൃജ്യത । പ്ര॒ജാപ॑തി॒ര്വൈ ദശ॑ ഹോതാ ॥ യ ഏ॒വ-ന്തപ॑സോ വീ॒ര്യം॑-വിഁ॒ദ്വാഗ്സ്തപ്യ॑തേ । ഭവ॑ത്യേ॒വ ॥ തദ്വാ ഇ॒ദമാപഃ॑ സലി॒ല-മാ॑സീത് । സോ॑-ഽരോദീത്-പ്ര॒ജാപ॑തിഃ ॥ 52 ॥

സ കസ്മാ॑ അജ്ഞി । യ-ദ്യ॒സ്യാ അപ്ര॑തിഷ്ഠായാ॒ ഇതി॑ । യദ॒ഫ്സ്വ॑-വാപ॑ദ്യത । സാ പൃ॑ഥി॒വ്യ॑ഭവത് । യദ്വ്യമൃ॑ഷ്ട । തദ॒ന്തരി॑ക്ഷ-മഭവത് । യദൂ॒ര്ധ്വ-മു॒ദമൃ॑ഷ്ട । സാ ദ്യൌര॑ഭവത് । യദരോ॑ദീത് । തദ॒നയോ॑ രോദ॒സ്ത്വമ് ॥ 53 ॥

യ ഏ॒വം-വേഁദ॑ । നാസ്യ॑ ഗൃ॒ഹേ രു॑ദന്തി । ഏ॒തദ്വാ ഏ॒ഷാം-ലോഁ॒കാനാ॒-ഞ്ജന്മ॑ । യ ഏ॒വമേ॒ഷാം-ലോഁ॒കാനാ॒-ഞ്ജന്മ॒ വേദ॑ । നൈഷു ലോ॒കേ-ഷ്വാര്തി॒മാര്ച്ഛ॑തി । സ ഇ॒മാ-മ്പ്ര॑തി॒ഷ്ഠാ-മ॑വിന്ദത ॥ സ ഇ॒മാ-മ്പ്ര॑തി॒ഷ്ഠാം-വിഁ॒ത്ത്വാ ഽകാ॑മയത॒ പ്രജാ॑യേ॒യേതി॑ । സ തപോ॑-ഽതപ്യത । സോ᳚-ഽന്തര്വാ॑നഭവത് । സ ജ॒ഘനാ॒ദസു॑രാ-നസൃജത ॥ 54 ॥

തേഭ്യോ॑ മൃ॒ന്മയേ॒ പാത്രേ-ഽന്ന॑മദുഹത് । യാ-ഽസ്യ॒ സാ ത॒നൂരാസീ᳚ത് । താമപാ॑ഹത । സാ തമി॑സ്രാ-ഽഭവത് ॥ സോ॑-ഽകാമയത॒ പ്രജാ॑യേ॒യേതി॑ । സ തപോ॑-ഽതപ്യത । സോ᳚-ഽന്തര്വാ॑-നഭവത് । സ പ്ര॒ജന॑നാദേ॒വ പ്ര॒ജാ അ॑സൃജത । തസ്മാ॑ദി॒മാ ഭൂയി॑ഷ്ഠാഃ । പ്ര॒ജന॑നാ॒ദ്ധ്യേ॑നാ॒ അസൃ॑ജത ॥ 55 ॥

താഭ്യോ॑ ദാരു॒മയേ॒ പാത്രേ॒ പയോ॑-ഽദുഹത । യാ-ഽസ്യ॒ സാ ത॒നൂരാസീ᳚ത് । താമപാ॑ഹത । സാ ജോഥ്സ്നാ॑ ഽഭവത് ॥ സോ॑-ഽകാമയത॒ പ്രജാ॑യേ॒യേതി॑ । സതപോ॑-ഽതപ്യത । സോ᳚-ഽന്തര്വാ॑-നഭവത് । സ ഉ॑പപ॒ക്ഷാഭ്യാ॑-മേ॒വര്തൂന॑സൃജത । തേഭ്യോ॑ രജ॒തേ പാത്രേ॑ ഘൃ॒തമ॑ദുഹത് । യാ-ഽസ്യ॒ സാ ത॒നൂരാസീ᳚ത് ॥ 56 ॥

താമപാ॑ഹത । സോ॑-ഽഹോരാ॒ത്രയോ᳚-സ്സ॒ന്ധി-ര॑ഭവത് ॥ സോ॑-ഽകാമയത॒ പ്രജാ॑യേ॒യേതി॑ । സ തപോ॑-ഽതപ്യത । സോ᳚-ഽന്തര്വാ॑-നഭവത് । സ മുഖാ᳚-ദ്ദേ॒വാ-ന॑സൃജത । തേഭ്യോ॒ ഹരി॑തേ॒ പാത്രേ॒ സോമ॑മദുഹത് । യാ-ഽസ്യ॒ സാ ത॒നൂരാസീ᳚ത് । താമപാ॑ഹത । തദഹ॑രഭവത് ॥ 57 ॥

ഏ॒തേ വൈ പ്ര॒ജാപ॑തേ॒ര്ദോഹാഃ᳚ । യ ഏ॒വം-വേഁദ॑ । ദു॒ഹ ഏ॒വ പ്ര॒ജാഃ ॥ ദിവാ॒ വൈ നോ॑-ഽഭൂ॒ദിതി॑ । ത-ദ്ദേ॒വാനാ᳚-ന്ദേവ॒ത്വമ് । യ ഏ॒വ-ന്ദേ॒വാനാ᳚-ന്ദേവ॒ത്വം-വേഁദ॑ । ദേ॒വവാ॑നേ॒വ ഭ॑വതി ॥ ഏ॒തദ്വാ അ॑ഹോരാ॒ത്രാണാ॒-ഞ്ജന്മ॑ । യ ഏ॒വമ॑ഹോരാ॒ത്രാണാ॒-ഞ്ജന്മ॒ വേദ॑ । നാഹോ॑രാ॒ത്രേഷ്വാര്തി॒മാര്ച്ഛ॑തി ॥ 58 ॥

അസ॒തോ-ഽധി॒ മനോ॑-ഽസൃജ്യത । മനഃ॑ പ്ര॒ജാപ॑തി-മസൃജത । പ്ര॒ജാപ॑തിഃ പ്ര॒ജാ അ॑സൃജത । തദ്വാ ഇ॒ദ-മ്മന॑സ്യേ॒വ പ॑ര॒മ-മ്പ്രതി॑ഷ്ഠിതമ് । യദി॒ദ-ങ്കിഞ്ച॑ । തദേ॒തച്ഛ്വോ॑വസ്യ॒ സന്നാമ॒ ബ്രഹ്മ॑ ॥ വ്യു॒ച്ഛന്തീ᳚ വ്യുച്ഛന്ത്യസ്മൈ॒ വസ്യ॑സീ വസ്യസീ॒ വ്യു॑ച്ഛതി । പ്രജാ॑യതേ പ്ര॒ജയാ॑ പ॒ശുഭിഃ॑ । പ്ര പ॑രമേ॒ഷ്ഠിനോ॒ മാത്രാ॑-മാപ്നോതി । യ ഏ॒വം-വേഁദ॑ ॥ 59 ॥

(അ॒ഗ്നിര॑ജായത॒ തദ്ഭൂയോ॑-ഽതപ്യതാ - ഭിനദ - രോദീ-ത്പ്ര॒ജാപ॑തീ - രോദ॒സ്ത്വ - മ॑സൃജ॒ - താസൃ॑ജത - ഘൃ॒തമ॑ദുഹ॒ദ്യാ-ഽസ്യ॒ സാ ത॒നൂരാസീ॒ - ദഹ॑രഭവ-ദ്- ഋച്ഛതി॒ - വേദ॑) (അ. 9)

(ഇ॒ദ-ന്ധൂ॒മോ᳚ ഽഗ്നി-ര്ജ്യോതി॑ ര॒ര്ചി-ര്മരീ॑ചയ ഉദാ॒രാ സ്തദ॒ഭ്രഗ്ം /

സ ജ॒ഘനാ॒-ഥ്സാ തമി॑സ്രാ॒ സ പ്ര॒ജന॑നാ॒-ഥ്സാ ജോഥ്സ്നാ॒ സ ഉ॑പപ॒ക്ഷാഭ്യാ॒ഗ്ം॒ സോ॑ ഽഹോരാ॒ത്രയോ᳚-സ്സ॒ന്ധി-സ്സമുഖാ॒-ത്തദഹ॑-ര്ദേ॒വവാ᳚ന് / മൃ॒ന്മയേ॑ ദാരു॒മയേ॑ രജ॒തേ ഹരി॑തേ॒ തേഭ്യ॒സ്താഭ്യോ॒ ദ്വേ തേഭ്യോ-ഽന്ന॒-മ്പയോ॑

ഘൃ॒തഗ്ം സോമ᳚മ്)

അനുവാകം 10 - ദേവസൃഷ്ടിമധ്യേ-ഽവസ്ഥിതസ്യേന്ദ്രസ്യ ദേവതാധിപതിത്വമ്

പ്ര॒ജാപ॑തി॒-രിന്ദ്ര॑മസൃജ-താനുജാവ॒ര-ന്ദേ॒വാനാ᳚മ് । ത-മ്പ്രാഹി॑ണോത് । പരേ॑ഹി । ഏ॒തേഷാ᳚-ന്ദേ॒വാനാ॒-മധി॑പതിരേ॒ധീതി॑ । ത-ന്ദേ॒വാ അ॑ബ്രുവന്ന് । കസ്ത്വമസി॑ । വ॒യം-വൈഁ ത്വച്ഛ്രേയാഗ്ം॑സ-സ്സ്മ॒ ഇതി॑ । സോ᳚-ഽബ്രവീത് । കസ്ത്വമസി॑ വ॒യം-വൈഁ ത്വച്ഛ്രേയാഗ്ം॑സ-സ്സ്മ॒ ഇതി॑ മാ ദേ॒വാ അ॑വോച॒ന്നിതി॑ ॥ അഥ॒ വാ ഇ॒ദ-ന്തര്ഹി॑ പ്ര॒ജാപ॑തൌ॒ ഹര॑ ആസീത് ॥ 60 ॥

യദ॒സ്മിന്നാ॑ദി॒ത്യേ । തദേ॑നമബ്രവീത് । ഏ॒തന്മേ॒ പ്രയ॑ച്ഛ । അഥാ॒ഹമേ॒തേഷാ᳚-ന്ദേ॒വാനാ॒-മധി॑പതി-ര്ഭവിഷ്യാ॒മീതി॑ । കോ॑ഹഗ്ഗ്-സ്യാ॒മിത്യ॑ബ്രവീത് । ഏ॒ത-ത്പ്ര॒ദായേതി॑ । ഏ॒ത-ഥ്സ്യാ॒ ഇത്യ॑ബ്രവീത് । യദേ॒തദ്ബ്രവീ॒ഷീതി॑ । കോ ഹ॒ വൈ നാമ॑ പ്ര॒ജാപ॑തിഃ । യ ഏ॒വം-വേഁദ॑ ॥ 61 ॥

