Chanakya Niti - Ashtamo'dhyayah

ॐ

ചാണക്യ നീതി - അഷ്ടമോഽധ്യായഃ

Malayalam

അധമാ ധനമിച്ഛന്തി ധനമാനൌ ച മധ്യമാഃ ।

ഉത്തമാ മാനമിച്ഛന്തി മാനോ ഹി മഹതാം ധനമ് ॥ 01 ॥

ഇക്ഷുരാപഃ പയോ മൂലം താമ്ബൂലം ഫലമൌഷധമ് ।

ഭക്ഷയിത്വാപി കര്തവ്യാഃ സ്നാനദാനാദികാഃ ക്രിയാഃ ॥ 02 ॥

ദീപോ ഭക്ഷയതേ ധ്വാന്തം കജ്ജലം ച പ്രസൂയതേ ।

യദന്നം ഭക്ഷയതേ നിത്യം ജായതേ താദൃശീ പ്രജാ ॥ 03 ॥

വിത്തം ദേഹി ഗുണാന്വിതേഷു മതിമന്നാന്യത്ര ദേഹി ക്വചിത്

പ്രാപ്തം വാരിനിധേര്ജലം ഘനമുഖേ മാധുര്യയുക്തം സദാ ।

ജീവാന്സ്ഥാവരജങ്ഗമാംശ്ച സകലാന്സഞ്ജീവ്യ ഭൂമണ്ഡലം

ഭൂയഃ പശ്യ തദേവ കോടിഗുണിതം ഗച്ഛന്തമമ്ഭോനിധിമ് ॥ 04 ॥

ചാണ്ഡാലാനാം സഹസ്രൈശ്ച സൂരിഭിസ്തത്ത്വദര്ശിഭിഃ ।

ഏകോ ഹി യവനഃ പ്രോക്തോ ന നീചോ യവനാത്പരഃ ॥ 05 ॥

തൈലാഭ്യങ്ഗേ ചിതാധൂമേ മൈഥുനേ ക്ഷൌരകര്മണി ।

താവദ്ഭവതി ചാണ്ഡാലോ യാവത്സ്നാനം ന ചാചരേത് ॥ 06 ॥

അജീര്ണേ ഭേഷജം വാരി ജീര്ണേ വാരി ബലപ്രദമ് ।

ഭോജനേ ചാമൃതം വാരി ഭോജനാന്തേ വിഷാപഹമ് ॥ 07 ॥

ഹതം ജ്ഞാനം ക്രിയാഹീനം ഹതശ്ചാജ്ഞാനതോ നരഃ ।

ഹതം നിര്ണായകം സൈന്യം സ്ത്രിയോ നഷ്ടാ ഹ്യഭര്തൃകാഃ ॥ 08 ॥

വൃദ്ധകാലേ മൃതാ ഭാര്യാ ബന്ധുഹസ്തഗതം ധനമ് ।

ഭോജനം ച പരാധീനം തിസ്രഃ പുംസാം വിഡമ്ബനാഃ ॥ 09 ॥

നാഗ്നിഹോത്രം വിനാ വേദാ ന ച ദാനം വിനാ ക്രിയാ ।

ന ഭാവേന വിനാ സിദ്ധിസ്തസ്മാദ്ഭാവോ ഹി കാരണമ് ॥ 10 ॥

ന ദേവോ വിദ്യതേ കാഷ്ഠേ ന പാഷാണേ ന മൃണ്മയേ ।

ന ഭാവേന വിനാ സിദ്ധിസ്തസ്മാദ്ഭാവോ ഹി കാരണമ് ॥ 11 ॥

കാഷ്ഠപാഷാണധാതൂനാം കൃത്വാ ഭാവേന സേവനമ് ।

ശ്രദ്ധയാ ച തഥാ സിദ്ധിസ്തസ്യ വിഷ്ണുപ്രസാദതഃ ॥ 12 ॥

ന ദേവോ വിദ്യതേ കാഷ്ഠേ ന പാഷാണേ ന മൃന്മയേ ।

ഭാവേ ഹി വിദ്യതേ ദേവസ്തസ്മാദ്ഭാവോ ഹി കാരണമ് ॥ 13 ॥

ശാന്തിതുല്യം തപോ നാസ്തി ന സന്തോഷാത്പരം സുഖമ് ।

അപത്യം ച കലത്രം ച സതാം സങ്ഗതിരേവ ച ॥ 14 ॥

ഗുണോ ഭൂഷയതേ രൂപം ശീലം ഭൂഷയതേ കുലമ് ।

പ്രാസാദശിഖരസ്ഥോഽപി കാകഃ കിം ഗരുഡായതേ ॥ 15 ॥

നിര്ഗുണസ്യ ഹതം രൂപം ദുഃശീലസ്യ ഹതം കുലമ് ।

അസിദ്ധസ്യ ഹതാ വിദ്യാ ഹ്യഭോഗേന ഹതം ധനമ് ॥ 16 ॥

ശുദ്ധം ഭൂമിഗതം തോയം ശുദ്ധാ നാരീ പതിവ്രതാ ।

ശുചിഃ ക്ഷേമകരോ രാജാ സന്തോഷോ ബ്രാഹ്മണഃ ശുചിഃ ॥ 17 ॥

അസന്തുഷ്ടാ ദ്വിജാ നഷ്ടാഃ സന്തുഷ്ടാശ്ച മഹീഭൃതഃ ।

സലജ്ജാ ഗണികാ നഷ്ടാ നിര്ലജ്ജാശ്ച കുലാങ്ഗനാ ॥ 18 ॥

കിം കുലേന വിശാലേന വിദ്യാഹീനേന ദേഹിനാമ് ।

ദുഷ്കുലം ചാപി വിദുഷോ ദേവൈരപി സ പൂജ്യതേ ॥ 19 ॥

വിദ്വാന്പ്രശസ്യതേ ലോകേ വിദ്വാന് സര്വത്ര പൂജ്യതേ ।

വിദ്യയാ ലഭതേ സര്വം വിദ്യാ സര്വത്ര പൂജ്യതേ ॥ 20 ॥

മാംസഭക്ഷ്യൈഃ സുരാപാനൈര്മുഖൈശ്ചാക്ഷരവര്ജിതൈഃ ।

പശുഭിഃ പുരുഷാകാരൈര്ഭാരാക്രാന്താ ഹി മേദിനീ ॥ 21 ॥

അന്നഹീനോ ദഹേദ്രാഷ്ട്രം മന്ത്രഹീനശ്ച ഋത്വിജഃ ।

യജമാനം ദാനഹീനോ നാസ്തി യജ്ഞസമോ രിപുഃ ॥ 22 ॥

Roman (IAST) Transliteration

adhamā dhanamicchanti dhanamānau ca madhyamāḥ |

