3.32 Aranyakanda - Dvatrimsha Sargah

ॐ

3.32 अरण्यकाण्ड - द्वात्रिंश सर्गः

Valmiki Devanagari

श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे अरण्यकाण्डम् ।

अथ द्वात्रिंशस्सर्गः ।

ततश्शूर्पणखा दृष्ट्वा सहस्राणि चतुर्दश ।

हतान्येकेन रामेण रक्षसां भीमकर्मणाम् ॥ 1 ॥

दूषणं च खरं चैव हतं त्रिशिरसा सह ।

दृष्ट्वा पुनर्महानादं ननाद जलदो यथा ॥ 2 ॥

सा दृष्ट्वा कर्म रामस्य कृतमन्यैस्सुदुष्करम् ।

जगाम परमोद्विग्ना लङ्कां रावणपालिताम् ॥ 3 ॥

सा ददर्श विमानाग्रे रावणं दीप्ततेजसम् ।

उपोपविष्टं सचिवैर्मरुद्भिरिव वासवम् ॥ 4 ॥

आसीनं सूर्यसङ्काशे काञ्चने परमासने ।

रुक्मवेदिगतं प्राज्यं ज्वलन्तमिव पावकम् ॥ 5 ॥

देवगन्धर्वभूतानामृषीणां च महात्मनाम् ।

अजेयं समरे शूरं व्यात्ताननमिवान्तकम् ॥ 6 ॥

देवासुरविमर्देषु वज्राशनिकृतव्रणम् ।

ऐरावतविषाणग्रैरुद्घृष्टकिणवक्षसम् ॥ 7 ॥

विंशद्भुजं दशग्रीवं दर्शनीयपरिच्छदम् ।

विशालवक्षसं वीरं राजलक्षण शोभितम् ॥ 8 ॥

स्निग्धवैडूर्यसङ्काशं तप्तकाञ्चनकुण्डलम् ।

सुभुजं शुक्लदशनं महास्यं पर्वतोपमम् ॥ 9 ॥

विष्णुचक्रनिपातैश्च शतशो देवसंयुगे ।

अन्यैश्शस्त्रप्रहारैश्च महायुद्धेषु ताडितम् ॥ 10 ॥

अहताङ्गं समस्तैश्च देवप्रहरणैस्तथा ।

अक्षोभ्याणां समुद्राणां क्षोभणं क्षिप्रकारिणम् ॥ 11 ॥

क्षेप्तारं पर्वतेन्द्राणां सुराणां च प्रमर्दनम् ।

उच्छेत्तारं च धर्माणां परदाराभिमर्शनम् ॥ 12 ॥

सर्वदिव्यास्त्रयोक्तारं यज्ञविघ्नकरं सदा ।

पुरीं भोगवतीं प्राप्य पराजित्य च वासुकिम् ॥ 13 ॥

तक्षकस्य प्रियां भार्यां पराजित्य जहार यः ।

कैलासपर्वतं गत्वा विजित्य नरवाहनम् ।

विमानं पुष्पकं तस्य कामगं वै जहार यः ॥ 14 ॥

वनं चैत्ररथं दिव्यं नलिनीं नन्दनं वनम् ।

विनाशयति यः क्रोधाद्देवोद्यानानि वीर्यवान् ॥ 15 ॥

चन्द्रसूर्यौ महाभागावुत्तिष्ठन्तौ परन्तपौ ।

निवारयति बाहुभ्यां यश्शैलशिखरोपमः ॥ 16 ॥

दशवर्षसहस्राणि तपस्तप्वा महावने ।

पुरा स्वयम्भुवे धीरश्शिरांस्युपजहार यः ॥ 17 ॥

देवदानवगन्धर्वपिशाचपतगोरगैः ।

अभयं यस्य सङ्ग्रामे मृत्युतो मानुषादृते ॥ 18 ॥

मन्त्रैरभिष्टुतं पुण्यमध्वरेषु द्विजातिभिः ।

हविर्धानेषु यस्सोममुपहन्ति महाबलः ॥ 19 ॥

आप्तयज्ञहरं क्रूरं ब्रह्मघ्नं दुष्टचारिणम् ।

कर्कशं निरनुक्रोशं प्रजानामहिते रतम् ॥ 20 ॥

रावणं सर्वभूतानां सर्वलोकभयावहम् ।

राक्षसी भ्रातरं शूरं सा ददर्श महाबलम् ॥ 21 ॥

तं दिव्यवस्त्राभरणं दिव्यमाल्योपशोभितम् ।

आसने सूपविष्टं च कालकालमिवोद्यतम् ॥ 22 ॥

राक्षसेन्द्रं महाभागं पौलस्त्यकुलनन्दनम् ॥ 23 ॥

रावणं शत्रुहन्तारं मन्त्रिभिः परिवारितम् ।

अभिगम्याब्रवीद्वाक्यं राक्षसी भयविह्वला ॥ 24 ॥

तमब्रवीद्दीप्तविशाललोचनं प्रदर्शयित्वा भयमोहमूर्छिता ।

सुदारुणं वाक्यमभीतचारिणी महात्मना शूर्पणखा विरूपिता ॥ 25 ॥

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये अरण्यकाण्डे द्वात्रिंशस्सर्गः ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe araṇyakāṇḍam |

