📄 Save this Stotram as PDF Click the button to open the Save dialog
How to save: 1 Click "Save as PDF" → 2 A dialog opens → 3 Choose "Save as PDF" as printer → 4 Click Save
ॐ
അരുണപ്രശ്നഃ
Arunaprashnah
Prasnam Vedic Malayalam
തൈത്തിരീയ ആരണ്യക 1
ഹ॒രിഃ॒ ഓമ് ॥
ഭാ॒സ്ക॒രായ॑ വി॒ദ്മഹേ॑ മഹദ്ദ്യുതിക॒രായ॑ ധീമഹി ।
തന്നോ॑ ആദിത്യഃ പ്രചോ॒ദയാ᳚ത് ॥
ഓ-മ്ഭ॒ദ്ര-ങ്കര്ണേ॑ഭി-ശ്ശൃണു॒യാമ॑ ദേവാഃ । ഭ॒ദ്ര-മ്പ॑ശ്യേമാ॒ക്ഷഭി॒-ര്യജ॑ത്രാഃ । സ്ഥി॒രൈരങ്ഗൈ᳚സ്തുഷ്ടു॒വാഗ്ം സ॑സ്ത॒നൂഭിഃ॑ । വ്യശേ॑മ ദേ॒വഹി॑തം॒-യഁദായുഃ॑ । സ്വ॒സ്തി ന॒ ഇന്ദ്രോ॑ വൃ॒ദ്ധശ്ര॑വാഃ । സ്വ॒സ്തി നഃ॑ പൂ॒ഷാ വി॒ശ്വവേ॑ദാഃ । സ്വ॒സ്തി ന॒സ്താര്ക്ഷ്യോ॒ അരി॑ഷ്ടനേമിഃ । സ്വ॒സ്തി നോ॒ ബൃഹ॒സ്പതി॑-ര്ദധാതു ॥
ഓം ശാന്തി॒-ശ്ശാന്തി॒-ശ്ശാന്തിഃ॑ ॥
അനുവാകഃ 1
ഭ॒ദ്ര-ങ്കര്ണേ॑ഭി-ശ്ശൃണു॒യാമ॑ ദേവാഃ । ഭ॒ദ്ര-മ്പ॑ശ്യേമാ॒ക്ഷഭി॒-ര്യജ॑ത്രാഃ । സ്ഥി॒രൈരങ്ഗൈ᳚സ്തുഷ്ടു॒വാഗ്ം സ॑സ്ത॒നൂഭിഃ॑ । വ്യശേ॑മ ദേ॒വഹി॑തം॒-യഁദായുഃ॑ । സ്വ॒സ്തി ന॒ ഇന്ദ്രോ॑ വൃ॒ദ്ധശ്ര॑വാഃ । സ്വ॒സ്തി നഃ॑ പൂ॒ഷാ വി॒ശ്വവേ॑ദാഃ । സ്വ॒സ്തി ന॒സ്താര്ക്ഷ്യോ॒ അരി॑ഷ്ടനേമിഃ । സ്വ॒സ്തി നോ॒ ബൃഹ॒സ്പതി॑-ര്ദധാതു । ആപ॑മാപാമ॒പ-സ്സര്വാഃ᳚ । അ॒സ്മാ-ദ॒സ്മാ-ദി॒തോ-ഽമുതഃ॑ ॥ 1 ॥
അ॒ഗ്നിര്വാ॒യുശ്ച॒ സൂര്യ॑ശ്ച । സ॒ഹ സ॑ഞ്ച-സ്ക॒രര്ധി॑യാ । വാ॒യ്വശ്വാ॑ രശ്മി॒പത॑യഃ । മരീ᳚ച്യാത്മാനോ॒ അദ്രു॑ഹഃ । ദേ॒വീ-ര്ഭു॑വന॒ സൂവ॑രീഃ । പു॒ത്ര॒വ॒ത്വായ॑ മേ സുത । മഹാനാമ്നീ-ര്മ॑ഹാമാ॒നാഃ । മ॒ഹ॒സോ മ॑ഹസ॒-സ്സ്വഃ॑ । ദേ॒വീഃ പ॑ര്ജന്യ॒ സൂവ॑രീഃ । പു॒ത്ര॒വ॒ത്വായ॑ മേ സുത ॥ 2 ॥
അ॒പാശ്ന്യു॑ഷ്ണി-മ॒പാ രക്ഷഃ॑ । അ॒പാശ്ന്യു॑ഷ്ണി-മ॒പാ രഘ᳚മ് । അപാ᳚ഘ്രാ॒മപ॑ ചാ॒വര്തി᳚മ് । അപ॑ ദേ॒വീരി॒തോ ഹി॑ത । വജ്ര॑-ന്ദേ॒വീരജീ॑താഗ്​ശ്ച । ഭുവ॑ന-ന്ദേവ॒സൂവ॑രീഃ । ആ॒ദി॒ത്യാനദി॑തി-ന്ദേ॒വീമ് । യോനി॑നോര്ധ്വ-മു॒ദീഷ॑ത । ശി॒വാ ന॒-ശ്ശന്ത॑മാ ഭവന്തു । ദി॒വ്യാ ആപ॒ ഓഷ॑ധയഃ । സു॒മൃ॒ഡീ॒കാ സര॑സ്വതി । മാ തേ॒ വ്യോ॑മ സ॒ന്ദൃശി॑ ॥ 3 ॥
(അ॒മുതഃ॑ - സു॒ - തൌഷ॑ധയോ॒ ദ്വേ ച॑ )
അനുവാകഃ 2
സ്മൃതിഃ॑ പ്ര॒ത്യക്ഷ॑-മൈതി॒ഹ്യ᳚മ് । അനു॑മാന-ശ്ചതുഷ്ട॒യമ് । ഏ॒തൈരാദി॑ത്യ മണ്ഡലമ് । സര്വൈ॑രേവ॒ വിധാ᳚സ്യതേ । സൂര്യോ॒ മരീ॑ചി॒മാദ॑ത്തേ । സര്വസ്മാ᳚-ദ്ഭുവ॑നാദ॒ധി । തസ്യാഃ പാക വി॑ശേഷേ॒ണ । സ്മൃ॒ത-ങ്കാ॑ല വി॒ശേഷ॑ണമ് ॥ ന॒ദീവ॒ പ്രഭ॑വാ-ത്കാ॒ചിത് । അ॒ക്ഷയ്യാ᳚-ഥ്സ്യന്ദ॒തേ യ॑ഥാ ॥ 4 ॥
താന്നദ്യോ-ഽഭി സ॑മായ॒ന്തി । സോ॒രു-സ്സതീ॑ ന നി॒വര്ത॑തേ । ഏ॒വന്നാ॒നാ സ॑മുത്ഥാ॒നാഃ । കാ॒ലാ-സ്സം॑​വഁഥ്സ॒രഗ്ഗ്​ ശ്രി॑താഃ । അണുശശ്ച മ॑ഹശ॒ശ്ച । സര്വേ॑ സമവ॒യന്ത്രി॑ തമ് । സ തൈ᳚-സ്സ॒ര്വൈ-സ്സ॑മാവി॒ഷ്ടഃ । ഊ॒രു-സ്സ॑ന്ന നി॒വര്ത॑തേ । അധിസം​വഁഥ്സ॑രം-വിഁ॒ദ്യാത് । തദേവ॑ ലക്ഷ॒ണേ ॥ 5 ॥
അണുഭിശ്ച മ॑ഹദ്ഭി॒ശ്ച । സ॒മാരൂ॑ഢഃ പ്ര॒ദൃശ്യ॑തേ । സം​വഁഥ്സരഃ പ്ര॑ത്യക്ഷേ॒ണ । നാ॒ധിസ॑വഃ പ്ര॒ദൃശ്യ॑തേ । പ॒ടരോ॑ വിക്ലി॑ധഃ പി॒ങ്ഗഃ । ഏ॒ത-ദ്വ॑രുണ॒ ലക്ഷ॑ണമ് । യത്രൈത॑-ദുപ॒ദൃശ്യ॑തേ । സ॒ഹസ്ര॑-ന്തത്ര॒ നീയ॑തേ । ഏകഗ്ം ഹി ശിരോ നാ॑നാ മു॒ഖേ । കൃ॒ഥ്സ്ന-ന്ത॑ദൃത॒ ലക്ഷ॑ണമ് ॥ 6 ॥
ഉഭയത-സ്സപ്തേ᳚ന്ദ്രിയാ॒ണി । ജ॒ല്പിത॑-ന്ത്വേവ॒ ദിഹ്യ॑തേ । ശുക്ലകൃഷ്ണേ സം​വഁ॑ഥ്സര॒സ്യ । ദക്ഷിണ വാമ॑യോഃ പാ॒ര്​ശ്വയോഃ । തസ്യൈ॒ഷാ ഭവ॑തി ॥ ശു॒ക്ര-ന്തേ॑ അ॒ന്യദ്യ॑ജ॒ത-ന്തേ॑ അ॒ന്യത് । വിഷു॑രൂപേ॒ അഹ॑നീ॒ ദ്യൌരി॑വാസി । വിശ്വാ॒ ഹി മാ॒യാ അവ॑സി സ്വധാവഃ । ഭ॒ദ്രാ തേ॑ പൂഷന്നി॒ഹ രാ॒തിര॒സ്ത്വിതി॑ । നാത്ര॒ ഭുവ॑നമ് । ന പൂ॒ഷാ । ന പ॒ശവഃ॑ । നാദിത്യ-സ്സം​വഁഥ്സര ഏവ പ്രത്യക്ഷേണ പ്രിയത॑മം-വിഁ॒ദ്യാത് । ഏതദ്വൈ സം​വഁഥ്സരസ്യ പ്രിയത॑മഗ്ം രൂ॒പമ് । യോ-ഽസ്യ മഹാനര്ഥ ഉത്പഥ്സ്യമാ॑നോ ഭ॒വതി । ഇദ-മ്പുണ്യ-ങ്കു॑രുഷ്വേ॒തി । തമാഹര॑ണ-ന്ദ॒ദ്യാത് ॥ 7 ॥
(യ॒ഥാ॒ - ല॒ക്ഷ॒ണ - ഋ॑തു॒ലക്ഷ॑ണം॒ - ഭുവ॑നഗ്ം സ॒പ്ത ച॑)
അനുവാകഃ 3
സാ॒ക॒ഞ്ജാനാഗ്ം॑ സ॒പ്തഥ॑മാഹു-രേക॒ജമ് । ഷഡു॑ദ്യ॒മാ ഋഷ॑യോ ദേവ॒ജാ ഇതി॑ । തേഷാ॑മി॒ഷ്ടാനി॒ വിഹി॑താനി ധാമ॒ശഃ । സ്ഥാ॒ത്രേ രേ॑ജന്തേ॒ വികൃ॑താനി രൂപ॒ശഃ । കോനു॑ മര്യാ॒ അമി॑ഥിതഃ । സഖാ॒ സഖാ॑യമബ്രവീത് । ജഹാ॑കോ അ॒സ്മദീ॑ഷതേ । യസ്തി॒ത്യാജ॑ സഖി॒വിദ॒ഗ്ം॒ സഖാ॑യമ് । ന തസ്യ॑ വാ॒ച്യപി॑ ഭാ॒ഗോ അ॑സ്തി । യദീഗ്ം॑ ശൃ॒ണോത്യ॒ലകഗ്ം॑ ശൃണോതി ॥ 8 ॥
ന ഹി പ്ര॒വേദ॑ സുകൃ॒തസ്യ॒ പന്ഥാ॒മിതി॑ । ഋ॒തുര്-ഋ॑തുനാ നു॒ദ്യമാ॑നഃ । വിന॑നാദാ॒ഭിധാ॑വഃ । ഷഷ്ടിശ്ച ത്രിഗ്ംശ॑കാ വ॒ല്ഗാഃ । ശു॒ക്ലകൃ॑ഷ്ണൌ ച॒ ഷാഷ്ടി॑കൌ । സാ॒രാ॒ഗ॒വ॒സ്ത്രൈ-ര്ജ॒രദ॑ക്ഷഃ । വ॒സ॒ന്തോ വസു॑ഭി-സ്സ॒ഹ । സം॒​വഁ॒ഥ്സ॒രസ്യ॑ സവി॒തുഃ । പ്രൈ॒ഷ॒കൃ-ത്പ്ര॑ഥ॒മ-സ്സ്മൃ॑തഃ । അ॒മൂനാ॒ദയ॑-തേത്യ॒ന്യാന് ॥ 9 ॥
അ॒മൂഗ്​ശ്ച॑ പരി॒രക്ഷ॑തഃ । ഏ॒താ വാ॒ചഃ പ്ര॑യുജ്യ॒ന്തേ । യത്രൈ ത॑ദുപ॒ദൃശ്യ॑തേ ॥ ഏ॒തദേ॒വ വി॑ജാനീ॒യാത് । പ്ര॒മാണ॑-ങ്കാല॒പര്യ॑യേ । വി॒ശേ॒ഷ॒ണ-ന്തു॑ വക്ഷ്യാ॒മഃ । ഋ॒തൂനാ᳚-ന്തന്നി॒ബോധ॑ത ॥ ശുക്ലവാസാ॑ രുദ്ര॒ഗണഃ । ഗ്രീ॒ഷ്മേണാ॑വര്ത॒തേ സ॑ഹ । നി॒ജഹ॑-ന്പൃഥി॑വീഗ്ം സ॒ര്വാമ് ॥ 10 ॥
ജ്യോ॒തിഷാ᳚ ഽപ്രതി॒ഖ്യേന॑ സഃ । വി॒ശ്വ॒രൂ॒പാണി॑ വാസാ॒ഗ്ം॒സി । ആ॒ദി॒ത്യാനാ᳚-ന്നി॒ബോധ॑ത । സം​വഁഥ്സരീണ॑-ങ്കര്മ॒ഫലമ് । വര്​ഷാഭി-ര്ദ॑ദതാ॒ഗ്ം॒ സഹ । അദുഃഖോ॑ ദുഃഖ ച॑ക്ഷുരി॒വ । തദ്മാ॑ പീത ഇവ॒ ദൃശ്യ॑തേ । ശീതേനാ᳚ വ്യഥ॑യന്നി॒വ । രു॒രുദ॑ക്ഷ ഇവ॒ ദൃശ്യ॑തേ ॥ ഹ്ലാദയതേ᳚ ജ്വല॑തശ്ചൈ॒വ । ശാ॒മ്യത॑ശ്ചാസ്യ॒ ചക്ഷു॑ഷീ । യാവൈ പ്രജാ ഭ്ര॑ഗ്ഗ്​ശ്യ॒ന്തേ । സം​വഁഥ്സരാത്താ ഭ്ര॑ഗ്ഗ്​ശ്യ॒ന്തേ ॥ യാഃ॒ പ്രതി॑തിഷ്ഠ॒ന്തി । സം​വഁഥ്സരേ താഃ പ്രതി॑തിഷ്ഠ॒ന്തി । വ॒ര്॒ഷാഭ്യ॑ ഇത്യ॒ര്ഥഃ ॥ 11 ॥
(ശൃ॒ണോ॒ - ത്യ॒ന്യാന്ഥ് - സ॒ര്വാ - മേ॒വ ഷട്ച॑)
അനുവാകഃ 4
അക്ഷി॑ദുഃ॒ഖോത്ഥി॑തസ്യൈ॒വ । വി॒പ്രസ॑ന്നേ ക॒നീനി॑കേ । ആങ്ക്തേ ചാദ്ഗ॑ണ-ന്നാ॒സ്തി । ഋ॒ഭൂണാ᳚-ന്തന്നി॒ബോധ॑ത । ക॒ന॒കാ॒ഭാനി॑ വാസാ॒ഗ്ം॒സി । അ॒ഹതാ॑നി നി॒ബോധ॑ത । അന്നമശ്ര്നീത॑ മൃജ്മീ॒ത । അ॒ഹം-വോഁ॑ ജീവ॒നപ്ര॑ദഃ । ഏ॒താ വാ॒ചഃ പ്ര॑യുജ്യ॒ന്തേ । ശ॒രദ്യ॑ത്രോപ॒ ദൃശ്യ॑തേ ॥ 12 ॥
അഭിധൂന്വന്തോ-ഽഭിഘ്ന॑ന്ത ഇ॒വ । വാ॒തവ॑ന്തോ മ॒രുദ്ഗ॑ണാഃ । അമുതോ ജേതുമിഷുമു॑ഖമി॒വ । സന്നദ്ധാ-സ്സഹ ദ॑ദൃശേ॒ ഹ । അപദ്ധ്വസ്തൈ-ര്വസ്തിവ॑ര്ണൈരി॒വ । വി॒ശി॒ഖാസഃ॑ കപ॒ര്ദിനഃ ।അക്രുദ്ധസ്യ യോഥ്സ്യ॑മാന॒സ്യ । കൃ॒ദ്ധസ്യേ॑വ॒ ലോഹി॑നീ । ഹേമതശ്ചക്ഷു॑ഷീ വി॒ദ്യാത് । അ॒ക്ഷ്ണയോഃ᳚, ക്ഷിപ॒ണോരി॑വ ॥ 13 ॥
ദുര്ഭിക്ഷ-ന്ദേവ॑ലോകേ॒ഷു । മ॒നൂനാ॑മുദ॒ക-ങ്ഗൃ॑ഹേ । ഏ॒താ വാ॒ചഃ പ്ര॑വദ॒ന്തീഃ । വൈ॒ദ്യുതോ॑ യാന്തി॒ ശൈശി॑രീഃ । താ അ॒ഗ്നിഃ പവ॑മാനാ॒ അന്വൈ᳚ക്ഷത । ഇ॒ഹ ജീ॑വി॒കാമ-പ॑രിപശ്യന്ന് । തസ്യൈ॒ഷാ ഭവ॑തി । ഇ॒ഹേഹ വഃ॑ സ്വത॒പസഃ । മരു॑ത॒-സ്സൂര്യ॑ത്വചഃ । ശര്മ॑ സ॒പ്രഥാ॒ ആവൃ॑ണേ ॥ 14 ॥
(ദൃശ്യ॑ത - ഇ॒വാ - വൃ॑ണേ)
അനുവാകമ്ജ് 5
അതി॑ താ॒മ്രാണി॑ വാസാ॒ഗ്ം॒സി । അ॒ഷ്ടിവ॑ജ്രി ശ॒തഘ്നി॑ ച । വിശ്വേ ദേവാ വിപ്ര॑ഹര॒ന്തി । അ॒ഗ്നിജി॑ഹ്വ അ॒സശ്ച॑ത । നൈവ ദേവോ॑ ന മ॒ര്ത്യഃ । ന രാജാ വ॑രുണോ॒ വിഭുഃ । നാഗ്നി-ര്നേന്ദ്രോ ന പ॑വമാ॒നഃ । മാ॒തൃക്ക॑ച്ച ന॒ വിദ്യ॑തേ । ദി॒വ്യസ്യൈകാ॒ ധനു॑രാര്ത്നിഃ । പൃ॒ഥി॒വ്യാമപ॑രാ ശ്രി॒താ ॥ 15 ॥
തസ്യേന്ദ്രോ വമ്രി॑രൂപേ॒ണ । ധ॒നുര്ജ്യാ॑-മഛി॒നഥ്സ്വ॑യമ് । തദി॑ന്ദ്ര॒ധനു॑രിത്യ॒ജ്യമ് । അ॒ഭ്രവ॑ര്ണേഷു॒ ചക്ഷ॑തേ । ഏതദേവ ശം​യോഁ-ര്ബാര്​ഹ॑സ്പത്യ॒സ്യ । ഏ॒ത-ദ്രു॑ദ്രസ്യ॒ ധനുഃ । രു॒ദ്രസ്യ॑ ത്വേവ॒ ധനു॑രാര്ത്നിഃ । ശിര॒ ഉത്പി॑പേഷ । സ പ്ര॑വ॒ര്ഗ്യോ॑-ഽഭവത് । തസ്മാ॒-ദ്യ-സ്സപ്ര॑വ॒ര്ഗ്യേണ॑ യ॒ജ്ഞേന॒ യജ॑തേ । രു॒ദ്രസ്യ॒ സ ശിരഃ॒ പ്രതി॑ദധാതി । നൈനഗ്ം॑ രു॒ദ്ര ആരു॑കോ ഭവതി । യ ഏ॒വം-വേഁദ॑ ॥ 16 ॥
(ശ്രി॒താ - യജ॑തേ॒ ത്രീണി॑ ച)
അനുവാകഃ 6
അ॒ത്യൂ॒ര്ധ്വാ॒ക്ഷോ-ഽതി॑രശ്ചാത് । ശിശി॑രഃ പ്ര॒ദൃശ്യ॑തേ । നൈവ രൂപ-ന്ന॑ വാസാ॒ഗ്ം॒സി । ന ചക്ഷുഃ॑ പ്രതി॒ദൃശ്യ॑തേ । അ॒ന്യോന്യ॒-ന്തു ന॑ ഹിഗ്ഗ്​സ്രാ॒തഃ । സ॒ത സ്ത॑-ദ്ദേവ॒ലക്ഷ॑ണമ് । ലോഹിതോ-ഽക്ഷ്ണി ശാ॑രശീ॒ര്​ഷ്ണിഃ । സൂ॒ര്യസ്യോ॑ദയ॒ന-മ്പ്ര॑തി । ത്വ-ങ്കരോഷി॑ ന്യഞ്ജ॒ലികാമ് । ത്വ॒-ങ്കരോ॑ഷി നി॒ജാനു॑കാമ് ॥ 17 ॥
നിജാനുകാമേ᳚ ന്യഞ്ജ॒ലികാ । അമീ വാച-മുപാസ॑താമി॒തി । തസ്മൈ സര്വ ഋതവോ॑ നമ॒ന്തേ । മര്യാദാ കരത്വാ-ത്പ്ര॑പുരോ॒ധാമ് । ബ്രാഹ്മണ॑ ആപ്നോ॒തി । യ ഏ॑വം-വേഁ॒ദ । സ ഖലു സം​വഁഥ്സര ഏതൈ-സ്സേനാനീ॑ഭി-സ്സ॒ഹ । ഇന്ദ്രായ സര്വാന്-കാമാന॑ഭിവ॒ഹതി । സ ദ്ര॒ഫ്സഃ । തസ്യൈ॒ഷാ ഭവ॑തി ॥ 18 ॥
അവ॑ ദ്ര॒ഫ്സോ അഗ്ം॑ശ॒മതീ॑മതിഷ്ഠത് । ഇ॒യാ॒നഃ കൃ॒ഷ്ണോ ദ॒ശഭിഃ॑ സ॒ഹസ്രൈഃ᳚ । ആവ॒ര്ത-മിന്ദ്ര॒-ശ്ശച്യാ॒ ധമ॑ന്തമ് । ഉപസ്നുഹി ത-ന്നൃമണാ-മഥ॑ദ്രാമി॒തി । ഏതയൈ വേന്ദ്ര-സ്സലാ വൃ॑ക്യാ സ॒ഹ । അസുരാ-ന്പ॑രിവൃ॒ശ്ചതി । പൃഥി॑വ്യ॒ഗ്ം॒ ശുമ॑തീ । താമ॒ന്വ-വ॑സ്ഥിത-സ്സം​വഁഥ്സ॒രോ ദി॒വഞ്ച॑ । നൈവം-വിഁദുഷാ-ഽഽചാര്യാ᳚-ന്തേവാ॒സിനൌ । അന്യോന്യസ്മൈ᳚ ദ്രുഹ്യാ॒താമ് । യോ ദ്രു॒ഹ്യതി । ഭ്രശ്യതേ സ്വ॑ര്ഗാ-ല്ലോ॒കാത് । ഇത്യൃതു മ॑ണ്ഡലാ॒നി । സൂര്യ മണ്ഡലാ᳚ ന്യാഖ്യാ॒യികാഃ । അത ഊര്ധ്വഗ്ംസ॑നിര്വ॒ചനാഃ ॥ 19 ॥
(നി॒ജാനു॑കാം॒ - ഭവ॑തി - ദ്രുഹ്യാ॒താ-മ്പഞ്ച॑ ച)
അനുവാകഃ 7
ആരോഗോ ഭ്രാജഃ പടരഃ॑ പത॒ങ്ഗഃ । സ്വര്ണരോ ജ്യോതിഷീമാന്॑. വിഭാ॒സഃ । തേ അസ്മൈ സര്വേ ദിവമാ॑തപ॒ന്തി । ഊര്ജ-ന്ദുഹാനാ അനപസ്ഫുര॑ന്ത ഇ॒തി । കശ്യ॑പോ-ഽഷ്ട॒മഃ । സ മഹാമേരു-ന്ന॑ ജഹാ॒തി । തസ്യൈ॒ഷാ ഭവ॑തി । യത്തേ॒ ശില്പ॑-ങ്കശ്യപ രോച॒നാവ॑ത് । ഇ॒ന്ദ്രി॒യാവ॑-ത്പുഷ്ക॒ല-ഞ്ചി॒ത്രഭാ॑നു । യസ്മി॒-ന്ഥ്സൂര്യാ॒ അര്പി॑താ-സ്സ॒പ്ത സാ॒കമ് ॥ 20 ॥
തസ്മി-ന്രാജാന-മധിവിശ്രയേ॑മമി॒തി । തേ അസ്മൈ സര്വേ കശ്യപാ-ജ്ജ്യോതി॑-ര്ലഭ॒ന്തേ । താന്​ഥ്സോമഃ കശ്യപാദധി॑ നിര്ധ॒മതി । ഭ്രസ്താ കര്മ കൃ॑ദിവൈ॒വമ് ॥ പ്രാണോ ജീവാനീന്ദ്രിയ॑ ജീവാ॒നി । സപ്ത ശീര്​ഷ॑ണ്യാഃ പ്രാ॒ണാഃ । സൂര്യാ ഇ॑ത്യാചാ॒ര്യാഃ । അപശ്യമഹ മേതാന്-ഥ്സപ്ത സൂ᳚ര്യാനി॒തി । പഞ്ചകര്ണോ॑ വാഥ്സ്യാ॒യനഃ । സപ്തകര്ണ॑ശ്ച പ്ലാ॒ക്ഷിഃ ॥ 21 ॥
ആനുശ്രവിക ഏവ നൌ കശ്യ॑പ ഇ॒തി । ഉഭൌ॑ വേദ॒യിതേ । ന ഹി ശേകുമിവ മഹാമേ॑രു-ങ്ഗ॒ന്തുമ് । അപശ്യമഹമേത-ഥ്സൂര്യമണ്ഡല-മ്പരിവ॑ര്തമാ॒നമ് । ഗാ॒ര്ഗ്യഃ പ്രാ॑ണത്രാ॒തഃ । ഗച്ഛന്ത മ॑ഹാമേ॒രുമ് । ഏക॑ഞ്ചാജ॒ഹതമ് । ഭ്രാജപടര പത॑ങ്ഗാ നി॒ഹനേ । തിഷ്ഠന്നാ॑തപ॒ന്തി । തസ്മാ॑ദി॒ഹ തപ്ത്രി॑ തപാഃ ॥ 22 ॥
അ॒മുത്രേ॒തരേ । തസ്മാ॑ദി॒ഹാ തപ്ത്രി॑ തപാഃ । തേഷാ॑മേഷാ॒ ഭവ॑തി । സ॒പ്ത സൂര്യാ॒ ദിവ॒-മനു॒ പ്രവി॑ഷ്ടാഃ । താന॒ന്വേതി॑ പ॒ഥിഭി॑-ര്ദക്ഷി॒ണാവാന്॑ । തേ അസ്മൈ സര്വേ ഘൃതമാ॑തപ॒ന്തി । ഊര്ജ-ന്ദുഹാനാ അനപസ്ഫുര॑ന്ത ഇ॒തി ॥ സപ്തര്ത്വിജ-സ്സൂര്യാ ഇ॑ത്യാചാ॒ര്യാഃ । തേഷാ॑മേഷാ॒ ഭവ॑തി । സ॒പ്ത ദിശോ॒ നാനാ॑ സൂര്യാഃ ॥ 23 ॥
സ॒പ്ത ഹോതാ॑ര ഋ॒ത്വിജഃ॑ । ദേവാ ആദിത്യാ॑ യേ സ॒പ്ത । തേഭി-സ്സോമാഭീ രക്ഷ॑ണ ഇ॒തി । തദ॑പ്യാമ്നാ॒യഃ । ദിഗ്ഭ്രാജ ഋതൂ᳚ന് കരോ॒തി । ഏത॑യൈവാ॒വൃതാ ഽഽസഹസ്രസൂര്യതായാ ഇതി വൈ॑ശമ്പാ॒യനഃ । തസ്യൈ॒ഷാ ഭവ॑തി । യദ്ദ്യാവ॑ ഇന്ദ്ര തേ ശ॒തഗ്ം ശ॒ത-മ്ഭൂമീഃ᳚ । ഉ॒ത സ്യുഃ । ന ത്വാ॑ വജ്രിന്​-ഥ്സ॒ഹസ്ര॒ഗ്ം॒ സൂര്യാഃ᳚ । 24 ॥
അനു ന ജാതമഷ്ട രോദ॑സീ ഇ॒തി । നാനാ ലിങ്ഗത്വാ-ദൃതൂനാ-ന്നാനാ॑ സൂര്യ॒ത്വമ് ॥ അഷ്ടൌ തു വ്യവസി॑താ ഇ॒തി । സൂര്യമണ്ഡലാ-ന്യഷ്ടാ॑ത ഊ॒ര്ധ്വമ് । തേഷാ॑മേഷാ॒ ഭവ॑തി ॥ ചി॒ത്ര-ന്ദേ॒വാനാ॒-മുദ॑ഗാ॒ദനീ॑കമ് । ചക്ഷു॑-ര്മി॒ത്രസ്യ॒ വരു॑ണസ്യാ॒ഗ്നേഃ । ആ-ഽപ്രാ॒ ദ്യാവാ॑ പൃഥി॒വീ അ॒ന്തരി॑ക്ഷമ് । സൂര്യ ആത്മാ ജഗതസ്തസ്ഥു॑ഷശ്ചേ॒തി ॥ 25 ॥
(സാ॒കം - പ്ലാ॒ക്ഷി - സ്തപ്ത്രി॑തപാ॒ - നാനാ॑സൂര്യാഃ॒ - സൂര്യാ॒ - +നവ॑ ച)
അനുവാകഃ 8
ക്വേദമഭ്ര॑-ന്നിവി॒ശതേ । ക്വായഗ്ം॑ സം​വഁഥ്സ॒രോ മി॑ഥഃ । ക്വാഹഃ ക്വേയ-ന്ദേ॑വ രാ॒ത്രീ । ക്വ മാസാ ഋ॑തവ॒-ശ്ശ്രിതാഃ ॥ അര്ധമാസാ॑ മുഹൂ॒ര്താഃ । നിമേഷാസ്തു॑ടിഭിഃ॒ (നിമേഷാസ്ത്ര॑ടിഭിഃ॒) സഹ । ക്വേമാ ആപോ നി॑വിശ॒ന്തേ । യ॒ദീതോ॑ യാന്തി॒ സമ്പ്ര॑തി ॥ കാലാ അഫ്സു നി॑വിശ॒ന്തേ । ആ॒പ-സ്സൂര്യേ॑ സ॒മാഹി॑താഃ । 26 ।
അഭ്രാ᳚ണ്യ॒പഃ പ്ര॑പദ്യ॒ന്തേ । വി॒ദ്യുഥ്സൂര്യേ॑ സ॒മാഹി॑താ । അനവര്ണേ ഇ॑മേ ഭൂ॒മീ । ഇ॒യഞ്ചാ॑സൌ ച॒ രോദ॑സീ । കിഗ്ഗ്​ സ്വിദത്രാന്ത॑രാ ഭൂ॒തമ് । യേ॒നേമേ വി॑ധൃതേ॒ ഉഭേ । വി॒ഷ്ണുനാ॑ വിധൃ॑തേ ഭൂ॒മീ । ഇ॒തി വ॑ഥ്സസ്യ॒ വേദ॑നാ । ഇരാ॑വതീ ധേനു॒മതീ॒ ഹി ഭൂ॒തമ് । സൂ॒യ॒വ॒സിനീ॒ മനു॑ഷേ ദശ॒സ്യേ᳚ । 27 ।
വ്യ॑ഷ്ടഭ്നാ॒-ദ്രോദ॑സീ॒ വിഷ്ണ॑വേ॒തേ । ദാ॒ധര്ഥ॑ പൃഥി॒വീ-മ॒ഭിതോ॑ മ॒യൂഖൈഃ᳚ । കിന്ത-ദ്വിഷ്ണോ ര്ബല॑മാ॒ഹുഃ । കാ॒ ദീപ്തിഃ॑ കി-മ്പ॒രായ॑ണമ് । ഏകോ॑ യ॒ദ്ധാ-ര॑യ ദ്ദേ॒വഃ । രേ॒ജതീ॑ രോദ॒സീ ഉ॑ഭേ । വാതാദ്വിഷ്ണോ-ര്ബ॑ല മാ॒ഹുഃ । അ॒ക്ഷരാ᳚-ദ്ദീപ്തി॒ രുച്യ॑തേ । ത്രി॒പദാ॒ദ്ധാര॑യ-ദ്ദേ॒വഃ । യദ്വിഷ്ണോ॑രേക॒-മുത്ത॑മമ് ॥ 28 ॥
അ॒ഗ്നയോ॑ വായ॑വശ്ചൈ॒വ । ഏ॒തദ॑സ്യ പ॒രായ॑ണമ് । പൃച്ഛാമി ത്വാ പ॑ര-മ്മൃ॒ത്യുമ് । അ॒വമ॑-മ്മദ്ധ്യ॒മഞ്ച॑തുമ് । ലോ॒കഞ്ച॒ പുണ്യ॑പാപാ॒നാമ് । ഏ॒ത-ത്പൃ॑ച്ഛാമി॒ സമ്പ്ര॑തി ॥ അ॒മുമാ॑ഹുഃ പ॑ര-മ്മൃ॒ത്യുമ് । പ॒വമാ॑ന-ന്തു॒ മദ്ധ്യ॑മമ് । അ॒ഗ്നിരേ॒വാവ॑മോ മൃ॒ത്യുഃ । ച॒ന്ദ്രമാ᳚-ശ്ചതു॒രുച്യ॑തേ ॥ 29 ॥
അ॒നാ॒ഭോ॒ഗാഃ പ॑ര-മ്മൃ॒ത്യുമ് । പാ॒പാ-സ്സം॑​യഁന്തി॒ സര്വ॑ദാ । ആഭോഗാസ്ത്വേവ॑ സം​യഁ॒ന്തി । യ॒ത്ര പു॑ണ്യകൃ॒തോ ജ॑നാഃ । തതോ॑ മ॒ദ്ധ്യമ॑മായ॒ന്തി । ച॒തുമ॑ഗ്നിഞ്ച॒ സമ്പ്ര॑തി । പൃച്ഛാമി ത്വാ॑ പാപ॒കൃതഃ । യ॒ത്ര യാ॑തയ॒തേ യ॑മഃ । ത്വന്നസ്ത--ദ്ബ്രഹ്മ॑-ന്പ്രബ്രൂ॒ഹി । യ॒ദി വേ᳚ത്ഥാ-ഽസ॒തോ ഗൃ॑ഹാന് ॥ 30 ॥
ക॒ശ്യപാ॑ ദുദി॑താ-സ്സൂ॒ര്യാഃ । പാ॒പാന്നി॑ര്ഘ്നന്തി॒ സര്വ॑ദാ । രോദസ്യോരന്ത॑-ര്ദേശേ॒ഷു । തത്ര ന്യസ്യന്തേ॑ വാസ॒വൈഃ । തേ ഽശരീരാഃ പ്ര॑പദ്യ॒ന്തേ । യ॒ഥാ ഽപു॑ണ്യസ്യ॒ കര്മ॑ണഃ । അപാ᳚ണ്യ॒പാദ॑ കേശാ॒സഃ । ത॒ത്ര തേ॑-ഽയോനി॒ജാ ജ॑നാഃ । മൃത്വാ പുനര്മൃത്യു-മാ॑പദ്യ॒ന്തേ । അ॒ദ്യമാ॑നാ-സ്സ്വ॒കര്മ॑ഭിഃ । 31 ।
ആശാതികാഃ ക്രിമ॑യ ഇ॒വ । തതഃ പൂയന്തേ॑ വാസ॒വൈഃ । അപൈ॑ത-മ്മൃ॒ത്യു-ഞ്ജ॑യതി । യ ഏ॒വം-വേഁദ॑ । സ ഖല്വൈവം॑-വിഁദ്ബ്രാ॒ഹ്മണഃ । ദീ॒ര്ഘശ്രു॑ത്തമോ॒ ഭവ॑തി । കശ്യ॑പ॒സ്യാതി॑ഥി॒-സ്സിദ്ധഗ॑മന॒-സ്സിദ്ധാഗ॑മനഃ । തസ്യൈ॒ഷാ ഭവ॑തി ॥ ആയസ്മിന്᳚-ഥ്സ॒പ്ത വാ॑സ॒വാഃ । രോഹ॑ന്തി പൂ॒ര്വ്യാ॑ രുഹഃ॑ । 32 ।
ഋഷി॑ര്​ഹ ദീര്ഘ॒ശ്രുത്ത॑മഃ । ഇന്ദ്രസ്യ ഘര്മോ അതി॑ഥിരി॒തി । കശ്യപഃ പശ്യ॑കോ ഭ॒വതി । യഥ്സര്വ-മ്പരിപശ്യതീ॑തി സൌ॒ക്ഷ്മ്യാത് । അഥാഗ്നേ॑രഷ്ടപു॑രുഷ॒സ്യ । തസ്യൈ॒ഷാ ഭവ॑തി । അഗ്നേ॒ നയ॑ സു॒പഥാ॑ രാ॒യേ അ॒സ്മാന് । വിശ്വാ॑നി ദേവ വ॒യുനാ॑നി വി॒ദ്വാന് । യു॒യോ॒ദ്ധ്യ॑സ്മ-ജ്ജു॑ഹുരാ॒ണമേനഃ॑ । ഭൂയിഷ്ഠാന്തേ നമ ഉക്തിം-വിഁ॑ധേമേ॒തി ॥ 33 ॥
(സ॒മാഹി॑താ - ദശ॒സ്യേ॑ - ഉത്ത॑മ॒-മുച്യ॑തേ-ഗൃഹാന്-ഥ്സ്വ॒കര്മ॑ഭിഃ-പൂ॒ര്വ്യാ॑ രുഹ॑-ഇ॒തി)
അനുവാകഃ 9
