Chanakya Niti - Shodasho'dhyayah

ॐ

ചാണക്യ നീതി - ഷോഡശോഽധ്യായഃ

Malayalam

ന ധ്യാതം പദമീശ്വരസ്യ വിധിവത്സംസാരവിച്ഛിത്തയേ

സ്വര്ഗദ്വാരകപാടപാടനപടുര്ധര്മോഽപി നോപാര്ജിതഃ ।

നാരീപീനപയോധരോരുയുഗലാ സ്വപ്നേഽപി നാലിങ്ഗിതം

മാതുഃ കേവലമേവ യൌവനവനച്ഛേദേ കുഠാരാ വയമ് ॥ 01 ॥

ജല്പന്തി സാര്ധമന്യേന പശ്യന്ത്യന്യം സവിഭ്രമാഃ ।

ഹൃദയേ ചിന്തയന്ത്യന്യം ന സ്ത്രീണാമേകതോ രതിഃ ॥ 02 ॥

യോ മോഹാന്മന്യതേ മൂഢോ രക്തേയം മയി കാമിനീ ।

സ തസ്യാ വശഗോ ഭൂത്വാ നൃത്യേത് ക്രീഡാശകുന്തവത് ॥ 03 ॥

കോഽര്ഥാന്പ്രാപ്യ ന ഗര്വിതോ വിഷയിണഃ കസ്യാപദോഽസ്തം ഗതാഃ

സ്ത്രീഭിഃ കസ്യ ന ഖണ്ഡിതം ഭുവി മനഃ കോ നാമ രാജപ്രിയഃ ।

കഃ കാലസ്യ ന ഗോചരത്വമഗമത് കോഽര്ഥീ ഗതോ ഗൌരവം

കോ വാ ദുര്ജനദുര്ഗമേഷു പതിതഃ ക്ഷേമേണ യാതഃ പഥി ॥ 04 ॥

ന നിര്മിതോ ന ചൈവ ന ദൃഷ്ടപൂര്വോ

ന ശ്രൂയതേ ഹേമമയഃ കുരങ്ഗഃ ।

തഥാഽപി തൃഷ്ണാ രഘുനന്ദനസ്യ

വിനാശകാലേ വിപരീതബുദ്ധിഃ ॥ 05 ॥

ഗുണൈരുത്തമതാം യാതി നോച്ചൈരാസനസംസ്ഥിതാഃ ।

പ്രാസാദശിഖരസ്ഥോഽപി കാകഃ കിം ഗരുഡായതേ ॥ 06 ॥

ഗുണാഃ സര്വത്ര പൂജ്യന്തേ ന മഹത്യോഽപി സമ്പദഃ ।

പൂര്ണേന്ദുഃ കിം തഥാ വന്ദ്യോ നിഷ്കലങ്കോ യഥാ കൃശഃ ॥ 07 ॥

പരൈരുക്തഗുണോ യസ്തു നിര്ഗുണോഽപി ഗുണീ ഭവേത് ।

ഇന്ദ്രോഽപി ലഘുതാം യാതി സ്വയം പ്രഖ്യാപിതൈര്ഗുണൈഃ ॥ 08 ॥

വിവേകിനമനുപ്രാപ്താ ഗുണാ യാന്തി മനോജ്ഞതാമ് ।

സുതരാം രത്നമാഭാതി ചാമീകരനിയോജിതമ് ॥ 09 ॥

ഗുണൈഃ സര്വജ്ഞതുല്യോഽപി സീദത്യേകോ നിരാശ്രയഃ ।

അനര്ഘ്യമപി മാണിക്യം ഹേമാശ്രയമപേക്ഷതേ ॥ 10 ॥

അതിക്ലേശേന യദ്ദ്രവ്യമതിലോഭേന യത്സുഖമ് ।

ശത്രൂണാം പ്രണിപാതേന തേ ഹ്യര്ഥാ മാ ഭവന്തു മേ ॥ 11 ॥

കിം തയാ ക്രിയതേ ലക്ഷ്മ്യാ യാ വധൂരിവ കേവലാ ।

യാ തു വേശ്യേവ സാമാന്യാ പഥികൈരപി ഭുജ്യതേ ॥ 12 ॥

ധനേഷു ജീവിതവ്യേഷു സ്ത്രീഷു ചാഹാരകര്മസു ।

അതൃപ്താഃ പ്രാണിനഃ സര്വേ യാതാ യാസ്യന്തി യാന്തി ച ॥ 13 ॥

ക്ഷീയന്തേ സര്വദാനാനി യജ്ഞഹോമബലിക്രിയാഃ ।

ന ക്ഷീയതേ പാത്രദാനമഭയം സര്വദേഹിനാമ് ॥ 14 ॥

തൃണം ലഘു തൃണാത്തൂലം തൂലാദപി ച യാചകഃ ।

വായുനാ കിം ന നീതോഽസൌ മാമയം യാചയിഷ്യതി ॥ 15 ॥

വരം പ്രാണപരിത്യാഗോ മാനഭങ്ഗേന ജീവനാത് ।

പ്രാണത്യാഗേ ക്ഷണം ദുഃഖം മാനഭങ്ഗേ ദിനേ ദിനേ ॥ 16 ॥

പ്രിയവാക്യപ്രദാനേന സര്വേ തുഷ്യന്തി ജന്തവഃ ।

തസ്മാത്തദേവ വക്തവ്യം വചനേ കാ ദരിദ്രതാ ॥ 17 ॥

സംസാരകടുവൃക്ഷസ്യ ദ്വേ ഫലേഽമൃതോപമേ ।

സുഭാഷിതം ച സുസ്വാദു സങ്ഗതിഃ സജ്ജനേ ജനേ ॥ 18 ॥

ജന്മ ജന്മ യദഭ്യസ്തം ദാനമധ്യയനം തപഃ ।

തേനൈവാഽഭ്യാസയോഗേന ദേഹീ ചാഭ്യസ്യതേ പുനഃ ॥ 19 ॥

പുസ്തകസ്ഥാ തു യാ വിദ്യാ പരഹസ്തഗതം ധനമ് ।

കാര്യകാലേ സമുത്പന്നേ ന സാ വിദ്യാ ന തദ്ധനമ് ॥ 20 ॥

Roman (IAST) Transliteration

na dhyātaṃ padamīśvarasya vidhivatsaṃsāravicchittaye