atha dvātriṃśassargaḥ |

tataśśūrpaṇakhā dṛṣṭvā sahasrāṇi caturdaśa |

hatānyekena rāmeṇa rakṣasāṃ bhīmakarmaṇām || 1 ||

dūṣaṇaṃ ca kharaṃ caiva hataṃ triśirasā saha |

dṛṣṭvā punarmahānādaṃ nanāda jalado yathā || 2 ||

sā dṛṣṭvā karma rāmasya kṛtamanyaissuduṣkaram |

jagāma paramodvignā laṅkāṃ rāvaṇapālitām || 3 ||

sā dadarśa vimānāgre rāvaṇaṃ dīptatejasam |

upopaviṣṭaṃ sacivairmarudbhiriva vāsavam || 4 ||

āsīnaṃ sūryasaṅkāśe kāñcane paramāsane |

rukmavedigataṃ prājyaṃ jvalantamiva pāvakam || 5 ||

devagandharvabhūtānāmṛṣīṇāṃ ca mahātmanām |

ajeyaṃ samare śūraṃ vyāttānanamivāntakam || 6 ||

devāsuravimardeṣu vajrāśanikṛtavraṇam |

airāvataviṣāṇagrairudghṛṣṭakiṇavakṣasam || 7 ||

viṃśadbhujaṃ daśagrīvaṃ darśanīyaparicchadam |

viśālavakṣasaṃ vīraṃ rājalakṣaṇa śobhitam || 8 ||

snigdhavaiḍūryasaṅkāśaṃ taptakāñcanakuṇḍalam |

subhujaṃ śukladaśanaṃ mahāsyaṃ parvatopamam || 9 ||

viṣṇucakranipātaiśca śataśo devasaṃyuge |

anyaiśśastraprahāraiśca mahāyuddheṣu tāḍitam || 10 ||

ahatāṅgaṃ samastaiśca devapraharaṇaistathā |

akṣobhyāṇāṃ samudrāṇāṃ kṣobhaṇaṃ kṣiprakāriṇam || 11 ||

kṣeptāraṃ parvatendrāṇāṃ surāṇāṃ ca pramardanam |

ucchettāraṃ ca dharmāṇāṃ paradārābhimarśanam || 12 ||

sarvadivyāstrayoktāraṃ yajñavighnakaraṃ sadā |

purīṃ bhogavatīṃ prāpya parājitya ca vāsukim || 13 ||

takṣakasya priyāṃ bhāryāṃ parājitya jahāra yaḥ |

kailāsaparvataṃ gatvā vijitya naravāhanam |

vimānaṃ puṣpakaṃ tasya kāmagaṃ vai jahāra yaḥ || 14 ||

vanaṃ caitrarathaṃ divyaṃ nalinīṃ nandanaṃ vanam |

vināśayati yaḥ krodhāddevodyānāni vīryavān || 15 ||

candrasūryau mahābhāgāvuttiṣṭhantau parantapau |

nivārayati bāhubhyāṃ yaśśailaśikharopamaḥ || 16 ||

daśavarṣasahasrāṇi tapastapvā mahāvane |

purā svayambhuve dhīraśśirāṃsyupajahāra yaḥ || 17 ||

devadānavagandharvapiśācapatagoragaiḥ |

abhayaṃ yasya saṅgrāme mṛtyuto mānuṣādṛte || 18 ||

mantrairabhiṣṭutaṃ puṇyamadhvareṣu dvijātibhiḥ |

havirdhāneṣu yassomamupahanti mahābalaḥ || 19 ||

āptayajñaharaṃ krūraṃ brahmaghnaṃ duṣṭacāriṇam |

karkaśaṃ niranukrośaṃ prajānāmahite ratam || 20 ||

rāvaṇaṃ sarvabhūtānāṃ sarvalokabhayāvaham |

rākṣasī bhrātaraṃ śūraṃ sā dadarśa mahābalam || 21 ||

taṃ divyavastrābharaṇaṃ divyamālyopaśobhitam |

āsane sūpaviṣṭaṃ ca kālakālamivodyatam || 22 ||

rākṣasendraṃ mahābhāgaṃ paulastyakulanandanam || 23 ||

rāvaṇaṃ śatruhantāraṃ mantribhiḥ parivāritam |

abhigamyābravīdvākyaṃ rākṣasī bhayavihvalā || 24 ||

tamabravīddīptaviśālalocanaṃ pradarśayitvā bhayamohamūrchitā |

sudāruṇaṃ vākyamabhītacāriṇī mahātmanā śūrpaṇakhā virūpitā || 25 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye araṇyakāṇḍe dvātriṃśassargaḥ ||