അഗ്നിശ്ച ജാത॑വേദാ॒ശ്ച । സഹോജാ അ॑ജിരാ॒പ്രഭുഃ । വൈശ്വാനരോ ന॑ര്യാപാ॒ശ്ച । പ॒ങ്ക്തിരാ॑ധാശ്ച॒ സപ്ത॑മഃ । വിസര്പേവാ-ഽഷ്ട॑മോ-ഽഗ്നീ॒നാമ് । ഏതേ-ഽഷ്ടൌ വസവഃ, ക്ഷി॑താ ഇ॒തി । യഥര്ത്വേ-വാഗ്നേ-രര്ചിര്വര്ണ॑ വിശേ॒ഷാഃ । നീലാര്ചിശ്ച പീതകാ᳚ര്ചിശ്ചേ॒തി । അഥ വായോ-രേകാദശ-പുരുഷസ്യൈകാദശ॑സ്ത്രീക॒സ്യ । പ്രഭ്രാജമാനാ വ്യ॑വദാ॒താഃ ॥ 34 ॥
യാശ്ച വാസു॑കി വൈ॒ദ്യുതാഃ । രജതാഃ പരു॑ഷാ-ശ്ശ്യാ॒മാഃ । കപിലാ അ॑തിലോ॒ഹിതാഃ । ഊര്ധ്വാ അവപ॑തന്താ॒ശ്ച । വൈദ്യുത ഇ॑ത്യേകാ॒ദശ । നൈനം-വൈഁദ്യുതോ॑ ഹിന॒സ്തി । യ ഏ॑വം-വേഁ॒ദ । സ ഹോവാച വ്യാസഃ പാ॑രാശ॒ര്യഃ । വിദ്യുദ്വധമേവാഹ-മ്മൃത്യുമൈ᳚ച്ഛമി॒തി । ന ത്വകാ॑മഗ്ം ഹ॒ന്തി ॥ 35 ॥
യ ഏ॑വം-വേഁ॒ദ । അഥ ഗ॑ന്ധര്വ॒ഗണാഃ । സ്വാന॒ ഭ്രാട് । അങ്ഘാ॑രി॒-ര്ബമ്ഭാ॑രിഃ । ഹസ്ത॒-സ്സുഹ॑സ്തഃ । കൃശാ॑നുര്​വി॒ശ്വാവ॑സുഃ । മൂര്ധന്വാന്-ഥ്സൂ᳚ര്യവ॒ര്ചാഃ । കൃതിരിത്യേകാദശ ഗ॑ന്ധര്വ॒ഗണാഃ । ദേവാശ്ച മ॑ഹാദേ॒വാഃ । രശ്മയശ്ച ദേവാ॑ ഗര॒ഗിരഃ ॥ 36 ॥
നൈന-ങ്ഗരോ॑ ഹിന॒സ്തി । യ ഏ॑വം-വേഁ॒ദ । ഗൌ॒രീ മി॑മായ സലി॒ലാനി॒ തക്ഷ॑തീ । ഏക॑പദീ ദ്വി॒പദീ॒ സാ ചതു॑ഷ്പദീ । അ॒ഷ്ടാപ॑ദീ॒ നവ॑പദീ ബഭൂ॒വുഷീ᳚ । സഹസ്രാക്ഷരാ പരമേ വ്യോ॑മന്നി॒തി । വാചോ॑ വിശേ॒ഷണമ് । അഥ നിഗദ॑വ്യാഖ്യാ॒താഃ । താനനുക്ര॑മിഷ്യാ॒മഃ । വ॒രാഹവഃ॑-സ്വത॒പസഃ ॥ 37 ॥
വി॒ദ്യു-ന്മ॑ഹസോ॒ ധൂപ॑യഃ । ശ്വാപയോ ഗൃഹമേധാ᳚ശ്ചേത്യേ॒തേ । യേ॒ ചേമേ-ഽശി॑മിവി॒ദ്വിഷഃ । പര്ജന്യാ-സ്സപ്ത പൃഥിവീമഭിവ॑ര്​ഷ॒ന്തി । വൃഷ്ടി॑ഭിരി॒തി । ഏതയൈവ വിഭക്തി വി॑പരീ॒താഃ । സ॒പ്തഭി॒ര്വാതൈ॑ രുദീ॒രിതാഃ । അമൂം-ലോഁകാ-നഭിവ॑ര്​ഷ॒ന്തി । തേഷാ॑മേഷാ॒ ഭവ॑തി । സ॒മാ॒ന-മേ॒തദുദ॑കമ് ॥ 38 ॥
ഉ॒ച്ചൈത്യ॑വ॒ ചാഹ॑ഭിഃ । ഭൂമി॑-മ്പ॒ര്ജന്യാ॒ ജിന്വ॑ന്തി । ദിവ-ഞ്ജിന്വന്-ത്യഗ്ന॑യ ഇ॒തി । യദക്ഷ॑ര-മ്ഭൂ॒തകൃ॑തമ് । വിശ്വേ॑ ദേവാ ഉ॒പാസ॑തേ । മ॒ഹര്​ഷി॑മസ്യ ഗോ॒പ്താര᳚മ് । ജ॒മദ॑ഗ്നി॒-മകു॑ര്വത । ജ॒മദ॑ഗ്നി॒-രാപ്യാ॑യതേ । ഛന്ദോ॑ഭി-ശ്ചതുരുത്ത॒രൈഃ । രാജ്ഞ॒-സ്സോമ॑സ്യ തൃ॒പ്താസഃ॑ ॥ 39 ॥
ബ്രഹ്മ॑ണാ വീ॒ര്യാ॑വതാ । ശി॒വാ നഃ॑ പ്ര॒ദിശോ॒ ദിശഃ॑ ॥ തച്ഛം॒​യോഁരാ വൃ॑ണീമഹേ । ഗാ॒തും-യഁ॒ജ്ഞായ॑ । ഗാ॒തും-യഁ॒ജ്ഞപ॑തയേ । ദൈവീ᳚ സ്വ॒സ്തിര॑സ്തു നഃ । സ്വ॒സ്തി-ര്മാനു॑ഷേഭ്യഃ । ഊ॒ര്ധ്വ-ഞ്ജി॑ഗാതു ഭേഷ॒ജമ് । ശന്നോ॑ അസ്തു ദ്വി॒പദേ᳚ । ശഞ്ചതു॑ഷ്പദേ । സോമപാ(3) അസോമപാ(3) ഇതി നിഗദ॑വ്യാഖ്യാ॒താഃ ॥ 40 ॥
(വ്യ॒വ॒ദാ॒താ - ഹ॒ന്തി-ഗ॑ര॒ഗിര - സ്ത॒പസ - ഉദ॑കം - തൃപ്താസ॒ - ശ്വതു॑ഷ്പദ॒ ഏക॑-ഞ്ച)
അനുവാകഃ 10
സ॒ഹ॒സ്ര॒വൃദി॑യ-മ്ഭൂ॒മിഃ । പ॒രം-വ്യോഁ॑മ സ॒ഹസ്ര॑വൃത് । അ॒ശ്വിനാ॑ ഭുജ്യൂ॑ നാസ॒ത്യാ । വി॒ശ്വസ്യ॑ ജഗ॒തസ്പ॑തീ ॥ ജായാ ഭൂമിഃ പ॑തിര്വ്യോ॒മ । മി॒ഥുന॑ന്താ അ॒തുര്യ॑ഥുഃ । പുത്രോ ബൃഹസ്പ॑തീ രു॒ദ്രഃ । സ॒രമാ॑ ഇതി॑ സ്ത്രീപു॒മമ് ॥ ശു॒ക്രം-വാഁ॑മ॒ന്യദ്യ॑ജ॒തം-വാഁ॑മ॒ന്യത് । വിഷു॑രൂപേ॒ അഹ॑നീ॒ ദ്യൌരി॑വ സ്ഥഃ ॥ 41 ॥
വിശ്വാ॒ ഹി മാ॒യാ അവ॑ഥ-സ്സ്വധാവന്തൌ । ഭ॒ദ്രാ വാ᳚-മ്പൂഷണാവി॒ഹ രാ॒തിര॑സ്തു । വാസാ᳚ത്യൌ ചി॒ത്രൌ ജഗ॑തോ നി॒ധാനൌ᳚ । ദ്യാവാ॑ഭൂമീ ച॒രഥഃ॑ സ॒ഗ്ം॒ സഖാ॑യൌ । താവ॒ശ്വിനാ॑ രാ॒സഭാ᳚ശ്വാ॒ ഹവ॑-മ്മേ । ശു॒ഭ॒സ്പ॒തീ॒ ആ॒ഗതഗ്ം॑ സൂ॒ര്യയാ॑ സ॒ഹ । ത്യുഗ്രോ॑ ഹ ഭു॒ജ്യു-മ॑ശ്വിനോദ മേ॒ഘേ । ര॒യിന്ന കശ്ചി॑-ന്മമൃ॒വാഁ(2) അവാ॑ഹാഃ । തമൂ॑ഹഥു-ര്നൌ॒ഭിരാ᳚ത്മ॒ന്-വതീ॑ഭിഃ । അ॒ന്ത॒രി॒ക്ഷ॒ പ്രുഡ്ഭി॒ര-പോ॑ദകാഭിഃ ॥ 42 ॥
തി॒സ്രഃ, ക്ഷപ॒സ്ത്രിരഹാ॑ ഽതി॒വ്രജ॑ദ്ഭിഃ । നാസ॑ത്യാ ഭു॒ജ്യുമൂ॑ഹഥുഃ പത॒ങ്ഗൈഃ । സ॒മു॒ദ്രസ്യ॒ ധന്വ॑ന്നാ॒ര്ദ്രസ്യ॑ പാ॒രേ । ത്രി॒ഭീ രഥൈ᳚-ശ്ശ॒തപ॑ദ്ഭി॒-ഷ്ഷഡ॑ശ്വൈഃ । സ॒വി॒താരം॒-വിഁത॑ന്വന്തമ് । അനു॑ബദ്ധ്നാതി ശാമ്ബ॒രഃ । ആപപൂര്​ഷം-ബ॑രശ്ചൈ॒വ । സ॒വിതാ॑ ഽരേപ॒സോ॑ ഽഭവത് । ത്യഗ്ം സുതൃപ്തം-വിഁ॑ദിത്വൈ॒വ । ബ॒ഹുസോ॑മ ഗി॒രം-വഁ॑ശീ ॥ 43 ॥
അന്വേതി തുഗ്രോ വ॑ക്രിയാ॒ന്തമ് । ആയസൂയാന്-ഥ്സോമ॑തൃഫ്സു॒ഷു । സ സങ്ഗ്രാമ-സ്തമോ᳚ദ്യോ-ഽത്യോ॒തഃ । വാചോ ഗാഃ പി॑പാതി॒ തത് । സ തദ്ഗോഭി-സ്സ്തവാ᳚ ഽത്യേത്യ॒ന്യേ । ര॒ക്ഷസാ॑ ഽനന്വി॒താശ്ച॑ യേ । അ॒ന്വേതി॒ പരി॑വൃത്ത്യാ॒-ഽസ്തഃ । ഏ॒വമേ॒തൌ സ്ഥോ॑ അശ്വിനാ । തേ ഏ॒തേ ദ്യുഃ॑ പൃഥി॒വ്യോഃ । അഹ॑രഹ॒-ര്ഗര്ഭ॑ന്ദധാഥേ ॥ 44 ॥
തയോ॑ രേ॒തൌ വ॒ഥ്സാ വ॑ഹോരാ॒ത്രേ । പൃ॒ഥി॒വ്യാ അഹഃ॑ । ദി॒വോ രാത്രിഃ॑ । താ അവി॑സൃഷ്ടൌ । ദമ്പ॑തീ ഏ॒വ ഭ॑വതഃ ॥ തയോ॑ രേ॒തൌ വ॒ഥ്സൌ । അ॒ഗ്നിശ്ചാ॑-ദി॒ത്യശ്ച॑ । രാ॒ത്രേര്വ॒ഥ്സഃ । ശ്വേ॒ത ആ॑ദി॒ത്യഃ । അഹ്നോ॒-ഽഗ്നിഃ ॥ 45 ॥
താ॒മ്രോ അ॑രു॒ണഃ । താ അവി॑സൃഷ്ടൌ । ദമ്പ॑തീ ഏ॒വ ഭ॑വതഃ ॥ തയോ॑ രേ॒തൌ വ॒ഥ്സൌ । വൃ॒ത്രശ്ച॑ വൈദ്യു॒തശ്ച॑ । അ॒ഗ്നേര്വൃ॒ത്രഃ । വൈ॒ദ്യുത॑ ആദി॒ത്യസ്യ॑ । താ അവി॑സൃഷ്ടൌ । ദമ്പ॑തീ ഏ॒വ ഭ॑വതഃ ॥ തയോ॑ രേ॒തൌ വ॒ഥ്സൌ ॥ 46 ॥
ഉ॒ഷ്മാ ച॑ നീഹാ॒രശ്ച॑ । വൃ॒ത്രസ്യോ॒ഷ്മാ । വൈ॒ദ്യു॒തസ്യ॑ നീഹാ॒രഃ । തൌ താവേ॒വ പ്രതി॑പദ്യേതേ ॥ സേയഗ്ം രാത്രീ॑ ഗ॒ര്ഭിണീ॑ പു॒ത്രേണ॒ സം​വഁ॑സതി । തസ്യാ॒ വാ ഏ॒തദു॒ല്ബണ᳚മ് । യദ്രാത്രൌ॑ ര॒ശ്മയഃ॑ । യഥാ॒ ഗോര്ഗ॒ര്ഭിണ്യാ॑ ഉ॒ല്ബണ᳚മ് । ഏ॒വമേ॒തസ്യാ॑ ഉ॒ല്ബണ᳚മ് । പ്രജയിഷ്ണുഃ പ്രജയാ ച പശുഭി॑ശ്ച ഭ॒വതി । യ ഏ॑വം-വേഁ॒ദ । ഏതമുദ്യന്ത-മപിയ॑ന്തഞ്ചേ॒തി । ആദിത്യഃ പുണ്യ॑സ്യ വ॒ഥ്സഃ । അഥ പവി॑ത്രാങ്ഗി॒രസഃ ॥ 47 ॥
(സ്ഥോ - ഽപോ॑ദകാഭി--ര് വശീ - ദധാഥേ - അ॒ഗ്നി - സ്തയോ॑ രേ॒തൌ വ॒ഥ്സൌ - ഭ॒വതി ച॒ത്വാരി॑ ച)
അനുവാകഃ 11
പ॒വിത്ര॑വന്തഃ॒ പരി॒വാജ॒മാസ॑തേ । പി॒തൈഷാ᳚-മ്പ്ര॒ത്നോ അ॒ഭിര॑ക്ഷതി വ്ര॒തമ് । മ॒ഹസ്സ॑മു॒ദ്രം-വഁരു॑ണ സ്തി॒രോദ॑ധേ । ധീരാ॑ ഇച്ഛേകു॒ര്​ദ്ധരു॑ണേഷ്വാ॒രഭ᳚മ് । പ॒വിത്ര॑-ന്തേ॒ വിത॑ത॒-മ്ബ്രഹ്മ॑ണ॒സ്പതേ᳚ । പ്രഭു॒ര്ഗാത്രാ॑ണി॒ പര്യേ॑ഷി വി॒ശ്വതഃ॑ । അത॑പ്തതനൂ॒-ര്ന തദാ॒മോ അ॑ശ്നുതേ । ശൃ॒താസ॒ ഇദ്വഹ॑ന്-ത॒സ്ത-ഥ്സമാ॑ശത । ബ്ര॒ഹ്മാ ദേ॒വാനാ᳚മ് । അസ॑ത-സ്സ॒ദ്യേ തത॑ക്ഷുഃ ॥ 48 ॥
ഋഷ॑യ-സ്സ॒പ്താത്രി॑ശ്ച॒ യത് । സര്വേ-ഽത്രയോ അ॑ഗസ്ത്യ॒ശ്ച । നക്ഷ॑ത്രൈ॒-ശ്ശങ്കൃ॑തോ ഽവസന്ന് । അഥ॑ സവിതു॒-ശ്ശ്യാവാശ്വ॒സ്യാ ഽവര്തി॑കാമസ്യ । അ॒മീ യ ഋക്ഷാ॒ നിഹി॑താ സ ഉ॒ച്ചാ । നക്ത॒-ന്ദദൃ॑ശ്രേ॒ കുഹ॑ചി॒ദ്ദിവേ॑യുഃ । അദ॑ബ്ധാനി॒ വരു॑ണസ്യ വ്ര॒താനി॑ । വി॒ചാ॒കശ॑-ച്ച॒ന്ദ്രമാ॒ നക്ഷ॑ത്രമേതി । ത-ഥ്സ॑വി॒തു-ര്വരേ᳚ണ്യമ് । ഭര്ഗോ॑ ദേ॒വസ്യ॑ ധീമഹി ॥ 49 ।
ധിയോ॒ യോ നഃ॑ പ്രചോ॒ദയാ᳚ത് ॥ തഥ്സ॑വി॒തു-ര്വൃ॑ണീമഹേ । വ॒യ-ന്ദേ॒വസ്യ॒ ഭോജ॑നമ് । ശ്രേഷ്ഠഗ്ം॑ സര്വ॒ധാത॑മമ് । തുര॒-മ്ഭഗ॑സ്യ ധീമഹി । അപാ॑ഗൂഹത സവിതാ॒ തൃഭീന്॑ । സര്വാ᳚-ന്ദി॒വോ അന്ധ॑സഃ । നക്ത॑ന്ത;॒താന്യ॑ഭവ-ന്ദൃ॒ശേ । അസ്ഥ്യ॒സ്ഥ്നാ സമ്ഭ॑വിഷ്യാമഃ ॥ നാമ॒ നാമൈ॒വ നാ॒മ മേ᳚ ॥ 50 ॥
നപുഗ്ംസ॑ക॒-മ്പുമാ॒ഗ്॒സ്ത്ര്യ॑സ്മി । സ്ഥാവ॑രോ-ഽസ്മ്യഥ॒ ജങ്ഗ॑മഃ । യ॒ജേ-ഽയക്ഷി॒ യഷ്ടാ॒ഹേ ച॑ । മയാ॑ ഭൂ॒താന്യ॑യക്ഷത । പ॒ശവോ॑ മമ॑ ഭൂതാ॒നി । അനൂബന്ധ്യോ ഽസ്മ്യ॑ഹം-വിഁ॒ഭുഃ । സ്ത്രിയഃ॑ സ॒തീഃ । താ ഉ॑ മേ പു॒ഗ്ം॒സ ആ॑ഹുഃ । പശ്യ॑ദക്ഷ॒ണ്വാന്ന-വിചേ॑തദ॒ന്ധഃ । ക॒വിര്യഃ പു॒ത്ര-സ്സ ഇ॒മാ ചി॑കേത ॥ 51 ॥
യസ്താ വി॑ജാ॒നാ-ഥ്സ॑വി॒തുഃ പി॒താ-ഽസ॑ത് । അ॒ന്ധോ മണിമ॑വിന്ദത് । തമ॑നങ്ഗുലി॒-രാവ॑യത് । അ॒ഗ്രീ॒വഃ പ്രത്യ॑മുഞ്ചത് । തമജി॑ഹ്വ അ॒സശ്ച॑ത । ഊര്ധ്വമൂല-മ॑വാക്ഛാ॒ഖമ് । വൃ॒ക്ഷം-യാഁ॑ വേദ॒ സമ്പ്ര॑തി । ന സ ജാതു ജനഃ॑ ശ്രദ്ദ॒ദ്ധ്യാത് । മൃ॒ത്യുര്മാ॑ മാര॒യാദി॑തിഃ । ഹസിതഗ്ം രുദി॑തങ്ഗീ॒തമ് ॥ 52 ॥
വീണാ॑ പണ വ॒ലാസി॑തമ് । മൃ॒തഞ്ജീ॒വഞ്ച॑ യത്കി॒ഞ്ചിത് । അ॒ങ്ഗാനി॑ സ്നേവ॒ വിദ്ധി॑ തത് । അതൃ॑ഷ്യ॒ഗ്ഗ്॒സ്തൃഷ്യ॑ ധ്യായത് । അ॒സ്മാജ്ജാ॒താ മേ॑ മിഥൂ॒ ചരന്ന്॑ । പുത്രോ നിര്-ഋത്യാ॑ വൈദേ॒ഹഃ । അ॒ചേതാ॑ യശ്ച॒ ചേത॑നഃ । സ॒ ത-മ്മണിമ॑വിന്ദത് । സോ॑-ഽനങ്ഗുലി॒രാവ॑യത് । സോ॒-ഽഗ്രീ॒വഃ പ്രത്യ॑മുന്ചത് ॥ 53 ।
സോ-ഽജി॑ഹ്വോ അ॒സശ്ച॑ത । നൈതമൃഷിം-വിഁദിത്വാ നഗ॑ര-മ്പ്ര॒വിശേത് । യ॑ദി പ്ര॒വിശേത് । മി॒ഥൌ ചരി॑ത്വാ പ്ര॒വിശേത് । തഥ്സമ്ഭവ॑സ്യ വ്ര॒തമ് । ആ॒ തമ॑ഗ്നേ ര॒ഥന്തി॑ഷ്ഠ । ഏകാ᳚ശ്വമേക॒ യോജ॑നമ് । ഏകചക്ര॑-മേക॒ധുരമ് । വാ॒ത ധ്രാ॑ജി ഗ॒തിം-വിഁ॑ഭോ । ന॒ രി॒ഷ്യതി॑ ന വ്യ॒ഥതേ ॥ 54 ॥
നാ॒സ്യാക്ഷോ॑ യാതു॒ സജ്ജ॑തി । യച്ഛ്വേതാ᳚-ന്രോഹി॑താഗ്​ശ്ചാ॒ഗ്നേഃ । ര॒ഥേ യു॑ക്ത്വാ-ഽധി॒തിഷ്ഠ॑തി । ഏകയാ ച ദശഭിശ്ച॑ സ്വഭൂ॒തേ । ദ്വാഭ്യാ മിഷ്ടയേ വിഗ്ം॑ശത്യാ॒ ച । തിസൃഭിശ്ച വഹസേ ത്രിഗ്ം॑ശതാ॒ ച । നിയുദ്ഭി-ര്വായവിഹ താ॑ വിമു॒ഞ്ച ॥ 55 ॥
(തത॑ക്ഷു--ര് ധീമഹി - നാ॒മ മേ॑ - ചികേത - ഗീ॒തം - പ്രത്യ॑മുഞ്ച-ദ്- വ്യ॒ഥതേ - +സ॒പ്ത ച॑)
അനുവാകഃ 12
ആത॑നുഷ്വ॒ പ്രത॑നുഷ്വ । ഉ॒ദ്ധമാധ॑മ॒ സന്ധ॑മ । ആദിത്യേ ചന്ദ്ര॑വര്ണാ॒നാമ് । ഗര്ഭ॒ മാ ധേ॑ഹി॒ യഃ പുമാന്॑ । ഇ॒ത-സ്സി॒ക്തഗ്ം സൂര്യ॑ഗതമ് । ച॒ന്ദ്രമ॑സേ॒ രസ॑ങ്കൃധി । വാരാദ-ഞ്ജന॑യാ-ഗ്രേ॒-ഽഗ്നിമ് । യ ഏകോ॑ രുദ്ര॒ ഉച്യ॑തേ । അ॒സ॒-ങ്ഖ്യാ॒താ-സ്സ॑ഹസ്രാ॒ണി । സ്മ॒ര്യതേ॑ ന ച॒ ദൃശ്യ॑തേ ॥ 56 ॥
ഏ॒വമേ॒തന്നി॑ബോധത । ആ മ॒ന്ദ്രൈ-രി॑ന്ദ്ര॒ ഹരി॑ഭിഃ । യാ॒ ഹി മ॒യൂര॑-രോമഭിഃ । മാത്വാ കേചിന്നിയേ മുരി॑ന്ന പാ॒ശിനഃ । ദ॒ധ॒ന്വേവ॒ താ ഇ॑ഹി । മാ മ॒ന്ദ്രൈ-രി॑ന്ദ്ര॒ ഹരി॑ഭിഃ । യാ॒മി മ॒യൂര॑ രോമഭിഃ । മാ മാ കേചിന്നിയേ മുരി॑ന്ന പാ॒ശിനഃ । നി॒ധ॒ന്വേവ॒ താഁ(2) ഇ॑മി । അണുഭിശ്ച മ॑ഹദ്ഭി॒ശ്ച ॥ 57 ॥
നി॒ഘൃഷ്വൈ॑ രസ॒മായു॑തൈഃ । കാലൈര്-ഹരിത്വ॑മാപ॒ന്നൈഃ । ഇന്ദ്രായാ॑ഹി സ॒ഹസ്ര॑ യുക് । അ॒ഗ്നി-ര്വി॒ഭ്രാഷ്ടി॑ വസനഃ । വാ॒യു-ശ്ശ്വേത॑സികദ്രു॒കഃ । സം॒​വഁ॒ഥ്സ॒രോ വി॑ഷൂ॒ വര്ണൈഃ᳚ । നിത്യാ॒സ്തേ ഽനുച॑രാസ്ത॒വ । സുബ്രഹ്മണ്യോഗ്ം സുബ്രഹ്മണ്യോഗ്ം സു॑ബ്രഹ്മ॒ണ്യോമ് । ഇന്ദ്രാഗച്ഛ ഹരിവ ആഗച്ഛ മേ॑ധാതി॒ഥേഃ । മേഷ വൃഷണശ്വ॑സ്യ മേ॒നേ ॥ 58 ॥
ഗൌരാവസ്കന്ദിന്ന-ഹല്യാ॑യൈ ജാ॒ര । കൌശിക-ബ്രാഹ്മണ ഗൌതമ॑ബ്രുവാ॒ണ । അ॒രു॒ണാശ്വാ॑ ഇ॒ഹാഗ॑താഃ । വസ॑വഃ പൃഥിവി॒ ക്ഷിതഃ॑ । അ॒ഷ്ടൌ ദി॒ഗ്വാസ॑സോ॒ ഽഗ്നയഃ॑ । അഗ്നിശ്ച ജാതവേദാ᳚ശ്ചേത്യേ॒തേ । താമ്രാശ്വാ᳚-സ്താമ്ര॒രഥാഃ । താമ്രവര്ണാ᳚ സ്തഥാ॒-ഽസിതാഃ । ദണ്ഡഹസ്താഃ᳚ ഖാദ॒ഗ്ദതഃ । ഇതോ രുദ്രാഃ᳚ പരാ॒ങ്ഗതാഃ । 59 ।
ഉക്തഗ്ഗ്​ സ്ഥാന-മ്പ്രമാണഞ്ച॑ പുര॒ ഇത । ബൃഹ॒സ്പതി॑ശ്ച സവി॒താ ച॑ । വി॒ശ്വരൂ॑പൈ-രി॒ഹാഗ॑താമ് । രഥേ॑നോദക॒വര്ത്മ॑നാ । അ॒ഫ്സുഷാ॑ ഇതി॒ തദ്ദ്വ॑യോഃ । ഉക്തോ വേഷോ॑ വാസാ॒ഗ്ം॒സി ച । കാലാവയവാനാ-മിതഃ॑ പ്രതീ॒ജ്യാ । വാസാത്യാ॑ ഇത്യ॒ശ്വിനോഃ । കോ-ഽന്തരിക്ഷേ ശബ്ദങ്ക॑രോതീ॒തി । വാസിഷ്ഠ രൌഹിണോ മീമാഗ്ം॑സാ-ഞ്ച॒ക്രേ । തസ്യൈ॒ഷാ ഭവ॑തി ॥ വാ॒ശ്രേവ॑ വി॒ദ്യുദിതി॑ ॥ ബ്രഹ്മ॑ണ ഉ॒ദര॑ണമസി । ബ്രഹ്മ॑ണ ഉദീ॒രണ॑മസി ।ബ്രഹ്മ॑ണ ആ॒സ്തര॑ണമസി । ബ്രഹ്മ॑ണ ഉപ॒സ്തര॑ണമസി ॥ 60 ॥
(ദൃശ്യ॑തേ॒ - ച - മേ॒നേ - പ॑രാ॒-ങ്ഗതാ - ശ്ച॒ക്രേ ഷട് ച॑)
അനുവാകഃ 13 [അപ॑ക്രാമത ഗര്ഭി॒ണ്യഃ॑ ]
അ॒ഷ്ടയോ॑നീ-മ॒ഷ്ടപു॑ത്രാമ് । അ॒ഷ്ടപ॑ത്നീ-മി॒മാ-മ്മഹീ᳚മ് । അ॒ഹം-വേഁദ॒ ന മേ॑ മൃത്യുഃ । ന ചാമൃ॑ത്യുര॒ഘാഹ॑രത് । അ॒ഷ്ടയോ᳚ന്യ॒ഷ്ട പു॑ത്രമ് । അ॒ഷ്ടപ॑ദി॒ദ-മ॒ന്തരി॑ക്ഷമ് । അ॒ഹം-വേഁദ॒ ന മേ॑ മൃത്യുഃ । ന ചാമൃ॑ത്യുര॒ഘാഹ॑രത് । അ॒ഷ്ടയോ॑നീ-മ॒ഷ്ടപു॑ത്രാമ് । അ॒ഷ്ടപ॑ത്നീ-മ॒മൂന്ദിവ᳚മ് ॥ 61 ॥
അ॒ഹം-വേഁദ॒ ന മേ॑ മൃത്യുഃ । ന ചാമൃ॑ത്യുര॒ഘാഹ॑രത് । സു॒ത്രാമാ॑ണ-മ്മ॒ഹീമൂ॒ഷു । അദി॑തി॒ര്ദ്യൌ-രദി॑തി-ര॒ന്തരി॑ക്ഷമ് । അദി॑തി ര്മാ॒താ സ പി॒താ സ പു॒ത്രഃ । വിശ്വേ॑ ദേ॒വാ അദി॑തിഃ॒ പഞ്ച॒ ജനാഃ᳚ । അദി॑തി-ര്ജാ॒ത-മദി॑തി॒-ര്ജനി॑ത്വമ് । അ॒ഷ്ടൌ പു॒ത്രാസോ॒ അദി॑തേഃ । യേ ജാ॒താ സ്ത॒ന്വഃ॑ പരി॑ । ദേ॒വാഁ (2) ഉപ॑പ്രൈ-ഥ്സ॒പ്തഭിഃ॑ ॥ 62 ॥
പ॒രാ॒ മാ॒ര്താ॒ണ്ഡമാസ്യ॑ത് । സ॒പ്തഭിഃ॑ പു॒ത്രൈ-രദി॑തിഃ । ഉപ॒ പ്രൈ-ത്പൂ॒ര്വ്യം॑-യുഁഗ᳚മ് । പ്ര॒ജായൈ॑ മൃ॒ത്യവേ ത॑ത് । പ॒രാ॒ മാ॒ര്താ॒ണ്ഡ-മാഭ॑ര॒ദിതി॑ । താനനുക്ര॑മിഷ്യാ॒മഃ । മി॒ത്രശ്ച॒ വരു॑ണശ്ച । ധാ॒താ ചാ᳚ര്യ॒മാ ച॑ । അഗ്ംശ॑ശ്ച॒ ഭഗ॑ശ്ച । ഇന്ദ്രശ്ച വിവസ്വാഗ്॑ശ്ചേത്യേ॒തേ । ഹി॒ര॒ണ്യ॒ഗ॒ര്ഭോ ഹ॒ഗ്ം॒സസ്ശു॑ചി॒ഷത് । ബ്രഹ്മ॑ ജജ്ഞാ॒ന-ന്തദി-ത്പ॒ദമിതി॑ । ഗ॒ര്ഭഃ പ്രാ॑ജാപ॒ത്യഃ । അഥ॒ പുരു॑ഷ-സ്സ॒പ്തപുരു॑ഷഃ ॥ 63 ॥
[ യ॒ഥാ॒സ്ഥാ॒ന-ങ്ഗ॑ര്ഭി॒ണ്യഃ॑ ]
(അ॒മൂ-ന്ദിവഗ്ം॑ - സ॒പ്തഭി॑ - രേ॒തേ ച॒ത്വാരി॑ ച)
അനുവാകഃ 14
യോ-ഽസൌ॑ ത॒പന്നു॒ദേതി॑ । സ സര്വേ॑ഷാ-മ്ഭൂ॒താനാ᳚-മ്പ്രാ॒ണാനാ॒ദായോ॒ദേതി॑ । മാ മേ᳚ പ്ര॒ജായാ॒ മാ പ॑ശൂ॒നാമ് । മാ മമ॑ പ്രാ॒ണാനാ॒ദായോദ॑ഗാഃ । അ॒സൌ യോ᳚ ഽസ്ത॒മേതി॑ । സ സര്വേ॑ഷാ-മ്ഭൂ॒താനാ᳚-മ്പ്രാ॒ണാനാ॒ദായാ॒സ്തമേതി॑ । മാ മേ᳚ പ്ര॒ജായാ॒ മാ പ॑ശൂ॒നാമ് । മാ മമ॑ പ്രാ॒ണാനാ॒ദായാ സ്ത॑ങ്ഗാഃ । അ॒സൌ യ ആ॒പൂര്യ॑തി । സ സര്വേ॑ഷാ-മ്ഭൂ॒താനാ᳚-മ്പ്രാ॒ണൈ രാ॒പൂര്യ॑തി । 64 ।
മാ മേ᳚ പ്ര॒ജായാ॒ മാ പ॑ശൂ॒നാമ് । മാ മമ॑ പ്രാ॒ണൈ-രാ॒പൂരി॑ഷ്ഠാഃ । അ॒സൌ യോ॑-ഽപ॒ക്ഷീയ॑തി । സ സര്വേ॑ഷാ-മ്ഭൂ॒താനാ᳚-മ്പ്രാ॒ണൈ-രപ॑ക്ഷീയതി । മാ മേ᳚ പ്ര॒ജായാ॒ മാ പ॑ശൂ॒നാമ് । മാ മമ॑ പ്രാ॒ണൈ-രപ॑ക്ഷേഷ്ഠാഃ । അ॒മൂനി॒ നക്ഷ॑ത്രാണി । സര്വേ॑ഷാ-മ്ഭൂ॒താനാ᳚-മ്പ്രാ॒ണൈരപ॑ പ്രസര്പന്തി॒ ചോഥ്സ॑ര്പന്തി ച । മാ മേ᳚ പ്ര॒ജായാ॒ മാ പ॑ശൂ॒നാമ് । മാ മമ॑ പ്രാ॒ണൈരപ॑ പ്രസൃപത॒ മോഥ്സൃ॑പത ॥ 65 ॥
ഇ॒മേ മാസാ᳚-ശ്ചാര്ധമാ॒സാശ്ച॑ । സര്വേ॑ഷാ-മ്ഭൂ॒താനാ᳚-മ്പ്രാ॒ണൈരപ॑ പ്രസര്പന്തി॒ ചോഥ്സ॑ര്പന്തി ച । മാ മേ᳚ പ്ര॒ജായാ॒ മാ പ॑ശൂ॒നാമ് । മാ മമ॑ പ്രാ॒ണൈരപ॑ പ്രസൃപത॒ മോഥ്സൃ॑പത । ഇ॒മ ഋ॒തവഃ॑ । സര്വേ॑ഷാ-മ്ഭൂ॒താനാ᳚-മ്പ്രാ॒ണൈരപ॑ പ്രസര്പന്തി॒ ചോഥ്സ॑ര്പന്തി ച । മാ മേ᳚ പ്ര॒ജായാ॒ മാ പ॑ശൂ॒നാമ് । മാ മമ॑ പ്രാ॒ണൈരപ॑ പ്രസൃപത॒ മോഥ്സൃ॑പത । അ॒യഗ്ം സം॑​വഁഥ്സ॒രഃ । സര്വേ॑ഷാ-മ്ഭൂ॒താനാ᳚-മ്പ്രാ॒ണൈരപ॑ പ്രസര്പതി॒ ചോഥ്സ॑ര്പതി ച ॥ 66 ॥
മാ മേ᳚ പ്ര॒ജായാ॒ മാ പ॑ശൂ॒നാമ് । മാ മമ॑ പ്രാ॒ണൈരപ॑ പ്രസൃപ॒ മോഥ്സൃ॑പ । ഇ॒ദമഹഃ॑ । സര്വേ॑ഷാ-മ്ഭൂ॒താനാ᳚-മ്പ്രാ॒ണൈ-രപ॑ പ്രസര്പതി॒ ചോഥ്സ॑ര്പതി ച । മാ മേ᳚ പ്ര॒ജായാ॒ മാ പ॑ശൂ॒നാമ് । മാ മമ॑ പ്രാ॒ണൈരപ॑ പ്രസൃപ॒ മോഥ്സൃ॑പ । ഇ॒യഗ്ം രാത്രിഃ॑ । സര്വേ॑ഷാ-മ്ഭൂ॒താനാ᳚-മ്പ്രാ॒ണൈ-രപ॑ പ്രസര്പതി॒ ചോഥ്സ॑ര്പതി ച । മാ മേ᳚ പ്ര॒ജായാ॒ മാ പ॑ശൂ॒നാമ് । മാ മമ॑ പ്രാ॒ണൈരപ॑ പ്രസൃപ॒ മോഥ്സൃ॑പ । ഔ-മ്ഭൂര്ഭുവ॒സ്സ്വഃ॑ । ഏതദ്വോ മിഥുന-മ്മാ നോ മിഥു॑നഗ്ം രീ॒ഢ്വമ് ॥ 67 ॥
(പ്രാ॒ണൈരാ॒പൂര്യ॑തി॒-മോഥ്സൃ॑പത॒-ചോഥ്സ॑ര്പതി ച॒ - മോഥ്സൃ॑പ॒ ദ്വേ ച॑)
അനുവാകഃ 15
അഥാദിത്യസ്യാഷ്ട പു॑രുഷ॒സ്യ । വസൂനാ മാദിത്യാനാഗ്​ സ്ഥാനേ സ്വതേജ॑സാ ഭാ॒നി । രുദ്രാണാ-മാദിത്യാനാഗ്​ സ്ഥാനേ സ്വതേജ॑സാ ഭാ॒നി । ആദിത്യാനാ-മാദിത്യാനാഗ്​ സ്ഥാനേ സ്വതേജ॑സാ ഭാ॒നി । സതാഗ്ം॑സത്യാ॒നാമ് । ആദിത്യാനാഗ്​ സ്ഥാനേ സ്വതേജ॑സാ ഭാ॒നി । അഭിധൂന്വതാ॑-മഭി॒ഘ്നതാമ് । വാതവ॑താ-മ്മ॒രുതാമ് । ആദിത്യാനാഗ്​ സ്ഥാനേ സ്വതേജ॑സാ ഭാ॒നി । ഋഭൂണാ-മാദിത്യാനാഗ്​ സ്ഥാനേ സ്വതേജ॑സാ ഭാ॒നി । വിശ്വേഷാ᳚-ന്ദേവാ॒നാമ് । ആദിത്യാനാഗ്​ സ്ഥാനേ സ്വതേജ॑സാ ഭാ॒നി । സം​വഁഥ്സര॑സ്യ സ॒വിതുഃ । ആദിത്യസ്യ സ്ഥാനേ സ്വതേജ॑സാ ഭാ॒നി । ഔ-മ്ഭൂര്ഭുവ॒സ്സ്വഃ॑ । രശ്മയോ വോ മിഥുന-മ്മാ നോ മിഥു॑നഗ്ം രീ॒ഢ്വമ് ॥ 68 ॥