വി॒ദുരേ॑ന॒-ന്നാമ്നാ᳚ । തദ॑സ്മൈ രു॒ക്മ-ങ്കൃ॒ത്വാ പ്രത്യ॑മുഞ്ചത് । തതോ॒ വാ ഇന്ദ്രോ॑ ദേ॒വാനാ॒-മധി॑പതി-രഭവത് । യ ഏ॒വം-വേഁദ॑ । അധി॑പതിരേ॒വ സ॑മാ॒നാനാ᳚-മ്ഭവതി ॥ സോ॑-ഽമന്യത । കി-ങ്കിം॒-വാഁ അ॑കര॒മിതി॑ । സ ച॒ന്ദ്ര-മ്മ॒ ആഹ॒രേതി॒ പ്രാല॑പത് । തച്ച॒ന്ദ്രമ॑സ-ശ്ചന്ദ്രമ॒സ്ത്വമ് । യ ഏ॒വം-വേഁദ॑ ॥ 62 ॥

ച॒ന്ദ്രവാ॑നേ॒വ ഭ॑വതി ॥ ത-ന്ദേ॒വാ അ॑ബ്രുവന്ന് । സു॒വീര്യോ॑ ഽമര്യാ॒ യഥാ॑ ഗോപാ॒യത॒ ഇതി॑ । ത-ഥ്സൂര്യ॑സ്യ സൂര്യ॒ത്വമ് । യ ഏ॒വം-വേഁദ॑ । നൈന॑-ന്ദഭ്നോതി ॥ കശ്ച॒ നാസ്മി॒ന്വാ ഇ॒ദമി॑ന്ദ്രി॒യ-മ്പ്രത്യ॑സ്ഥാ॒ദിതി॑ । തദിന്ദ്ര॑-സ്യേന്ദ്ര॒ത്വമ് । യ ഏ॒വം-വേഁദ॑ । ഇ॒ന്ദ്രി॒യാ॒വ്യേ॑വ ഭ॑വതി ॥ 63 ॥

അ॒യം-വാഁ ഇ॒ദ-മ്പ॑ര॒മോ॑-ഽഭൂ॒ദിതി॑ । തത്-പ॑രമേ॒ഷ്ഠിനഃ॑ പരമേഷ്ഠി॒ത്വമ് । യ ഏ॒വം-വേഁദ॑ । പ॒ര॒മാമേ॒വ കാഷ്ഠാ᳚-ങ്ഗച്ഛതി ॥ ത-ന്ദേ॒വാ-സ്സ॑മ॒ന്ത-മ്പര്യ॑വിശന്ന് । വസ॑വഃ പു॒രസ്താ᳚ത് । രു॒ദ്രാ ദ॑ക്ഷിണ॒തഃ । ആ॒ദി॒ത്യാഃ പ॒ശ്ചാത് । വിശ്വേ॑ ദേ॒വാ ഉ॑ത്തര॒തഃ । അങ്ഗി॑രസഃ പ്ര॒ത്യഞ്ച᳚മ് ॥ 64 ॥

സാ॒ദ്ധ്യാഃ പരാ᳚ഞ്ചമ് । യ ഏ॒വം-വേഁദ॑ । ഉപൈ॑നഗ്ം സമാ॒നാ-സ്സം-വിഁ॑ശന്തി ॥ സ പ്ര॒ജാപ॑തിരേ॒വ ഭൂ॒ത്വാ പ്ര॒ജാ ആവ॑യത് । താ അ॑സ്മൈ॒ നാതി॑ഷ്ഠന്താ॒ന്നാദ്യാ॑യ । താ മുഖ॑-മ്പു॒രസ്താ॒ത്-പശ്യ॑ന്തീഃ । ദ॒ക്ഷി॒ണ॒തഃ പര്യാ॑യന്ന് । സ ദ॑ക്ഷിണ॒തഃ പര്യ॑വര്തയത । താ മുഖ॑-മ്പു॒രസ്താ॒ത്-പശ്യ॑ന്തീഃ । മുഖ॑-ന്ദക്ഷിണ॒തഃ ॥ 65 ॥

പ॒ശ്ചാത്-പര്യാ॑യന്ന് । സ പ॒ശ്ചാത്-പര്യ॑വര്തയത । താ മുഖ॑-മ്പു॒രസ്താ॒ത്-പശ്യ॑ന്തീഃ । മുഖ॑-ന്ദക്ഷിണ॒തഃ । മുഖ॑-മ്പ॒ശ്ചാത് । ഉ॒ത്ത॒ര॒തഃ പര്യാ॑യന്ന് । സ ഉ॑ത്തര॒തഃ പര്യ॑വര്തയത । താ മുഖ॑-മ്പു॒രസ്താ॒ത്-പശ്യ॑ന്തീഃ । മുഖ॑-ന്ദക്ഷിണ॒തഃ । മുഖ॑-മ്പ॒ശ്ചാത് ॥ 66 ॥

മുഖ॑മുത്തര॒തഃ । ഊ॒ര്ധ്വാ ഉദാ॑യന്ന് । സ ഉ॒പരി॑ഷ്ടാ॒ന്ന്യ॑-വര്തയത । താ-സ്സ॒ര്വതോ॑മുഖോ ഭൂ॒ത്വാ ഽഽവ॑യത് । തതോ॒ വൈ തസ്മൈ᳚ പ്ര॒ജാ അതി॑ഷ്ഠന്താ॒ന്നാദ്യാ॑യ ॥ യ ഏ॒വം-വിഁ॒ദ്വാ-ന്പരി॑ ച വ॒ര്തയ॑തേ॒ നി ച॑ । പ്ര॒ജാപ॑തിരേ॒വ ഭു॒ത്വാ പ്ര॒ജാ അ॑ത്തി । തിഷ്ഠ॑ന്തേ-ഽസ്മൈ പ്ര॒ജാ അ॒ന്നാദ്യാ॑യ । അ॒ന്നാ॒ദ ഏ॒വ ഭ॑വതി ॥ 67 ॥

(ആ॒സീ॒-ദ്- വേദ॑ - ചന്ദ്രമ॒സ്ത്വം-യഁ ഏ॒വം-വേഁദേ᳚ - ന്ദ്രിയാ॒വ്യേ॑വ ഭ॑വതി - പ്ര॒ത്യഞ്ച॒ - മുഖ॑-ന്ദക്ഷിണ॒തോ - മുഖ॑-മ്പ॒ശ്ചാന് - +നവ॑ ച) (ആ10 )

അനുവാകം 11 - ഹോതൃമന്ത്രാണാ-മ്പുരുഷാര്ഥപ്രയോഗഃ

പ്ര॒ജാപ॑തി-രകാമയത ബ॒ഹോര്ഭൂയാ᳚ന്-ഥ്സ്യാ॒മിതി॑ । സ ഏ॒ത-ന്ദശ॑ഹോതാര-മപശ്യത് । ത-മ്പ്രായു॑ങ്ക്ത । തസ്യ॒ പ്രയു॑ക്തി ബ॒ഹോര്ഭൂയാ॑നഭവത് । യഃ കാ॒മയേ॑ത ബ॒ഹോര്ഭൂയാ᳚ന്-ഥ്സ്യാ॒മിതി॑ । സ ദശ॑ഹോതാര॒-മ്പ്രയു॑ഞ്ജീത । ബ॒ഹോരേ॒വ ഭൂയാ᳚ന്-ഭവതി ॥ സോ॑-ഽകാമയത വീ॒രോ മ॒ ആജാ॑യേ॒തേതി॑ । സ ദശ॑ഹോതു॒ശ്ചതു॑ര്ഹോതാര॒-ന്നിര॑മിമീത । ത-മ്പ്രായു॑ങ്ക്ത ॥ 68 ॥

തസ്യ॒ പ്രയു॒ക്തീന്ദ്രോ॑ ഽജായത । യഃ കാ॒മയേ॑ത വീ॒രോ മ॒ ആജാ॑യേ॒തേതി॑ । സ ചതു॑ര്ഹോതാര॒-മ്പ്രയു॑ഞ്ജീത । ആ-ഽസ്യ॑ വീ॒രോ ജാ॑യതേ ॥ സോ॑-ഽകാമയത പശു॒മാന്-ഥ്സ്യാ॒മിതി॑ । സ ചതു॑ര്ഹോതുഃ॒ പഞ്ച॑ഹോതാര॒-ന്നിര॑മിമീത । ത-മ്പ്രായു॑ങ്ക്ത । തസ്യ॒ പ്രയു॑ക്തി പശു॒മാന॑ഭവത് । യഃ കാ॒മയേ॑ത പശു॒മാന്-ഥ്സ്യാ॒മിതി॑ । സ പഞ്ച॑ഹോതാര॒-മ്പ്രയു॑ഞ്ജീത ॥ 69 ॥

പ॒ശു॒മാനേ॒വ ഭ॑വതി ॥ സോ॑-ഽകാമയത॒ര്തവോ॑ മേ കല്പേര॒ന്നിതി॑ । സ പഞ്ച॑ഹോതു॒-ഷ്ഷഡ്ഢോ॑താര॒-ന്നിര॑മിമീത । ത-മ്പ്രായു॑ങ്ക്ത । തസ്യ॒ പ്രയു॑ക്ത്യൃ॒തവോ᳚-ഽസ്മാ അകല്പന്ത । യഃ കാ॒മയേ॑ത॒ര്തവോ॑ മേ കല്പേര॒ന്നിതി॑ । സ ഷഡ്ഢോ॑താര॒-മ്പ്രയു॑ഞ്ജീത । കല്പ॑ന്തേ-ഽസ്മാ ഋ॒തവഃ॑ ॥ സോ॑-ഽകാമയത സോമ॒പ-സ്സോ॑മയാ॒ജീ സ്യാ᳚മ് । ആ മേ॑ സോമ॒പ-സ്സോ॑മയാ॒ജീ ജാ॑യേ॒തേതി॑ ॥ 70 ॥

സ ഷഡ്ഢോ॑തു-സ്സ॒പ്തഹോ॑താര॒-ന്നിര॑മിമീത । ത-മ്പ്രായു॑ങ്ക്ത । തസ്യ॒ പ്രയു॑ക്തി സോമ॒പ-സ്സോ॑മയാ॒ജ്യ॑ഭവത് । ആ-ഽസ്യ॑ സോമ॒പ-സ്സോ॑മയാ॒ജ്യ॑ജായത । യഃ കാ॒മയേ॑ത സോമ॒പ-സ്സോ॑മയാ॒ജീ സ്യാ᳚മ് । ആ മേ॑ സോമ॒പ-സ്സോ॑മയാ॒ജീ ജാ॑യേ॒തേതി॑ । സ സ॒പ്തഹോ॑താര॒-മ്പ്രയു॑ഞ്ജീത । സോ॒മ॒പ ഏ॒വ സോ॑മയാ॒ജീ ഭ॑വതി । ആ-ഽസ്യ॑ സോമ॒പ-സ്സോ॑മയാ॒ജീ ജാ॑യതേ ॥ സ വാ ഏ॒ഷ പ॒ശുഃ പ॑ഞ്ച॒ധാ പ്രതി॑ തിഷ്ഠതി ॥ 71 ॥