svargadvārakapāṭapāṭanapaṭurdharmo'pi nopārjitaḥ |

nārīpīnapayodharoruyugalā svapne'pi nāliṅgitaṃ

mātuḥ kevalameva yauvanavanacchede kuṭhārā vayam || 01 ||

jalpanti sārdhamanyena paśyantyanyaṃ savibhramāḥ |

hṛdaye cintayantyanyaṃ na strīṇāmekato ratiḥ || 02 ||

yo mohānmanyate mūḍho rakteyaṃ mayi kāminī |

sa tasyā vaśago bhūtvā nṛtyet krīḍāśakuntavat || 03 ||

ko'rthānprāpya na garvito viṣayiṇaḥ kasyāpado'staṃ gatāḥ

strībhiḥ kasya na khaṇḍitaṃ bhuvi manaḥ ko nāma rājapriyaḥ |

kaḥ kālasya na gocaratvamagamat ko'rthī gato gauravaṃ

ko vā durjanadurgameṣu patitaḥ kṣemeṇa yātaḥ pathi || 04 ||

na nirmito na caiva na dṛṣṭapūrvo

na śrūyate hemamayaḥ kuraṅgaḥ |

tathā'pi tṛṣṇā raghunandanasya

vināśakāle viparītabuddhiḥ || 05 ||

guṇairuttamatāṃ yāti noccairāsanasaṃsthitāḥ |

prāsādaśikharastho'pi kākaḥ kiṃ garuḍāyate || 06 ||

guṇāḥ sarvatra pūjyante na mahatyo'pi sampadaḥ |

pūrṇenduḥ kiṃ tathā vandyo niṣkalaṅko yathā kṛśaḥ || 07 ||

parairuktaguṇo yastu nirguṇo'pi guṇī bhavet |

indro'pi laghutāṃ yāti svayaṃ prakhyāpitairguṇaiḥ || 08 ||

vivekinamanuprāptā guṇā yānti manojñatām |

sutarāṃ ratnamābhāti cāmīkaraniyojitam || 09 ||

guṇaiḥ sarvajñatulyo'pi sīdatyeko nirāśrayaḥ |

anarghyamapi māṇikyaṃ hemāśrayamapekṣate || 10 ||

atikleśena yaddravyamatilobhena yatsukham |

śatrūṇāṃ praṇipātena te hyarthā mā bhavantu me || 11 ||

kiṃ tayā kriyate lakṣmyā yā vadhūriva kevalā |

yā tu veśyeva sāmānyā pathikairapi bhujyate || 12 ||

dhaneṣu jīvitavyeṣu strīṣu cāhārakarmasu |

atṛptāḥ prāṇinaḥ sarve yātā yāsyanti yānti ca || 13 ||

kṣīyante sarvadānāni yajñahomabalikriyāḥ |

na kṣīyate pātradānamabhayaṃ sarvadehinām || 14 ||

tṛṇaṃ laghu tṛṇāttūlaṃ tūlādapi ca yācakaḥ |

vāyunā kiṃ na nīto'sau māmayaṃ yācayiṣyati || 15 ||

varaṃ prāṇaparityāgo mānabhaṅgena jīvanāt |

prāṇatyāge kṣaṇaṃ duḥkhaṃ mānabhaṅge dine dine || 16 ||

priyavākyapradānena sarve tuṣyanti jantavaḥ |

tasmāttadeva vaktavyaṃ vacane kā daridratā || 17 ||

saṃsārakaṭuvṛkṣasya dve phale'mṛtopame |

subhāṣitaṃ ca susvādu saṅgatiḥ sajjane jane || 18 ||

janma janma yadabhyastaṃ dānamadhyayanaṃ tapaḥ |

tenaivā'bhyāsayogena dehī cābhyasyate punaḥ || 19 ||

pustakasthā tu yā vidyā parahastagataṃ dhanam |

kāryakāle samutpanne na sā vidyā na taddhanam || 20 ||