(ഋഭൂണാമാദിത്യാനാഗ്​ സ്ഥാനേ സ്വതേജ॑സാ ഭാ॒നി ഷട്ച॑)
അനുവാകഃ 16
ആരോഗസ്യ സ്ഥാനേ സ്വതേജ॑സാ ഭാ॒നി । ഭ്രാജസ്യ സ്ഥാനേ സ്വതേജ॑സാ ഭാ॒നി । പടരസ്യ സ്ഥാനേ സ്വതേജ॑സാ ഭാ॒നി । പതങ്ഗസ്യ സ്ഥാനേ സ്വതേജ॑സാ ഭാ॒നി । സ്വര്ണരസ്യ സ്ഥാനേ സ്വതേജ॑സാ ഭാ॒നി । ജ്യോതിഷീമതസ്യ സ്ഥാനേ സ്വതേജ॑സാ ഭാ॒നി । വിഭാസസ്യ സ്ഥാനേ സ്വതേജ॑സാ ഭാ॒നി । കശ്യപസ്യ സ്ഥാനേ സ്വതേജ॑സാ ഭാ॒നി । ഔ-മ്ഭൂര്ഭുവ॒സ്സ്വഃ॑ । ആപോ വോ മിഥുന-മ്മാ നോ മിഥു॑നഗ്ം രീ॒ഢ്വമ് ॥ 69 ॥
(ആരോഗസ്യ ദശ॑)
അനുവാകഃ 17
അഥ വായോ-രേകാദശ-പുരുഷസ്യൈകാദശ॑-സ്ത്രീക॒സ്യ ।
പ്രഭ്രാജമാനാനാഗ്ം രുദ്രാണാഗ്​ സ്ഥാനേ സ്വതേജ॑സാ ഭാ॒നി ।
വ്യവദാതാനാഗ്ം രുദ്രാണാഗ്​ സ്ഥാനേ സ്വതേജ॑സാ ഭാ॒നി ।
വാസുകിവൈദ്യുതാനാഗ്ം രുദ്രാണാഗ്​ സ്ഥാനേ സ്വതേജ॑സാ ഭാ॒നി ।
രജതാനാഗ്ം രുദ്രാണാഗ്​ സ്ഥാനേ സ്വതേജ॑സാ ഭാ॒നി ।
പരുഷാണാഗ്ം രുദ്രാണാഗ്​ സ്ഥാനേ സ്വതേജ॑സാ ഭാ॒നി ।
ശ്യാമാനാഗ്ം രുദ്രാണാഗ്​ സ്ഥാനേ സ്വതേജ॑സാ ഭാ॒നി ।
കപിലാനാഗ്ം രുദ്രാണാഗ്​ സ്ഥാനേ സ്വതേജ॑സാ ഭാ॒നി ।
അതിലോഹിതാനാഗ്ം രുദ്രാണാഗ്​ സ്ഥാനേ സ്വതേജ॑സാ ഭാ॒നി ।
ഊര്ധ്വാനാഗ്ം രുദ്രാണാഗ്​ സ്ഥാനേ സ്വതേജ॑സാ ഭാ॒നി ॥ 70 ॥
അവപതന്താനാഗ്ം രുദ്രാണാഗ്​ സ്ഥാനേ സ്വതേജ॑സാ ഭാ॒നി ।
വൈദ്യുതാനാഗ്ം രുദ്രാണാഗ്​ സ്ഥാനേ സ്വതേജ॑സാ ഭാ॒നി ।
പ്രഭ്രാജമാനീനാഗ്ം രുദ്രാണീനാഗ്​ സ്ഥാനേ സ്വതേജ॑സാ ഭാ॒നി ।
വ്യവദാതീനാഗ്ം രുദ്രാണീനാഗ്​ സ്ഥാനേ സ്വതേജ॑സാ ഭാ॒നി ।
വാസുകിവൈദ്യുതീനാഗ്ം രുദ്രാണീനാഗ്​ സ്ഥാനേ സ്വതേജ॑സാ ഭാ॒നി ।
രജതാനാഗ്ം രുദ്രാണീനാഗ്​ സ്ഥാനേ സ്വതേജ॑സാ ഭാ॒നി ।
പരുഷാണാഗ്ം രുദ്രാണീനാഗ്​ സ്ഥാനേ സ്വതേജ॑സാ ഭാ॒നി ।
ശ്യാമാനാഗ്ം രുദ്രാണീനാഗ്​ സ്ഥാനേ സ്വതേജ॑സാ ഭാ॒നി ।
കപിലാനാഗ്ം രുദ്രാണീനാഗ്​ സ്ഥാനേ സ്വതേജ॑സാ ഭാ॒നി ।
അതിലോഹിതീനാഗ്ം രുദ്രാണീനാഗ്​ സ്ഥാനേ സ്വതേജ॑സാ ഭാ॒നി ।
ഊര്ധ്വാനാഗ്ം രുദ്രാണീനാഗ്​ സ്ഥാനേ സ്വതേജ॑സാ ഭാ॒നി ।
അവപതന്തീനാഗ്ം രുദ്രാണീനാഗ്​ സ്ഥാനേ സ്വതേജ॑സാ ഭാ॒നി ।
വൈദ്യുതീനാഗ്ം രുദ്രാണീനാഗ്​ സ്ഥാനേ സ്വതേജ॑സാ ഭാ॒നി ।
ഔ-മ്ഭൂര്ഭുവ॒സ്സ്വഃ॑ ।
രൂപാണി വോ മിഥുന-മ്മാ നോ മിഥു॑നഗ്ം രീ॒ഢ്വമ് ॥ 71 ॥
(ഊര്ധ്വാനാഗ്ം രുദ്രാണാഗ്​ സ്ഥാനേ സ്വതേജ॑സാ ഭാ॒ - ന്യതിലോഹിതീനാഗ്ം രുദ്രാണീനാഗ്​ സ്ഥാനേ സ്വതേജ॑സാ ഭാ॒നി പഞ്ച॑ ച)
അനുവാകഃ 18
അഥാഗ്നേ॑രഷ്ട പു॑രുഷ॒സ്യ ॥ അഗ്നേഃ പൂര്വ-ദിശ്യസ്യ സ്ഥാനേ സ്വതേജ॑സാ ഭാ॒നി ।
ജാതവേദസ ഉപദിശ്യസ്യ സ്ഥാനേ സ്വതേജ॑സാ ഭാ॒നി ।
സഹോജസോ ദക്ഷിണ-ദിശ്യസ്യ സ്ഥാനേ സ്വതേജ॑സാ ഭാ॒നി ।
അജിരാപ്രഭവ ഉപദിശ്യസ്യ സ്ഥാനേ സ്വതേജ॑സാ ഭാ॒നി ।
വൈശ്വാനരസ്യാപരദിശ്യസ്യ സ്ഥാനേ സ്വതേജ॑സാ ഭാ॒നി ।
നര്യാപസ ഉപദിശ്യസ്യ സ്ഥാനേ സ്വതേജ॑സാ ഭാ॒നി ।
പങ്ക്തിരാധസ ഉദഗ്​ദിശ്യസ്യ സ്ഥാനേ സ്വതേജ॑സാ ഭാ॒നി ।
വിസര്പിണ ഉപദിശ്യസ്യ സ്ഥാനേ സ്വതേജ॑സാ ഭാ॒നി ।
ഔ-മ്ഭൂര്ഭുവ॒സ്സ്വഃ॑ ।
ദിശോ വോ മിഥുന-മ്മാ നോ മിഥു॑നഗ്ം രീ॒ഢ്വമ് ॥ 72 ॥
(സ്വ॑രേക॑-ഞ്ച)
അനുവാകഃ 19
ദക്ഷിണപൂര്വ-സ്യാന്ദിശി വിസ॑ര്പീ ന॒രകഃ । തസ്മാന്നഃ പ॑രിപാ॒ഹി । ദക്ഷിണാ-പരസ്യാ-ന്ദിശ്യ വിസ॑ര്പീ ന॒രകഃ । തസ്മാന്നഃ പ॑രിപാ॒ഹി । ഉത്തര-പൂര്വസ്യാ-ന്ദിശി വിഷാ॑ദീ ന॒രകഃ । തസ്മാന്നഃ പ॑രിപാ॒ഹി । ഉത്തരാ-പരസ്യാ-ന്ദിശ്യ വിഷാ॑ദീ ന॒രകഃ । തസ്മാന്നഃ പ॑രിപാ॒ഹി । ആ യസ്മിന്ഥ്​സപ്ത വാസവാ ഇന്ദ്രിയാണി ശതക്രത॑ വിത്യേ॒തേ ॥ 73 ॥
(ദക്ഷിണപൂര്വസ്യാ-ന്നവ॑)
അനുവാകഃ 20
ഇ॒ന്ദ്ര॒ ഘോ॒ഷാ വോ॒ വസു॑ഭിഃ പു॒രസ്താ॒-ദുപ॑ദധതാമ് ।
മനോ॑ജവസോ വഃ പി॒തൃഭി॑-ര്ദക്ഷിണ॒ത ഉപ॑ദധതാമ് ।
പ്രചേ॑താ വോ രു॒ദ്രൈഃ പ॒ശ്ചാ-ദുപ॑ദധതാമ് ।
വി॒ശ്വക॑ര്മാ വ ആദി॒ത്യൈ-രു॑ത്തര॒ത ഉപ॑ദധതാമ് ।
ത്വഷ്ടാ॑ വോ രൂ॒പൈ-രു॒പരി॑ഷ്ടാ॒-ദുപ॑ദധതാമ് । സ്
അഞ്ജ്ഞാനം-വഃ ഁപ॑ശ്ചാദി॒തി । ആ॒ദി॒ത്യ-സ്സര്വോ॒-ഽഗ്നിഃ പൃ॑ഥി॒വ്യാമ് । വാ॒യുര॒ന്തരി॑ക്ഷേ । സൂര്യോ॑ ദി॒വി । ച॒ന്ദ്രമാ॑ ദി॒ക്ഷു । നക്ഷ॑ത്രാണി॒ സ്വലോ॒കേ । ഏ॒വാ ഹ്യേ॑വ । ഏ॒വാ ഹ്യ॑ഗ്നേ । ഏ॒വാ ഹി വാ॑യോ । ഏ॒വാ ഹീ᳚ന്ദ്ര । ഏ॒വാ ഹി പൂ॑ഷന്ന് । ഏ॒വാ ഹി ദേ॑വാഃ ॥ 74 ॥
(ദി॒ക്ഷു സ॒പ്ത ച॑)
അനുവാകഃ 21
ആപ॑മാപാമ॒പ-സ്സര്വാഃ᳚ । അ॒സ്മാ-ദ॒സ്മാദി॒തോ-ഽമുതഃ॑ । അ॒ഗ്നിര്വാ॒യുശ്ച॒ സൂര്യ॑ശ്ച । സ॒ഹ സ॑ഞ്ചസ്ക॒രര്ധി॑യാ । വാ॒യ്വശ്വാ॑ രശ്മി॒ പത॑യഃ । മരീ᳚ച്യാത്മാനോ॒ അദ്രു॑ഹഃ । ദേ॒വീ ര്ഭു॑വന॒ സൂവ॑രീഃ । പു॒ത്ര॒വ॒വായ॑ മേ സുത । മഹാനാമ്നീ-ര്മ॑ഹാമാ॒നാഃ । മ॒ഹ॒സോ മ॑ഹസ॒സ്സ്വഃ॑ ॥ 75 ॥
ദേ॒വീഃ പ॑ര്ജന്യ॒ സൂവ॑രീഃ । പു॒ത്ര॒വ॒വായ॑ മേ സുത । അ॒പാശ്ന്യു॑ഷ്ണി-മ॒പാ രക്ഷഃ॑ । അ॒പാശ്ന്യു॑ഷ്ണി-മ॒പാ രഘ᳚മ് । അപാ᳚ഘ്രാ॒മപ॑ ചാ॒വര്തി᳚മ് । അപ॑ ദേ॒വീരി॒തോ ഹി॑ത । വജ്ര॑-ന്ദേ॒വീരജീ॑താഗ്​ശ്ച । ഭുവ॑ന-ന്ദേവ॒ സൂവ॑രീഃ । ആ॒ദി॒ത്യാനദി॑തി-ന്ദേ॒വീമ് । യോനി॑നോര്ധ്വ-മു॒ദീഷ॑ത ॥ 76 ॥
ഭ॒ദ്ര-ങ്കര്ണേ॑ഭി-ശ്ശൃണു॒യാമ॑ ദേവാഃ । ഭ॒ദ്ര-മ്പ॑ശ്യേമാ॒ക്ഷഭി॒-ര്യജ॑ത്രാഃ । സ്ഥി॒രൈരങ്ഗൈ᳚ സ്തുഷ്ടു॒വാഗ്ം സ॑സ്ത॒നൂഭിഃ॑ । വ്യശേ॑മ ദേ॒വഹി॑തം॒-യഁദായുഃ॑ । സ്വ॒സ്തി ന॒ ഇന്ദ്രോ॑ വൃ॒ദ്ധശ്ര॑വാഃ । സ്വ॒സ്തി നഃ॑ പൂ॒ഷാ വി॒ശ്വവേ॑ദാഃ । സ്വ॒സ്തി ന॒സ്താര്ക്ഷ്യോ॒ അരി॑ഷ്ടനേമിഃ । സ്വ॒സ്തി നോ॒ ബൃഹ॒സ്പതി॑-ര്ദധാതു । കേ॒തവോ॒ അരു॑ണാസശ്ച । ഋ॒ഷ॒യോ വാത॑രശ॒നാഃ। പ്ര॒തി॒ഷ്ഠാഗ്ം ശ॒തധാ॑ ഹി । സ॒മാഹി॑താസോ സഹസ്ര॒ധായ॑സമ് ॥ ശി॒വാ ന॒-ശ്ശന്ത॑മാ ഭവന്തു । ദി॒വ്യാ ആപ॒ ഓഷ॑ധയഃ ॥ സു॒മൃ॒ഡീ॒കാ സര॑സ്വതി । മാതേ॒ വ്യോ॑മ സ॒ന്ദൃശി॑ ॥ 77 ॥
(സ്വ॑ - രു॒ദീഷ॑ത॒ - വാത॑രശ॒നാ-ഷ്ഷട്ച॑)
അനുവാകഃ 22
യോ॑-ഽപാ-മ്പുഷ്പം॒-വേഁദ॑ । പുഷ്പ॑വാ-ന്പ്ര॒ജാവാ᳚-ന്പശു॒മാ-ന്ഭ॑വതി । ച॒ന്ദ്രമാ॒ വാ അ॒പാ-മ്പുഷ്പ᳚മ് । പുഷ്പ॑വാ-ന്പ്ര॒ജാവാ᳚-ന്പശു॒മാ-ന്ഭ॑വതി । യ ഏ॒വം-വേഁദ॑ ॥ യോ॑-ഽപാമാ॒യത॑നം॒-വേഁദ॑ । ആ॒യത॑നവാ-ന്ഭവതി । അ॒ഗ്നിര്വാ അ॒പാമാ॒യത॑നമ് । ആ॒യത॑നവാ-ന്ഭവതി । യോ᳚-ഽഗ്നേരാ॒യത॑നം॒-വേഁദ॑ ॥ 78 ॥
ആ॒യത॑നവാ-ന്ഭവതി । ആപോ॒ വാ അ॒ഗ്നേരാ॒യത॑നമ് । ആ॒യത॑നവാ-ന്ഭവതി । യ ഏ॒വം-വേഁദ॑ । യോ॑-ഽപാമാ॒യത॑നം॒-വേഁദ॑ । ആ॒യത॑നവാ-ന്ഭവതി । വാ॒യുര്വാ അ॒പാമാ॒യത॑നമ് । ആ॒യത॑നവാ-ന്ഭവതി । യോ വാ॒യോരാ॒യത॑നം॒-വേഁദ॑ । ആ॒യത॑നവാ-ന്ഭവതി ॥ 79 ॥
ആപോ॒ വൈ വാ॒യോരാ॒യത॑നമ് । ആ॒യത॑നവാ-ന്ഭവതി । യ ഏ॒വം-വേഁദ॑ ॥ യോ॑-ഽപാമാ॒യത॑നം॒-വേഁദ॑ । ആ॒യത॑നവാ-ന്ഭവതി । അ॒സൌ വൈ തപ॑ന്ന॒പാ-മാ॒യത॑നമ് । ആ॒യത॑നവാ-ന്ഭവതി । യോ॑-ഽമുഷ്യ॒-തപ॑ത ആ॒യത॑നം॒-വേഁദ॑ । ആ॒യത॑നവാ-ന്ഭവതി । ആപോ॒വാ അ॒മുഷ്യ॒-തപ॑ത ആ॒യത॑നമ് ॥ 80 ॥
ആ॒യത॑നവാ-ന്ഭവതി । യ ഏ॒വം-വേഁദ॑ । യോ॑-ഽപാമാ॒യത॑നം॒-വേഁദ॑ । ആ॒യത॑നവാ-ന്ഭവതി । ച॒ന്ദ്രമാ॒ വാ അ॒പാമാ॒യത॑നമ് । ആ॒യത॑നവാ-ന്ഭവതി । യശ്ച॒ന്ദ്രമ॑സ ആ॒യത॑നം॒-വേഁദ॑ । ആ॒യത॑നവാ-ന്ഭവതി । ആപോ॒ വൈ ച॒ന്ദ്രമ॑സ ആ॒യത॑നമ് । ആ॒യത॑നവാ-ന്ഭവതി ॥ 81 ॥
യ ഏ॒വം-വേഁദ॑ ॥ യോ॑-ഽപാമാ॒യത॑നം॒-വേഁദ॑ । ആ॒യത॑നവാ-ന്ഭവതി । നക്ഷ॑ത്രാണി॒ വാ അ॒പാമാ॒യത॑നമ് । ആ॒യത॑നവാ-ന്ഭവതി । യോ നക്ഷ॑ത്രാണാ-മാ॒യത॑നം॒-വേഁദ॑ । ആ॒യത॑നവാ-ന്ഭവതി । ആപോ॒ വൈ നക്ഷ॑ത്രാണാ-മാ॒യത॑നമ് । ആ॒യത॑നവാ-ന്ഭവതി । യ ഏ॒വം-വേഁദ॑ ॥ 82 ॥
യോ॑-ഽപാമാ॒യത॑നം॒-വേഁദ॑ । ആ॒യത॑നവാ-ന്ഭവതി । പ॒ര്ജന്യോ॒ വാ അ॒പാമാ॒യത॑നമ് । ആ॒യത॑നവാ-ന്ഭവതി । യഃ പ॒ര്ജന്യ॑-സ്യാ॒യത॑നം॒-വേഁദ॑ । ആ॒യത॑നവാ-ന്ഭവതി । ആപോ॒ വൈ പ॒ര്ജന്യ॑-സ്യാ॒യത॑നമ് । ആ॒യത॑നവാ-ന്ഭവതി । യ ഏ॒വം-വേഁദ॑ । യോ॑-ഽപാമാ॒യത॑നം॒-വേഁദ॑ ॥ 83 ॥
ആ॒യത॑നവാ-ന്ഭവതി । സം॒​വഁ॒ഥ്സ॒രോ വാ അ॒പാമാ॒യത॑നമ് । ആ॒യത॑നവാ-ന്ഭവതി । യ-സ്സം॑​വഁഥ്സ॒ര-സ്യാ॒യത॑നം॒-വേഁദ॑ । ആ॒യത॑നവാ-ന്ഭവതി । ആപോ॒ വൈ സം॑​വഁഥ്സ॒ര-സ്യാ॒യത॑നമ് । ആ॒യത॑നവാ-ന്ഭവതി । യ ഏ॒വം-വേഁദ॑ । യോ᳚-ഽഫ്സു നാവ॒-മ്പ്രതി॑ഷ്ഠിതാം॒-വേഁദ॑ । പ്രത്യേ॒വ തി॑ഷ്ഠതി । 84 ।
ഇ॒മേ വൈ ലോ॒കാ അ॒ഫ്സു പ്രതി॑ഷ്ഠിതാഃ । തദേ॒ഷാ-ഽഭ്യനൂ᳚ക്താ ।
അ॒പാഗ്ം രസ॒മുദ॑യഗ്ംസന്ന് । സൂര്യേ॑ ശു॒ക്രഗ്ം സ॒മാഭൃ॑തമ് । അ॒പാഗ്ം രസ॑സ്യ॒ യോ രസഃ॑ । തം-വോഁ॑ ഗൃഹ്ണാ-മ്യുത്ത॒മമിതി॑ । ഇ॒മേ വൈ ലോ॒കാ അ॒പാഗ്ം രസഃ॑ । തേ॑-ഽമുഷ്മി॑-ന്നാദി॒ത്യേ സ॒മാഭ॑താഃ । ജാ॒നു॒ദ॒ഘ്നീ-മു॑ത്തര-വേ॒ദീങ്ഖാ॒ത്വാ । അ॒പാ-മ്പൂ॑രയി॒ത്വാ ഗു॑ല്ഫദ॒ഘ്നമ് ॥ 85 ।
പുഷ്കരപര്ണൈഃ പുഷ്കരദണ്ഡൈഃ പുഷ്കരൈശ്ച॑ സഗ്ഗ്​സ്തീ॒ര്യ । തസ്മി॑ന്. വിഹാ॒യസേ । അ॒ഗ്നി-മ്പ്ര॒ണീയോ॑പ-സമാ॒ധായ॑ । ബ്ര॒ഹ്മ॒വാ॒ദിനോ॑ വദന്തി । കസ്മാ᳚-ത്പ്രണീ॒തേ-ഽയ-മ॒ഗ്നിശ്ചീ॒യതേ᳚ । സാപ്പ്ര॑ണീ॒തേ-ഽയമ॒ഫ്സു ഹ്യയ॑ഞ്ചീ॒യതേ᳚ । അ॒സൌ ഭുവ॑നേ॒-ഽപ്യ-നാ॑ഹിതാഗ്നി-രേ॒താഃ । തമ॒ഭിത॑ ഏ॒താ അ॒ഭീഷ്ട॑കാ॒ ഉപ॑ദധാതി । അ॒ഗ്നി॒ഹോ॒ത്രേ ദ॑ര്​ശപൂര്ണ-മാ॒സയോഃ᳚ । പ॒ശു॒ബ॒ന്ധേ ചാ॑തുര്മാ॒സ്യേഷു॑ ॥ 86 ॥
അഥോ॑ ആഹുഃ । സര്വേ॑ഷു യജ്ഞക്ര॒തുഷ്വിതി॑ । ഏ॒തദ്ധ॑ സ്മ॒ വാ ആ॑ഹു-ശ്ശണ്ഡി॒ലാഃ । കമ॒ഗ്നിഞ്ചി॑നുതേ । സ॒ത്രി॒യ-മ॒ഗ്നിഞ്ചി॑ന്വാ॒നഃ । സം॒​വഁ॒ഥ്സ॒ര-മ്പ്ര॒ത്യക്ഷേ॑ണ । കമ॒ഗ്നിഞ്ചി॑നുതേ । സാ॒വി॒ത്ര-മ॒ഗ്നിഞ്ചി॑ന്വാ॒നഃ । അ॒മുമാ॑ദി॒ത്യ-മ്പ്ര॒ത്യക്ഷേ॑ണ ॥ കമ॒ഗ്നിഞ്ചി॑നുതേ ॥ 87 ।
നാ॒ചി॒കേ॒ത-മ॒ഗ്നിഞ്ചി॑ന്വാ॒നഃ । പ്രാ॒ണാ-ന്പ്ര॒ത്യക്ഷേ॑ണ । കമ॒ഗ്നിഞ്ചി॑നുതേ । ചാ॒തു॒ര്॒ഹോ॒ത്രി॒യ-മ॒ഗ്നിഞ്ചി॑ന്വാ॒നഃ । ബ്രഹ്മ॑ പ്ര॒ത്യക്ഷേ॑ണ ॥ കമ॒ഗ്നിഞ്ചി॑നുതേ । വൈ॒ശ്വ॒സൃ॒ജ-മ॒ഗ്നിഞ്ചി॑ന്വാ॒നഃ । ശരീ॑ര-മ്പ്ര॒ത്യക്ഷേ॑ണ । കമ॒ഗ്നിഞ്ചി॑നുതേ । ഉ॒പാ॒നു॒വാ॒ക്യ॑മാ॒ശു-മ॒ഗ്നിഞ്ചി॑ന്വാ॒നഃ ॥ 88 ॥
ഇ॒മാന് ഁലോ॒കാ-ന്പ്ര॒ത്യക്ഷേ॑ണ ॥ കമ॒ഗ്നിഞ്ചി॑നുതേ । ഇ॒മമാ॑രുണ-കേതുക-മ॒ഗ്നിഞ്ചി॑ന്വാ॒ന ഇതി॑ । യ ഏ॒വാസൌ । ഇ॒തശ്ചാ॒-മുത॑ശ്ചാ-വ്യതീപാ॒തീ । തമിതി॑ ॥ യോ᳚-ഽഗ്നേര്മി॑ഥൂ॒യാ വേദ॑ । മി॒ഥു॒ന॒വാ-ന്ഭ॑വതി । ആപോ॒ വാ അ॒ഗ്നേര്മി॑ഥൂ॒യാഃ । മി॒ഥു॒ന॒വാ-ന്ഭ॑വതി । യ ഏ॒വം-വേഁദ॑ ॥ 89 ॥
(വേദ॑ - ഭവ - ത്യാ॒യത॑നം - ഭവതി॒ - വേദ॒ - വേദ॑ - തിഷ്ഠതി - ഗുല്ഫദ॒ഘ്നം - ചാ॑തുര്മാ॒സ്യേ - ഷ്വ॒മുമാ॑ദി॒ത്യ-മ്പ്ര॒ത്യക്ഷേ॑ണ॒ കമ॒ഗ്നി-ഞ്ചി॑നുത - ഉപാനുവാ॒ക്യ॑മാ॒ശുമ॒ഗ്നി-ഞ്ചി॑ന്വാ॒നോ - മി॑ഥൂ॒യാ മി॑ഥുന॒വാ-ന്ഭ॑വ॒ത്യേക॑-ഞ്ച)
അനുവാകഃ 23
ആപോ॒ വാ ഇ॒ദമാ॑സന്-ഥ്സലി॒ലമേ॒വ । സ പ്ര॒ജാപ॑തി॒രേകഃ॑ പുഷ്കരപ॒ര്ണേ സമ॑ഭവത് । തസ്യാന്ത॒-ര്മന॑സി കാമ॒-സ്സമ॑വര്തത । ഇ॒ദഗ്ം സൃ॑ജേയ॒മിതി॑ । തസ്മാ॒ദ്യ-ത്പുരു॑ഷോ॒ മന॑സാ-ഽഭി॒ഗച്ഛ॑തി । തദ്വാ॒ചാ വ॑ദതി । തത്കര്മ॑ണാ കരോതി । തദേ॒ഷാ ഽഭ്യനൂ᳚ക്താ । കാമ॒സ്തദഗ്രേ॒ സമ॑വര്ത॒താധി॑ । മന॑സോ॒ രേതഃ॑ പ്രഥ॒മം-യഁദാസീ᳚ത് ॥ 90 ॥
സ॒തോ ബന്ധു॒മസ॑തി॒ നിര॑വിന്ദന്ന് । ഹൃ॒ദി പ്ര॒തീഷ്യാ॑ ക॒വയോ॑ മനീ॒ഷേതി॑ । ഉപൈ॑ന॒ന്തദുപ॑നമതി । യ-ത്കാ॑മോ॒ ഭവ॑തി । യ ഏ॒വം-വേഁദ॑ । സ തപോ॑-ഽതപ്യത । സ തപ॑സ്ത॒പ്ത്വാ । ശരീ॑രമധൂനുത । തസ്യ॒ യ-ന്മാ॒ഗ്ം॒സമാസീ᳚ത് । തതോ॑-ഽരു॒ണാഃ കേ॒തവോ॒ വാത॑രശ॒നാ ഋഷ॑യ॒ ഉദ॑തിഷ്ഠന്ന് ॥ 91 ॥
യേ നഖാഃ᳚ । തേ വൈ॑ഖാന॒സാഃ । യേ വാലാഃ᳚ । തേ വാ॑ലഖി॒ല്യാഃ । യോ രസഃ॑ । സോ॑-ഽപാമ് । അ॒ന്ത॒ര॒തഃ കൂ॒ര്മ-മ്ഭൂ॒തഗ്ം സര്പ॑ന്തമ് । തമ॑ബ്രവീത് । മമ॒ വൈ ത്വം-മാ॒ഗ്ം॒സാ । സമ॑ഭൂത് ॥ 92 ॥
നേത്യ॑ബ്രവീത് । പൂര്വ॑മേ॒വാഹ-മി॒ഹാസ॒മിതി॑ । തത്പുരു॑ഷസ്യ പുരുഷ॒ത്വമ് । സ സ॒ഹസ്ര॑ശീര്​ഷാ॒ പുരു॑ഷഃ । സ॒ഹ॒സ്രാ॒ക്ഷ-സ്സ॒ഹസ്ര॑പാത് । ഭൂ॒ത്വോദ॑തിഷ്ഠത് । തമ॑ബ്രവീത് । ത്വം-വൈഁ പൂര്വഗ്ം॑ സമ॑ഭൂഃ । ത്വമി॒ദ-മ്പൂര്വഃ॑ കുരു॒ഷ്വേതി॑ । സ ഇ॒ത ആ॒ദായാപഃ॑ ॥ 93 ॥
അ॒ഞ്ജ॒ലിനാ॑ പു॒രസ്താ॑-ദു॒പാദ॑ധാത് । ഏ॒വാ ഹ്യേ॒വേതി॑ । തത॑ ആദി॒ത്യ ഉദ॑തിഷ്ഠത് । സാ പ്രാചീ॒ ദിക് । അഥാ॑രു॒ണഃ കേ॒തു-ര്ദ॑ക്ഷിണ॒ത ഉ॒പാദ॑ധാത് । ഏ॒വാ ഹ്യഗ്ന॒ ഇതി॑ । തതോ॒ വാ അ॒ഗ്നിരുദ॑തിഷ്ഠത് । സാ ദ॑ക്ഷി॒ണാ ദിക് । അഥാ॑രു॒ണഃ കേ॒തുഃ പ॒ശ്ചാദു॒പാദ॑ധാത് । ഏ॒വാ ഹി വായോ॒ ഇതി॑ ॥ 94 ॥
തതോ॑ വാ॒യുരുദ॑തിഷ്ഠത് । സാ പ്ര॒തീചീ॒ ദിക് । അഥാ॑രു॒ണഃ കേ॒തു-രു॑ത്തര॒ത ഉ॒പാദ॑ധാത് । ഏ॒വാ ഹീന്ദ്രേതി॑ । തതോ॒ വാ ഇന്ദ്ര॒ ഉദ॑തിഷ്ഠത് । സോദീ॑ചീ॒ ദിക് । അഥാ॑രു॒ണഃ കേ॒തു-ര്മദ്ധ്യ॑ ഉ॒പാദ॑ധാത് । ഏ॒വാ ഹി പൂഷ॒ന്നിതി॑ । തതോ॒ വൈ പൂ॒ഷോദ॑തിഷ്ഠത് । സേയന്ദിക് । 95 ।
അഥാ॑രു॒ണഃ കേ॒തുരു॒പരി॑ഷ്ടാ-ദു॒പാദ॑ധാത് । ഏ॒വാ ഹി ദേവാ॒ ഇതി॑ । തതോ॑ ദേവ മനു॒ഷ്യാഃ പി॒തരഃ॑ । ഗ॒ന്ധ॒ര്വാ॒-ഫ്സ॒രസ॒ ശ്ചോദ॑-തിഷ്ഠന്ന് । സോര്ധ്വാ ദിക് । യാ വി॒പ്രുഷോ॑ വി॒പരാ॑പതന്ന് । താഭ്യോ-ഽസു॑രാ॒ രക്ഷാഗ്ം॑സി പിശാ॒ചാശ്ചോ-ദ॑തിഷ്ഠന്ന് । തസ്മാ॒ത്തേ പരാ॑ഭവന്ന് । വി॒പ്രുഡ്ഭ്യോ॒ ഹി തേ സമ॑ഭവന്ന് । തദേ॒ഷാ-ഽഭ്യനൂ᳚ക്താ ॥ 96 ॥
ആപോ॑ ഹ॒ യ-ദ്ബൃ॑ഹ॒തീ-ര്ഗര്ഭ॒മായന്ന്॑ । ദക്ഷ॒-ന്ദധാ॑നാ ജ॒നയ॑ന്തീ-സ്സ്വയ॒മ്ഭുമ് । തത॑ ഇ॒മേ-ഽദ്ധ്യ-സൃ॑ജ്യന്ത॒ സര്ഗാഃ᳚ । അദ്ഭ്യോ॒ വാ ഇ॒ദഗ്ം സമ॑ഭൂത് । തസ്മാ॑ദി॒ദഗ്ം സര്വ॒-മ്ബ്രഹ്മ॑ സ്വയ॒ഭ്വിന്തി॑ । തസ്മാ॑ദി॒ദഗ്ം സര്വ॒ഗ്ം॒ ശിഥി॑ല-മി॒വാ ധ്രുവ॑-മിവാഭവത് । പ്ര॒ജാപ॑തി॒-ര്വാവ തത് । ആ॒ത്മനാ॒-ഽഽത്മാനം॑-വിഁ॒ധായ॑ । തദേ॒വാനു॒ പ്രാവി॑ശത് ॥ തദേ॒ഷാ-ഽഭ്യനൂ᳚ക്താ ॥ 97 ॥
വി॒ധായ॑ ലോ॒കാന്. വി॒ധായ॑ ഭൂ॒താനി॑ । വി॒ധായ॒ സര്വാഃ᳚ പ്ര॒ദിശോ॒ ദിശ॑ശ്ച । പ്ര॒ജാപ॑തിഃ പ്രഥമ॒ജാ ഋ॒തസ്യ॑ । ആ॒ത്മനാ॒-ഽഽത്മാ-ന॑മ॒ഭി-സം​വിഁ॑വേ॒ശേതി॑ । സര്വ॑മേ॒വേദമാ॒പ്ത്വാ । സര്വ॑-മവ॒രുദ്ധ്യ॑ । തദേ॒വാനു॒ പ്രവി॑ശതി । യ ഏ॒വം-വേഁദ॑ ॥ 98 ॥
(ആസീ॑ - ദതിഷ്ഠന് - നഭൂ॒ - ദപോ॒ - വായോ॒ ഇതി - സേയ-ന്ദിഗ॒ - ഭ്യനൂ᳚ക്താ॒ - ഽഭ്യനൂ᳚ക്താ॒ -+-ഽഷ്ടൌ ച॑)
അനുവാകഃ 24
ചതു॑ഷ്ടയ്യ॒ ആപോ॑ ഗൃഹ്ണാതി । ച॒ത്വാരി॒ വാ അ॒പാഗ്ം രൂ॒പാണി॑ । മേഘോ॑ വി॒ദ്യുത് । സ്ത॒ന॒യി॒ത്നു-ര്വൃ॒ഷ്ടിഃ । താന്യേ॒വാ വ॑രുന്ധേ । ആ॒തപ॑തി॒ വര്​ഷ്യാ॑ ഗൃഹ്ണാതി । താഃ പു॒രസ്താ॒-ദുപ॑ദധാതി । ഏ॒താ വൈ ബ്ര॑ഹ്മവര്ച॒സ്യാ ആപഃ॑ । മു॒ഖ॒ത ഏ॒വ ബ്ര॑ഹ്മവര്ച॒സ-മവ॑രുന്ധേ । തസ്മാ᳚-ന്മുഖ॒തോ ബ്ര॑ഹ്മവര്ച॒സിത॑രഃ ॥ 99 ॥
കൂപ്യാ॑ ഗൃഹ്ണാതി । താ ദ॑ക്ഷിണ॒ത ഉപ॑ദധാതി । ഏ॒താ വൈ തേ॑ജ॒സ്വിനീ॒രാപഃ॑ । തേജ॑ ഏ॒വാസ്യ॑ ദക്ഷിണ॒തോ ദ॑ധാതി । തസ്മാ॒-ദ്ദക്ഷി॒ണോര്ധ॑ ഽസ്തേജ॒സ്വിത॑രഃ । സ്ഥാ॒വ॒രാ ഗൃ॑ഹ്ണാതി । താഃ പ॒ശ്ചാദുപ॑ദധാതി । പ്രതി॑ഷ്ഠിതാ॒ വൈ സ്ഥാ॑വ॒രാഃ । പ॒ശ്ചാദേ॒വ പ്രതി॑തിഷ്ഠതി । വഹ॑ന്തീ-ര്ഗൃഹ്ണാതി ॥ 100 ॥
താ ഉ॑ത്തര॒ത ഉപ॑ദധാതി । ഓജ॑സാ॒ വാ ഏ॒താ വഹ॑ന്തീരി॒വോ-ദ്ഗ॑തീരി॒വ ആകൂജ॑തീരി॒വ ധാവ॑ന്തീഃ । ഓജ॑ ഏ॒വാസ്യോ᳚ത്തര॒തോ ദ॑ധാതി । തസ്മാ॒ദുത്ത॒രോ-ഽദ്ധ॑ ഓജ॒സ്വിത॑രഃ ॥ സ॒ഭാം॒ര്യാ ഗൃ॑ഹ്ണാതി । താ മദ്ധ്യ॒ ഉപ॑ദധാതി । ഇ॒യം-വൈഁ സ॑ഭാം॒ര്യാഃ । അ॒സ്യാമേ॒വ പ്രതി॑തിഷ്ഠതി । പ॒ല്വ॒ല്യാ ഗൃ॑ഹ്ണാതി । താ ഉ॒പരി॑ഷ്ടാ-ദു॒പാദ॑ധാതി ॥ 101 ।