പ॒ദ്ഭിര്മുഖേ॑ന ॥ തേ ദേ॒വാഃ പ॒ശൂന്. വി॒ത്ത്വാ । സു॒വ॒ര്ഗം-ലോഁ॒കമാ॑യന്ന് ॥ തേ॑-ഽമുഷ്മി॑ല് ഁലോ॒കേ വ്യ॑ക്ഷുദ്ധ്യന്ന് । തേ᳚-ഽബ്രുവന്ന് । അ॒മുതഃ॑ പ്രദാനം॒-വാഁ ഉപ॑ജിജീവി॒മേതി॑ । തേ സ॒പ്തഹോ॑താരം-യഁ॒ജ്ഞം-വിഁ॒ധായാ॒യാസ്യ᳚മ് । ആ॒ങ്ഗീ॒ര॒സ-മ്പ്രാഹി॑ണ്വന്ന് । ഏ॒തേനാ॒മുത്ര॑ കല്പ॒യേതി॑ । തസ്യ॒ വാ ഇ॒യ-ങ്ക്ലൃപ്തിഃ॑ ॥ 72 ॥

യദി॒ദ-ങ്കിഞ്ച॑ । യ ഏ॒വം-വേഁദ॑ । കല്പ॑തേ-ഽസ്മൈ । സ വാ അ॒യ-മ്മ॑നു॒ഷ്യേ॑ഷു യ॒ജ്ഞ-സ്സ॒പ്തഹോ॑താ । അ॒മുത്ര॑ സ॒ദ്ഭ്യോ ദേ॒വേഭ്യോ॑ ഹ॒വ്യം-വഁ॑ഹതി । യ ഏ॒വം-വേഁദ॑ । ഉപൈ॑നം-യഁ॒ജ്ഞോ ന॑മതി ॥ യോ വൈ ചതു॑ര്ഹോതൃണാ-ന്നി॒ദാനം॒-വേഁദ॑ । നി॒ദാന॑വാ-ന്ഭവതി । അ॒ഗ്നി॒ഹോ॒ത്രം-വൈഁ ദശ॑ഹോതുര്നി॒ദാന᳚മ് । ദ॒ര്॒ശ॒പൂ॒ര്ണ॒മാ॒സൌ ചതു॑ര്ഹോതുഃ । ചാ॒തു॒ര്മാ॒സ്യാനി॒ പഞ്ച॑ ഹോതുഃ । പ॒ശു॒ബ॒ന്ധ-ഷ്ഷഡ്ഢോ॑തുഃ । സൌ॒മ്യോ᳚-ഽദ്ധ്വ॒ര-സ്സ॒പ്തഹോ॑തുഃ । ഏ॒തദ്വൈ ചതു॑ര്ഹോതൃണാ-ന്നി॒ദാന᳚മ് । യ ഏ॒വം-വേഁദ॑ । നി॒ദാന॑വാ-ന്ഭവതി ॥ 73 ॥

(അ॒മി॒മീ॒ത॒ ത-മ്പ്രായു॑ങ്ക്ത॒ - പഞ്ച॑ഹോതാര॒-മ്പ്രയു॑ഞ്ജിത - ജായേ॒തേതി॑ - തിഷ്ഠതി॒ - ക്ലൃപ്തി॒--ര് ദശ॑ഹോതു-ര്നി॒ദാനഗ്ം॑ സ॒പ്ത ച॑ ) (അ. 11)

(പ്ര॒ജാപ॑തിരകാമയത പ്ര॒ജാ-സ്സൃ॑ജേ॒യേതി॑ - പ്ര॒ജാപ॑തിരകാമയത ദര്ശപൂര്ണമാ॒സൌ സൃ॑ജേ॒യേതി॑ - പ്ര॒ജാപ॑തിരകാമയത॒ പ്രജാ॑യേ॒യേതി॒ സ തപ॒-സ്സ ത്രി॒വൃതം॑ - പ്ര॒ജാപ॑തിരകാമയത॒ ദശ॑ഹോതാര॒-ന്തേന॑ ദശ॒ധാ-ഽഽത്മാനം॑ - ദേ॒വാ വൈ വരു॑ണ॒ - മന്തോ॒ വൈ - പ്ര॒ജാപ॑തി॒സ്താ-സ്സൃ॒ഷ്ടാ-സ്സമ॑ശ്ലിഷ്യന് - ദേ॒വാ വൈ ചതു॑ര്ഹോതൃഭി - രി॒ദം-വാഁ അഗ്രേ᳚ - പ്ര॒ജാപ॑തി॒രിന്ദ്രം॑ - പ്ര॒ജാപ॑തിരകാമയത ബ॒ഹോര്ഭൂയാ॒നേകാ॑ദശ)

(പ്ര॒ജാപ॑തി॒ - സ്തദ്ഗ്രഹ॑സ്യ - പ്ര॒ജാ॑പതിരകാമയതാ॒ - നയൈ॒വൈന॒ത് - തസ്യ॒ വാ ഇ॒യ-ങ്ക്ലൃപ്തി॒ - സ്തസ്മാ᳚-ത്തേപാ॒നാജ്ജ്യോതി॒--ര് യദ॒സ്മിന്നാ॑ദി॒ത്യേ -സഷഡ്ഢോ॑തു-സ്സ॒പ്തഹോ॑താര॒-ന്ത്രിസ॑പ്തതിഃ)

(പ്ര॒ജാപ॑തിരകാമയത - നി॒ദാന॑വാന്ഭവതി)

॥ ഹരിഃ॑ ഓമ് ॥

॥ കൃഷ്ണ യജുര്വേദീയ തൈത്തിരീയ ബ്രാഹ്മണേ ദ്വിതീയാഷ്ടകേ ദ്വിതീയഃ പ്രപാഠക-സ്സമാപ്തഃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

kṛṣṇa yajurvedīya taittirīya brāhmaṇe dvitīyāṣṭake dvitīyaḥ prapāṭhakaḥ - hotṛbrāhmaṇam

o-nnamaḥ paramātmane, śrī mahāgaṇapataye namaḥ,

śrī gurubhyo namaḥ | ha॒riḥ॒ om ||

anuvākaṃ 1 - daśahotṛmantrasya kratvarthapuruṣārthaprayogau

pra॒jāpa̭tirakāmayata pra॒jā-ssṛ̭je॒yeti̭ | sa e॒ta-ndaśa̭hotāra-mapaśyat | ta-mmana̭sā 'nu॒drutya̭ darbhasta॒mbḙ-'juhot | tato॒ vai sa pra॒jā a̭sṛjata | tā a̭smāthsṛ॒ṣṭā apā᳚krāmann | tā grahḙṇāgṛhṇāt | tadgraha̭sya graha॒tvam | yaḥ kā॒mayḙta॒ prajā̭ye॒yeti̭ | sa daśa̭hotāra॒-mmana̭sā 'nu॒drutya̭ darbhasta॒mbe jṷhuyāt | pra॒jāpa̭ti॒rvai daśa̭hotā || 1 ||

pra॒jāpa̭tire॒va bhū॒tvā pra jā̭yate || mana̭sā juhoti | mana̭ iva॒ hi pra॒jāpa̭tiḥ | pra॒jāpa̭te॒rāptyai᳚ || pū॒rṇayā̭ juhoti | pū॒rṇa i̭va॒ hi pra॒jāpa̭tiḥ | pra॒jāpa̭te॒rāptyai᳚ || nyṷ̄nayā juhoti | nyṷ̄nā॒ddhi pra॒jāpa̭tiḥ pra॒jā asṛ̭jata | pra॒jānā॒gṃ॒ sṛṣṭyai᳚ || 2 ||

da॒rbha॒sta॒mbe jṷhoti | e॒tasmā॒dvai yoneḥ᳚ pra॒jāpa̭tiḥ pra॒jā a̭sṛjata | yasmā̭de॒va yoneḥ᳚ pra॒jāpa̭tiḥ pra॒jā asṛ̭jata | tasmā̭de॒va yoneḥ॒ pra jā̭yate || brā॒hma॒ṇo da̭kṣiṇa॒ta upā᳚ste | brā॒hma॒ṇo vai pra॒jānā̭-mupadra॒ṣṭā | u॒pa॒dra॒ṣṭu॒matye॒va pra jā̭yate || graho̭ bhavati | pra॒jānāgṃ̭ sṛ॒ṣṭānā॒-ndhṛtyai᳚ || ya-mbrā᳚hma॒ṇaṃ-vi~॒dyāṃ-vi~॒dvāgṃsaṃ॒-ya~śo॒ narcchet || 3 ||

so-'ra̭ṇya-mpa॒retya̭ | da॒rbha॒sta॒mba-mu॒dgratthya̭ | brā॒hma॒ṇa-nda̭kṣiṇa॒to ni॒ṣādya̭ | catṷrhotṝ॒n vyāca̭kṣīta | e॒tadvai de॒vānā᳚-mpara॒ma-ṅguhya॒-mbrahma̭ | yaccatṷrhotāraḥ | tade॒va pra̭kā॒śa-ṅga̭mayati | tadḙna-mprakā॒śa-ṅga॒tam | pra॒kā॒śa-mpra॒jānā᳚-ṅgamayati || da॒rbha॒sta॒mba-mu॒dgratthya॒ vyāca̭ṣṭe || 4 ||

a॒gni॒vān. vai da̭rbhasta॒mbaḥ | a॒gni॒vatye॒va vyāca̭ṣṭe || brā॒hma॒ṇo da̭kṣiṇa॒ta upā᳚ste | brā॒hma॒ṇo vai pra॒jānā̭-mupadra॒ṣṭā | u॒pa॒dra॒ṣṭu॒-matye॒vainaṃ॒-ya~śa̭ ṛcchati || ī॒śva॒ra-ntaṃ-ya~śo-'rto॒rityā̭huḥ | yasyānte᳚ vyā॒caṣṭa॒ iti̭ | vara॒stasmai॒ deyaḥ̭ | yade॒vaina॒-ntatro̭pa॒ nama̭ti | tade॒vāva̭ rundhe || 5 ||

a॒gnimā॒dadhā̭no॒ daśa̭hotrā॒ 'raṇi॒mava̭daddhyāt | prajā̭tame॒vaina॒-mādha̭tte | tenai॒voddrutyā᳚gniho॒tra-ñjṷhuyāt | prajā̭tame॒vaina̭jjuhoti | ha॒virni̭rva॒phsyan-daśa̭hotāraṃ॒-vyā~ca̭kṣīta | prajā̭tame॒vaina॒-nnirva̭pati | sā॒mi॒dhe॒nī-ra̭nuva॒kṣyan-daśa̭hotāraṃ॒-vyā~ca̭kṣīta | sā॒mi॒dhe॒nīre॒va sṛ॒ṣṭvā-''rabhya॒ pra ta̭nute | atho̭ ya॒jño vai daśa̭hotā | ya॒jñame॒va ta̭nute || 6 ||

a॒bhi॒cara॒n-daśa̭hotāra-ñjuhuyāt | nava॒ vai purṷṣe prā॒ṇāḥ | nābhi̭rdaśa॒mī | saprā̭ṇame॒vaina̭-ma॒bhica̭rati | e॒tāva॒dvai purṷṣasya॒ svam | yāva̭-tprā॒ṇāḥ | yāva̭de॒vāsyāsti̭ | tada॒bhica̭rati || svakṛ̭ta॒ iri̭ṇe juhoti prada॒re vā᳚ | e॒tadvā a॒syai nir-ṛ̭tigṛhītam | nir-ṛ̭ti gṛhīta e॒vaina॒-nnir-ṛ̭tyā grāhayati || ya-dvā॒caḥ krū॒ram | tena॒ vaṣa̭ṭkaroti | vā॒ca e॒vaina̭-ṅkrū॒reṇa॒ pra vṛ̭ścati | tā॒jagārti॒mārccha̭ti || 7 ||