uttamā mānamicchanti māno hi mahatāṃ dhanam || 01 ||

ikṣurāpaḥ payo mūlaṃ tāmbūlaṃ phalamauṣadham |

bhakṣayitvāpi kartavyāḥ snānadānādikāḥ kriyāḥ || 02 ||

dīpo bhakṣayate dhvāntaṃ kajjalaṃ ca prasūyate |

yadannaṃ bhakṣayate nityaṃ jāyate tādṛśī prajā || 03 ||

vittaṃ dehi guṇānviteṣu matimannānyatra dehi kvacit

prāptaṃ vārinidherjalaṃ ghanamukhe mādhuryayuktaṃ sadā |

jīvānsthāvarajaṅgamāṃśca sakalānsañjīvya bhūmaṇḍalaṃ

bhūyaḥ paśya tadeva koṭiguṇitaṃ gacchantamambhonidhim || 04 ||

cāṇḍālānāṃ sahasraiśca sūribhistattvadarśibhiḥ |

eko hi yavanaḥ prokto na nīco yavanātparaḥ || 05 ||

tailābhyaṅge citādhūme maithune kṣaurakarmaṇi |

tāvadbhavati cāṇḍālo yāvatsnānaṃ na cācaret || 06 ||

ajīrṇe bheṣajaṃ vāri jīrṇe vāri balapradam |

bhojane cāmṛtaṃ vāri bhojanānte viṣāpaham || 07 ||

hataṃ jñānaṃ kriyāhīnaṃ hataścājñānato naraḥ |

hataṃ nirṇāyakaṃ sainyaṃ striyo naṣṭā hyabhartṛkāḥ || 08 ||

vṛddhakāle mṛtā bhāryā bandhuhastagataṃ dhanam |

bhojanaṃ ca parādhīnaṃ tisraḥ puṃsāṃ viḍambanāḥ || 09 ||

nāgnihotraṃ vinā vedā na ca dānaṃ vinā kriyā |

na bhāvena vinā siddhistasmādbhāvo hi kāraṇam || 10 ||

na devo vidyate kāṣṭhe na pāṣāṇe na mṛṇmaye |

na bhāvena vinā siddhistasmādbhāvo hi kāraṇam || 11 ||

kāṣṭhapāṣāṇadhātūnāṃ kṛtvā bhāvena sevanam |

śraddhayā ca tathā siddhistasya viṣṇuprasādataḥ || 12 ||

na devo vidyate kāṣṭhe na pāṣāṇe na mṛnmaye |

bhāve hi vidyate devastasmādbhāvo hi kāraṇam || 13 ||

śāntitulyaṃ tapo nāsti na santoṣātparaṃ sukham |

apatyaṃ ca kalatraṃ ca satāṃ saṅgatireva ca || 14 ||

guṇo bhūṣayate rūpaṃ śīlaṃ bhūṣayate kulam |

prāsādaśikharastho'pi kākaḥ kiṃ garuḍāyate || 15 ||

nirguṇasya hataṃ rūpaṃ duḥśīlasya hataṃ kulam |

asiddhasya hatā vidyā hyabhogena hataṃ dhanam || 16 ||

śuddhaṃ bhūmigataṃ toyaṃ śuddhā nārī pativratā |

śuciḥ kṣemakaro rājā santoṣo brāhmaṇaḥ śuciḥ || 17 ||

asantuṣṭā dvijā naṣṭāḥ santuṣṭāśca mahībhṛtaḥ |

salajjā gaṇikā naṣṭā nirlajjāśca kulāṅganā || 18 ||

kiṃ kulena viśālena vidyāhīnena dehinām |

duṣkulaṃ cāpi viduṣo devairapi sa pūjyate || 19 ||

vidvānpraśasyate loke vidvān sarvatra pūjyate |

vidyayā labhate sarvaṃ vidyā sarvatra pūjyate || 20 ||

māṃsabhakṣyaiḥ surāpānairmukhaiścākṣaravarjitaiḥ |

paśubhiḥ puruṣākārairbhārākrāntā hi medinī || 21 ||

annahīno dahedrāṣṭraṃ mantrahīnaśca ṛtvijaḥ |

yajamānaṃ dānahīno nāsti yajñasamo ripuḥ || 22 ||