അ॒സൌ വൈ പ॑ല്വ॒ല്യാഃ । അ॒മുഷ്യാ॑മേ॒വ പ്രതി॑തിഷ്ഠതി । ദി॒ക്ഷൂപ॑ദധാതി । ദി॒ക്ഷു വാ ആപഃ॑ । അന്നം॒-വാഁ ആപഃ॑ । അ॒ദ്ഭ്യോ വാ അന്ന॑ഞ്ജായതേ । യദേ॒വാദ്ഭ്യോ-ഽന്ന॒-ഞ്ജായ॑തേ । തദവ॑രുന്ധേ । തം-വാഁ ഏ॒തമ॑രു॒ണാഃ കേ॒തവോ॒ വാത॑രശ॒നാ ഋഷ॑യോ-ഽചിന്വന്ന് । തസ്മാ॑-ദാരുണ കേ॒തുകഃ॑ ॥തദേ॒ഷാ-ഽഭ്യനൂ᳚ക്താ ॥ കേ॒തവോ॒ അരു॑ണാസശ്ച । ഋ॒ഷ॒യോ വാത॑രശ॒നാഃ । പ്ര॒തി॒ഷ്ഠാഗ്ം ശ॒തധാ॑ ഹി । സ॒മാഹി॑താസോ സഹസ്ര॒ധായ॑സ॒മിതി॑ । ശ॒തശ॑ശ്ചൈ॒വ ഽസ॒ഹസ്ര॑ശശ്ച॒ പ്രതി॑തിഷ്ഠതി । യ ഏ॒തമ॒ഗ്നിഞ്ചി॑നു॒തേ । യ ഉ॑ചൈനമേ॒വം-വേഁദ॑ ॥ 102 ॥
(ബ്ര॒ഹ്മ॒വ॒ര്ച॒സിത॑രോ॒ - വഹ॑ന്തീ-ര്ഗൃഹ്ണാതി॒ - താ ഉ॒പരി॑ഷ്ടാദു॒പാദ॑ധാ - ത്യാരുണകേ॒തുകോ॒-ഽഷ്ടൌ ച॑)
അനുവാകഃ 25
ജാ॒നു॒ദ॒ഘ്നീ-മു॑ത്തരവേ॒ദീങ്ഖാ॒ത്വാ । അ॒പാ-മ്പൂ॑രയതി । അ॒പാഗ്ം സ॑ര്വ॒ത്വായ॑ । പു॒ഷ്ക॒ര॒പ॒ര്ണഗ്ം രു॒ക്മ-മ്പുരു॑ഷ॒-മിത്യുപ॑ദധാതി । തപോ॒ വൈ പു॑ഷ്കരപ॒ര്ണമ് । സ॒ത്യഗ്ം രു॒ക്മഃ । അ॒മൃത॒-മ്പുരു॑ഷഃ । ഏ॒താവ॒ദ്വാ വാ᳚സ്തി । യാവ॑ദേ॒തത് । യാവ॑ദേ॒വാസ്തി॑ ॥ 103 ॥
തദവ॑രുന്ധേ । കൂ॒ര്മമുപ॑ദധാതി । അ॒പാമേ॒വ മേധ॒മവ॑രുന്ധേ । അഥോ᳚ സ്വ॒ര്ഗസ്യ॑ ലോ॒കസ്യ॒ സമ॑ഷ്ട്യൈ । ആപ॑മാപാമ॒പ-സ്സര്വാഃ᳚ । അ॒സ്മാദ॒സ്മാ ദി॒തോ-ഽമുതഃ॑ । അ॒ഗ്നിര്വാ॒യുശ്ച॒ സൂര്യ॑ശ്ച । സ॒ഹ സ॑ഞ്ചസ്ക॒രര്ധി॑യാ॒ ഇതി॑ । വാ॒യ്വശ്വ॑ രശ്മി॒പത॑യഃ । ലോ॒ക-മ്പൃ॑ണച്ഛി॒ദ്ര-മ്പൃ॑ണ ॥ 104 ॥
യാസ്തി॒സ്രഃ പ॑രമ॒ജാഃ । ഇ॒ന്ദ്ര॒ഘോ॒ഷാ വോ॒ വസു॑ഭിരേ॒വാ ഹ്യേ॒വേതി॑ । പഞ്ച॒ ചിത॑യ॒ ഉപ॑ദധാതി । പാങ്ക്ത॒-ഽഗ്നിഃ । യാവാ॑നേ॒വാഗ്നിഃ । തഞ്ചി॑നുതേ । ലോ॒ക-മ്പൃ॑ണയാ ദ്വി॒തീയാ॒-മുപ॑ദധാതി । പഞ്ച॑പദാ॒ വൈ വി॒രാട് । തസ്യാ॒ വാ ഇ॒യ-മ്പാദഃ॑ । അ॒ന്തരി॑ക്ഷ॒-മ്പാദഃ॑ । ദ്യൌഃ പാദഃ॑ । ദിശഃ॒ പാദഃ॑ । പ॒രോര॑ജാഃ॒ പാദഃ॑ । വി॒രാജ്യേ॒വ പ്രതി॑തിഷ്ഠതി । യ ഏ॒തമ॒ഗ്നിഞ്ചി॑നു॒തേ । യ ഉ॑ചൈനമേ॒വം-വേഁദ॑ ॥ 105 ॥
(അസ്തി॑ - പൃണാ॒ - ന്തരി॑ക്ഷ॒-മ്പാദ॒-ഷ്ഷട്ച॑)
അനുവാകഃ 26
അ॒ഗ്നി-മ്പ്ര॒ണീയോ॑പ-സമാ॒ധായ॑ । തമ॒ഭിത॑ ഏ॒താ അ॒ഭീഷ്ട॑കാ॒ ഉപ॑ദധാതി । അ॒ഗ്നി॒ഹോ॒ത്രേ ദ॑ര്​ശപൂര്ണ-മാ॒സയോഃ᳚ । പ॒ശു॒ബ॒ന്ധേ ചാ॑തുര്മാ॒സ്യേഷു॑ । അഥോ॑ ആഹുഃ । സര്വേ॑ഷു യജ്ഞക്ര॒തുഷ്വിതി॑ । അഥ॑ ഹസ്മാ ഹാരു॒ണ-സ്സ്വാ॑യ॒മ്ഭുവഃ॑ । സാ॒വി॒ത്ര-സ്സര്വോ॒-ഽഗ്നി-രിത്യന॑നുഷങ്ഗ-മ്മന്യാമഹേ । നാനാ॒ വാ ഏ॒തേഷാം᳚-വീഁ॒ര്യാ॑ണി ॥ കമ॒ഗ്നിഞ്ചി॑നുതേ ॥ 106 ॥
സ॒ത്രി॒യ മ॒ഗ്നിഞ്ചി॑ന്വാ॒നഃ । കമ॒ഗ്നിഞ്ചി॑നുതേ । സാ॒വി॒ത്ര മ॒ഗ്നിഞ്ചി॑ന്വാ॒നഃ । കമ॒ഗ്നിഞ്ചി॑നുതേ । നാ॒ചി॒കേ॒ത മ॒ഗ്നിഞ്ചി॑ന്വാ॒നഃ । കമ॒ഗ്നിഞ്ചി॑നുതേ । ചാ॒തു॒ര്॒ ഹോ॒ത്രി॒യ-മ॒ഗ്നിഞ്ചി॑ന്വാ॒നഃ । കമ॒ഗ്നിഞ്ചി॑നുതേ । വൈ॒ശ്വ॒സൃ॒ജ മ॒ഗ്നിഞ്ചി॑ന്വാ॒നഃ । കമ॒ഗ്നിഞ്ചി॑നുതേ ॥ 107 ॥
ഉ॒പാ॒നു॒വാ॒ക്യ॑-മാ॒ശു മ॒ഗ്നിഞ്ചി॑ന്വാ॒നഃ । കമ॒ഗ്നിഞ്ചി॑നുതേ । ഇ॒മമാ॑രുണ-കേതുക മ॒ഗ്നിഞ്ചി॑ന്വാ॒ന ഇതി॑ ॥ വൃഷാ॒ വാ അ॒ഗ്നിഃ । വൃഷാ॑ണൌ॒ സഗ്ഗ്​സ്ഫാ॑ലയേത് । ഹ॒ന്യേതാ᳚സ്യ യ॒ജ്ഞഃ । തസ്മാ॒ന്നാനു॒ഷജ്യഃ॑ ॥ സോത്ത॑രവേ॒ദിഷു॑ ക്ര॒തുഷു॑ ചിന്വീത । ഉ॒ത്ത॒ര॒വേ॒ദ്യാഗ്​ ഹ്യ॑ഗ്നിശ്ചീ॒യതേ᳚ ॥ പ്ര॒ജാകാ॑മശ്ചിന്വീത । 108 ।
പ്രാ॒ജാ॒പ॒ത്യോ വാ ഏ॒ഷോ᳚-ഽഗ്നിഃ । പ്രാ॒ജാ॒പ॒ത്യാഃ പ്ര॒ജാഃ । പ്ര॒ജാവാ᳚-ന്ഭവതി । യ ഏ॒വം-വേഁദ॑ । പ॒ശുകാ॑മശ്ചിന്വീത । സ॒ഞ്ജ്ഞാനം॒-വാഁ ഏ॒ത-ത്പ॑ശൂ॒നാമ് । യദാപഃ॑ । പ॒ശൂ॒നാമേ॒വ സ॒ജ്ഞാന്നേ॒ ഽഗ്നിഞ്ചി॑നുതേ । പ॒ശു॒മാ-ന്ഭ॑വതി । യ ഏ॒വം-വേഁദ॑ ॥ 109 ॥
വൃഷ്ടി॑കാമശ്ചിന്വീത । ആപോ॒ വൈ വൃഷ്ടിഃ॑ । പ॒ര്ജന്യോ॒ വര്​ഷു॑കോ ഭവതി । യ ഏ॒വം-വേഁദ॑ । ആ॒മ॒യാ॒വീ ചി॑ന്വീത । ആപോ॒ വൈ ഭേ॑ഷ॒ജമ് । ഭേ॒ഷ॒ജ-മേ॒വാസ്മൈ॑ കരോതി । സര്വ॒മായു॑രേതി । അ॒ഭി॒ചരഗ്ഗ്॑ ശ്ചിന്വീത । വജ്രോ॒ വാ ആപഃ॑ ॥ 110 ॥
വജ്ര॑മേ॒വ ഭ്രാതൃ॑വ്യേഭ്യഃ॒ പ്രഹ॑രതി । സ്തൃ॒ണു॒ത ഏ॑നമ് । തേജ॑സ്കാമോ॒ യശ॑സ്കാമഃ । ബ്ര॒ഹ്മ॒വ॒ര്ച॒സകാ॑മ-സ്സ്വ॒ര്ഗകാ॑മശ്ചിന്വീത । ഏ॒താ വ॒ദ്വാ വാ᳚സ്തി । യാവ॑ദേ॒തത് । യാവ॑ദേ॒വാസ്തി॑ । തദവ॑രുന്ധേ । തസ്യൈ॒ തദ്വ്ര॒തമ് । വര്​ഷ॑തി॒ ന ധാ॑വേത് ॥ 111 ॥
അ॒മൃതം॒-വാഁ ആപഃ॑ । അ॒മൃത॒സ്യാ-ന॑ന്തരിത്യൈ ॥ നാഫ്സു-മൂത്ര॑പുരീ॒ഷങ്കു॑ര്യാത് । ന നിഷ്ഠീ॑വേത് । ന വി॒വസ॑ന-സ്സ്നായാത് । ഗുഹ്യോ॒ വാ ഏ॒ഷോ᳚-ഽഗ്നിഃ । ഏ॒തസ്യാ॒ഗ്നേ രന॑തി ദാഹായ ॥ ന പു॑ഷ്കരപ॒ര്ണാനി॒ ഹിര॑ണ്യം॒-വാഁ-ഽധി॒തിഷ്ഠേ᳚ത് । ഏ॒തസ്യാ॒ഗ്നേ-രന॑ഭ്യാരോഹായ ॥ ന കൂര്മ॒സ്യാശ്ഞീ॑യാത് । നോദ॒കസ്യാ॒-ഘാതു॑കാ॒ന്യേന॑-മോദ॒കാനി॑ ഭവന്തി । അ॒ഘാതു॑കാ॒ ആപഃ॑ । യ ഏ॒തമ॒ഗ്നിഞ്ചി॑നു॒തേ । യ ഉ॑ചൈനമേ॒വം-വേഁദ॑ ॥ 112 ॥
(ചി॒നു॒തേ॒ - ചി॒നു॒തേ॒ - പ്ര॒ജാകാ॑മശ്ചിന്വീത॒-യ ഏ॒വം-വേഁദാ-പോ॑-ധാവേ॒-ദശ്ഞീ॑യാച്ച॒ത്വാരി॑ ച)
അനുവാകഃ 27
ഇ॒മാ നു॑ക॒-മ്ഭുവ॑നാ സീഷധേമ । ഇന്ദ്ര॑ശ്ച॒ വിശ്വേ॑ച ദേ॒വാഃ । യ॒ജ്ഞഞ്ച॑ നസ്ത॒ന്വഞ്ച॑ പ്ര॒ജാഞ്ച॑ । ആ॒ദി॒ത്യൈരിന്ദഃ॑ സ॒ഹ സീ॑ഷധാതു । ആ॒ദി॒ത്യൈരിന്ദ്ര॒-സ്സഗ॑ണോ-മ॒രുദ്ഭിഃ॑ । അ॒സ്മാക॑-മ്ഭൂത്വവി॒താ ത॒നൂനാ᳚മ് ॥ ആപ്ല॑വസ്വ॒ പ്രപ്ല॑വസ്വ । ആ॒ണ്ഡീ ഭ॑വ ജ॒ മാ മു॒ഹുഃ । സുഖാദീന്ദുഃ॑ ഖനി॒ധനാമ് । പ്രതി॑മുഞ്ചസ്വ॒ സ്വാ-മ്പു॒രമ് ॥ 113 ॥
മരീ॑ചയ-സ്സ്വായമ്ഭു॒വാഃ । യേ ശ॑രീ॒രാണ്യ॑ കല്പയന്ന് । തേ തേ॑ ദേ॒ഹങ്ക॑ല്പയന്തു । മാ ച॑ തേ॒ ഖ്യാ സ്മ॑ തീരിഷത് । ഉത്തി॑ഷ്ഠത॒ മാ സ്വ॑പ്ത । അ॒ഗ്നി-മി॑ച്ഛദ്ധ്വ॒-മ്ഭാര॑താഃ । രാജ്ഞ॒-സ്സോമ॑സ്യ തൃ॒പ്താസഃ॑ । സൂര്യേ॑ണ സ॒യുജോ॑ഷസഃ ॥ യുവാ॑ സു॒വാസാഃ᳚ । അ॒ഷ്ടാച॑ക്രാ॒ നവ॑ദ്വാരാ ॥ 114 ॥
ദേ॒വാനാ॒-മ്പൂര॑യോ॒ദ്ധ്യാ । തസ്യാഗ്ം॑ ഹിരണ്മ॑യഃ കോ॒ശഃ । സ്വ॒ര്ഗോ ലോ॒കോ ജ്യോതി॒ഷാ ഽഽവൃ॑തഃ । യോ വൈ താ᳚-മ്ബ്രഹ്മ॑ണോ വേ॒ദ । അ॒മൃതേ॑നാവൃ॒താ-മ്പു॑രീമ് । തസ്മൈ᳚ ബ്രഹ്മ ച॑ ബ്രഹ്മാ॒ ച । ആ॒യുഃ കീര്തി॑-മ്പ്ര॒ജാന്ദ॑ദുഃ ॥ വി॒ഭ്രാജ॑മാനാ॒ഗ്ം॒ ഹരി॑ണീമ് । യ॒ശസാ॑ സമ്പ॒രീവൃ॑താമ് । പുരഗ്ം॑ ഹിരണ്മ॑യീ-മ്ബ്ര॒ഹ്മാ ॥ 115 ॥
വി॒വേശാ॑പ॒രാജി॑താ ॥ പരാങ്ഗേത്യ॑ (പരാംഅത്യ॑) ജ്യാമ॒യീ । പരാങ്ഗേത്യ॑ (പരാംഅത്യ॑) നാശ॒കീ । ഇ॒ഹ ചാ॑മുത്ര॑ ചാന്വേ॒തി । വി॒ദ്വാ-ന്ദേ॑വാസു॒രാനു॑ഭ॒യാന് । യത്കു॑മാ॒രീ മ॒ന്ദ്രയ॑തേ । യ॒ദ്യോ॒ഷിദ്യ-ത്പ॑തി॒വ്രതാ᳚ । അരി॑ഷ്ടം॒-യഁത്കിഞ്ച॑ ക്രി॒യതേ᳚ । അ॒ഗ്നി-സ്തദനു॑ വേധതി । അ॒ശൃതാ॑സ-ശ്ശൃ॑താസ॒ശ്ച ॥ 116 ॥
യ॒ജ്വാനോ॒ യേ-ഽപ്യ॑യ॒ജ്വനഃ॑ । സ്വ॑ര്യന്തോ॒ നാപേ᳚ക്ഷന്തേ । ഇന്ദ്ര॑-മ॒ഗ്നിഞ്ച॑ യേ വി॒ദുഃ । സിക॑താ ഇവ സം॒​യഁന്തി॑ । ര॒ശ്മിഭിഃ॑-സമു॒ദീരി॑താഃ । അ॒സ്മാ-ല്ലോ॒കാദ॑-മുഷ്മാ॒ച്ച । ഋ॒ഷിഭി॑-രദാത്-പൃ॒ശ്നിഭിഃ॑ । അപേ॑ത॒ വീത॒ വി ച॑ സര്പ॒താതഃ॑ । യേ-ഽത്ര॒ സ്ഥ പു॑രാ॒ണാ യേ ച॒ നൂത॑നാഃ । അഹോ॑ഭി-ര॒ദ്ഭി-ര॒ക്തുഭി॒-ര്വ്യ॑ക്തമ് ॥ 117 ॥
യ॒മോ ദ॑ദാത്വ-വ॒സാന॑മസ്മൈ । നൃ മു॑ണന്തു നൃ പാ॒ത്വര്യഃ॑ । അ॒കൃ॒ഷ്ടാ യേ ച॒ കൃഷ്ട॑ജാഃ । കു॒മാരീ॑ഷു ക॒നീനീ॑ഷു । ജാ॒രിണീ॑ഷു ച॒ യേ ഹി॒താഃ । രേതഃ॑ പീതാ॒ ആണ്ഡ॑പീതാഃ । അങ്ഗാ॑രേഷു ച॒ യേ ഹു॒താഃ । ഉ॒ഭയാ᳚-ന്പുത്ര॑ പൌത്ര॒കാന് । യു॒വേ॒-ഽഹം-യഁ॒മരാജ॑ഗാന് । ശ॒തമിന്നു ശ॒രദഃ॑ । അദോ॒ യദ്ബ്രഹ്മ॑ വില॒ബമ് । പി॒തൃ॒ണാഞ്ച॑ യ॒മസ്യ॑ ച । വരു॑ണ॒-സ്യാശ്വി॑നോ-ര॒ഗ്നേഃ । മ॒രുതാ᳚ഞ്ച വി॒ഹായ॑സാമ് । കാ॒മ॒പ്ര॒യവ॑ണ-മ്മേ അസ്തു । സ ഹ്യേ॑വാസ്മി॑ സ॒നാത॑നഃ । ഇതി നാകോ ബ്രഹ്മിശ്രവോ॑ രായോ॒ ധനമ് । പു॒ത്രാനാപോ॑ ദേ॒വീരി॒ഹാഹി॑താ ॥ 118 ॥
(പു॒രം - നവ॑ദ്വാരാ - ബ്ര॒ഹ്മാ - ച - വ്യ॑ക്തഗ്ം - ശ॒രദോ॒-ഽഷ്ടൌ ച॑)
അനുവാകഃ 28
വിശീ᳚ര്​ഷ്ണീ॒-ങ്ഗൃദ്ധ്ര॑-ശീര്​ഷ്ണീഞ്ച । അപേതോ॑ നിര്-ഋ॒തിഗ്ം ഹ॑ഥഃ । പരിബാധഗ്ഗ്​ ശ്വേ॑തകു॒ക്ഷമ് । നി॒ജങ്ഘഗ്ം॑ ശബ॒ലോദ॑രമ് । സ॒ താന്. വാ॒ച്യായ॑യാ സ॒ഹ । അഗ്നേ॒ നാശ॑യ സ॒ന്ദൃശഃ॑ । ഈ॒ര്​ഷ്യാ॒സൂ॒യേ ബു॑ഭു॒ക്ഷാമ് । മ॒ന്യു-ങ്കൃ॒ത്യാ-ഞ്ച॑ ദീധിരേ । രഥേ॑ന കിഗ്ംശു॒കാവ॑താ । അഗ്നേ॒ നാശ॑യ സ॒ന്ദൃശഃ॑ ॥ 119 ॥
(വിശീ᳚ര്​ഷ്ണീ॒-ന്ദശ॑)
അനുവാകഃ 29
പ॒ര്ജന്യാ॑യ॒ പ്രഗാ॑യത । ദി॒വസ്പു॒ത്രായ॑ മീ॒ഢുഷേ᳚ । സ നോ॑ യ॒വസ॑മിച്ഛതു । ഇ॒ദം-വഁചഃ॑ പ॒ര്ജന്യാ॑യ സ്വ॒രാജേ᳚ । ഹൃ॒ദോ അ॒സ്ത്വന്ത॑ര॒ന്ത-ദ്യു॑യോത । മ॒യോ॒ഭൂര്വാതോ॑ വി॒ശ്വകൃ॑ഷ്ടയ-സ്സന്ത്വ॒സ്മേ । സു॒പി॒പ്പ॒ലാ ഓഷ॑ധീ-ര്ദേ॒വഗോ॑പാഃ । യോ ഗര്ഭ॒-മോഷ॑ധീനാമ് । ഗവാ᳚ങ്കൃ॒ണോത്യര്വ॑താമ് । പ॒ര്ജന്യഃ॑ പുരു॒ഷീണാ᳚മ് ॥ 120 ॥
(പ॒ര്ജന്യാ॑യ॒ ദശ॑)
അനുവാകഃ 30
പുന॑ര്മാമൈത്വിന്ദ്രി॒യമ് । പുന॒രായുഃ॒ പുന॒ര്ഭഗഃ॑ । പുന॒-ര്ബ്രാഹ്മ॑ണ-മൈതു മാ । പുന॒-ര്ദ്രവി॑ണ മൈതു മാ । യന്മേ॒-ഽദ്യ രേതഃ॑ പൃഥി॒വീമസ്കാന്॑ । യദോഷ॑ധീര॒പ്യസ॑ര॒-ദ്യദാപഃ॑ । ഇ॒ദന്ത-ത്പുന॒രാദ॑ദേ । ദീ॒ര്ഘാ॒യു॒ത്വായ॒ വര്ച॑സേ । യന്മേ॒ രേതഃ॒ പ്രസി॑ച്യതേ । യന്മ॒ ആജാ॑യതേ॒ പുനഃ॑ । തേന॑ മാമ॒മൃത॑-ങ്കുരു । തേന॑ സുപ്ര॒ജസ॑ങ്കുരു ॥ 121 ॥
(പുന॒ര്ദ്വേ ച॑)
അനുവാകഃ 31
അ॒ദ്ഭയ-സ്തിരോ॒ധാ ജാ॑യത । തവ॑ വൈശ്രവ॒ണ-സ്സ॑ദാ । തിരോ॑ ധേഹി സപ॒ത്നാന്നഃ॑ । യേ അപോ॒-ഽശ്നന്തി॑ കേച॒ന । ത്വാ॒ഷ്ട്രീ-മ്മാ॒യാം-വഁ᳚ശ്രവ॒ണഃ । രഥഗ്ം॑ സഹസ്ര॒ വന്ധു॑രമ് । പു॒രു॒ശ്ച॒ക്രഗ്ം സഹ॑സ്രാശ്വമ് । ആസ്ഥാ॒ യായാ॑ഹി നോ ബ॒ലിമ് । യസ്മൈ॑ ഭൂ॒താനി॑ ബ॒ലിമാവ॑ഹന്തി । ധന॒ങ്ഗാവോ॒ ഹസ്തി॒ ഹിര॑ണ്യ॒മശ്വാന്॑ ॥ 122 ॥
അസാ॑മ സുമ॒തൌ യ॒ജ്ഞിയ॑സ്യ । ശ്രിയ॒-മ്ബിഭ്ര॒തോ ഽന്ന॑മുഖീം-വിഁ॒രാജ᳚മ് । സു॒ദ॒ര്॒ശ॒നേ ച॑ ക്രൌ॒ഞ്ചേ ച॑ । മൈ॒നാ॒ഗേ ച॑ മ॒ഹാഗി॑രൌ । ശ॒തദ്വാ॒ട്ടര॑ഗമ॒ന്താ (സ॒തദ്വാ॒ട്ടര॑ഗമ॒ന്താ) । സ॒ഗ്ം॒ഹാര്യ॒-ന്നഗ॑ര॒-ന്തവ॑ । ഇതി മന്ത്രാഃ᳚ । കല്പോ॑-ഽത ഊ॒ര്ധ്വമ് ॥ യദി॒ ബലി॒ഗ്ം॒ ഹരേ᳚ത് । ഹി॒ര॒ണ്യ॒നാ॒ഭയേ॑ വിതു॒ദയേ॑ കൌബേ॒രായാ॒യ-മ്ബ॑ലിഃ ॥ 123 ॥
സര്വഭൂതാധിപതയേ ന॑മ ഇ॒തി । അഥ ബലിഗ്ം ഹൃത്വോപ॑തിഷ്ഠേ॒ത । ക്ഷ॒ത്ര-ങ്ക്ഷ॒ത്രം-വൈഁ᳚ശ്രവ॒ണഃ । ബ്രാഹ്മണാ॑ വയ॒ഗ്ഗ്॒ സ്മഃ । നമ॑സ്തേ അസ്തു॒ മാ മാ॑ ഹിഗ്ംസീഃ । അസ്മാ-ത്പ്രവിശ്യാന്ന॑മദ്ധീ॒തി । അഥ തമഗ്നി-മാ॑ദധീ॒ത । യസ്മിന്നേ തത്കര്മ പ്ര॑യുഞ്ജീ॒ത । തി॒രോധാ॒ ഭൂഃ । തി॒രോധാ॒ ഭുവഃ॑ ॥ 124 ॥
തി॒രോധാ॒-സ്സ്വഃ॑ । തി॒രോധാ॒ ഭൂര്ഭുവ॒സ്സ്വഃ॑ । സര്വേഷാം-ലോഁകാനാ-മാധിപത്യേ॑ സീദേ॒തി । അഥ തമഗ്നി॑-മിന്ധീ॒ത । യസ്മിന്നേ തത്കര്മ പ്ര॑യുഞ്ജീ॒ത । തി॒രോധാ॒ ഭൂ-സ്സ്വാഹാ᳚ । തി॒രോധാ॒ ഭുവ॒-സ്സ്വാഹാ᳚ । തി॒രോധാ॒-സ്സ്വഃ॑ സ്വാഹാ᳚ । തി॒രോധാ॒ ഭൂര്ഭുവ॒സ്സ്വ॑സ്സ്വാഹാ᳚ । യസ്മിന്നസ്യ കാലേ സര്വാ ആഹുതീര്-ഹുതാ॑ ഭവേ॒യുഃ ॥ 125 ॥
അപി ബ്രാഹ്മണ॑മുഖീ॒നാഃ । തസ്മിന്നഹ്നഃ കാലേ പ്ര॑യുഞ്ജീ॒ത । പരഃ॑ സു॒പ്തജ॑നാദ്വേ॒പി । മാ സ്മ പ്രമാദ്യന്ത॑ മാദ്ധ്യാ॒പയേത് । സര്വാര്ഥാ᳚-സ്സിദ്ധ്യ॒ന്തേ । യ ഏ॑വം-വേഁ॒ദ । ക്ഷുദ്ധ്യ-ന്നിദ॑മജാ॒നതാമ് । സര്വാര്ഥാ ന॑ സിദ്ധ്യ॒ന്തേ । യസ്തേ॑ വി॒ഘാതു॑കോ ഭ്രാ॒താ । മമാന്തര്-ഹൃ॑ദയേ॒ ശ്രിതഃ ॥ 126 ॥
തസ്മാ॑ ഇ॒മമഗ്ര॒ പിണ്ഡ॑ഞ്ജുഹോമി । സ മേ᳚-ഽര്ഥാ॒-ന്മാ വിവ॑ധീത് । മയി॒ സ്വാഹാ᳚ ॥ രാ॒ജാ॒ധി॒രാ॒ജായ॑ പ്രസഹ്യ സാ॒ഹിനേ᳚ । നമോ॑ വ॒യം-വൈഁ᳚ശ്രവ॒ണായ॑ കുര്മഹേ । സ മേ॒ കാമാ॒ന് കാമ॒ കാമാ॑യ॒ മഹ്യ᳚മ് । കാ॒മേ॒ശ്വ॒രോ വൈ᳚ശ്രവ॒ണോ ദ॑ദാതു । കു॒ബേ॒രായ॑ വൈശ്രവ॒ണായ॑ । മ॒ഹാ॒രാ॒ജായ॒ നമഃ॑ । കേ॒തവോ॒ അരു॑ണാസശ്ച । ഋ॒ഷ॒യോ വാത॑രശ॒നാഃ । പ്ര॒തി॒ഷ്ഠാഗ്ം ശ॒തധാ॑ ഹി । സ॒മാഹി॑താസോ സഹസ്ര॒ധായ॑സമ് । ശി॒വാ ന॒-ശ്ശന്ത॑മാ ഭവന്തു । ദി॒വ്യാ ആപ॒ ഓഷ॑ധയഃ । സു॒മൃ॒ഡീ॒കാ സര॑സ്വതി । മാ തേ॒ വ്യോ॑മ സ॒ന്ദൃശി॑ ॥ 127 ॥
(അശ്വാ᳚ന്-ബലി॒-ര്ഭുവോ॑ - ഭവേ॒യുഃ - ശ്രിത - ശ്ച॑ സ॒പ്ത ച॑)
അനുവാകഃ 32
സം​വഁഥ്സരമേത॑-ദ്വ്രത॒ഞ്ചരേത് । ദ്വൌ॑ വാ മാ॒സൌ । നിയമ-സ്സ॑മാസേ॒ന । തസ്മി-ന്നിയമ॑ വിശേ॒ഷാഃ । ത്രിഷവണ-മുദകോ॑പസ്പ॒ര്॒ശീ । ചതുര്ഥ കാലപാന॑ഭക്ത॒-സ്സ്യാത് । അഹരഹര്വാ ഭൈക്ഷ॑മശ്ന॒യാത് । ഔദുമ്ബരീഭി-സ്സമിദ്ഭി-രഗ്നി॑-മ്പരി॒ചരേത് । പുനര്മാ മൈത്വിന്ദ്രിയ-മിത്യേതേനാ-ഽനു॑വാകേ॒ന । ഉദ്ധൃത പരിപൂതാഭിരദ്ഭിഃ കാര്യ॑-ങ്കുര്വീ॒ത ॥ 128 ॥
അ॑സഞ്ച॒യവാന് । അഗ്നയേ വായവേ॑ സൂര്യാ॒യ । ബ്രഹ്മണേ പ്ര॑ജാപ॒തയേ । ചന്ദ്രമസേ ന॑ക്ഷത്രേ॒ഭ്യഃ । ഋതുഭ്യ-സ്സം​വഁ॑ഥ്സരാ॒യ । വരുണാ-യാരുണായേതി വ്ര॑തഹോ॒മാഃ । പ്ര॒വ॒ര്ഗ്യവ॑ദാദേ॒ശഃ । അരുണാഃ കാ᳚ണ്ഡ ഋ॒ഷയഃ ॥ അരണ്യേ॑-ഽധീയീ॒രന്ന് । ഭദ്രങ്കര്ണേഭിരിതി ദ്വേ॑ ജപി॒ത്വാ ॥ 129 ॥
മഹാനാമ്നീഭി-രുദകഗ്ം സഗ്ഗ്॑സ്പ॒ര്​ശ്യ । തമാചാ᳚ര്യോ ദ॒ദ്യാത് । ശിവാന-ശ്ശന്തമേ-ത്യോഷധീ॑രാല॒ഭതേ । സുമൃഡീകേ॑തി ഭൂ॒മിമ് । ഏവമ॑പവ॒ര്ഗേ । ധേ॑നു-ര്ദ॒ക്ഷിണാ । കഗ്ം സം​വാഁസ॑ശ്ച ക്ഷൌ॒മമ് । അന്യ॑ദ്വാ ശു॒ക്ലമ് । യ॑ഥാ ശ॒ക്തി വാ । ഏവഗ്ഗ്​ സ്വാദ്ധ്യായ॑ ധര്മേ॒ണ । അരണ്യേ॑-ഽധീയീ॒ത । തപസ്വീ പുണ്യോ ഭവതി തപസ്വീ പു॑ണ്യോ ഭ॒വതി ॥ 130 ॥
(കു॒ര്വീ॒ത - ജ॑പി॒ത്വാ - സ്വാദ്ധ്യായ॑ധര്മേ॒ണ ദ്വേ ച॑)
അനുവാകാനി
(ഭ॒ദ്രഗ്ഗ്​ - സ്മൃതിഃ॑ - സാക॒ജാന്നാ॒ - മക്ഷ്യ- തി॑താ॒മ്രാ - ണ്യ॑ത്യുര്ധ്വാ॒ക്ഷ - ആരോഗഃ - ക്വേദ - മഗ്നിശ്ച - സ॑ഹസ്ര॒വൃത് - പ॒വിത്ര॑വന്ത॒ -ആത॑നുഷ്വാ॒ -ഷ്ടയോ॑നീം॒ - ഁയോ-ഽസാ॒ - വഥാദിത്യ - സ്യാരോഗ-സ്യാഥ വായോ- രഥാഗ്നേ॒--ര് ദക്ഷിണപൂര്വസ്യാ - മി॑ന്ദ്രഘോ॒ഷാ വ॒-ആപ॑മാപാം॒​യോഁ॑-ഽപാ - മാപോ॒ വൈ - ചതു॑ഷ്ടയ്യോ - ജാനുദ॒ഘ്നീ - മ॒ഗ്നി-മ്പ്ര॒ണീയേ॒ - മാ നു॑ കം॒ - ഁവിശീ᳚ര്​ഷ്ണീം - പ॒ര്ജന്യാ॑യ॒ - പുന॑ - ര॒ദ്ഭ്യഃ -സം​വഁഥ്സര-ന്ദ്വാത്രിഗ്ം॑ശത്)
(ഭദ്രം - തപസ്വീ പുണ്യോ ഭവതി തപസ്വീ പു॑ണ്യോ ഭ॒വതി)
॥ ഹരിഃ॑ ഓമ് ॥
॥ കൃഷ്ണ യജുര്വേദീയ തൈത്തിരീയ ആരണ്യകേ പ്രഥമഃ പ്രപാഠകഃ (അരുണപ്രശ്നഃ) സമാപ്തഃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
taittirīya āraṇyaka 1
ha॒riḥ॒ om ||
bhā॒ska॒rāya̭ vi॒dmahḙ mahaddyutika॒rāya̭ dhīmahi |
tanno̭ ādityaḥ praco॒dayā᳚t ||
o-mbha॒dra-ṅkarṇḙbhi-śśṛṇu॒yāma̭ devāḥ | bha॒dra-mpa̭śyemā॒kṣabhi॒-ryaja̭trāḥ | sthi॒rairaṅgai᳚stuṣṭu॒vāgṃ sa̭sta॒nūbhiḥ̭ | vyaśḙma de॒vahi̭taṃ॒-ya~dāyuḥ̭ | sva॒sti na॒ indro̭ vṛ॒ddhaśra̭vāḥ | sva॒sti naḥ̭ pū॒ṣā vi॒śvavḙdāḥ | sva॒sti na॒stārkṣyo॒ ari̭ṣṭanemiḥ | sva॒sti no॒ bṛha॒spati̭-rdadhātu ||
oṃ śānti॒-śśānti॒-śśāntiḥ̭ ||
anuvākaḥ 1
bha॒dra-ṅkarṇḙbhi-śśṛṇu॒yāma̭ devāḥ | bha॒dra-mpa̭śyemā॒kṣabhi॒-ryaja̭trāḥ | sthi॒rairaṅgai᳚stuṣṭu॒vāgṃ sa̭sta॒nūbhiḥ̭ | vyaśḙma de॒vahi̭taṃ॒-ya~dāyuḥ̭ | sva॒sti na॒ indro̭ vṛ॒ddhaśra̭vāḥ | sva॒sti naḥ̭ pū॒ṣā vi॒śvavḙdāḥ | sva॒sti na॒stārkṣyo॒ ari̭ṣṭanemiḥ | sva॒sti no॒ bṛha॒spati̭-rdadhātu | āpa̭māpāma॒pa-ssarvāḥ᳚ | a॒smā-da॒smā-di॒to-'mutaḥ̭ || 1 ||
a॒gnirvā॒yuśca॒ sūrya̭śca | sa॒ha sa̭ñca-ska॒rardhi̭yā | vā॒yvaśvā̭ raśmi॒pata̭yaḥ | marī᳚cyātmāno॒ adrṷhaḥ | de॒vī-rbhṷvana॒ sūva̭rīḥ | pu॒tra॒va॒tvāya̭ me suta | mahānāmnī-rma̭hāmā॒nāḥ | ma॒ha॒so ma̭hasa॒-ssvaḥ̭ | de॒vīḥ pa̭rjanya॒ sūva̭rīḥ | pu॒tra॒va॒tvāya̭ me suta || 2 ||