(daśa̭hotā॒ - sṛṣṭyā̭ - ṛ॒cche-d- vyāca̭ṣṭe - rundha - e॒va ta̭nute॒ - nir-ṛ̭tigṛhīta॒-mpañca̭ ca) (a. 1)

anuvākaṃ 2 - caturhotrādimantrāṇā-ṅkratvarthaprayogaḥ

pra॒jāpa̭tirakāmayata darśapūrṇamā॒sau sṛ̭je॒yeti̭ | sa e॒ta-ñcatṷrhotāra-mapaśyat | ta-mmana̭sā-'nu॒drutyā̭ hava॒nīyḙ-'juhot | tato॒ vai sa da̭rśapūrṇamā॒sāva̭sṛjata | tāva̭smā-thsṛ॒ṣṭāvapā᳚krāmatām | tau grahḙṇā gṛhṇāt | tadgraha̭sya graha॒tvam | da॒r॒śa॒pū॒rṇa॒mā॒sā-vā॒labha̭mānaḥ | catṷrhotāra॒-mmana̭sā-'nu॒drutyā̭-hava॒nīyḙ juhuyāt | da॒r॒śa॒pū॒rṇa॒mā॒sāve॒va sṛ॒ṣṭvā-''rabhya॒ pra ta̭nute || 8 ||

graho̭ bhavati | da॒r॒śa॒pū॒rṇa॒mā॒sayo᳚-ssṛ॒ṣṭayo॒rdhṛtyai᳚ || so̭-'kāmayata cāturmā॒syāni̭ sṛje॒yeti̭ | sa e॒ta-mpañca̭hotāra-mapaśyat | ta-mmana̭sā-'nu॒drutyā̭ hava॒nīyḙ-'juhot | tato॒ vai sa cā̭turmā॒syānya̭sṛjata | tānya̭smā-thsṛ॒ṣṭānyapā᳚krāmann | tāni॒ grahḙṇāgṛhṇāt | tadgraha̭sya graha॒tvam | cā॒tu॒rmā॒syānyā॒labha̭mānaḥ || 9 ||

pañca̭hotāra॒-mmana̭sā-'nu॒drutyā̭ hava॒nīyḙ juhuyāt | cā॒tu॒rmā॒syānye॒va sṛ॒ṣṭvā-''rabhya॒ pra ta̭nute | graho̭ bhavati | cā॒tu॒rmā॒syānāgṃ̭ sṛ॒ṣṭānā॒-ndhṛtyai᳚ || so̭-'kāmayata paśuba॒ndhagṃ sṛ̭je॒yeti̭ | sa e॒tagṃ ṣaḍḍho̭tāra-mapaśyat | ta-mmana̭sā-'nu॒drutyā̭ hava॒nīyḙ-'juhot | tato॒ vai sa pa̭śuba॒ndhama̭sṛjata | so᳚-'smā-thsṛ॒ṣṭo 'pā᳚krāmat | ta-ṅgrahḙṇāgṛhṇāt || 10 ||

tadgraha̭sya graha॒tvam | pa॒śu॒ba॒ndhena̭ ya॒kṣyamā̭ṇaḥ | ṣaḍḍho̭tāra॒-mmana̭sā 'nu॒drutyā̭ hava॒nīyḙ juhuyāt | pa॒śu॒ba॒ndhame॒va sṛ॒ṣṭvā-''rabhya॒ pra ta̭nute | graho̭ bhavati | pa॒śu॒ba॒ndhasya̭ sṛ॒ṣṭasya॒ dhṛtyai᳚ || so̭-'kāmayata sau॒mya-ma̭ddhva॒ragṃ sṛ̭je॒yeti̭ | sa e॒tagṃ sa॒ptaho̭tāra-mapaśyat | ta-mmana̭sā-'nu॒drutyā̭ hava॒nīyḙ 'juhot | tato॒ vai sa sau॒mya-ma̭ddhva॒ra-ma̭sṛjata || 11 ||

so᳚-'smā-thsṛ॒ṣṭo-'pā᳚krāmat | ta-ṅgrahḙṇāgṛhṇāt | tadgraha̭sya graha॒tvam | dī॒kṣi॒ṣyamā̭ṇaḥ | sa॒ptaho̭tāra॒-mmana̭sā-'nu॒drutyā̭ hava॒nīyḙ juhuyāt | sau॒myame॒vāddhva॒ragṃ sṛ॒ṣṭvā-''rabhya॒ pra ta̭nute | graho̭ bhavati | sau॒myasyā᳚-ddhva॒rasya̭ sṛ॒ṣṭasya॒ dhṛtyai᳚ || de॒vebhyo॒ vai ya॒jño na prābha̭vat | tamḙtāva॒ccha-ssama̭bharann || 12 ||

ya-thsa̭bhāṃ॒rāḥ | tato॒ vai tebhyo̭ ya॒jñaḥ prābha̭vat | ya-thsa̭bhāṃ॒rā bhava̭nti | ya॒jñasya॒ prabhū᳚tyai || ā॒ti॒tthyamā॒sādya॒ vyāca̭ṣṭe | ya॒jña॒mu॒khaṃ-vā~ ā̭ti॒thyam | mu॒kha॒ta e॒va ya॒jñagṃ sa॒bhṛntya॒ pra ta̭nute || aya̭jño॒ vā e॒ṣaḥ | yo̭-'pa॒tnīkaḥ̭ | na pra॒jāḥ pra jā̭yerann | patnī॒rvyāca̭ṣṭe | ya॒jñame॒vākaḥ̭ | pra॒jānā᳚-mpra॒jana̭nāya || u॒pa॒sathsu॒ vyāca̭ṣṭe | e॒tadvai patnī̭nā-mā॒yata̭nam | sva e॒vainā̭ ā॒yata॒ne-'va̭ kalpayati || 13 ||

(ta॒nu॒ta॒ - ā॒labha̭māno - 'gṛhṇā - dasṛja - tābhara - ñjāyera॒n-thṣaṭca̭) (a. 2)

anuvākaṃ 3 - caturhotṛpañcahotṛmantragrahabhāgayoḥ puruṣārtha prayogaḥ

pra॒jāpa̭ti-rakāmayata॒ pra jā̭ye॒yeti̭ | sa tapo̭-'tapyata | sa tri॒vṛta॒gg॒ stoma̭-masṛjata | ta-mpa̭ñcada॒śastomo̭ maddhya॒ta uda̭tṛṇat | tau pū᳚rvapa॒kṣaścā̭parapa॒kṣaścā̭bhavatām | pū॒rva॒pa॒kṣa-nde॒vā anvasṛ̭jyanta | a॒pa॒ra॒pa॒kṣa-manvasṷrāḥ | tato̭ de॒vā abha̭vann | parā-'sṷrāḥ | ya-ṅkā॒mayḙta॒ vasī̭yān-thsyā॒diti̭ || 14 ||

ta-mpū᳚rvapa॒kṣe yā̭jayet | vasī̭yāne॒va bha̭vati | ya-ṅkā॒mayḙta॒ pāpī̭yān-thsyā॒diti̭ | tama̭parapa॒kṣe yā̭jayet | pāpī̭yāne॒va bha̭vati | tasmā᳚-tpūrvapa॒kṣo̭ ¶pa॒kṣāt-ka̭ru॒ṇya̭taraḥ || pra॒jāpa̭ti॒rvai daśa̭hotā | catṷrhotā॒ pañca̭hotā | ṣaḍḍho̭tā sa॒ptaho̭tā | ṛ॒tavaḥ̭ saṃva~thsa॒raḥ || 15 ||

pra॒jāḥ pa॒śava̭ i॒me lo॒kāḥ | ya e॒va-mpra॒jāpa̭ti-mba॒horbhūyāgṃ̭saṃ॒-ve~da̭ | ba॒hore॒va bhūyā᳚-nbhavati || pra॒jāpa̭ti-rdevāsu॒rāna̭sṛjata | sa indra॒mapi॒ nāsṛ̭jata | ta-nde॒vā a̭bruvann | indra̭-nno jana॒yeti̭ | so᳚-'bravīt | yathā॒ 'haṃ-yu~॒ṣmāg stapa॒sā 'sṛ̭kṣi | e॒vamindra̭-ñjanayaddhva॒miti̭ || 16 ||

te tapo̭-'tapyanta | ta ā॒tmannindra̭-mapaśyann | tama̭bruvann | jāya॒sveti̭ | so᳚-'bravīt | ki-mbhā̭ga॒dheya̭-ma॒bhija̭niṣya॒ iti̭ | ṛ॒tūn-thsaṃ̭va~thsa॒ram | pra॒jāḥ pa॒śūn | i॒māl ~lo॒kānitya̭bruvann | taṃ-vai~ mā-''hṷtyā॒ praja̭naya॒tetya̭bravīt || 17 ||

ta-ñcatṷrhotrā॒ prāja̭nayann || yaḥ kā॒mayḙta vī॒ro ma॒ ā jā̭ye॒teti̭ | sa catṷrhotāra-ñjuhuyāt | pra॒jāpa̭ti॒rvai catṷrhotā | pra॒jāpa̭tire॒va bhū॒tvā prajā̭yate | ja॒jana॒dindra̭-mindri॒yāya॒ svāheti॒ grahḙṇa juhoti | ā-'sya̭ vī॒ro jā̭yate | vī॒ragṃ hi de॒vā e॒tayā ''hṷtyā॒ prāja̭nayann || ā॒di॒tyāścāṅgi̭rasaśca suva॒rge lo॒ke᳚ 'spardhanta | va॒ya-mpūrvḙ suva॒rgaṃ-lo~॒kami̭yāma va॒ya-mpūrva॒ iti̭ || 18 ||

ta ā̭di॒tyā e॒ta-mpañca̭hotāra-mapaśyann | ta-mpu॒rā prā̭taranuvā॒kādāgnī᳚ddhre 'juhavuḥ | tato॒ vai te pūrvḙ suva॒rgaṃ-lo~॒kamā̭yann | ya-ssṷva॒rgakā̭ma॒-ssyāt | sa pañca̭hotāra-mpu॒rā prā̭taranuvā॒kādāgnī᳚ddhre juhuyāt | saṃ॒va~॒thsa॒ro vai pañca̭hotā | saṃ॒va~॒thsa॒ra-ssṷva॒rgo lo॒kaḥ | saṃ॒va~॒thsa॒ra e॒vartuṣṷ prati॒ṣṭhāya̭ | su॒va॒rgaṃ-lo~॒kamḙti || te᳚bruva॒-nnaṅgi̭rasa ādi॒tyān || 19 ||

kva̭ stha | kva̭ va-ssa॒dbhyo ha॒vyaṃ-va~̭kṣyāma॒ iti̭ | chanda॒-ssvitya̭bruvann | gā॒ya॒tri॒yā-ntri॒ṣṭubhi॒-jaga̭tyā॒miti̭ | tasmā॒cchandaḥ̭ su sa॒dbhya ā̭di॒tyebhyaḥ̭ | ā॒ṅgī॒ra॒sīḥ pra॒jā ha॒vyaṃ-va~̭hanti | vaha̭ntyasmai pra॒jā ba॒lim | aina॒mapra̭tikhyāta-ṅgacchati | ya e॒vaṃ-ve~da̭ || dvāda̭śa॒ māsāḥ॒ pañca॒rtavaḥ̭ | traya̭ i॒me lo॒kāḥ | a॒sāvā̭di॒tya ḙkavi॒gṃ॒śaḥ | e॒tasmi॒n vā e॒ṣa śri॒taḥ | e॒tasmi॒n-prati̭ṣṭhitaḥ | ya e॒vame॒tagg śri॒ta-mprati̭ṣṭhitaṃ॒-ve~da̭ | pratye॒va ti̭ṣṭhati || 20 ||