a॒pāśnyṷṣṇi-ma॒pā rakṣaḥ̭ | a॒pāśnyṷṣṇi-ma॒pā ragha᳚m | apā᳚ghrā॒mapa̭ cā॒varti᳚m | apa̭ de॒vīri॒to hi̭ta | vajra̭-nde॒vīrajī̭tāg​śca | bhuva̭na-ndeva॒sūva̭rīḥ | ā॒di॒tyānadi̭ti-nde॒vīm | yoni̭nordhva-mu॒dīṣa̭ta | śi॒vā na॒-śśanta̭mā bhavantu | di॒vyā āpa॒ oṣa̭dhayaḥ | su॒mṛ॒ḍī॒kā sara̭svati | mā te॒ vyo̭ma sa॒ndṛśi̭ || 3 ||
(a॒mutaḥ̭ - su॒ - tauṣa̭dhayo॒ dve ca̭ )
anuvākaḥ 2
smṛtiḥ̭ pra॒tyakṣa̭-maiti॒hya᳚m | anṷmāna-ścatuṣṭa॒yam | e॒tairādi̭tya maṇḍalam | sarvai̭reva॒ vidhā᳚syate | sūryo॒ marī̭ci॒māda̭tte | sarvasmā᳚-dbhuva̭nāda॒dhi | tasyāḥ pāka vi̭śeṣe॒ṇa | smṛ॒ta-ṅkā̭la vi॒śeṣa̭ṇam || na॒dīva॒ prabha̭vā-tkā॒cit | a॒kṣayyā᳚-thsyanda॒te ya̭thā || 4 ||
tānnadyo-'bhi sa̭māya॒nti | so॒ru-ssatī̭ na ni॒varta̭te | e॒vannā॒nā sa̭mutthā॒nāḥ | kā॒lā-ssaṃ̭​va~thsa॒ragg​ śri̭tāḥ | aṇuśaśca ma̭haśa॒śca | sarvḙ samava॒yantri̭ tam | sa tai᳚-ssa॒rvai-ssa̭māvi॒ṣṭaḥ | ū॒ru-ssa̭nna ni॒varta̭te | adhisaṃ​va~thsa̭raṃ-vi~॒dyāt | tadeva̭ lakṣa॒ṇe || 5 ||
aṇubhiśca ma̭hadbhi॒śca | sa॒mārṷ̄ḍhaḥ pra॒dṛśya̭te | saṃ​va~thsaraḥ pra̭tyakṣe॒ṇa | nā॒dhisa̭vaḥ pra॒dṛśya̭te | pa॒ṭaro̭ vikli̭dhaḥ pi॒ṅgaḥ | e॒ta-dva̭ruṇa॒ lakṣa̭ṇam | yatraita̭-dupa॒dṛśya̭te | sa॒hasra̭-ntatra॒ nīya̭te | ekagṃ hi śiro nā̭nā mu॒khe | kṛ॒thsna-nta̭dṛta॒ lakṣa̭ṇam || 6 ||
ubhayata-ssapte᳚ndriyā॒ṇi | ja॒lpita̭-ntveva॒ dihya̭te | śuklakṛṣṇe saṃ​va~̭thsara॒sya | dakṣiṇa vāma̭yoḥ pā॒r​śvayoḥ | tasyai॒ṣā bhava̭ti || śu॒kra-ntḙ a॒nyadya̭ja॒ta-ntḙ a॒nyat | viṣṷrūpe॒ aha̭nī॒ dyauri̭vāsi | viśvā॒ hi mā॒yā ava̭si svadhāvaḥ | bha॒drā tḙ pūṣanni॒ha rā॒tira॒stviti̭ | nātra॒ bhuva̭nam | na pū॒ṣā | na pa॒śavaḥ̭ | nāditya-ssaṃ​va~thsara eva pratyakṣeṇa priyata̭maṃ-vi~॒dyāt | etadvai saṃ​va~thsarasya priyata̭magṃ rū॒pam | yo-'sya mahānartha utpathsyamā̭no bha॒vati | ida-mpuṇya-ṅkṷruṣve॒ti | tamāhara̭ṇa-nda॒dyāt || 7 ||
(ya॒thā॒ - la॒kṣa॒ṇa - ṛ̭tu॒lakṣa̭ṇaṃ॒ - bhuva̭nagṃ sa॒pta ca̭)
anuvākaḥ 3
sā॒ka॒ñjānāgṃ̭ sa॒ptatha̭māhu-reka॒jam | ṣaḍṷdya॒mā ṛṣa̭yo deva॒jā iti̭ | teṣā̭mi॒ṣṭāni॒ vihi̭tāni dhāma॒śaḥ | sthā॒tre rḙjante॒ vikṛ̭tāni rūpa॒śaḥ | konṷ maryā॒ ami̭thitaḥ | sakhā॒ sakhā̭yamabravīt | jahā̭ko a॒smadī̭ṣate | yasti॒tyāja̭ sakhi॒vida॒gṃ॒ sakhā̭yam | na tasya̭ vā॒cyapi̭ bhā॒go a̭sti | yadīgṃ̭ śṛ॒ṇotya॒lakagṃ̭ śṛṇoti || 8 ||
na hi pra॒veda̭ sukṛ॒tasya॒ panthā॒miti̭ | ṛ॒tur-ṛ̭tunā nu॒dyamā̭naḥ | vina̭nādā॒bhidhā̭vaḥ | ṣaṣṭiśca trigṃśa̭kā va॒lgāḥ | śu॒klakṛ̭ṣṇau ca॒ ṣāṣṭi̭kau | sā॒rā॒ga॒va॒strai-rja॒rada̭kṣaḥ | va॒sa॒nto vasṷbhi-ssa॒ha | saṃ॒​va~॒thsa॒rasya̭ savi॒tuḥ | prai॒ṣa॒kṛ-tpra̭tha॒ma-ssmṛ̭taḥ | a॒mūnā॒daya̭-tetya॒nyān || 9 ||
a॒mūg​śca̭ pari॒rakṣa̭taḥ | e॒tā vā॒caḥ pra̭yujya॒nte | yatrai ta̭dupa॒dṛśya̭te || e॒tade॒va vi̭jānī॒yāt | pra॒māṇa̭-ṅkāla॒parya̭ye | vi॒śe॒ṣa॒ṇa-ntṷ vakṣyā॒maḥ | ṛ॒tūnā᳚-ntanni॒bodha̭ta || śuklavāsā̭ rudra॒gaṇaḥ | grī॒ṣmeṇā̭varta॒te sa̭ha | ni॒jaha̭-npṛthi̭vīgṃ sa॒rvām || 10 ||
jyo॒tiṣā᳚ 'prati॒khyena̭ saḥ | vi॒śva॒rū॒pāṇi̭ vāsā॒gṃ॒si | ā॒di॒tyānā᳚-nni॒bodha̭ta | saṃ​va~thsarīṇa̭-ṅkarma॒phalam | var​ṣābhi-rda̭datā॒gṃ॒ saha | aduḥkho̭ duḥkha ca̭kṣuri॒va | tadmā̭ pīta iva॒ dṛśya̭te | śītenā᳚ vyatha̭yanni॒va | ru॒ruda̭kṣa iva॒ dṛśya̭te || hlādayate᳚ jvala̭taścai॒va | śā॒myata̭ścāsya॒ cakṣṷṣī | yāvai prajā bhra̭gg​śya॒nte | saṃ​va~thsarāttā bhra̭gg​śya॒nte || yāḥ॒ prati̭tiṣṭha॒nti | saṃ​va~thsare tāḥ prati̭tiṣṭha॒nti | va॒r॒ṣābhya̭ itya॒rthaḥ || 11 ||
(śṛ॒ṇo॒ - tya॒nyānth - sa॒rvā - me॒va ṣaṭca̭)
anuvākaḥ 4
akṣi̭duḥ॒khotthi̭tasyai॒va | vi॒prasa̭nne ka॒nīni̭ke | āṅkte cādga̭ṇa-nnā॒sti | ṛ॒bhūṇā᳚-ntanni॒bodha̭ta | ka॒na॒kā॒bhāni̭ vāsā॒gṃ॒si | a॒hatā̭ni ni॒bodha̭ta | annamaśrnīta̭ mṛjmī॒ta | a॒haṃ-vo~̭ jīva॒napra̭daḥ | e॒tā vā॒caḥ pra̭yujya॒nte | śa॒radya̭tropa॒ dṛśya̭te || 12 ||
abhidhūnvanto-'bhighna̭nta i॒va | vā॒tava̭nto ma॒rudga̭ṇāḥ | amuto jetumiṣumṷkhami॒va | sannaddhā-ssaha da̭dṛśe॒ ha | apaddhvastai-rvastiva̭rṇairi॒va | vi॒śi॒khāsaḥ̭ kapa॒rdinaḥ |akruddhasya yothsya̭māna॒sya | kṛ॒ddhasyḙva॒ lohi̭nī | hemataścakṣṷṣī vi॒dyāt | a॒kṣṇayoḥ᳚, kṣipa॒ṇori̭va || 13 ||
durbhikṣa-ndeva̭loke॒ṣu | ma॒nūnā̭muda॒ka-ṅgṛ̭he | e॒tā vā॒caḥ pra̭vada॒ntīḥ | vai॒dyuto̭ yānti॒ śaiśi̭rīḥ | tā a॒gniḥ pava̭mānā॒ anvai᳚kṣata | i॒ha jī̭vi॒kāma-pa̭ripaśyann | tasyai॒ṣā bhava̭ti | i॒heha vaḥ̭ svata॒pasaḥ | marṷta॒-ssūrya̭tvacaḥ | śarma̭ sa॒prathā॒ āvṛ̭ṇe || 14 ||
(dṛśya̭ta - i॒vā - vṛ̭ṇe)
anuvākamj 5
ati̭ tā॒mrāṇi̭ vāsā॒gṃ॒si | a॒ṣṭiva̭jri śa॒taghni̭ ca | viśve devā vipra̭hara॒nti | a॒gniji̭hva a॒saśca̭ta | naiva devo̭ na ma॒rtyaḥ | na rājā va̭ruṇo॒ vibhuḥ | nāgni-rnendro na pa̭vamā॒naḥ | mā॒tṛkka̭cca na॒ vidya̭te | di॒vyasyaikā॒ dhanṷrārtniḥ | pṛ॒thi॒vyāmapa̭rā śri॒tā || 15 ||
tasyendro vamri̭rūpe॒ṇa | dha॒nurjyā̭-machi॒nathsva̭yam | tadi̭ndra॒dhanṷritya॒jyam | a॒bhrava̭rṇeṣu॒ cakṣa̭te | etadeva śaṃ​yo~-rbār​ha̭spatya॒sya | e॒ta-drṷdrasya॒ dhanuḥ | ru॒drasya̭ tveva॒ dhanṷrārtniḥ | śira॒ utpi̭peṣa | sa pra̭va॒rgyo̭-'bhavat | tasmā॒-dya-ssapra̭va॒rgyeṇa̭ ya॒jñena॒ yaja̭te | ru॒drasya॒ sa śiraḥ॒ prati̭dadhāti | nainagṃ̭ ru॒dra ārṷko bhavati | ya e॒vaṃ-ve~da̭ || 16 ||
(śri॒tā - yaja̭te॒ trīṇi̭ ca)
anuvākaḥ 6
a॒tyū॒rdhvā॒kṣo-'ti̭raścāt | śiśi̭raḥ pra॒dṛśya̭te | naiva rūpa-nna̭ vāsā॒gṃ॒si | na cakṣuḥ̭ prati॒dṛśya̭te | a॒nyonya॒-ntu na̭ higg​srā॒taḥ | sa॒ta sta̭-ddeva॒lakṣa̭ṇam | lohito-'kṣṇi śā̭raśī॒r​ṣṇiḥ | sū॒ryasyo̭daya॒na-mpra̭ti | tva-ṅkaroṣi̭ nyañja॒likām | tva॒-ṅkaro̭ṣi ni॒jānṷkām || 17 ||
nijānukāme᳚ nyañja॒likā | amī vāca-mupāsa̭tāmi॒ti | tasmai sarva ṛtavo̭ nama॒nte | maryādā karatvā-tpra̭puro॒dhām | brāhmaṇa̭ āpno॒ti | ya ḙvaṃ-ve~॒da | sa khalu saṃ​va~thsara etai-ssenānī̭bhi-ssa॒ha | indrāya sarvān-kāmāna̭bhiva॒hati | sa dra॒phsaḥ | tasyai॒ṣā bhava̭ti || 18 ||
ava̭ dra॒phso agṃ̭śa॒matī̭matiṣṭhat | i॒yā॒naḥ kṛ॒ṣṇo da॒śabhiḥ̭ sa॒hasraiḥ᳚ | āva॒rta-mindra॒-śśacyā॒ dhama̭ntam | upasnuhi ta-nnṛmaṇā-matha̭drāmi॒ti | etayai vendra-ssalā vṛ̭kyā sa॒ha | asurā-npa̭rivṛ॒ścati | pṛthi̭vya॒gṃ॒ śuma̭tī | tāma॒nva-va̭sthita-ssaṃ​va~thsa॒ro di॒vañca̭ | naivaṃ-vi~duṣā-''cāryā᳚-ntevā॒sinau | anyonyasmai᳚ druhyā॒tām | yo dru॒hyati | bhraśyate sva̭rgā-llo॒kāt | ityṛtu ma̭ṇḍalā॒ni | sūrya maṇḍalā᳚ nyākhyā॒yikāḥ | ata ūrdhvagṃsa̭nirva॒canāḥ || 19 ||
(ni॒jānṷkāṃ॒ - bhava̭ti - druhyā॒tā-mpañca̭ ca)
anuvākaḥ 7
ārogo bhrājaḥ paṭaraḥ̭ pata॒ṅgaḥ | svarṇaro jyotiṣīmāṋ. vibhā॒saḥ | te asmai sarve divamā̭tapa॒nti | ūrja-nduhānā anapasphura̭nta i॒ti | kaśya̭po-'ṣṭa॒maḥ | sa mahāmeru-nna̭ jahā॒ti | tasyai॒ṣā bhava̭ti | yatte॒ śilpa̭-ṅkaśyapa roca॒nāva̭t | i॒ndri॒yāva̭-tpuṣka॒la-ñci॒trabhā̭nu | yasmi॒-nthsūryā॒ arpi̭tā-ssa॒pta sā॒kam || 20 ||
tasmi-nrājāna-madhiviśrayḙmami॒ti | te asmai sarve kaśyapā-jjyoti̭-rlabha॒nte | tān​thsomaḥ kaśyapādadhi̭ nirdha॒mati | bhrastā karma kṛ̭divai॒vam || prāṇo jīvānīndriya̭ jīvā॒ni | sapta śīr​ṣa̭ṇyāḥ prā॒ṇāḥ | sūryā i̭tyācā॒ryāḥ | apaśyamaha metān-thsapta sū᳚ryāni॒ti | pañcakarṇo̭ vāthsyā॒yanaḥ | saptakarṇa̭śca plā॒kṣiḥ || 21 ||
ānuśravika eva nau kaśya̭pa i॒ti | ubhaṷ veda॒yite | na hi śekumiva mahāmḙru-ṅga॒ntum | apaśyamahameta-thsūryamaṇḍala-mpariva̭rtamā॒nam | gā॒rgyaḥ prā̭ṇatrā॒taḥ | gacchanta ma̭hāme॒rum | eka̭ñcāja॒hatam | bhrājapaṭara pata̭ṅgā ni॒hane | tiṣṭhannā̭tapa॒nti | tasmā̭di॒ha taptri̭ tapāḥ || 22 ||
a॒mutre॒tare | tasmā̭di॒hā taptri̭ tapāḥ | teṣā̭meṣā॒ bhava̭ti | sa॒pta sūryā॒ diva॒-manu॒ pravi̭ṣṭāḥ | tāna॒nveti̭ pa॒thibhi̭-rdakṣi॒ṇāvāṋ | te asmai sarve ghṛtamā̭tapa॒nti | ūrja-nduhānā anapasphura̭nta i॒ti || saptartvija-ssūryā i̭tyācā॒ryāḥ | teṣā̭meṣā॒ bhava̭ti | sa॒pta diśo॒ nānā̭ sūryāḥ || 23 ||
sa॒pta hotā̭ra ṛ॒tvijaḥ̭ | devā ādityā̭ ye sa॒pta | tebhi-ssomābhī rakṣa̭ṇa i॒ti | tada̭pyāmnā॒yaḥ | digbhrāja ṛtū᳚n karo॒ti | eta̭yaivā॒vṛtā ''sahasrasūryatāyā iti vai̭śampā॒yanaḥ | tasyai॒ṣā bhava̭ti | yaddyāva̭ indra te śa॒tagṃ śa॒ta-mbhūmīḥ᳚ | u॒ta syuḥ | na tvā̭ vajrin​-thsa॒hasra॒gṃ॒ sūryāḥ᳚ | 24 ||
anu na jātamaṣṭa roda̭sī i॒ti | nānā liṅgatvā-dṛtūnā-nnānā̭ sūrya॒tvam || aṣṭau tu vyavasi̭tā i॒ti | sūryamaṇḍalā-nyaṣṭā̭ta ū॒rdhvam | teṣā̭meṣā॒ bhava̭ti || ci॒tra-nde॒vānā॒-muda̭gā॒danī̭kam | cakṣṷ-rmi॒trasya॒ varṷṇasyā॒gneḥ | ā-'prā॒ dyāvā̭ pṛthi॒vī a॒ntari̭kṣam | sūrya ātmā jagatastasthṷṣaśce॒ti || 25 ||
(sā॒kaṃ - plā॒kṣi - staptri̭tapā॒ - nānā̭sūryāḥ॒ - sūryā॒ - +nava̭ ca)
anuvākaḥ 8
kvedamabhra̭-nnivi॒śate | kvāyagṃ̭ saṃ​va~thsa॒ro mi̭thaḥ | kvāhaḥ kveya-ndḙva rā॒trī | kva māsā ṛ̭tava॒-śśritāḥ || ardhamāsā̭ muhū॒rtāḥ | nimeṣāstṷṭibhiḥ॒ (nimeṣāstra̭ṭibhiḥ॒) saha | kvemā āpo ni̭viśa॒nte | ya॒dīto̭ yānti॒ sampra̭ti || kālā aphsu ni̭viśa॒nte | ā॒pa-ssūryḙ sa॒māhi̭tāḥ | 26 |
abhrā᳚ṇya॒paḥ pra̭padya॒nte | vi॒dyuthsūryḙ sa॒māhi̭tā | anavarṇe i̭me bhū॒mī | i॒yañcā̭sau ca॒ roda̭sī | kigg​ svidatrānta̭rā bhū॒tam | ye॒neme vi̭dhṛte॒ ubhe | vi॒ṣṇunā̭ vidhṛ̭te bhū॒mī | i॒ti va̭thsasya॒ veda̭nā | irā̭vatī dhenu॒matī॒ hi bhū॒tam | sū॒ya॒va॒sinī॒ manṷṣe daśa॒sye᳚ | 27 |
vya̭ṣṭabhnā॒-droda̭sī॒ viṣṇa̭ve॒te | dā॒dhartha̭ pṛthi॒vī-ma॒bhito̭ ma॒yūkhaiḥ᳚ | kinta-dviṣṇo rbala̭mā॒huḥ | kā॒ dīptiḥ̭ ki-mpa॒rāya̭ṇam | eko̭ ya॒ddhā-ra̭ya dde॒vaḥ | re॒jatī̭ roda॒sī ṷbhe | vātādviṣṇo-rba̭la mā॒huḥ | a॒kṣarā᳚-ddīpti॒ rucya̭te | tri॒padā॒ddhāra̭ya-dde॒vaḥ | yadviṣṇo̭reka॒-mutta̭mam || 28 ||
a॒gnayo̭ vāya̭vaścai॒va | e॒tada̭sya pa॒rāya̭ṇam | pṛcchāmi tvā pa̭ra-mmṛ॒tyum | a॒vama̭-mmaddhya॒mañca̭tum | lo॒kañca॒ puṇya̭pāpā॒nām | e॒ta-tpṛ̭cchāmi॒ sampra̭ti || a॒mumā̭huḥ pa̭ra-mmṛ॒tyum | pa॒vamā̭na-ntu॒ maddhya̭mam | a॒gnire॒vāva̭mo mṛ॒tyuḥ | ca॒ndramā᳚-ścatu॒rucya̭te || 29 ||
a॒nā॒bho॒gāḥ pa̭ra-mmṛ॒tyum | pā॒pā-ssaṃ̭​ya~nti॒ sarva̭dā | ābhogāstveva̭ saṃ​ya~॒nti | ya॒tra pṷṇyakṛ॒to ja̭nāḥ | tato̭ ma॒ddhyama̭māya॒nti | ca॒tuma̭gniñca॒ sampra̭ti | pṛcchāmi tvā̭ pāpa॒kṛtaḥ | ya॒tra yā̭taya॒te ya̭maḥ | tvannasta--dbrahma̭-nprabrū॒hi | ya॒di ve᳚tthā-'sa॒to gṛ̭hān || 30 ||
ka॒śyapā̭ dudi̭tā-ssū॒ryāḥ | pā॒pānni̭rghnanti॒ sarva̭dā | rodasyoranta̭-rdeśe॒ṣu | tatra nyasyantḙ vāsa॒vaiḥ | te 'śarīrāḥ pra̭padya॒nte | ya॒thā 'pṷṇyasya॒ karma̭ṇaḥ | apā᳚ṇya॒pāda̭ keśā॒saḥ | ta॒tra tḙ-'yoni॒jā ja̭nāḥ | mṛtvā punarmṛtyu-mā̭padya॒nte | a॒dyamā̭nā-ssva॒karma̭bhiḥ | 31 |
āśātikāḥ krima̭ya i॒va | tataḥ pūyantḙ vāsa॒vaiḥ | apai̭ta-mmṛ॒tyu-ñja̭yati | ya e॒vaṃ-ve~da̭ | sa khalvaivaṃ̭-vi~dbrā॒hmaṇaḥ | dī॒rghaśrṷttamo॒ bhava̭ti | kaśya̭pa॒syāti̭thi॒-ssiddhaga̭mana॒-ssiddhāga̭manaḥ | tasyai॒ṣā bhava̭ti || āyasmin᳚-thsa॒pta vā̭sa॒vāḥ | roha̭nti pū॒rvyā̭ ruhaḥ̭ | 32 |
ṛṣi̭r​ha dīrgha॒śrutta̭maḥ | indrasya gharmo ati̭thiri॒ti | kaśyapaḥ paśya̭ko bha॒vati | yathsarva-mparipaśyatī̭ti sau॒kṣmyāt | athāgnḙraṣṭapṷruṣa॒sya | tasyai॒ṣā bhava̭ti | agne॒ naya̭ su॒pathā̭ rā॒ye a॒smān | viśvā̭ni deva va॒yunā̭ni vi॒dvān | yu॒yo॒ddhya̭sma-jjṷhurā॒ṇamenaḥ̭ | bhūyiṣṭhānte nama uktiṃ-vi~̭dheme॒ti || 33 ||
(sa॒māhi̭tā - daśa॒syḙ - utta̭ma॒-mucya̭te-gṛhān-thsva॒karma̭bhiḥ-pū॒rvyā̭ ruha̭-i॒ti)
anuvākaḥ 9
agniśca jāta̭vedā॒śca | sahojā a̭jirā॒prabhuḥ | vaiśvānaro na̭ryāpā॒śca | pa॒ṅktirā̭dhāśca॒ sapta̭maḥ | visarpevā-'ṣṭa̭mo-'gnī॒nām | ete-'ṣṭau vasavaḥ, kṣi̭tā i॒ti | yathartve-vāgne-rarcirvarṇa̭ viśe॒ṣāḥ | nīlārciśca pītakā᳚rciśce॒ti | atha vāyo-rekādaśa-puruṣasyaikādaśa̭strīka॒sya | prabhrājamānā vya̭vadā॒tāḥ || 34 ||
yāśca vāsṷki vai॒dyutāḥ | rajatāḥ parṷṣā-śśyā॒māḥ | kapilā a̭tilo॒hitāḥ | ūrdhvā avapa̭tantā॒śca | vaidyuta i̭tyekā॒daśa | nainaṃ-vai~dyuto̭ hina॒sti | ya ḙvaṃ-ve~॒da | sa hovāca vyāsaḥ pā̭rāśa॒ryaḥ | vidyudvadhamevāha-mmṛtyumai᳚cchami॒ti | na tvakā̭magṃ ha॒nti || 35 ||
ya ḙvaṃ-ve~॒da | atha ga̭ndharva॒gaṇāḥ | svāna॒ bhrāṭ | aṅghā̭ri॒-rbambhā̭riḥ | hasta॒-ssuha̭staḥ | kṛśā̭nur​vi॒śvāva̭suḥ | mūrdhanvān-thsū᳚ryava॒rcāḥ | kṛtirityekādaśa ga̭ndharva॒gaṇāḥ | devāśca ma̭hāde॒vāḥ | raśmayaśca devā̭ gara॒giraḥ || 36 ||
naina-ṅgaro̭ hina॒sti | ya ḙvaṃ-ve~॒da | gau॒rī mi̭māya sali॒lāni॒ takṣa̭tī | eka̭padī dvi॒padī॒ sā catṷṣpadī | a॒ṣṭāpa̭dī॒ nava̭padī babhū॒vuṣī᳚ | sahasrākṣarā parame vyo̭manni॒ti | vāco̭ viśe॒ṣaṇam | atha nigada̭vyākhyā॒tāḥ | tānanukra̭miṣyā॒maḥ | va॒rāhavaḥ̭-svata॒pasaḥ || 37 ||
vi॒dyu-nma̭haso॒ dhūpa̭yaḥ | śvāpayo gṛhamedhā᳚ścetye॒te | ye॒ ceme-'śi̭mivi॒dviṣaḥ | parjanyā-ssapta pṛthivīmabhiva̭r​ṣa॒nti | vṛṣṭi̭bhiri॒ti | etayaiva vibhakti vi̭parī॒tāḥ | sa॒ptabhi॒rvātai̭ rudī॒ritāḥ | amūṃ-lo~kā-nabhiva̭r​ṣa॒nti | teṣā̭meṣā॒ bhava̭ti | sa॒mā॒na-me॒taduda̭kam || 38 ||
u॒ccaitya̭va॒ cāha̭bhiḥ | bhūmi̭-mpa॒rjanyā॒ jinva̭nti | diva-ñjinvan-tyagna̭ya i॒ti | yadakṣa̭ra-mbhū॒takṛ̭tam | viśvḙ devā u॒pāsa̭te | ma॒har​ṣi̭masya go॒ptāra᳚m | ja॒mada̭gni॒-makṷrvata | ja॒mada̭gni॒-rāpyā̭yate | chando̭bhi-ścaturutta॒raiḥ | rājña॒-ssoma̭sya tṛ॒ptāsaḥ̭ || 39 ||
brahma̭ṇā vī॒ryā̭vatā | śi॒vā naḥ̭ pra॒diśo॒ diśaḥ̭ || tacchaṃ॒​yo~rā vṛ̭ṇīmahe | gā॒tuṃ-ya~॒jñāya̭ | gā॒tuṃ-ya~॒jñapa̭taye | daivī᳚ sva॒stira̭stu naḥ | sva॒sti-rmānṷṣebhyaḥ | ū॒rdhva-ñji̭gātu bheṣa॒jam | śanno̭ astu dvi॒pade᳚ | śañcatṷṣpade | somapā(3) asomapā(3) iti nigada̭vyākhyā॒tāḥ || 40 ||
(vya॒va॒dā॒tā - ha॒nti-ga̭ra॒gira - sta॒pasa - uda̭kaṃ - tṛptāsa॒ - śvatṷṣpada॒ eka̭-ñca)
anuvākaḥ 10
sa॒ha॒sra॒vṛdi̭ya-mbhū॒miḥ | pa॒raṃ-vyo~̭ma sa॒hasra̭vṛt | a॒śvinā̭ bhujyṷ̄ nāsa॒tyā | vi॒śvasya̭ jaga॒taspa̭tī || jāyā bhūmiḥ pa̭tirvyo॒ma | mi॒thuna̭ntā a॒turya̭thuḥ | putro bṛhaspa̭tī ru॒draḥ | sa॒ramā̭ iti̭ strīpu॒mam || śu॒kraṃ-vā~̭ma॒nyadya̭ja॒taṃ-vā~̭ma॒nyat | viṣṷrūpe॒ aha̭nī॒ dyauri̭va sthaḥ || 41 ||
viśvā॒ hi mā॒yā ava̭tha-ssvadhāvantau | bha॒drā vā᳚-mpūṣaṇāvi॒ha rā॒tira̭stu | vāsā᳚tyau ci॒trau jaga̭to ni॒dhānau᳚ | dyāvā̭bhūmī ca॒rathaḥ̭ sa॒gṃ॒ sakhā̭yau | tāva॒śvinā̭ rā॒sabhā᳚śvā॒ hava̭-mme | śu॒bha॒spa॒tī॒ ā॒gatagṃ̭ sū॒ryayā̭ sa॒ha | tyugro̭ ha bhu॒jyu-ma̭śvinoda me॒ghe | ra॒yinna kaści̭-nmamṛ॒vā~(2) avā̭hāḥ | tamṷ̄hathu-rnau॒bhirā᳚tma॒n-vatī̭bhiḥ | a॒nta॒ri॒kṣa॒ pruḍbhi॒ra-po̭dakābhiḥ || 42 ||
ti॒sraḥ, kṣapa॒strirahā̭ 'ti॒vraja̭dbhiḥ | nāsa̭tyā bhu॒jyumṷ̄hathuḥ pata॒ṅgaiḥ | sa॒mu॒drasya॒ dhanva̭nnā॒rdrasya̭ pā॒re | tri॒bhī rathai᳚-śśa॒tapa̭dbhi॒-ṣṣaḍa̭śvaiḥ | sa॒vi॒tāraṃ॒-vi~ta̭nvantam | anṷbaddhnāti śāmba॒raḥ | āpapūr​ṣaṃ-ba̭raścai॒va | sa॒vitā̭ 'repa॒so̭ 'bhavat | tyagṃ sutṛptaṃ-vi~̭ditvai॒va | ba॒huso̭ma gi॒raṃ-va~̭śī || 43 ||
anveti tugro va̭kriyā॒ntam | āyasūyān-thsoma̭tṛphsu॒ṣu | sa saṅgrāma-stamo᳚dyo-'tyo॒taḥ | vāco gāḥ pi̭pāti॒ tat | sa tadgobhi-sstavā᳚ 'tyetya॒nye | ra॒kṣasā̭ 'nanvi॒tāśca̭ ye | a॒nveti॒ pari̭vṛttyā॒-'staḥ | e॒vame॒tau stho̭ aśvinā | te e॒te dyuḥ̭ pṛthi॒vyoḥ | aha̭raha॒-rgarbha̭ndadhāthe || 44 ||
tayo̭ re॒tau va॒thsā va̭horā॒tre | pṛ॒thi॒vyā ahaḥ̭ | di॒vo rātriḥ̭ | tā avi̭sṛṣṭau | dampa̭tī e॒va bha̭vataḥ || tayo̭ re॒tau va॒thsau | a॒gniścā̭-di॒tyaśca̭ | rā॒trerva॒thsaḥ | śve॒ta ā̭di॒tyaḥ | ahno॒-'gniḥ || 45 ||
tā॒mro a̭ru॒ṇaḥ | tā avi̭sṛṣṭau | dampa̭tī e॒va bha̭vataḥ || tayo̭ re॒tau va॒thsau | vṛ॒traśca̭ vaidyu॒taśca̭ | a॒gnervṛ॒traḥ | vai॒dyuta̭ ādi॒tyasya̭ | tā avi̭sṛṣṭau | dampa̭tī e॒va bha̭vataḥ || tayo̭ re॒tau va॒thsau || 46 ||
u॒ṣmā ca̭ nīhā॒raśca̭ | vṛ॒trasyo॒ṣmā | vai॒dyu॒tasya̭ nīhā॒raḥ | tau tāve॒va prati̭padyete || seyagṃ rātrī̭ ga॒rbhiṇī̭ pu॒treṇa॒ saṃ​va~̭sati | tasyā॒ vā e॒tadu॒lbaṇa᳚m | yadrātraṷ ra॒śmayaḥ̭ | yathā॒ gorga॒rbhiṇyā̭ u॒lbaṇa᳚m | e॒vame॒tasyā̭ u॒lbaṇa᳚m | prajayiṣṇuḥ prajayā ca paśubhi̭śca bha॒vati | ya ḙvaṃ-ve~॒da | etamudyanta-mapiya̭ntañce॒ti | ādityaḥ puṇya̭sya va॒thsaḥ | atha pavi̭trāṅgi॒rasaḥ || 47 ||
(stho - 'po̭dakābhi--r vaśī - dadhāthe - a॒gni - stayo̭ re॒tau va॒thsau - bha॒vati ca॒tvāri̭ ca)
anuvākaḥ 11
pa॒vitra̭vantaḥ॒ pari॒vāja॒māsa̭te | pi॒taiṣā᳚-mpra॒tno a॒bhira̭kṣati vra॒tam | ma॒hassa̭mu॒draṃ-va~rṷṇa sti॒roda̭dhe | dhīrā̭ iccheku॒r​ddharṷṇeṣvā॒rabha᳚m | pa॒vitra̭-nte॒ vita̭ta॒-mbrahma̭ṇa॒spate᳚ | prabhu॒rgātrā̭ṇi॒ paryḙṣi vi॒śvataḥ̭ | ata̭ptatanū॒-rna tadā॒mo a̭śnute | śṛ॒tāsa॒ idvaha̭n-ta॒sta-thsamā̭śata | bra॒hmā de॒vānā᳚m | asa̭ta-ssa॒dye tata̭kṣuḥ || 48 ||
ṛṣa̭ya-ssa॒ptātri̭śca॒ yat | sarve-'trayo a̭gastya॒śca | nakṣa̭trai॒-śśaṅkṛ̭to 'vasann | atha̭ savitu॒-śśyāvāśva॒syā 'varti̭kāmasya | a॒mī ya ṛkṣā॒ nihi̭tā sa u॒ccā | nakta॒-ndadṛ̭śre॒ kuha̭ci॒ddivḙyuḥ | ada̭bdhāni॒ varṷṇasya vra॒tāni̭ | vi॒cā॒kaśa̭-cca॒ndramā॒ nakṣa̭trameti | ta-thsa̭vi॒tu-rvare᳚ṇyam | bhargo̭ de॒vasya̭ dhīmahi || 49 |
dhiyo॒ yo naḥ̭ praco॒dayā᳚t || tathsa̭vi॒tu-rvṛ̭ṇīmahe | va॒ya-nde॒vasya॒ bhoja̭nam | śreṣṭhagṃ̭ sarva॒dhāta̭mam | tura॒-mbhaga̭sya dhīmahi | apā̭gūhata savitā॒ tṛbhīṋ | sarvā᳚-ndi॒vo andha̭saḥ | nakta̭nta;॒tānya̭bhava-ndṛ॒śe | asthya॒sthnā sambha̭viṣyāmaḥ || nāma॒ nāmai॒va nā॒ma me᳚ || 50 ||
napugṃsa̭ka॒-mpumā॒g॒strya̭smi | sthāva̭ro-'smyatha॒ jaṅga̭maḥ | ya॒je-'yakṣi॒ yaṣṭā॒he ca̭ | mayā̭ bhū॒tānya̭yakṣata | pa॒śavo̭ mama̭ bhūtā॒ni | anūbandhyo 'smya̭haṃ-vi~॒bhuḥ | striyaḥ̭ sa॒tīḥ | tā ṷ me pu॒gṃ॒sa ā̭huḥ | paśya̭dakṣa॒ṇvānna-vicḙtada॒ndhaḥ | ka॒viryaḥ pu॒tra-ssa i॒mā ci̭keta || 51 ||
yastā vi̭jā॒nā-thsa̭vi॒tuḥ pi॒tā-'sa̭t | a॒ndho maṇima̭vindat | tama̭naṅguli॒-rāva̭yat | a॒grī॒vaḥ pratya̭muñcat | tamaji̭hva a॒saśca̭ta | ūrdhvamūla-ma̭vākchā॒kham | vṛ॒kṣaṃ-yā~̭ veda॒ sampra̭ti | na sa jātu janaḥ̭ śradda॒ddhyāt | mṛ॒tyurmā̭ māra॒yādi̭tiḥ | hasitagṃ rudi̭taṅgī॒tam || 52 ||
vīṇā̭ paṇa va॒lāsi̭tam | mṛ॒tañjī॒vañca̭ yatki॒ñcit | a॒ṅgāni̭ sneva॒ viddhi̭ tat | atṛ̭ṣya॒gg॒stṛṣya̭ dhyāyat | a॒smājjā॒tā mḙ mithū॒ caranṋ | putro nir-ṛtyā̭ vaide॒haḥ | a॒cetā̭ yaśca॒ ceta̭naḥ | sa॒ ta-mmaṇima̭vindat | so̭-'naṅguli॒rāva̭yat | so॒-'grī॒vaḥ pratya̭muncat || 53 |
so-'ji̭hvo a॒saśca̭ta | naitamṛṣiṃ-vi~ditvā naga̭ra-mpra॒viśet | ya̭di pra॒viśet | mi॒thau cari̭tvā pra॒viśet | tathsambhava̭sya vra॒tam | ā॒ tama̭gne ra॒thanti̭ṣṭha | ekā᳚śvameka॒ yoja̭nam | ekacakra̭-meka॒dhuram | vā॒ta dhrā̭ji ga॒tiṃ-vi~̭bho | na॒ ri॒ṣyati̭ na vya॒thate || 54 ||
nā॒syākṣo̭ yātu॒ sajja̭ti | yacchvetā᳚-nrohi̭tāg​ścā॒gneḥ | ra॒the yṷktvā-'dhi॒tiṣṭha̭ti | ekayā ca daśabhiśca̭ svabhū॒te | dvābhyā miṣṭaye vigṃ̭śatyā॒ ca | tisṛbhiśca vahase trigṃ̭śatā॒ ca | niyudbhi-rvāyaviha tā̭ vimu॒ñca || 55 ||
(tata̭kṣu--r dhīmahi - nā॒ma mḙ - ciketa - gī॒taṃ - pratya̭muñca-d- vya॒thate - +sa॒pta ca̭)
anuvākaḥ 12
āta̭nuṣva॒ prata̭nuṣva | u॒ddhamādha̭ma॒ sandha̭ma | āditye candra̭varṇā॒nām | garbha॒ mā dhḙhi॒ yaḥ pumāṋ | i॒ta-ssi॒ktagṃ sūrya̭gatam | ca॒ndrama̭se॒ rasa̭ṅkṛdhi | vārāda-ñjana̭yā-gre॒-'gnim | ya eko̭ rudra॒ ucya̭te | a॒sa॒-ṅkhyā॒tā-ssa̭hasrā॒ṇi | sma॒ryatḙ na ca॒ dṛśya̭te || 56 ||
e॒vame॒tanni̭bodhata | ā ma॒ndrai-ri̭ndra॒ hari̭bhiḥ | yā॒ hi ma॒yūra̭-romabhiḥ | mātvā kecinniye muri̭nna pā॒śinaḥ | da॒dha॒nveva॒ tā i̭hi | mā ma॒ndrai-ri̭ndra॒ hari̭bhiḥ | yā॒mi ma॒yūra̭ romabhiḥ | mā mā kecinniye muri̭nna pā॒śinaḥ | ni॒dha॒nveva॒ tā~(2) i̭mi | aṇubhiśca ma̭hadbhi॒śca || 57 ||
ni॒ghṛṣvai̭ rasa॒māyṷtaiḥ | kālair-haritva̭māpa॒nnaiḥ | indrāyā̭hi sa॒hasra̭ yuk | a॒gni-rvi॒bhrāṣṭi̭ vasanaḥ | vā॒yu-śśveta̭sikadru॒kaḥ | saṃ॒​va~॒thsa॒ro vi̭ṣū॒ varṇaiḥ᳚ | nityā॒ste 'nuca̭rāsta॒va | subrahmaṇyogṃ subrahmaṇyogṃ sṷbrahma॒ṇyom | indrāgaccha hariva āgaccha mḙdhāti॒theḥ | meṣa vṛṣaṇaśva̭sya me॒ne || 58 ||
gaurāvaskandinna-halyā̭yai jā॒ra | kauśika-brāhmaṇa gautama̭bruvā॒ṇa | a॒ru॒ṇāśvā̭ i॒hāga̭tāḥ | vasa̭vaḥ pṛthivi॒ kṣitaḥ̭ | a॒ṣṭau di॒gvāsa̭so॒ 'gnayaḥ̭ | agniśca jātavedā᳚ścetye॒te | tāmrāśvā᳚-stāmra॒rathāḥ | tāmravarṇā᳚ stathā॒-'sitāḥ | daṇḍahastāḥ᳚ khāda॒gdataḥ | ito rudrāḥ᳚ parā॒ṅgatāḥ | 59 |
uktagg​ sthāna-mpramāṇañca̭ pura॒ ita | bṛha॒spati̭śca savi॒tā ca̭ | vi॒śvarṷ̄pai-ri॒hāga̭tām | rathḙnodaka॒vartma̭nā | a॒phsuṣā̭ iti॒ taddva̭yoḥ | ukto veṣo̭ vāsā॒gṃ॒si ca | kālāvayavānā-mitaḥ̭ pratī॒jyā | vāsātyā̭ itya॒śvinoḥ | ko-'ntarikṣe śabdaṅka̭rotī॒ti | vāsiṣṭha rauhiṇo mīmāgṃ̭sā-ñca॒kre | tasyai॒ṣā bhava̭ti || vā॒śreva̭ vi॒dyuditi̭ || brahma̭ṇa u॒dara̭ṇamasi | brahma̭ṇa udī॒raṇa̭masi |brahma̭ṇa ā॒stara̭ṇamasi | brahma̭ṇa upa॒stara̭ṇamasi || 60 ||
(dṛśya̭te॒ - ca - me॒ne - pa̭rā॒-ṅgatā - śca॒kre ṣaṭ ca̭)
anuvākaḥ 13 [apa̭krāmata garbhi॒ṇyaḥ̭ ]
a॒ṣṭayo̭nī-ma॒ṣṭapṷtrām | a॒ṣṭapa̭tnī-mi॒mā-mmahī᳚m | a॒haṃ-ve~da॒ na mḙ mṛtyuḥ | na cāmṛ̭tyura॒ghāha̭rat | a॒ṣṭayo᳚nya॒ṣṭa pṷtram | a॒ṣṭapa̭di॒da-ma॒ntari̭kṣam | a॒haṃ-ve~da॒ na mḙ mṛtyuḥ | na cāmṛ̭tyura॒ghāha̭rat | a॒ṣṭayo̭nī-ma॒ṣṭapṷtrām | a॒ṣṭapa̭tnī-ma॒mūndiva᳚m || 61 ||
a॒haṃ-ve~da॒ na mḙ mṛtyuḥ | na cāmṛ̭tyura॒ghāha̭rat | su॒trāmā̭ṇa-mma॒hīmū॒ṣu | adi̭ti॒rdyau-radi̭ti-ra॒ntari̭kṣam | adi̭ti rmā॒tā sa pi॒tā sa pu॒traḥ | viśvḙ de॒vā adi̭tiḥ॒ pañca॒ janāḥ᳚ | adi̭ti-rjā॒ta-madi̭ti॒-rjani̭tvam | a॒ṣṭau pu॒trāso॒ adi̭teḥ | ye jā॒tā sta॒nvaḥ̭ pari̭ | de॒vā~ (2) upa̭prai-thsa॒ptabhiḥ̭ || 62 ||
pa॒rā॒ mā॒rtā॒ṇḍamāsya̭t | sa॒ptabhiḥ̭ pu॒trai-radi̭tiḥ | upa॒ prai-tpū॒rvyaṃ̭-yu~ga᳚m | pra॒jāyai̭ mṛ॒tyave ta̭t | pa॒rā॒ mā॒rtā॒ṇḍa-mābha̭ra॒diti̭ | tānanukra̭miṣyā॒maḥ | mi॒traśca॒ varṷṇaśca | dhā॒tā cā᳚rya॒mā ca̭ | agṃśa̭śca॒ bhaga̭śca | indraśca vivasvāg̭ścetye॒te | hi॒ra॒ṇya॒ga॒rbho ha॒gṃ॒sasśṷci॒ṣat | brahma̭ jajñā॒na-ntadi-tpa॒damiti̭ | ga॒rbhaḥ prā̭jāpa॒tyaḥ | atha॒ purṷṣa-ssa॒ptapurṷṣaḥ || 63 ||
[ ya॒thā॒sthā॒na-ṅga̭rbhi॒ṇyaḥ̭ ]
(a॒mū-ndivagṃ̭ - sa॒ptabhi̭ - re॒te ca॒tvāri̭ ca)
anuvākaḥ 14
yo-'saṷ ta॒pannu॒deti̭ | sa sarvḙṣā-mbhū॒tānā᳚-mprā॒ṇānā॒dāyo॒deti̭ | mā me᳚ pra॒jāyā॒ mā pa̭śū॒nām | mā mama̭ prā॒ṇānā॒dāyoda̭gāḥ | a॒sau yo᳚ 'sta॒meti̭ | sa sarvḙṣā-mbhū॒tānā᳚-mprā॒ṇānā॒dāyā॒stameti̭ | mā me᳚ pra॒jāyā॒ mā pa̭śū॒nām | mā mama̭ prā॒ṇānā॒dāyā sta̭ṅgāḥ | a॒sau ya ā॒pūrya̭ti | sa sarvḙṣā-mbhū॒tānā᳚-mprā॒ṇai rā॒pūrya̭ti | 64 |
mā me᳚ pra॒jāyā॒ mā pa̭śū॒nām | mā mama̭ prā॒ṇai-rā॒pūri̭ṣṭhāḥ | a॒sau yo̭-'pa॒kṣīya̭ti | sa sarvḙṣā-mbhū॒tānā᳚-mprā॒ṇai-rapa̭kṣīyati | mā me᳚ pra॒jāyā॒ mā pa̭śū॒nām | mā mama̭ prā॒ṇai-rapa̭kṣeṣṭhāḥ | a॒mūni॒ nakṣa̭trāṇi | sarvḙṣā-mbhū॒tānā᳚-mprā॒ṇairapa̭ prasarpanti॒ cothsa̭rpanti ca | mā me᳚ pra॒jāyā॒ mā pa̭śū॒nām | mā mama̭ prā॒ṇairapa̭ prasṛpata॒ mothsṛ̭pata || 65 ||
i॒me māsā᳚-ścārdhamā॒sāśca̭ | sarvḙṣā-mbhū॒tānā᳚-mprā॒ṇairapa̭ prasarpanti॒ cothsa̭rpanti ca | mā me᳚ pra॒jāyā॒ mā pa̭śū॒nām | mā mama̭ prā॒ṇairapa̭ prasṛpata॒ mothsṛ̭pata | i॒ma ṛ॒tavaḥ̭ | sarvḙṣā-mbhū॒tānā᳚-mprā॒ṇairapa̭ prasarpanti॒ cothsa̭rpanti ca | mā me᳚ pra॒jāyā॒ mā pa̭śū॒nām | mā mama̭ prā॒ṇairapa̭ prasṛpata॒ mothsṛ̭pata | a॒yagṃ saṃ̭​va~thsa॒raḥ | sarvḙṣā-mbhū॒tānā᳚-mprā॒ṇairapa̭ prasarpati॒ cothsa̭rpati ca || 66 ||
mā me᳚ pra॒jāyā॒ mā pa̭śū॒nām | mā mama̭ prā॒ṇairapa̭ prasṛpa॒ mothsṛ̭pa | i॒damahaḥ̭ | sarvḙṣā-mbhū॒tānā᳚-mprā॒ṇai-rapa̭ prasarpati॒ cothsa̭rpati ca | mā me᳚ pra॒jāyā॒ mā pa̭śū॒nām | mā mama̭ prā॒ṇairapa̭ prasṛpa॒ mothsṛ̭pa | i॒yagṃ rātriḥ̭ | sarvḙṣā-mbhū॒tānā᳚-mprā॒ṇai-rapa̭ prasarpati॒ cothsa̭rpati ca | mā me᳚ pra॒jāyā॒ mā pa̭śū॒nām | mā mama̭ prā॒ṇairapa̭ prasṛpa॒ mothsṛ̭pa | au-mbhūrbhuva॒ssvaḥ̭ | etadvo mithuna-mmā no mithṷnagṃ rī॒ḍhvam || 67 ||
(prā॒ṇairā॒pūrya̭ti॒-mothsṛ̭pata॒-cothsa̭rpati ca॒ - mothsṛ̭pa॒ dve ca̭)
anuvākaḥ 15
athādityasyāṣṭa pṷruṣa॒sya | vasūnā mādityānāg​ sthāne svateja̭sā bhā॒ni | rudrāṇā-mādityānāg​ sthāne svateja̭sā bhā॒ni | ādityānā-mādityānāg​ sthāne svateja̭sā bhā॒ni | satāgṃ̭satyā॒nām | ādityānāg​ sthāne svateja̭sā bhā॒ni | abhidhūnvatā̭-mabhi॒ghnatām | vātava̭tā-mma॒rutām | ādityānāg​ sthāne svateja̭sā bhā॒ni | ṛbhūṇā-mādityānāg​ sthāne svateja̭sā bhā॒ni | viśveṣā᳚-ndevā॒nām | ādityānāg​ sthāne svateja̭sā bhā॒ni | saṃ​va~thsara̭sya sa॒vituḥ | ādityasya sthāne svateja̭sā bhā॒ni | au-mbhūrbhuva॒ssvaḥ̭ | raśmayo vo mithuna-mmā no mithṷnagṃ rī॒ḍhvam || 68 ||