(syā॒diti̭ - saṃva~thsa॒ro - ja̭nayaddhva॒mitī - tya̭bravī॒t - pūrva॒ ityā̭ - di॒tyān - ṛ॒tava॒-ṣṣaṭca̭) (a. 3)

anuvākaṃ 4 - jaga-thsṛṣṭikathanamukhena hotṛmantrapraśaṃsā

pra॒jāpa̭ti-rakāmayata॒ prajā̭ye॒yeti̭ | sa e॒ta-ndaśa̭hotāra-mapaśyat | tena̭ daśa॒dhā ''tmānaṃ̭-vi~॒dhāya̭ | daśa̭hotrā 'tapyata | tasya॒ citti॒-ssrugāsī᳚t | ci॒ttamājya᳚m | tasyai॒tā̭vatye॒va vāgāsī᳚t | e॒tāvāṋ. yajñakra॒tuḥ || sa catṷrhotāra-masṛjata | so̭-'nandat || 21 ||

asṛ̭kṣi॒ vā i॒mamiti̭ | tasya॒ somo̭ ha॒virāsī᳚t | sa catṷrhotrā 'tapyata | so̭-'tāmyat | sa bhūriti॒ vyāha̭rat | sa bhūmi̭masṛjata | a॒gni॒ho॒tra-nda̭rśapūrṇamā॒sau yajūgṃ̭ṣi | sa dvi॒tīya̭matapyata | so̭-'tāmyat | sa bhuva॒ iti॒ vyāha̭rat || 22 ||

so᳚-'ntari̭kṣa-masṛjata | cā॒tu॒rmā॒syāni॒ sāmā̭ni | sa tṛ॒tīya̭matapyata | so̭-'tāmyat | sa suva॒riti॒ vyāha̭rat | sa diva̭masṛjata | a॒gni॒ṣṭo॒ma-mu॒kthya̭-matirā॒tramṛcaḥ̭ | e॒tā vai vyāhṛ̭taya i॒me lo॒kāḥ | i॒mā-nkhalu॒ vai lo॒kānanṷ pra॒jāḥ pa॒śava॒śchandāgṃ̭si॒ prājā̭yanta | ya e॒vame॒tāḥ pra॒jāpa̭teḥ pratha॒mā vyāhṛ̭tīḥ॒ prajā̭tā॒ veda̭ || 23 ||

pra pra॒jayā̭ pa॒śubhi̭-rmithu॒nai-rjā̭yate || sa pañca̭hotāra-masṛjata | sa ha॒virnā-vi̭ndata | tasmai॒ soma̭-sta॒nuva॒-mprāya̭cchat | e॒ta-ttḙ ha॒viriti̭ | sa pañca̭hotrā 'tapyata | so̭-'tāmyat | sa pra॒tyaṅṅa̭bādhata | so-'sṷrā-nasṛjata | tada॒syā pri̭yamāsīt || 24 ||

ta-ddu॒rvarṇa॒gṃ॒ hira̭ṇyamabhavat | ta-ddu॒rvarṇa̭sya॒ hira̭ṇyasya॒ janma̭ | sa dvi॒tīya̭matapyata | so̭-'tāmyat | sa prāṃa̭bādhata | sa de॒vāna̭sṛjata | tada̭sya pri॒yama̭sīt | ta-thsu॒varṇa॒gṃ॒ hira̭ṇyamabhavat | ta-thsu॒varṇa̭sya॒ hira̭ṇyasya॒ janma̭ | ya e॒vagṃ su॒varṇa̭sya॒ hira̭ṇyasya॒ janma॒ veda̭ || 25 ||

su॒varṇa̭ ā॒tmanā̭ bhavati | du॒rvarṇo᳚-'sya॒ bhrātṛ̭vyaḥ | tasmā᳚-thsu॒varṇa॒gṃ॒ hira̭ṇya-mbhā॒rya᳚m | su॒varṇa̭ e॒va bha̭vati | aina̭-mpri॒ya-ṅga̭cchati॒ nāpri̭yam || sa sa॒ptaho̭tāra-masṛjata | sa sa॒ptaho᳚trai॒va sṷva॒rgaṃ-lo~॒kamai᳚t || tri॒ṇa॒vena॒ stomḙnai॒bhyo lo॒kebhyo-'sṷrā॒-nprāṇṷdata | tra॒ya॒stri॒gṃ॒śena॒ pratya̭tiṣṭhat | e॒ka॒vi॒gṃ॒śena॒ ruca̭madhatta || 26 ||

sa॒pta॒da॒śena॒ prājā̭yata | ya e॒vaṃ-vi~॒dvān-thsomḙna॒ yaja̭te | sa॒ptaho᳚trai॒va sṷva॒rgaṃ-lo~॒kamḙti | tri॒ṇa॒vena॒ stomḙnai॒bhyo lo॒kebhyo॒ bhrātṛ̭vyā॒n-praṇṷdate | tra॒ya॒stri॒gṃ॒śena॒ prati̭ tiṣṭhati | e॒ka॒vi॒gṃ॒śena॒ ruca̭-ndhatte | sa॒pta॒da॒śena॒ prajā̭yate | tasmā᳚-thsaptada॒śa-sstomo॒ na ni॒r॒hṛtyaḥ̭ | pra॒jāpa̭ti॒ rvai sa̭ptada॒śaḥ | pra॒jāpa̭time॒va ma̭ddhya॒to dha̭tte॒ prajā᳚tyai || 27 ||

(a॒na॒nda॒-d- bhuva॒ iti॒ vyāha̭ra॒-d- vedā̭ - sī॒-d- vedā̭ - dhatta॒ - prajā᳚tyai) (a. 4)

anuvākaṃ 5 - dakṣiṇāpratigrahamantravyākhyānam

de॒vā vai varṷṇamayājayann | sa yasyai̭ yasyai de॒vatā̭yai॒ dakṣi̭ṇā॒mana̭yat | tāma̭vlīnāt | te᳚-'bruvann | vyā॒vṛtya॒ prati̭ gṛhṇāma | tathā̭ no॒ dakṣi̭ṇā॒ na vle᳚ṣya॒tīti̭ | te vyā॒vṛtya॒ pratya̭gṛhṇann | tato॒ vai tā-ndakṣi̭ṇā॒ nāvlī̭nāt | ya e॒vaṃ-vi~॒dvān vyā॒vṛtya॒ dakṣi̭ṇā-mpratigṛ॒hṇāti̭ | naina॒-ndakṣi̭ṇā vlīnāti || 28 ||

rājā᳚ tvā॒ varṷṇo nayatu devi dakṣiṇe॒-'gnaye॒ hira̭ṇya॒mityā̭ha | ā॒gne॒yaṃ-vai~ hira̭ṇyam | svayai॒vaina̭-dde॒vata̭yā॒ prati̭ gṛhṇāti | somā̭ya॒ vāsa॒ ityā̭ha | sau॒myaṃ-vai~ vāsaḥ̭ | svayai॒vaina̭-dde॒vata̭yā॒ prati̭ gṛhṇāti | ru॒drāya॒ gāmityā̭ha | rau॒drī vai gauḥ | svayai॒vainā᳚-nde॒vata̭yā॒ prati̭ gṛhṇāti | varṷṇā॒yāśva॒mityā̭ha || 29 ||

vā॒ru॒ṇo vā aśvaḥ̭ | svayai॒vaina̭-nde॒vata̭yā॒ prati̭ gṛhṇāti | prā॒jāpa̭taye॒ purṷṣa॒mityā̭ha | prā॒jā॒pa॒tyo vai purṷṣaḥ | svayai॒vaina̭-nde॒vata̭yā॒ prati̭ gṛhṇāti | mana̭ve॒ talpa॒mityā̭ha | mā॒na॒vo vai talpaḥ̭ | svayai॒vaina̭-nde॒vata̭yā॒ prati̭ gṛhṇāti | u॒ttā॒nāyā᳚ṅgīra॒sāyāna॒ ityā̭ha | i॒yaṃ-vā~ ṷttā॒na ā᳚ṅgīra॒saḥ || 30 ||

a॒nayai॒vaina॒t-prati̭ gṛhṇāti || vai॒śvā॒na॒ryārcā ratha॒-mprati̭ gṛhṇāti | vai॒śvā॒na॒ro vai de॒vata̭yā॒ rathaḥ̭ | svayai॒vaina̭-nde॒vata̭yā॒ prati̭ gṛhṇāti || tenā̭mṛta॒tvama̭śyā॒-mityā̭ha | a॒mṛta̭me॒vātman-dha̭tte || vayo̭ dā॒tra ityā̭ha | vaya̭ e॒vaina̭-ṅkṛ॒tvā | su॒va॒rgaṃ-lo~॒ka-ṅga̭mayati || mayo॒ mahya̭mastu pratigrahī॒tra ityā̭ha || 31 ||

yadvai śi॒vam | tanmayaḥ̭ | ā॒tmana̭ e॒vaiṣā parī᳚ttiḥ || ka i॒da-ṅkasmā̭ adā॒dityā̭ha | pra॒jāpa̭ti॒rvai kaḥ | sa pra॒jāpa̭taye dadāti || kāmaḥ॒ kāmā॒yetyā̭ha | kāmḙna॒ hi dadā̭ti | kāmḙna pratigṛ॒hṇāti̭ || kāmo̭ dā॒tā kāmaḥ̭ prati grahī॒tetyā̭ha || 32 ||

kāmo॒ hi dā॒tā | kāmaḥ̭ prati grahī॒tā || kāmagṃ̭ samu॒dra-māvi॒śetyā̭ha | sa॒mu॒dra i̭va॒ hi kāmaḥ̭ | neva॒ hi kāma॒syānto-'sti̭ | na sa̭mu॒drasya̭ || kāmḙna tvā॒ prati̭ gṛhṇā॒mītyā̭ha | yena॒ kāmḙna prati gṛ॒hṇāti̭ | sa e॒vaina̭ma॒muṣmi̭l ~lo॒ke kāma॒ āga̭cchati || kāmai॒tatta̭ e॒ṣā tḙ kāma॒ dakṣi॒ṇetyā̭ha | kāma̭ e॒va ta-dyaja̭māno॒-'muṣmi̭l ~lo॒ke dakṣi̭ṇāmicchati | na pra̭tigrahī॒tari̭ || ya e॒vaṃ-vi~॒dvān-dakṣi̭ṇā-mpratigṛ॒hṇāti̭ | a॒nṛ॒ṇāme॒vainā॒-mprati̭ gṛhṇāti || 33 ||

(vlī॒nā॒tya - śva॒mityā̭hā - ṅgira॒saḥ - pra̭tigrahī॒tra ityā̭ha - pratigrahī॒tetyā̭ha॒ - dakṣi॒ṇetyā̭ha ca॒tvāri̭ ca) (a. 5)

anuvākaṃ 6 - dvādaśāhadaśame-'hani hotṛmantrāḥ

anto॒ vā e॒ṣa ya॒jñasya̭ | ya-dda̭śa॒mamahaḥ̭ | da॒śa॒me-'ha᳚n-thsarparā॒jñiyā̭ ṛ॒gbhi-sstṷvanti | ya॒jñasyai॒vānta̭-ṅga॒tvā | a॒nnādya॒mava̭rundhate || ti॒sṛbhiḥ̭ stuvanti | traya̭ i॒me lo॒kāḥ | e॒bhya e॒va lo॒kebhyo॒-'nnādya॒mava̭rundhate | pṛśni̭vatī-rbhavanti | annaṃ॒-vai~ pṛśni̭ || 34 ||

anna̭me॒vāva̭-rundhate || mana̭sā॒ prastaṷti | mana॒sodgā̭yati | mana̭sā॒ prati̭ harati | mana̭ iva॒ hi pra॒jāpa̭tiḥ | pra॒jāpa̭te॒rāptyai᳚ || de॒vā vai sa॒rpāḥ | teṣā̭mi॒yagṃ rājñī᳚ | ya-thsa̭rparā॒jñiyā̭ ṛ॒gbhi-sstu॒vanti̭ | a॒syāme॒va prati̭ tiṣṭhanti || 35 ||

catṷrhotṝ॒n॒. hotā॒ vyāca̭ṣṭe | stu॒tamanṷśagṃsati॒ śāntyai᳚ || anto॒ vā e॒ṣa ya॒jñasya̭ | ya-dda̭śa॒mamahaḥ̭ | e॒ta-tkhalu॒ vai de॒vānā᳚-mpara॒ma-ṅguhya॒-mbrahma̭ | yaccatṷrhotāraḥ | da॒śa॒me-'ha॒gg॒-ścatṷrhotṝ॒n vyāca̭ṣṭe | ya॒jñasyai॒vānta̭-ṅga॒tvā | pa॒ra॒ma-nde॒vānā॒-ṅguhya॒-mbrahmāva̭rundhe | tade॒va pra̭kā॒śa-ṅga̭mayati || 36 ||

tadḙna-mprakā॒śa-ṅga॒tam | pra॒kā॒śa-mpra॒jānā᳚-ṅgamayati || vācaṃ̭-ya~cchati | ya॒jñasya॒ dhṛtyai᳚ || ya॒ja॒mā॒na॒de॒va॒tyaṃ̭-vā~ ahaḥ̭ | bhrā॒tṛ॒vya॒de॒va॒tyā̭ rātriḥ̭ | ahnā॒ rātri̭-ndhyāyet | bhrātṛ̭vyasyai॒va tallo॒kaṃ-vṛ~̭ṅkte | yaddivā॒ vācaṃ̭-vi~sṛ॒jet | aha॒rbhrātṛ̭vyā॒yocchigṃ̭ṣet | yannaktaṃ̭-vi~sṛ॒jet | rātri॒-mbhrātṛ̭vyā॒yocchigṃ̭ṣet | a॒dhi॒vṛ॒kṣa॒sū॒rye vācaṃ॒-vi~sṛ̭jati | e॒tāva̭ntame॒vāsmai̭ lo॒kamucchigṃ̭ṣati | yāva̭dādi॒tyo᳚-'sta॒meti̭ || 37 ||

(pṛśni̭ - tiṣṭhanti - gamayati - śigṃṣe॒-tpañca̭ ca) (a. 6)

anuvākaṃ 7 - saptahotṛmantrasādhyayajñapraśaṃsā

pra॒jāpa̭tiḥ pra॒jā a̭sṛjata | tā-ssṛ॒ṣṭā-ssama̭śliṣyann | tā rū॒peṇānu॒ prāvi̭śat | tasmā̭dāhuḥ | rū॒paṃ-vai~ pra॒jāpa̭ti॒riti̭ | tā nāmnā-'nu॒ prāvi̭śat | tasmā̭dāhuḥ | nāma॒ vai pra॒jāpa̭ti॒riti̭ | tasmā॒dapyā̭ 'mi॒trau sa॒gantya̭ | nāmnā॒ ceddhvayḙte || 38 ||

mi॒trame॒va bha̭vataḥ || pra॒jāpa̭ti-rdevāsu॒rāna̭sṛjata | sa indra॒mapi॒ nāsṛ̭jata | ta-nde॒vā a̭bruvann | indra̭-nno jana॒yeti̭ | sa ā॒tma-nnindra̭-mapaśyat | tama̭sṛjata | ta-ntri॒ṣṭug-vī॒rya̭-mbhū॒tvā-'nu॒ prāvi̭śat | tasya॒ vajraḥ̭ pañcada॒śo hasta॒ āpa̭dyata | teno॒dayyāsṷrāna॒bhya̭ bhavat || 39 ||

ya e॒vaṃ-ve~da̭ | a॒bhi bhrātṛ̭vyā-nbhavati || te de॒vā asṷrai-rvi॒jitya̭ | su॒va॒rgaṃ-lo~॒kamā̭yann | tḙ-'muṣmi̭l ~lo॒ke vya̭kṣuddhyann | te᳚-'bruvann | a॒mutaḥ̭ pradānaṃ॒-vā~ upa̭jijīvi॒meti̭ | te sa॒ptaho̭tāraṃ-ya~॒jñaṃ-vi~॒dhāyā॒yāsya᳚m | ā॒ṅgī॒ra॒sa-mprāhi̭ṇvann | e॒tenā॒mutra̭ kalpa॒yeti̭ || 40 ||

tasya॒ vā i॒ya-ṅklṛptiḥ̭ | yadi॒da-ṅki-ñca̭ | ya e॒vaṃ-ve~da̭ | kalpa̭te-'smai | sa vā a॒ya-mma̭nu॒ṣyḙṣu ya॒jña-ssa॒ptaho̭tā | a॒mutra̭ sa॒dbhyo de॒vebhyo̭ ha॒vyaṃ-va~̭hati | ya e॒vaṃ-ve~da̭ | upai̭naṃ-ya~॒jño na̭mati || so̭-'manyata | a॒bhi vā i॒me᳚-'smā-llo॒kāda॒muṃlo~॒ka-ṅka̭miṣyanta॒ iti̭ | sa vāca̭spate॒ hṛditi॒ vyāha̭rat | tasmā᳚-tpu॒tro hṛda̭yam | tasmā̭da॒smā-llo॒kāda॒muṃ-lo~॒ka-nnābhikā̭mayante | pu॒tro hi hṛda̭yam || 41 ||

(hvayḙta - abhavat - kalpa॒ye - tīti̭ ca॒tvāri̭ ca) (a. 7)

anuvākaṃ 8 - hotṛmantrāṇāṃ somayāgāṅgatvam

de॒vā vai catṷrhotṛbhi-rya॒jñama̭tanvata | te vi pā॒pmanā॒ bhrātṛ̭vye॒ṇāja̭yanta | a॒bhi sṷva॒rgaṃ-lo~॒kama̭jayann | ya e॒vaṃ-vi~॒dvāg-ścatṷrhotṛbhirya॒jña-nta̭nu॒te | vi pā॒pmanā॒ bhrātṛ̭vyeṇa jayate | a॒bhi sṷva॒rgaṃ-lo~॒ka-ñja̭yati || ṣaḍḍho᳚trā prāya॒ṇīya॒māsā̭dayati | a॒muṣmai॒ vai lo॒kāya॒ ṣaḍḍho̭tā | ghnanti॒ khalu॒ vā e॒ta-thsoma᳚m | yada̭bhiṣu॒ṇvanti̭ || 42 ||

ṛ॒ju॒dhaivaina̭ma॒muṃ-lo~॒ka-ṅga̭mayati | catṷrhotrā ''ti॒tthyam | yaśo॒ vai catṷrhotā | yaśa̭ e॒vātman-dha̭tte | pañca̭hotrā pa॒śumupa̭ sādayati | su॒va॒rgyo̭ vai pañca̭hotā | yaja̭mānaḥ pa॒śuḥ | yaja̭māname॒va sṷva॒rgaṃ-lo~॒ka-ṅga̭mayati | grahā᳚n-gṛhī॒tvā sa॒ptaho̭tāra-ñjuhoti | i॒ndri॒yaṃ-vai~ sa॒ptaho̭tā || 43 ||

i॒ndri॒yame॒vātman-dha̭tte || yo vai catṷrhotṝ-nanusava॒na-nta॒rpaya̭ti | tṛpya̭ti pra॒jayā̭ pa॒śubhiḥ̭ | upai̭nagṃ somapī॒tho na̭mati | ba॒hi॒ṣpava॒mā॒ne daśa̭hotāraṃ॒-vyā~ca̭kṣīta | māddhya̭ndine॒ pava̭māne॒ catṷrhotāram | ārbha̭ve॒ pava̭māne॒ pañca̭hotāram | pi॒tṛ॒ya॒jñe ṣaḍḍho̭tāram | ya॒jñā॒ya॒jñiya̭sya sto॒tre sa॒ptaho̭tāram | a॒nu॒sa॒va॒name॒vaināg̭ starpayati || 44 ||

tṛpya̭ti pra॒jayā̭ pa॒śubhiḥ̭ | upai̭nagṃ somapī॒tho na̭mati || de॒vā vai catṷrhotṛbhi-ssa॒tramā̭sata | ṛddhi̭parimitaṃ॒-ya~śa̭skāmāḥ | te᳚-'bruvann | yannaḥ̭ pratha॒maṃ-ya~śa̭ ṛ॒cchāt | sarvḙṣā-nna॒sta-thsa॒hāsa॒diti̭ | soma॒ścatṷrhotrā | a॒gniḥ pañca̭hotrā | dhā॒tā ṣaḍḍho᳚trā || 45 ||

indraḥ̭ sa॒ptaho᳚trā | pra॒jāpa̭ti॒-rdaśa̭hotrā | teṣā॒gṃ॒ soma॒gṃ॒ rājā̭naṃ॒-ya~śa̭ ārcchat || tannya̭kāmayata | tenāpā᳚krāmat | tena̭ pra॒lāya̭macarat | ta-nde॒vāḥ prai॒ṣaiḥ praiṣa̭maicchann | tat-prai॒ṣāṇā᳚-mpraiṣa॒tvam | ni॒vidbhi॒rnya̭vedayann | tanni॒vidā᳚-nnivi॒ttvam || 46 ||