(ṛbhūṇāmādityānāg​ sthāne svateja̭sā bhā॒ni ṣaṭca̭)
anuvākaḥ 16
ārogasya sthāne svateja̭sā bhā॒ni | bhrājasya sthāne svateja̭sā bhā॒ni | paṭarasya sthāne svateja̭sā bhā॒ni | pataṅgasya sthāne svateja̭sā bhā॒ni | svarṇarasya sthāne svateja̭sā bhā॒ni | jyotiṣīmatasya sthāne svateja̭sā bhā॒ni | vibhāsasya sthāne svateja̭sā bhā॒ni | kaśyapasya sthāne svateja̭sā bhā॒ni | au-mbhūrbhuva॒ssvaḥ̭ | āpo vo mithuna-mmā no mithṷnagṃ rī॒ḍhvam || 69 ||
(ārogasya daśa̭)
anuvākaḥ 17
atha vāyo-rekādaśa-puruṣasyaikādaśa̭-strīka॒sya |
prabhrājamānānāgṃ rudrāṇāg​ sthāne svateja̭sā bhā॒ni |
vyavadātānāgṃ rudrāṇāg​ sthāne svateja̭sā bhā॒ni |
vāsukivaidyutānāgṃ rudrāṇāg​ sthāne svateja̭sā bhā॒ni |
rajatānāgṃ rudrāṇāg​ sthāne svateja̭sā bhā॒ni |
paruṣāṇāgṃ rudrāṇāg​ sthāne svateja̭sā bhā॒ni |
śyāmānāgṃ rudrāṇāg​ sthāne svateja̭sā bhā॒ni |
kapilānāgṃ rudrāṇāg​ sthāne svateja̭sā bhā॒ni |
atilohitānāgṃ rudrāṇāg​ sthāne svateja̭sā bhā॒ni |
ūrdhvānāgṃ rudrāṇāg​ sthāne svateja̭sā bhā॒ni || 70 ||
avapatantānāgṃ rudrāṇāg​ sthāne svateja̭sā bhā॒ni |
vaidyutānāgṃ rudrāṇāg​ sthāne svateja̭sā bhā॒ni |
prabhrājamānīnāgṃ rudrāṇīnāg​ sthāne svateja̭sā bhā॒ni |
vyavadātīnāgṃ rudrāṇīnāg​ sthāne svateja̭sā bhā॒ni |
vāsukivaidyutīnāgṃ rudrāṇīnāg​ sthāne svateja̭sā bhā॒ni |
rajatānāgṃ rudrāṇīnāg​ sthāne svateja̭sā bhā॒ni |
paruṣāṇāgṃ rudrāṇīnāg​ sthāne svateja̭sā bhā॒ni |
śyāmānāgṃ rudrāṇīnāg​ sthāne svateja̭sā bhā॒ni |
kapilānāgṃ rudrāṇīnāg​ sthāne svateja̭sā bhā॒ni |
atilohitīnāgṃ rudrāṇīnāg​ sthāne svateja̭sā bhā॒ni |
ūrdhvānāgṃ rudrāṇīnāg​ sthāne svateja̭sā bhā॒ni |
avapatantīnāgṃ rudrāṇīnāg​ sthāne svateja̭sā bhā॒ni |
vaidyutīnāgṃ rudrāṇīnāg​ sthāne svateja̭sā bhā॒ni |
au-mbhūrbhuva॒ssvaḥ̭ |
rūpāṇi vo mithuna-mmā no mithṷnagṃ rī॒ḍhvam || 71 ||
(ūrdhvānāgṃ rudrāṇāg​ sthāne svateja̭sā bhā॒ - nyatilohitīnāgṃ rudrāṇīnāg​ sthāne svateja̭sā bhā॒ni pañca̭ ca)
anuvākaḥ 18
athāgnḙraṣṭa pṷruṣa॒sya || agneḥ pūrva-diśyasya sthāne svateja̭sā bhā॒ni |
jātavedasa upadiśyasya sthāne svateja̭sā bhā॒ni |
sahojaso dakṣiṇa-diśyasya sthāne svateja̭sā bhā॒ni |
ajirāprabhava upadiśyasya sthāne svateja̭sā bhā॒ni |
vaiśvānarasyāparadiśyasya sthāne svateja̭sā bhā॒ni |
naryāpasa upadiśyasya sthāne svateja̭sā bhā॒ni |
paṅktirādhasa udag​diśyasya sthāne svateja̭sā bhā॒ni |
visarpiṇa upadiśyasya sthāne svateja̭sā bhā॒ni |
au-mbhūrbhuva॒ssvaḥ̭ |
diśo vo mithuna-mmā no mithṷnagṃ rī॒ḍhvam || 72 ||
(sva̭reka̭-ñca)
anuvākaḥ 19
dakṣiṇapūrva-syāndiśi visa̭rpī na॒rakaḥ | tasmānnaḥ pa̭ripā॒hi | dakṣiṇā-parasyā-ndiśya visa̭rpī na॒rakaḥ | tasmānnaḥ pa̭ripā॒hi | uttara-pūrvasyā-ndiśi viṣā̭dī na॒rakaḥ | tasmānnaḥ pa̭ripā॒hi | uttarā-parasyā-ndiśya viṣā̭dī na॒rakaḥ | tasmānnaḥ pa̭ripā॒hi | ā yasminth​sapta vāsavā indriyāṇi śatakrata̭ vitye॒te || 73 ||
(dakṣiṇapūrvasyā-nnava̭)
anuvākaḥ 20
i॒ndra॒ gho॒ṣā vo॒ vasṷbhiḥ pu॒rastā॒-dupa̭dadhatām |
mano̭javaso vaḥ pi॒tṛbhi̭-rdakṣiṇa॒ta upa̭dadhatām |
pracḙtā vo ru॒draiḥ pa॒ścā-dupa̭dadhatām |
vi॒śvaka̭rmā va ādi॒tyai-rṷttara॒ta upa̭dadhatām |
tvaṣṭā̭ vo rū॒pai-ru॒pari̭ṣṭā॒-dupa̭dadhatām | s
añjñānaṃ-vaḥ ~pa̭ścādi॒ti | ā॒di॒tya-ssarvo॒-'gniḥ pṛ̭thi॒vyām | vā॒yura॒ntari̭kṣe | sūryo̭ di॒vi | ca॒ndramā̭ di॒kṣu | nakṣa̭trāṇi॒ svalo॒ke | e॒vā hyḙva | e॒vā hya̭gne | e॒vā hi vā̭yo | e॒vā hī᳚ndra | e॒vā hi pṷ̄ṣann | e॒vā hi dḙvāḥ || 74 ||
(di॒kṣu sa॒pta ca̭)
anuvākaḥ 21
āpa̭māpāma॒pa-ssarvāḥ᳚ | a॒smā-da॒smādi॒to-'mutaḥ̭ | a॒gnirvā॒yuśca॒ sūrya̭śca | sa॒ha sa̭ñcaska॒rardhi̭yā | vā॒yvaśvā̭ raśmi॒ pata̭yaḥ | marī᳚cyātmāno॒ adrṷhaḥ | de॒vī rbhṷvana॒ sūva̭rīḥ | pu॒tra॒va॒vāya̭ me suta | mahānāmnī-rma̭hāmā॒nāḥ | ma॒ha॒so ma̭hasa॒ssvaḥ̭ || 75 ||
de॒vīḥ pa̭rjanya॒ sūva̭rīḥ | pu॒tra॒va॒vāya̭ me suta | a॒pāśnyṷṣṇi-ma॒pā rakṣaḥ̭ | a॒pāśnyṷṣṇi-ma॒pā ragha᳚m | apā᳚ghrā॒mapa̭ cā॒varti᳚m | apa̭ de॒vīri॒to hi̭ta | vajra̭-nde॒vīrajī̭tāg​śca | bhuva̭na-ndeva॒ sūva̭rīḥ | ā॒di॒tyānadi̭ti-nde॒vīm | yoni̭nordhva-mu॒dīṣa̭ta || 76 ||
bha॒dra-ṅkarṇḙbhi-śśṛṇu॒yāma̭ devāḥ | bha॒dra-mpa̭śyemā॒kṣabhi॒-ryaja̭trāḥ | sthi॒rairaṅgai᳚ stuṣṭu॒vāgṃ sa̭sta॒nūbhiḥ̭ | vyaśḙma de॒vahi̭taṃ॒-ya~dāyuḥ̭ | sva॒sti na॒ indro̭ vṛ॒ddhaśra̭vāḥ | sva॒sti naḥ̭ pū॒ṣā vi॒śvavḙdāḥ | sva॒sti na॒stārkṣyo॒ ari̭ṣṭanemiḥ | sva॒sti no॒ bṛha॒spati̭-rdadhātu | ke॒tavo॒ arṷṇāsaśca | ṛ॒ṣa॒yo vāta̭raśa॒nāḥ| pra॒ti॒ṣṭhāgṃ śa॒tadhā̭ hi | sa॒māhi̭tāso sahasra॒dhāya̭sam || śi॒vā na॒-śśanta̭mā bhavantu | di॒vyā āpa॒ oṣa̭dhayaḥ || su॒mṛ॒ḍī॒kā sara̭svati | māte॒ vyo̭ma sa॒ndṛśi̭ || 77 ||
(sva̭ - ru॒dīṣa̭ta॒ - vāta̭raśa॒nā-ṣṣaṭca̭)
anuvākaḥ 22
yo̭-'pā-mpuṣpaṃ॒-ve~da̭ | puṣpa̭vā-npra॒jāvā᳚-npaśu॒mā-nbha̭vati | ca॒ndramā॒ vā a॒pā-mpuṣpa᳚m | puṣpa̭vā-npra॒jāvā᳚-npaśu॒mā-nbha̭vati | ya e॒vaṃ-ve~da̭ || yo̭-'pāmā॒yata̭naṃ॒-ve~da̭ | ā॒yata̭navā-nbhavati | a॒gnirvā a॒pāmā॒yata̭nam | ā॒yata̭navā-nbhavati | yo᳚-'gnerā॒yata̭naṃ॒-ve~da̭ || 78 ||
ā॒yata̭navā-nbhavati | āpo॒ vā a॒gnerā॒yata̭nam | ā॒yata̭navā-nbhavati | ya e॒vaṃ-ve~da̭ | yo̭-'pāmā॒yata̭naṃ॒-ve~da̭ | ā॒yata̭navā-nbhavati | vā॒yurvā a॒pāmā॒yata̭nam | ā॒yata̭navā-nbhavati | yo vā॒yorā॒yata̭naṃ॒-ve~da̭ | ā॒yata̭navā-nbhavati || 79 ||
āpo॒ vai vā॒yorā॒yata̭nam | ā॒yata̭navā-nbhavati | ya e॒vaṃ-ve~da̭ || yo̭-'pāmā॒yata̭naṃ॒-ve~da̭ | ā॒yata̭navā-nbhavati | a॒sau vai tapa̭nna॒pā-mā॒yata̭nam | ā॒yata̭navā-nbhavati | yo̭-'muṣya॒-tapa̭ta ā॒yata̭naṃ॒-ve~da̭ | ā॒yata̭navā-nbhavati | āpo॒vā a॒muṣya॒-tapa̭ta ā॒yata̭nam || 80 ||
ā॒yata̭navā-nbhavati | ya e॒vaṃ-ve~da̭ | yo̭-'pāmā॒yata̭naṃ॒-ve~da̭ | ā॒yata̭navā-nbhavati | ca॒ndramā॒ vā a॒pāmā॒yata̭nam | ā॒yata̭navā-nbhavati | yaśca॒ndrama̭sa ā॒yata̭naṃ॒-ve~da̭ | ā॒yata̭navā-nbhavati | āpo॒ vai ca॒ndrama̭sa ā॒yata̭nam | ā॒yata̭navā-nbhavati || 81 ||
ya e॒vaṃ-ve~da̭ || yo̭-'pāmā॒yata̭naṃ॒-ve~da̭ | ā॒yata̭navā-nbhavati | nakṣa̭trāṇi॒ vā a॒pāmā॒yata̭nam | ā॒yata̭navā-nbhavati | yo nakṣa̭trāṇā-mā॒yata̭naṃ॒-ve~da̭ | ā॒yata̭navā-nbhavati | āpo॒ vai nakṣa̭trāṇā-mā॒yata̭nam | ā॒yata̭navā-nbhavati | ya e॒vaṃ-ve~da̭ || 82 ||
yo̭-'pāmā॒yata̭naṃ॒-ve~da̭ | ā॒yata̭navā-nbhavati | pa॒rjanyo॒ vā a॒pāmā॒yata̭nam | ā॒yata̭navā-nbhavati | yaḥ pa॒rjanya̭-syā॒yata̭naṃ॒-ve~da̭ | ā॒yata̭navā-nbhavati | āpo॒ vai pa॒rjanya̭-syā॒yata̭nam | ā॒yata̭navā-nbhavati | ya e॒vaṃ-ve~da̭ | yo̭-'pāmā॒yata̭naṃ॒-ve~da̭ || 83 ||
ā॒yata̭navā-nbhavati | saṃ॒​va~॒thsa॒ro vā a॒pāmā॒yata̭nam | ā॒yata̭navā-nbhavati | ya-ssaṃ̭​va~thsa॒ra-syā॒yata̭naṃ॒-ve~da̭ | ā॒yata̭navā-nbhavati | āpo॒ vai saṃ̭​va~thsa॒ra-syā॒yata̭nam | ā॒yata̭navā-nbhavati | ya e॒vaṃ-ve~da̭ | yo᳚-'phsu nāva॒-mprati̭ṣṭhitāṃ॒-ve~da̭ | pratye॒va ti̭ṣṭhati | 84 |
i॒me vai lo॒kā a॒phsu prati̭ṣṭhitāḥ | tade॒ṣā-'bhyanū᳚ktā |
a॒pāgṃ rasa॒muda̭yagṃsann | sūryḙ śu॒kragṃ sa॒mābhṛ̭tam | a॒pāgṃ rasa̭sya॒ yo rasaḥ̭ | taṃ-vo~̭ gṛhṇā-myutta॒mamiti̭ | i॒me vai lo॒kā a॒pāgṃ rasaḥ̭ | tḙ-'muṣmi̭-nnādi॒tye sa॒mābha̭tāḥ | jā॒nu॒da॒ghnī-mṷttara-ve॒dīṅkhā॒tvā | a॒pā-mpṷ̄rayi॒tvā gṷlphada॒ghnam || 85 |
puṣkaraparṇaiḥ puṣkaradaṇḍaiḥ puṣkaraiśca̭ sagg​stī॒rya | tasmi̭n. vihā॒yase | a॒gni-mpra॒ṇīyo̭pa-samā॒dhāya̭ | bra॒hma॒vā॒dino̭ vadanti | kasmā᳚-tpraṇī॒te-'ya-ma॒gniścī॒yate᳚ | sāppra̭ṇī॒te-'yama॒phsu hyaya̭ñcī॒yate᳚ | a॒sau bhuva̭ne॒-'pya-nā̭hitāgni-re॒tāḥ | tama॒bhita̭ e॒tā a॒bhīṣṭa̭kā॒ upa̭dadhāti | a॒gni॒ho॒tre da̭r​śapūrṇa-mā॒sayoḥ᳚ | pa॒śu॒ba॒ndhe cā̭turmā॒syeṣṷ || 86 ||
atho̭ āhuḥ | sarvḙṣu yajñakra॒tuṣviti̭ | e॒taddha̭ sma॒ vā ā̭hu-śśaṇḍi॒lāḥ | kama॒gniñci̭nute | sa॒tri॒ya-ma॒gniñci̭nvā॒naḥ | saṃ॒​va~॒thsa॒ra-mpra॒tyakṣḙṇa | kama॒gniñci̭nute | sā॒vi॒tra-ma॒gniñci̭nvā॒naḥ | a॒mumā̭di॒tya-mpra॒tyakṣḙṇa || kama॒gniñci̭nute || 87 |
nā॒ci॒ke॒ta-ma॒gniñci̭nvā॒naḥ | prā॒ṇā-npra॒tyakṣḙṇa | kama॒gniñci̭nute | cā॒tu॒r॒ho॒tri॒ya-ma॒gniñci̭nvā॒naḥ | brahma̭ pra॒tyakṣḙṇa || kama॒gniñci̭nute | vai॒śva॒sṛ॒ja-ma॒gniñci̭nvā॒naḥ | śarī̭ra-mpra॒tyakṣḙṇa | kama॒gniñci̭nute | u॒pā॒nu॒vā॒kya̭mā॒śu-ma॒gniñci̭nvā॒naḥ || 88 ||
i॒mān ~lo॒kā-npra॒tyakṣḙṇa || kama॒gniñci̭nute | i॒mamā̭ruṇa-ketuka-ma॒gniñci̭nvā॒na iti̭ | ya e॒vāsau | i॒taścā॒-muta̭ścā-vyatīpā॒tī | tamiti̭ || yo᳚-'gnermi̭thū॒yā veda̭ | mi॒thu॒na॒vā-nbha̭vati | āpo॒ vā a॒gnermi̭thū॒yāḥ | mi॒thu॒na॒vā-nbha̭vati | ya e॒vaṃ-ve~da̭ || 89 ||
(veda̭ - bhava - tyā॒yata̭naṃ - bhavati॒ - veda॒ - veda̭ - tiṣṭhati - gulphada॒ghnaṃ - cā̭turmā॒sye - ṣva॒mumā̭di॒tya-mpra॒tyakṣḙṇa॒ kama॒gni-ñci̭nuta - upānuvā॒kya̭mā॒śuma॒gni-ñci̭nvā॒no - mi̭thū॒yā mi̭thuna॒vā-nbha̭va॒tyeka̭-ñca)
anuvākaḥ 23
āpo॒ vā i॒damā̭san-thsali॒lame॒va | sa pra॒jāpa̭ti॒rekaḥ̭ puṣkarapa॒rṇe sama̭bhavat | tasyānta॒-rmana̭si kāma॒-ssama̭vartata | i॒dagṃ sṛ̭jeya॒miti̭ | tasmā॒dya-tpurṷṣo॒ mana̭sā-'bhi॒gaccha̭ti | tadvā॒cā va̭dati | tatkarma̭ṇā karoti | tade॒ṣā 'bhyanū᳚ktā | kāma॒stadagre॒ sama̭varta॒tādhi̭ | mana̭so॒ retaḥ̭ pratha॒maṃ-ya~dāsī᳚t || 90 ||
sa॒to bandhu॒masa̭ti॒ nira̭vindann | hṛ॒di pra॒tīṣyā̭ ka॒vayo̭ manī॒ṣeti̭ | upai̭na॒ntadupa̭namati | ya-tkā̭mo॒ bhava̭ti | ya e॒vaṃ-ve~da̭ | sa tapo̭-'tapyata | sa tapa̭sta॒ptvā | śarī̭ramadhūnuta | tasya॒ ya-nmā॒gṃ॒samāsī᳚t | tato̭-'ru॒ṇāḥ ke॒tavo॒ vāta̭raśa॒nā ṛṣa̭ya॒ uda̭tiṣṭhann || 91 ||
ye nakhāḥ᳚ | te vai̭khāna॒sāḥ | ye vālāḥ᳚ | te vā̭lakhi॒lyāḥ | yo rasaḥ̭ | so̭-'pām | a॒nta॒ra॒taḥ kū॒rma-mbhū॒tagṃ sarpa̭ntam | tama̭bravīt | mama॒ vai tvaṃ-mā॒gṃ॒sā | sama̭bhūt || 92 ||
netya̭bravīt | pūrva̭me॒vāha-mi॒hāsa॒miti̭ | tatpurṷṣasya puruṣa॒tvam | sa sa॒hasra̭śīr​ṣā॒ purṷṣaḥ | sa॒ha॒srā॒kṣa-ssa॒hasra̭pāt | bhū॒tvoda̭tiṣṭhat | tama̭bravīt | tvaṃ-vai~ pūrvagṃ̭ sama̭bhūḥ | tvami॒da-mpūrvaḥ̭ kuru॒ṣveti̭ | sa i॒ta ā॒dāyāpaḥ̭ || 93 ||
a॒ñja॒linā̭ pu॒rastā̭-du॒pāda̭dhāt | e॒vā hye॒veti̭ | tata̭ ādi॒tya uda̭tiṣṭhat | sā prācī॒ dik | athā̭ru॒ṇaḥ ke॒tu-rda̭kṣiṇa॒ta u॒pāda̭dhāt | e॒vā hyagna॒ iti̭ | tato॒ vā a॒gniruda̭tiṣṭhat | sā da̭kṣi॒ṇā dik | athā̭ru॒ṇaḥ ke॒tuḥ pa॒ścādu॒pāda̭dhāt | e॒vā hi vāyo॒ iti̭ || 94 ||
tato̭ vā॒yuruda̭tiṣṭhat | sā pra॒tīcī॒ dik | athā̭ru॒ṇaḥ ke॒tu-rṷttara॒ta u॒pāda̭dhāt | e॒vā hīndreti̭ | tato॒ vā indra॒ uda̭tiṣṭhat | sodī̭cī॒ dik | athā̭ru॒ṇaḥ ke॒tu-rmaddhya̭ u॒pāda̭dhāt | e॒vā hi pūṣa॒nniti̭ | tato॒ vai pū॒ṣoda̭tiṣṭhat | seyandik | 95 |
athā̭ru॒ṇaḥ ke॒turu॒pari̭ṣṭā-du॒pāda̭dhāt | e॒vā hi devā॒ iti̭ | tato̭ deva manu॒ṣyāḥ pi॒taraḥ̭ | ga॒ndha॒rvā॒-phsa॒rasa॒ ścoda̭-tiṣṭhann | sordhvā dik | yā vi॒pruṣo̭ vi॒parā̭patann | tābhyo-'sṷrā॒ rakṣāgṃ̭si piśā॒cāśco-da̭tiṣṭhann | tasmā॒tte parā̭bhavann | vi॒pruḍbhyo॒ hi te sama̭bhavann | tade॒ṣā-'bhyanū᳚ktā || 96 ||
āpo̭ ha॒ ya-dbṛ̭ha॒tī-rgarbha॒māyanṋ | dakṣa॒-ndadhā̭nā ja॒naya̭ntī-ssvaya॒mbhum | tata̭ i॒me-'ddhya-sṛ̭jyanta॒ sargāḥ᳚ | adbhyo॒ vā i॒dagṃ sama̭bhūt | tasmā̭di॒dagṃ sarva॒-mbrahma̭ svaya॒bhvinti̭ | tasmā̭di॒dagṃ sarva॒gṃ॒ śithi̭la-mi॒vā dhruva̭-mivābhavat | pra॒jāpa̭ti॒-rvāva tat | ā॒tmanā॒-''tmānaṃ̭-vi~॒dhāya̭ | tade॒vānu॒ prāvi̭śat || tade॒ṣā-'bhyanū᳚ktā || 97 ||
vi॒dhāya̭ lo॒kān. vi॒dhāya̭ bhū॒tāni̭ | vi॒dhāya॒ sarvāḥ᳚ pra॒diśo॒ diśa̭śca | pra॒jāpa̭tiḥ prathama॒jā ṛ॒tasya̭ | ā॒tmanā॒-''tmā-na̭ma॒bhi-saṃ​vi~̭ve॒śeti̭ | sarva̭me॒vedamā॒ptvā | sarva̭-mava॒ruddhya̭ | tade॒vānu॒ pravi̭śati | ya e॒vaṃ-ve~da̭ || 98 ||
(āsī̭ - datiṣṭhan - nabhū॒ - dapo॒ - vāyo॒ iti - seya-ndiga॒ - bhyanū᳚ktā॒ - 'bhyanū᳚ktā॒ -+-'ṣṭau ca̭)
anuvākaḥ 24
catṷṣṭayya॒ āpo̭ gṛhṇāti | ca॒tvāri॒ vā a॒pāgṃ rū॒pāṇi̭ | megho̭ vi॒dyut | sta॒na॒yi॒tnu-rvṛ॒ṣṭiḥ | tānye॒vā va̭rundhe | ā॒tapa̭ti॒ var​ṣyā̭ gṛhṇāti | tāḥ pu॒rastā॒-dupa̭dadhāti | e॒tā vai bra̭hmavarca॒syā āpaḥ̭ | mu॒kha॒ta e॒va bra̭hmavarca॒sa-mava̭rundhe | tasmā᳚-nmukha॒to bra̭hmavarca॒sita̭raḥ || 99 ||
kūpyā̭ gṛhṇāti | tā da̭kṣiṇa॒ta upa̭dadhāti | e॒tā vai tḙja॒svinī॒rāpaḥ̭ | teja̭ e॒vāsya̭ dakṣiṇa॒to da̭dhāti | tasmā॒-ddakṣi॒ṇordha̭ 'steja॒svita̭raḥ | sthā॒va॒rā gṛ̭hṇāti | tāḥ pa॒ścādupa̭dadhāti | prati̭ṣṭhitā॒ vai sthā̭va॒rāḥ | pa॒ścāde॒va prati̭tiṣṭhati | vaha̭ntī-rgṛhṇāti || 100 ||
tā ṷttara॒ta upa̭dadhāti | oja̭sā॒ vā e॒tā vaha̭ntīri॒vo-dga̭tīri॒va ākūja̭tīri॒va dhāva̭ntīḥ | oja̭ e॒vāsyo᳚ttara॒to da̭dhāti | tasmā॒dutta॒ro-'ddha̭ oja॒svita̭raḥ || sa॒bhāṃ॒ryā gṛ̭hṇāti | tā maddhya॒ upa̭dadhāti | i॒yaṃ-vai~ sa̭bhāṃ॒ryāḥ | a॒syāme॒va prati̭tiṣṭhati | pa॒lva॒lyā gṛ̭hṇāti | tā u॒pari̭ṣṭā-du॒pāda̭dhāti || 101 |
a॒sau vai pa̭lva॒lyāḥ | a॒muṣyā̭me॒va prati̭tiṣṭhati | di॒kṣūpa̭dadhāti | di॒kṣu vā āpaḥ̭ | annaṃ॒-vā~ āpaḥ̭ | a॒dbhyo vā anna̭ñjāyate | yade॒vādbhyo-'nna॒-ñjāya̭te | tadava̭rundhe | taṃ-vā~ e॒tama̭ru॒ṇāḥ ke॒tavo॒ vāta̭raśa॒nā ṛṣa̭yo-'cinvann | tasmā̭-dāruṇa ke॒tukaḥ̭ ||tade॒ṣā-'bhyanū᳚ktā || ke॒tavo॒ arṷṇāsaśca | ṛ॒ṣa॒yo vāta̭raśa॒nāḥ | pra॒ti॒ṣṭhāgṃ śa॒tadhā̭ hi | sa॒māhi̭tāso sahasra॒dhāya̭sa॒miti̭ | śa॒taśa̭ścai॒va 'sa॒hasra̭śaśca॒ prati̭tiṣṭhati | ya e॒tama॒gniñci̭nu॒te | ya ṷcainame॒vaṃ-ve~da̭ || 102 ||
(bra॒hma॒va॒rca॒sita̭ro॒ - vaha̭ntī-rgṛhṇāti॒ - tā u॒pari̭ṣṭādu॒pāda̭dhā - tyāruṇake॒tuko॒-'ṣṭau ca̭)
anuvākaḥ 25
jā॒nu॒da॒ghnī-mṷttarave॒dīṅkhā॒tvā | a॒pā-mpṷ̄rayati | a॒pāgṃ sa̭rva॒tvāya̭ | pu॒ṣka॒ra॒pa॒rṇagṃ ru॒kma-mpurṷṣa॒-mityupa̭dadhāti | tapo॒ vai pṷṣkarapa॒rṇam | sa॒tyagṃ ru॒kmaḥ | a॒mṛta॒-mpurṷṣaḥ | e॒tāva॒dvā vā᳚sti | yāva̭de॒tat | yāva̭de॒vāsti̭ || 103 ||
tadava̭rundhe | kū॒rmamupa̭dadhāti | a॒pāme॒va medha॒mava̭rundhe | atho᳚ sva॒rgasya̭ lo॒kasya॒ sama̭ṣṭyai | āpa̭māpāma॒pa-ssarvāḥ᳚ | a॒smāda॒smā di॒to-'mutaḥ̭ | a॒gnirvā॒yuśca॒ sūrya̭śca | sa॒ha sa̭ñcaska॒rardhi̭yā॒ iti̭ | vā॒yvaśva̭ raśmi॒pata̭yaḥ | lo॒ka-mpṛ̭ṇacchi॒dra-mpṛ̭ṇa || 104 ||
yāsti॒sraḥ pa̭rama॒jāḥ | i॒ndra॒gho॒ṣā vo॒ vasṷbhire॒vā hye॒veti̭ | pañca॒ cita̭ya॒ upa̭dadhāti | pāṅkta॒-'gniḥ | yāvā̭ne॒vāgniḥ | tañci̭nute | lo॒ka-mpṛ̭ṇayā dvi॒tīyā॒-mupa̭dadhāti | pañca̭padā॒ vai vi॒rāṭ | tasyā॒ vā i॒ya-mpādaḥ̭ | a॒ntari̭kṣa॒-mpādaḥ̭ | dyauḥ pādaḥ̭ | diśaḥ॒ pādaḥ̭ | pa॒rora̭jāḥ॒ pādaḥ̭ | vi॒rājye॒va prati̭tiṣṭhati | ya e॒tama॒gniñci̭nu॒te | ya ṷcainame॒vaṃ-ve~da̭ || 105 ||
(asti̭ - pṛṇā॒ - ntari̭kṣa॒-mpāda॒-ṣṣaṭca̭)
anuvākaḥ 26
a॒gni-mpra॒ṇīyo̭pa-samā॒dhāya̭ | tama॒bhita̭ e॒tā a॒bhīṣṭa̭kā॒ upa̭dadhāti | a॒gni॒ho॒tre da̭r​śapūrṇa-mā॒sayoḥ᳚ | pa॒śu॒ba॒ndhe cā̭turmā॒syeṣṷ | atho̭ āhuḥ | sarvḙṣu yajñakra॒tuṣviti̭ | atha̭ hasmā hāru॒ṇa-ssvā̭ya॒mbhuvaḥ̭ | sā॒vi॒tra-ssarvo॒-'gni-rityana̭nuṣaṅga-mmanyāmahe | nānā॒ vā e॒teṣāṃ᳚-vī~॒ryā̭ṇi || kama॒gniñci̭nute || 106 ||
sa॒tri॒ya ma॒gniñci̭nvā॒naḥ | kama॒gniñci̭nute | sā॒vi॒tra ma॒gniñci̭nvā॒naḥ | kama॒gniñci̭nute | nā॒ci॒ke॒ta ma॒gniñci̭nvā॒naḥ | kama॒gniñci̭nute | cā॒tu॒r॒ ho॒tri॒ya-ma॒gniñci̭nvā॒naḥ | kama॒gniñci̭nute | vai॒śva॒sṛ॒ja ma॒gniñci̭nvā॒naḥ | kama॒gniñci̭nute || 107 ||
u॒pā॒nu॒vā॒kya̭-mā॒śu ma॒gniñci̭nvā॒naḥ | kama॒gniñci̭nute | i॒mamā̭ruṇa-ketuka ma॒gniñci̭nvā॒na iti̭ || vṛṣā॒ vā a॒gniḥ | vṛṣā̭ṇau॒ sagg​sphā̭layet | ha॒nyetā᳚sya ya॒jñaḥ | tasmā॒nnānu॒ṣajyaḥ̭ || sotta̭rave॒diṣṷ kra॒tuṣṷ cinvīta | u॒tta॒ra॒ve॒dyāg​ hya̭gniścī॒yate᳚ || pra॒jākā̭maścinvīta | 108 |
prā॒jā॒pa॒tyo vā e॒ṣo᳚-'gniḥ | prā॒jā॒pa॒tyāḥ pra॒jāḥ | pra॒jāvā᳚-nbhavati | ya e॒vaṃ-ve~da̭ | pa॒śukā̭maścinvīta | sa॒ñjñānaṃ॒-vā~ e॒ta-tpa̭śū॒nām | yadāpaḥ̭ | pa॒śū॒nāme॒va sa॒jñānne॒ 'gniñci̭nute | pa॒śu॒mā-nbha̭vati | ya e॒vaṃ-ve~da̭ || 109 ||
vṛṣṭi̭kāmaścinvīta | āpo॒ vai vṛṣṭiḥ̭ | pa॒rjanyo॒ var​ṣṷko bhavati | ya e॒vaṃ-ve~da̭ | ā॒ma॒yā॒vī ci̭nvīta | āpo॒ vai bhḙṣa॒jam | bhe॒ṣa॒ja-me॒vāsmai̭ karoti | sarva॒māyṷreti | a॒bhi॒caragg̭ ścinvīta | vajro॒ vā āpaḥ̭ || 110 ||
vajra̭me॒va bhrātṛ̭vyebhyaḥ॒ praha̭rati | stṛ॒ṇu॒ta ḙnam | teja̭skāmo॒ yaśa̭skāmaḥ | bra॒hma॒va॒rca॒sakā̭ma-ssva॒rgakā̭maścinvīta | e॒tā va॒dvā vā᳚sti | yāva̭de॒tat | yāva̭de॒vāsti̭ | tadava̭rundhe | tasyai॒ tadvra॒tam | var​ṣa̭ti॒ na dhā̭vet || 111 ||
a॒mṛtaṃ॒-vā~ āpaḥ̭ | a॒mṛta॒syā-na̭ntarityai || nāphsu-mūtra̭purī॒ṣaṅkṷryāt | na niṣṭhī̭vet | na vi॒vasa̭na-ssnāyāt | guhyo॒ vā e॒ṣo᳚-'gniḥ | e॒tasyā॒gne rana̭ti dāhāya || na pṷṣkarapa॒rṇāni॒ hira̭ṇyaṃ॒-vā~-'dhi॒tiṣṭhe᳚t | e॒tasyā॒gne-rana̭bhyārohāya || na kūrma॒syāśñī̭yāt | noda॒kasyā॒-ghātṷkā॒nyena̭-moda॒kāni̭ bhavanti | a॒ghātṷkā॒ āpaḥ̭ | ya e॒tama॒gniñci̭nu॒te | ya ṷcainame॒vaṃ-ve~da̭ || 112 ||
(ci॒nu॒te॒ - ci॒nu॒te॒ - pra॒jākā̭maścinvīta॒-ya e॒vaṃ-ve~dā-po̭-dhāve॒-daśñī̭yācca॒tvāri̭ ca)
anuvākaḥ 27
i॒mā nṷka॒-mbhuva̭nā sīṣadhema | indra̭śca॒ viśvḙca de॒vāḥ | ya॒jñañca̭ nasta॒nvañca̭ pra॒jāñca̭ | ā॒di॒tyairindaḥ̭ sa॒ha sī̭ṣadhātu | ā॒di॒tyairindra॒-ssaga̭ṇo-ma॒rudbhiḥ̭ | a॒smāka̭-mbhūtvavi॒tā ta॒nūnā᳚m || āpla̭vasva॒ prapla̭vasva | ā॒ṇḍī bha̭va ja॒ mā mu॒huḥ | sukhādīnduḥ̭ khani॒dhanām | prati̭muñcasva॒ svā-mpu॒ram || 113 ||
marī̭caya-ssvāyambhu॒vāḥ | ye śa̭rī॒rāṇya̭ kalpayann | te tḙ de॒haṅka̭lpayantu | mā ca̭ te॒ khyā sma̭ tīriṣat | utti̭ṣṭhata॒ mā sva̭pta | a॒gni-mi̭cchaddhva॒-mbhāra̭tāḥ | rājña॒-ssoma̭sya tṛ॒ptāsaḥ̭ | sūryḙṇa sa॒yujo̭ṣasaḥ || yuvā̭ su॒vāsāḥ᳚ | a॒ṣṭāca̭krā॒ nava̭dvārā || 114 ||
de॒vānā॒-mpūra̭yo॒ddhyā | tasyāgṃ̭ hiraṇma̭yaḥ ko॒śaḥ | sva॒rgo lo॒ko jyoti॒ṣā ''vṛ̭taḥ | yo vai tā᳚-mbrahma̭ṇo ve॒da | a॒mṛtḙnāvṛ॒tā-mpṷrīm | tasmai᳚ brahma ca̭ brahmā॒ ca | ā॒yuḥ kīrti̭-mpra॒jānda̭duḥ || vi॒bhrāja̭mānā॒gṃ॒ hari̭ṇīm | ya॒śasā̭ sampa॒rīvṛ̭tām | puragṃ̭ hiraṇma̭yī-mbra॒hmā || 115 ||
vi॒veśā̭pa॒rāji̭tā || parāṅgetya̭ (parāṃatya̭) jyāma॒yī | parāṅgetya̭ (parāṃatya̭) nāśa॒kī | i॒ha cā̭mutra̭ cānve॒ti | vi॒dvā-ndḙvāsu॒rānṷbha॒yān | yatkṷmā॒rī ma॒ndraya̭te | ya॒dyo॒ṣidya-tpa̭ti॒vratā᳚ | ari̭ṣṭaṃ॒-ya~tkiñca̭ kri॒yate᳚ | a॒gni-stadanṷ vedhati | a॒śṛtā̭sa-śśṛ̭tāsa॒śca || 116 ||
ya॒jvāno॒ ye-'pya̭ya॒jvanaḥ̭ | sva̭ryanto॒ nāpe᳚kṣante | indra̭-ma॒gniñca̭ ye vi॒duḥ | sika̭tā iva saṃ॒​ya~nti̭ | ra॒śmibhiḥ̭-samu॒dīri̭tāḥ | a॒smā-llo॒kāda̭-muṣmā॒cca | ṛ॒ṣibhi̭-radāt-pṛ॒śnibhiḥ̭ | apḙta॒ vīta॒ vi ca̭ sarpa॒tātaḥ̭ | ye-'tra॒ stha pṷrā॒ṇā ye ca॒ nūta̭nāḥ | aho̭bhi-ra॒dbhi-ra॒ktubhi॒-rvya̭ktam || 117 ||
ya॒mo da̭dātva-va॒sāna̭masmai | nṛ mṷṇantu nṛ pā॒tvaryaḥ̭ | a॒kṛ॒ṣṭā ye ca॒ kṛṣṭa̭jāḥ | ku॒mārī̭ṣu ka॒nīnī̭ṣu | jā॒riṇī̭ṣu ca॒ ye hi॒tāḥ | retaḥ̭ pītā॒ āṇḍa̭pītāḥ | aṅgā̭reṣu ca॒ ye hu॒tāḥ | u॒bhayā᳚-nputra̭ pautra॒kān | yu॒ve॒-'haṃ-ya~॒marāja̭gān | śa॒taminnu śa॒radaḥ̭ | ado॒ yadbrahma̭ vila॒bam | pi॒tṛ॒ṇāñca̭ ya॒masya̭ ca | varṷṇa॒-syāśvi̭no-ra॒gneḥ | ma॒rutā᳚ñca vi॒hāya̭sām | kā॒ma॒pra॒yava̭ṇa-mme astu | sa hyḙvāsmi̭ sa॒nāta̭naḥ | iti nāko brahmiśravo̭ rāyo॒ dhanam | pu॒trānāpo̭ de॒vīri॒hāhi̭tā || 118 ||
(pu॒raṃ - nava̭dvārā - bra॒hmā - ca - vya̭ktagṃ - śa॒rado॒-'ṣṭau ca̭)
anuvākaḥ 28
viśī᳚r​ṣṇī॒-ṅgṛddhra̭-śīr​ṣṇīñca | apeto̭ nir-ṛ॒tigṃ ha̭thaḥ | paribādhagg​ śvḙtaku॒kṣam | ni॒jaṅghagṃ̭ śaba॒loda̭ram | sa॒ tān. vā॒cyāya̭yā sa॒ha | agne॒ nāśa̭ya sa॒ndṛśaḥ̭ | ī॒r​ṣyā॒sū॒ye bṷbhu॒kṣām | ma॒nyu-ṅkṛ॒tyā-ñca̭ dīdhire | rathḙna kigṃśu॒kāva̭tā | agne॒ nāśa̭ya sa॒ndṛśaḥ̭ || 119 ||
(viśī᳚r​ṣṇī॒-ndaśa̭)
anuvākaḥ 29
pa॒rjanyā̭ya॒ pragā̭yata | di॒vaspu॒trāya̭ mī॒ḍhuṣe᳚ | sa no̭ ya॒vasa̭micchatu | i॒daṃ-va~caḥ̭ pa॒rjanyā̭ya sva॒rāje᳚ | hṛ॒do a॒stvanta̭ra॒nta-dyṷyota | ma॒yo॒bhūrvāto̭ vi॒śvakṛ̭ṣṭaya-ssantva॒sme | su॒pi॒ppa॒lā oṣa̭dhī-rde॒vago̭pāḥ | yo garbha॒-moṣa̭dhīnām | gavā᳚ṅkṛ॒ṇotyarva̭tām | pa॒rjanyaḥ̭ puru॒ṣīṇā᳚m || 120 ||
(pa॒rjanyā̭ya॒ daśa̭)
anuvākaḥ 30
puna̭rmāmaitvindri॒yam | puna॒rāyuḥ॒ puna॒rbhagaḥ̭ | puna॒-rbrāhma̭ṇa-maitu mā | puna॒-rdravi̭ṇa maitu mā | yanme॒-'dya retaḥ̭ pṛthi॒vīmaskāṋ | yadoṣa̭dhīra॒pyasa̭ra॒-dyadāpaḥ̭ | i॒danta-tpuna॒rāda̭de | dī॒rghā॒yu॒tvāya॒ varca̭se | yanme॒ retaḥ॒ prasi̭cyate | yanma॒ ājā̭yate॒ punaḥ̭ | tena̭ māma॒mṛta̭-ṅkuru | tena̭ supra॒jasa̭ṅkuru || 121 ||
(puna॒rdve ca̭)
anuvākaḥ 31
a॒dbhaya-stiro॒dhā jā̭yata | tava̭ vaiśrava॒ṇa-ssa̭dā | tiro̭ dhehi sapa॒tnānnaḥ̭ | ye apo॒-'śnanti̭ keca॒na | tvā॒ṣṭrī-mmā॒yāṃ-va~᳚śrava॒ṇaḥ | rathagṃ̭ sahasra॒ vandhṷram | pu॒ru॒śca॒kragṃ saha̭srāśvam | āsthā॒ yāyā̭hi no ba॒lim | yasmai̭ bhū॒tāni̭ ba॒limāva̭hanti | dhana॒ṅgāvo॒ hasti॒ hira̭ṇya॒maśvāṋ || 122 ||
asā̭ma suma॒tau ya॒jñiya̭sya | śriya॒-mbibhra॒to 'nna̭mukhīṃ-vi~॒rāja᳚m | su॒da॒r॒śa॒ne ca̭ krau॒ñce ca̭ | mai॒nā॒ge ca̭ ma॒hāgi̭rau | śa॒tadvā॒ṭṭara̭gama॒ntā (sa॒tadvā॒ṭṭara̭gama॒ntā) | sa॒gṃ॒hārya॒-nnaga̭ra॒-ntava̭ | iti mantrāḥ᳚ | kalpo̭-'ta ū॒rdhvam || yadi॒ bali॒gṃ॒ hare᳚t | hi॒ra॒ṇya॒nā॒bhayḙ vitu॒dayḙ kaube॒rāyā॒ya-mba̭liḥ || 123 ||
sarvabhūtādhipataye na̭ma i॒ti | atha baligṃ hṛtvopa̭tiṣṭhe॒ta | kṣa॒tra-ṅkṣa॒traṃ-vai~᳚śrava॒ṇaḥ | brāhmaṇā̭ vaya॒gg॒ smaḥ | nama̭ste astu॒ mā mā̭ higṃsīḥ | asmā-tpraviśyānna̭maddhī॒ti | atha tamagni-mā̭dadhī॒ta | yasminne tatkarma pra̭yuñjī॒ta | ti॒rodhā॒ bhūḥ | ti॒rodhā॒ bhuvaḥ̭ || 124 ||
ti॒rodhā॒-ssvaḥ̭ | ti॒rodhā॒ bhūrbhuva॒ssvaḥ̭ | sarveṣāṃ-lo~kānā-mādhipatyḙ sīde॒ti | atha tamagni̭-mindhī॒ta | yasminne tatkarma pra̭yuñjī॒ta | ti॒rodhā॒ bhū-ssvāhā᳚ | ti॒rodhā॒ bhuva॒-ssvāhā᳚ | ti॒rodhā॒-ssvaḥ̭ svāhā᳚ | ti॒rodhā॒ bhūrbhuva॒ssva̭ssvāhā᳚ | yasminnasya kāle sarvā āhutīr-hutā̭ bhave॒yuḥ || 125 ||
api brāhmaṇa̭mukhī॒nāḥ | tasminnahnaḥ kāle pra̭yuñjī॒ta | paraḥ̭ su॒ptaja̭nādve॒pi | mā sma pramādyanta̭ māddhyā॒payet | sarvārthā᳚-ssiddhya॒nte | ya ḙvaṃ-ve~॒da | kṣuddhya-nnida̭majā॒natām | sarvārthā na̭ siddhya॒nte | yastḙ vi॒ghātṷko bhrā॒tā | mamāntar-hṛ̭daye॒ śritaḥ || 126 ||
tasmā̭ i॒mamagra॒ piṇḍa̭ñjuhomi | sa me᳚-'rthā॒-nmā viva̭dhīt | mayi॒ svāhā᳚ || rā॒jā॒dhi॒rā॒jāya̭ prasahya sā॒hine᳚ | namo̭ va॒yaṃ-vai~᳚śrava॒ṇāya̭ kurmahe | sa me॒ kāmā॒n kāma॒ kāmā̭ya॒ mahya᳚m | kā॒me॒śva॒ro vai᳚śrava॒ṇo da̭dātu | ku॒be॒rāya̭ vaiśrava॒ṇāya̭ | ma॒hā॒rā॒jāya॒ namaḥ̭ | ke॒tavo॒ arṷṇāsaśca | ṛ॒ṣa॒yo vāta̭raśa॒nāḥ | pra॒ti॒ṣṭhāgṃ śa॒tadhā̭ hi | sa॒māhi̭tāso sahasra॒dhāya̭sam | śi॒vā na॒-śśanta̭mā bhavantu | di॒vyā āpa॒ oṣa̭dhayaḥ | su॒mṛ॒ḍī॒kā sara̭svati | mā te॒ vyo̭ma sa॒ndṛśi̭ || 127 ||
(aśvā᳚n-bali॒-rbhuvo̭ - bhave॒yuḥ - śrita - śca̭ sa॒pta ca̭)
anuvākaḥ 32
saṃ​va~thsarameta̭-dvrata॒ñcaret | dvaṷ vā mā॒sau | niyama-ssa̭māse॒na | tasmi-nniyama̭ viśe॒ṣāḥ | triṣavaṇa-mudako̭paspa॒r॒śī | caturtha kālapāna̭bhakta॒-ssyāt | aharaharvā bhaikṣa̭maśna॒yāt | audumbarībhi-ssamidbhi-ragni̭-mpari॒caret | punarmā maitvindriya-mityetenā-'nṷvāke॒na | uddhṛta paripūtābhiradbhiḥ kārya̭-ṅkurvī॒ta || 128 ||
a̭sañca॒yavān | agnaye vāyavḙ sūryā॒ya | brahmaṇe pra̭jāpa॒taye | candramase na̭kṣatre॒bhyaḥ | ṛtubhya-ssaṃ​va~̭thsarā॒ya | varuṇā-yāruṇāyeti vra̭taho॒māḥ | pra॒va॒rgyava̭dāde॒śaḥ | aruṇāḥ kā᳚ṇḍa ṛ॒ṣayaḥ || araṇyḙ-'dhīyī॒rann | bhadraṅkarṇebhiriti dvḙ japi॒tvā || 129 ||
mahānāmnībhi-rudakagṃ sagg̭spa॒r​śya | tamācā᳚ryo da॒dyāt | śivāna-śśantame-tyoṣadhī̭rāla॒bhate | sumṛḍīkḙti bhū॒mim | evama̭pava॒rge | dhḙnu-rda॒kṣiṇā | kagṃ saṃ​vā~sa̭śca kṣau॒mam | anya̭dvā śu॒klam | ya̭thā śa॒kti vā | evagg​ svāddhyāya̭ dharme॒ṇa | araṇyḙ-'dhīyī॒ta | tapasvī puṇyo bhavati tapasvī pṷṇyo bha॒vati || 130 ||
(ku॒rvī॒ta - ja̭pi॒tvā - svāddhyāya̭dharme॒ṇa dve ca̭)
anuvākāni
(bha॒dragg​ - smṛtiḥ̭ - sāka॒jānnā॒ - makṣya- ti̭tā॒mrā - ṇya̭tyurdhvā॒kṣa - ārogaḥ - kveda - magniśca - sa̭hasra॒vṛt - pa॒vitra̭vanta॒ -āta̭nuṣvā॒ -ṣṭayo̭nīṃ॒ - ~yo-'sā॒ - vathāditya - syāroga-syātha vāyo- rathāgne॒--r dakṣiṇapūrvasyā - mi̭ndragho॒ṣā va॒-āpa̭māpāṃ॒​yo~̭-'pā - māpo॒ vai - catṷṣṭayyo - jānuda॒ghnī - ma॒gni-mpra॒ṇīye॒ - mā nṷ kaṃ॒ - ~viśī᳚r​ṣṇīṃ - pa॒rjanyā̭ya॒ - puna̭ - ra॒dbhyaḥ -saṃ​va~thsara-ndvātrigṃ̭śat)
(bhadraṃ - tapasvī puṇyo bhavati tapasvī pṷṇyo bha॒vati)
|| hariḥ̭ om ||
|| kṛṣṇa yajurvedīya taittirīya āraṇyake prathamaḥ prapāṭhakaḥ (aruṇapraśnaḥ) samāptaḥ ||
InfoLyter.in — Sacred Vedic Knowledge Portal · Free forever