ā॒prībhi̭rāpnuvann | tadā॒prīṇā̭māpri॒tvam | tama̭ghnann | tasya॒ yaśo॒ vya̭gṛhṇata | te grahā̭ abhavann | tadgrahā̭ṇā-ṅgraha॒tvam | yasyai॒vaṃ-vi~॒duṣo॒ grahā̭ gṛ॒hyante᳚ | tasya॒ tvḙva gṛ̭hī॒tāḥ || te᳚-'bruvann | yo vai na॒-śśreṣṭho-'bhū᳚t || 47 ||

tama̭vadhiṣma | puna̭ri॒magṃ sṷvāmahā॒ iti̭ | ta-ñchando̭bhi-rasuvanta | tacchanda̭sā-ñchanda॒stvam | sāmnā॒ samāna̭yann | ta-thsāmnaḥ̭ sāma॒tvam | u॒kthai-ruda̭sthāpayann | tadu॒kthānā̭-muktha॒tvam | ya e॒vaṃ-ve~da̭ | pratye॒va ti̭ṣṭhati || 48 ||

sarva॒māyṷreti || somo॒ vai yaśaḥ̭ | ya e॒vaṃ-vi~॒dvān-thsoma̭mā॒gaccha̭ti | yaśa̭ e॒vaina̭mṛcchati | tasmā̭dāhuḥ | yaścai॒vaṃ-ve~da॒ yaśca॒ na | tāvu॒bhau soma॒-māga̭cchataḥ | somo॒ hi yaśaḥ̭ | ta-ntvā-'va yaśa̭ ṛccha॒tītyā̭huḥ | ya-ssome॒ soma॒-mprāheti̭ | tasmā॒-thsome॒ somaḥ॒ procyaḥ̭ | yaśa̭ e॒vaina̭mṛcchati || 49 ||

(a॒bhi॒ṣu॒ṇvanti̭ - sa॒ptaho̭tā - tarpayati॒ - ṣaḍḍho᳚trā - nivi॒ttva - mabhū᳚t - tiṣṭhati॒ - prāheti॒ dve ca̭) (a. 8)

anuvākaṃ 9 - hotṛmantrotpattikathanaprasaṅgena jaga-thsṛṣṭiḥ

i॒daṃ-vā~ agre॒ naiva kiñca॒nāsī᳚t | na dyaurā̭sīt | na pṛ̭thi॒vī | nāntari̭kṣam | tadasa̭de॒va sanmano̭ 'kuruta॒ syāmiti̭ | tada̭tapyata | tasmā᳚t-tepā॒nāddhū॒mo̭-'jāyata | ta-dbhūyo̭-'tapyata | tasmā᳚t-tepā॒nāda॒gni-ra̭jāyata | ta-dbhūyo̭-'tapyata || 50 ||

tasmā᳚t-tepā॒nājjyoti̭-rajāyata | ta-dbhūyo̭-'tapyata | tasmā᳚t-tepā॒nāda॒rci-ra̭jāyata | ta-dbhūyo̭-'tapyata | tasmā᳚t-tepā॒nānmarī̭cayo-'jāyanta | ta-dbhūyo̭-'tapyata | tasmā᳚t-tepā॒nādṷdā॒rā a̭jāyanta | ta-dbhūyo̭-'tapyata | tada॒bhrami̭va॒ sama̭hanyata || ta-dva॒stima̭bhinat || 51 ||

sa sa̭mu॒dro̭-'bhavat | tasmā᳚-thsamu॒drasya॒ na pi̭banti | pra॒jana̭namiva॒ hi manya̭nte | tasmā᳚-tpa॒śo-rjāya̭mānā॒dāpaḥ̭ pu॒rastā᳚-dyanti || ta-ddaśa̭ho॒tā-'nva̭sṛjyata | pra॒jāpa̭ti॒rvai daśa̭ hotā || ya e॒va-ntapa̭so vī॒ryaṃ̭-vi~॒dvāgstapya̭te | bhava̭tye॒va || tadvā i॒damāpaḥ̭ sali॒la-mā̭sīt | so̭-'rodīt-pra॒jāpa̭tiḥ || 52 ||

sa kasmā̭ ajñi | ya-dya॒syā apra̭tiṣṭhāyā॒ iti̭ | yada॒phsva̭-vāpa̭dyata | sā pṛ̭thi॒vya̭bhavat | yadvyamṛ̭ṣṭa | tada॒ntari̭kṣa-mabhavat | yadū॒rdhva-mu॒damṛ̭ṣṭa | sā dyaura̭bhavat | yadaro̭dīt | tada॒nayo̭ roda॒stvam || 53 ||

ya e॒vaṃ-ve~da̭ | nāsya̭ gṛ॒he rṷdanti | e॒tadvā e॒ṣāṃ-lo~॒kānā॒-ñjanma̭ | ya e॒vame॒ṣāṃ-lo~॒kānā॒-ñjanma॒ veda̭ | naiṣu lo॒ke-ṣvārti॒mārccha̭ti | sa i॒mā-mpra̭ti॒ṣṭhā-ma̭vindata || sa i॒mā-mpra̭ti॒ṣṭhāṃ-vi~॒ttvā 'kā̭mayata॒ prajā̭ye॒yeti̭ | sa tapo̭-'tapyata | so᳚-'ntarvā̭nabhavat | sa ja॒ghanā॒dasṷrā-nasṛjata || 54 ||

tebhyo̭ mṛ॒nmaye॒ pātre-'nna̭maduhat | yā-'sya॒ sā ta॒nūrāsī᳚t | tāmapā̭hata | sā tami̭srā-'bhavat || so̭-'kāmayata॒ prajā̭ye॒yeti̭ | sa tapo̭-'tapyata | so᳚-'ntarvā̭-nabhavat | sa pra॒jana̭nāde॒va pra॒jā a̭sṛjata | tasmā̭di॒mā bhūyi̭ṣṭhāḥ | pra॒jana̭nā॒ddhyḙnā॒ asṛ̭jata || 55 ||

tābhyo̭ dāru॒maye॒ pātre॒ payo̭-'duhata | yā-'sya॒ sā ta॒nūrāsī᳚t | tāmapā̭hata | sā jothsnā̭ 'bhavat || so̭-'kāmayata॒ prajā̭ye॒yeti̭ | satapo̭-'tapyata | so᳚-'ntarvā̭-nabhavat | sa ṷpapa॒kṣābhyā̭-me॒vartūna̭sṛjata | tebhyo̭ raja॒te pātrḙ ghṛ॒tama̭duhat | yā-'sya॒ sā ta॒nūrāsī᳚t || 56 ||

tāmapā̭hata | so̭-'horā॒trayo᳚-ssa॒ndhi-ra̭bhavat || so̭-'kāmayata॒ prajā̭ye॒yeti̭ | sa tapo̭-'tapyata | so᳚-'ntarvā̭-nabhavat | sa mukhā᳚-dde॒vā-na̭sṛjata | tebhyo॒ hari̭te॒ pātre॒ soma̭maduhat | yā-'sya॒ sā ta॒nūrāsī᳚t | tāmapā̭hata | tadaha̭rabhavat || 57 ||

e॒te vai pra॒jāpa̭te॒rdohāḥ᳚ | ya e॒vaṃ-ve~da̭ | du॒ha e॒va pra॒jāḥ || divā॒ vai no̭-'bhū॒diti̭ | ta-dde॒vānā᳚-ndeva॒tvam | ya e॒va-nde॒vānā᳚-ndeva॒tvaṃ-ve~da̭ | de॒vavā̭ne॒va bha̭vati || e॒tadvā a̭horā॒trāṇā॒-ñjanma̭ | ya e॒vama̭horā॒trāṇā॒-ñjanma॒ veda̭ | nāho̭rā॒treṣvārti॒mārccha̭ti || 58 ||

asa॒to-'dhi॒ mano̭-'sṛjyata | manaḥ̭ pra॒jāpa̭ti-masṛjata | pra॒jāpa̭tiḥ pra॒jā a̭sṛjata | tadvā i॒da-mmana̭sye॒va pa̭ra॒ma-mprati̭ṣṭhitam | yadi॒da-ṅkiñca̭ | tade॒tacchvo̭vasya॒ sannāma॒ brahma̭ || vyu॒cchantī᳚ vyucchantyasmai॒ vasya̭sī vasyasī॒ vyṷcchati | prajā̭yate pra॒jayā̭ pa॒śubhiḥ̭ | pra pa̭rame॒ṣṭhino॒ mātrā̭-māpnoti | ya e॒vaṃ-ve~da̭ || 59 ||

(a॒gnira̭jāyata॒ tadbhūyo̭-'tapyatā - bhinada - rodī-tpra॒jāpa̭tī - roda॒stva - ma̭sṛja॒ - tāsṛ̭jata - ghṛ॒tama̭duha॒dyā-'sya॒ sā ta॒nūrāsī॒ - daha̭rabhava-d- ṛcchati॒ - veda̭) (a. 9)

(i॒da-ndhū॒mo᳚ 'gni-rjyoti̭ ra॒rci-rmarī̭caya udā॒rā stada॒bhragṃ /

sa ja॒ghanā॒-thsā tami̭srā॒ sa pra॒jana̭nā॒-thsā jothsnā॒ sa ṷpapa॒kṣābhyā॒gṃ॒ so̭ 'horā॒trayo᳚-ssa॒ndhi-ssamukhā॒-ttadaha̭-rde॒vavā᳚n / mṛ॒nmayḙ dāru॒mayḙ raja॒te hari̭te॒ tebhya॒stābhyo॒ dve tebhyo-'nna॒-mpayo̭

ghṛ॒tagṃ soma᳚m)

anuvākaṃ 10 - devasṛṣṭimadhye-'vasthitasyendrasya devatādhipatitvam

pra॒jāpa̭ti॒-rindra̭masṛja-tānujāva॒ra-nde॒vānā᳚m | ta-mprāhi̭ṇot | parḙhi | e॒teṣā᳚-nde॒vānā॒-madhi̭patire॒dhīti̭ | ta-nde॒vā a̭bruvann | kastvamasi̭ | va॒yaṃ-vai~ tvacchreyāgṃ̭sa-ssma॒ iti̭ | so᳚-'bravīt | kastvamasi̭ va॒yaṃ-vai~ tvacchreyāgṃ̭sa-ssma॒ iti̭ mā de॒vā a̭voca॒nniti̭ || atha॒ vā i॒da-ntarhi̭ pra॒jāpa̭tau॒ hara̭ āsīt || 60 ||

yada॒sminnā̭di॒tye | tadḙnamabravīt | e॒tanme॒ praya̭ccha | athā॒hame॒teṣā᳚-nde॒vānā॒-madhi̭pati-rbhaviṣyā॒mīti̭ | ko̭hagg-syā॒mitya̭bravīt | e॒ta-tpra॒dāyeti̭ | e॒ta-thsyā॒ itya̭bravīt | yade॒tadbravī॒ṣīti̭ | ko ha॒ vai nāma̭ pra॒jāpa̭tiḥ | ya e॒vaṃ-ve~da̭ || 61 ||

vi॒durḙna॒-nnāmnā᳚ | tada̭smai ru॒kma-ṅkṛ॒tvā pratya̭muñcat | tato॒ vā indro̭ de॒vānā॒-madhi̭pati-rabhavat | ya e॒vaṃ-ve~da̭ | adhi̭patire॒va sa̭mā॒nānā᳚-mbhavati || so̭-'manyata | ki-ṅkiṃ॒-vā~ a̭kara॒miti̭ | sa ca॒ndra-mma॒ āha॒reti॒ prāla̭pat | tacca॒ndrama̭sa-ścandrama॒stvam | ya e॒vaṃ-ve~da̭ || 62 ||

ca॒ndravā̭ne॒va bha̭vati || ta-nde॒vā a̭bruvann | su॒vīryo̭ 'maryā॒ yathā̭ gopā॒yata॒ iti̭ | ta-thsūrya̭sya sūrya॒tvam | ya e॒vaṃ-ve~da̭ | naina̭-ndabhnoti || kaśca॒ nāsmi॒nvā i॒dami̭ndri॒ya-mpratya̭sthā॒diti̭ | tadindra̭-syendra॒tvam | ya e॒vaṃ-ve~da̭ | i॒ndri॒yā॒vyḙva bha̭vati || 63 ||

a॒yaṃ-vā~ i॒da-mpa̭ra॒mo̭-'bhū॒diti̭ | tat-pa̭rame॒ṣṭhinaḥ̭ parameṣṭhi॒tvam | ya e॒vaṃ-ve~da̭ | pa॒ra॒māme॒va kāṣṭhā᳚-ṅgacchati || ta-nde॒vā-ssa̭ma॒nta-mparya̭viśann | vasa̭vaḥ pu॒rastā᳚t | ru॒drā da̭kṣiṇa॒taḥ | ā॒di॒tyāḥ pa॒ścāt | viśvḙ de॒vā ṷttara॒taḥ | aṅgi̭rasaḥ pra॒tyañca᳚m || 64 ||

sā॒ddhyāḥ parā᳚ñcam | ya e॒vaṃ-ve~da̭ | upai̭nagṃ samā॒nā-ssaṃ-vi~̭śanti || sa pra॒jāpa̭tire॒va bhū॒tvā pra॒jā āva̭yat | tā a̭smai॒ nāti̭ṣṭhantā॒nnādyā̭ya | tā mukha̭-mpu॒rastā॒t-paśya̭ntīḥ | da॒kṣi॒ṇa॒taḥ paryā̭yann | sa da̭kṣiṇa॒taḥ parya̭vartayata | tā mukha̭-mpu॒rastā॒t-paśya̭ntīḥ | mukha̭-ndakṣiṇa॒taḥ || 65 ||

pa॒ścāt-paryā̭yann | sa pa॒ścāt-parya̭vartayata | tā mukha̭-mpu॒rastā॒t-paśya̭ntīḥ | mukha̭-ndakṣiṇa॒taḥ | mukha̭-mpa॒ścāt | u॒tta॒ra॒taḥ paryā̭yann | sa ṷttara॒taḥ parya̭vartayata | tā mukha̭-mpu॒rastā॒t-paśya̭ntīḥ | mukha̭-ndakṣiṇa॒taḥ | mukha̭-mpa॒ścāt || 66 ||

mukha̭muttara॒taḥ | ū॒rdhvā udā̭yann | sa u॒pari̭ṣṭā॒nnya̭-vartayata | tā-ssa॒rvato̭mukho bhū॒tvā ''va̭yat | tato॒ vai tasmai᳚ pra॒jā ati̭ṣṭhantā॒nnādyā̭ya || ya e॒vaṃ-vi~॒dvā-npari̭ ca va॒rtaya̭te॒ ni ca̭ | pra॒jāpa̭tire॒va bhu॒tvā pra॒jā a̭tti | tiṣṭha̭nte-'smai pra॒jā a॒nnādyā̭ya | a॒nnā॒da e॒va bha̭vati || 67 ||

(ā॒sī॒-d- veda̭ - candrama॒stvaṃ-ya~ e॒vaṃ-ve~de᳚ - ndriyā॒vyḙva bha̭vati - pra॒tyañca॒ - mukha̭-ndakṣiṇa॒to - mukha̭-mpa॒ścān - +nava̭ ca) (ā10 )

anuvākaṃ 11 - hotṛmantrāṇā-mpuruṣārthaprayogaḥ

pra॒jāpa̭ti-rakāmayata ba॒horbhūyā᳚n-thsyā॒miti̭ | sa e॒ta-ndaśa̭hotāra-mapaśyat | ta-mprāyṷṅkta | tasya॒ prayṷkti ba॒horbhūyā̭nabhavat | yaḥ kā॒mayḙta ba॒horbhūyā᳚n-thsyā॒miti̭ | sa daśa̭hotāra॒-mprayṷñjīta | ba॒hore॒va bhūyā᳚n-bhavati || so̭-'kāmayata vī॒ro ma॒ ājā̭ye॒teti̭ | sa daśa̭hotu॒ścatṷrhotāra॒-nnira̭mimīta | ta-mprāyṷṅkta || 68 ||

tasya॒ prayu॒ktīndro̭ 'jāyata | yaḥ kā॒mayḙta vī॒ro ma॒ ājā̭ye॒teti̭ | sa catṷrhotāra॒-mprayṷñjīta | ā-'sya̭ vī॒ro jā̭yate || so̭-'kāmayata paśu॒mān-thsyā॒miti̭ | sa catṷrhotuḥ॒ pañca̭hotāra॒-nnira̭mimīta | ta-mprāyṷṅkta | tasya॒ prayṷkti paśu॒māna̭bhavat | yaḥ kā॒mayḙta paśu॒mān-thsyā॒miti̭ | sa pañca̭hotāra॒-mprayṷñjīta || 69 ||

pa॒śu॒māne॒va bha̭vati || so̭-'kāmayata॒rtavo̭ me kalpera॒nniti̭ | sa pañca̭hotu॒-ṣṣaḍḍho̭tāra॒-nnira̭mimīta | ta-mprāyṷṅkta | tasya॒ prayṷktyṛ॒tavo᳚-'smā akalpanta | yaḥ kā॒mayḙta॒rtavo̭ me kalpera॒nniti̭ | sa ṣaḍḍho̭tāra॒-mprayṷñjīta | kalpa̭nte-'smā ṛ॒tavaḥ̭ || so̭-'kāmayata soma॒pa-sso̭mayā॒jī syā᳚m | ā mḙ soma॒pa-sso̭mayā॒jī jā̭ye॒teti̭ || 70 ||

sa ṣaḍḍho̭tu-ssa॒ptaho̭tāra॒-nnira̭mimīta | ta-mprāyṷṅkta | tasya॒ prayṷkti soma॒pa-sso̭mayā॒jya̭bhavat | ā-'sya̭ soma॒pa-sso̭mayā॒jya̭jāyata | yaḥ kā॒mayḙta soma॒pa-sso̭mayā॒jī syā᳚m | ā mḙ soma॒pa-sso̭mayā॒jī jā̭ye॒teti̭ | sa sa॒ptaho̭tāra॒-mprayṷñjīta | so॒ma॒pa e॒va so̭mayā॒jī bha̭vati | ā-'sya̭ soma॒pa-sso̭mayā॒jī jā̭yate || sa vā e॒ṣa pa॒śuḥ pa̭ñca॒dhā prati̭ tiṣṭhati || 71 ||

pa॒dbhirmukhḙna || te de॒vāḥ pa॒śūn. vi॒ttvā | su॒va॒rgaṃ-lo~॒kamā̭yann || tḙ-'muṣmi̭l ~lo॒ke vya̭kṣuddhyann | te᳚-'bruvann | a॒mutaḥ̭ pradānaṃ॒-vā~ upa̭jijīvi॒meti̭ | te sa॒ptaho̭tāraṃ-ya~॒jñaṃ-vi~॒dhāyā॒yāsya᳚m | ā॒ṅgī॒ra॒sa-mprāhi̭ṇvann | e॒tenā॒mutra̭ kalpa॒yeti̭ | tasya॒ vā i॒ya-ṅklṛptiḥ̭ || 72 ||

yadi॒da-ṅkiñca̭ | ya e॒vaṃ-ve~da̭ | kalpa̭te-'smai | sa vā a॒ya-mma̭nu॒ṣyḙṣu ya॒jña-ssa॒ptaho̭tā | a॒mutra̭ sa॒dbhyo de॒vebhyo̭ ha॒vyaṃ-va~̭hati | ya e॒vaṃ-ve~da̭ | upai̭naṃ-ya~॒jño na̭mati || yo vai catṷrhotṛṇā-nni॒dānaṃ॒-ve~da̭ | ni॒dāna̭vā-nbhavati | a॒gni॒ho॒traṃ-vai~ daśa̭hoturni॒dāna᳚m | da॒r॒śa॒pū॒rṇa॒mā॒sau catṷrhotuḥ | cā॒tu॒rmā॒syāni॒ pañca̭ hotuḥ | pa॒śu॒ba॒ndha-ṣṣaḍḍho̭tuḥ | sau॒myo᳚-'ddhva॒ra-ssa॒ptaho̭tuḥ | e॒tadvai catṷrhotṛṇā-nni॒dāna᳚m | ya e॒vaṃ-ve~da̭ | ni॒dāna̭vā-nbhavati || 73 ||

(a॒mi॒mī॒ta॒ ta-mprāyṷṅkta॒ - pañca̭hotāra॒-mprayṷñjita - jāye॒teti̭ - tiṣṭhati॒ - klṛpti॒--r daśa̭hotu-rni॒dānagṃ̭ sa॒pta ca̭ ) (a. 11)

(pra॒jāpa̭tirakāmayata pra॒jā-ssṛ̭je॒yeti̭ - pra॒jāpa̭tirakāmayata darśapūrṇamā॒sau sṛ̭je॒yeti̭ - pra॒jāpa̭tirakāmayata॒ prajā̭ye॒yeti॒ sa tapa॒-ssa tri॒vṛtaṃ̭ - pra॒jāpa̭tirakāmayata॒ daśa̭hotāra॒-ntena̭ daśa॒dhā-''tmānaṃ̭ - de॒vā vai varṷṇa॒ - manto॒ vai - pra॒jāpa̭ti॒stā-ssṛ॒ṣṭā-ssama̭śliṣyan - de॒vā vai catṷrhotṛbhi - ri॒daṃ-vā~ agre᳚ - pra॒jāpa̭ti॒rindraṃ̭ - pra॒jāpa̭tirakāmayata ba॒horbhūyā॒nekā̭daśa)

(pra॒jāpa̭ti॒ - stadgraha̭sya - pra॒jā̭patirakāmayatā॒ - nayai॒vaina॒t - tasya॒ vā i॒ya-ṅklṛpti॒ - stasmā᳚-ttepā॒nājjyoti॒--r yada॒sminnā̭di॒tye -saṣaḍḍho̭tu-ssa॒ptaho̭tāra॒-ntrisa̭ptatiḥ)

(pra॒jāpa̭tirakāmayata - ni॒dāna̭vānbhavati)

|| hariḥ̭ om ||

|| kṛṣṇa yajurvedīya taittirīya brāhmaṇe dvitīyāṣṭake dvitīyaḥ prapāṭhaka-ssamāptaḥ ||