3.21 Aranyakanda - Ekavimsha Sargah

ॐ

3.21 अरण्यकाण्ड - एकविंश सर्गः

Valmiki Devanagari

श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे अरण्यकाण्डम् ।

अथ एकविंशस्सर्गः ।

स पुनः पतितां दृष्ट्वा क्रोधाच्छूर्पणखां खरः ।

उवाच व्यक्तया वाचा तामनर्थार्थमागताम् ॥ 1 ॥

मया त्विदानीं शूरास्ते राक्षसा रुधिराशनाः ।

त्वत्प्रियार्थं विनिर्दिष्टाः किमर्थं रुद्यते पुनः ॥ 2 ॥

भक्ताश्चैवानुरक्ताश्च हिताश्च मम नित्यशः ।

हन्यमाना न हन्यन्ते न न कुर्युर्वचो मम ॥ 3 ॥

किमेतच्छ्रोतुमिच्छामि कारणं यत्कृते पुनः ।

हा नाथेति विनर्दन्ती सर्पवल्लुठसि क्षितौ ॥ 4 ॥

अनाथवद्विलपसि नाथे तु मयि संस्थिते ।

उत्तिष्ठोत्तिष्ठ माभैषीर्वैक्लव्यं त्यज्यतामिह ॥ 5 ॥

इत्येवमुक्ता दुर्धर्षा खरेण परिसान्त्विता ।

विमृज्य नयने सास्रे खरं भ्रातरमब्रवीत् ॥ 6 ॥

अस्मीदानीमहं प्राप्ता हृतश्रवणनासिका ।

शोणितौघपरिक्लिन्ना त्वया च परिसान्त्विता ॥ 7 ॥

प्रेषिताश्च त्वया वीर राक्षसास्ते चतुर्दश ।

निहन्तुं राघवं क्रोधान्मत्प्रियार्थं सलक्षणम् ॥ 8 ॥

ते तु रामेण सामर्षाः शूलपट्टसपाणयः ।

समरे निहतास्सर्वे सायकैर्मर्मभेदिभिः ॥ 9 ॥

तान्दृष्ट्वा पतितान्भूमौ क्षणेनैव महाबलान् ।

रामस्य च महत्कर्म महांस्त्रासोऽभवन्मम ॥ 10 ॥

अहमस्मि समुद्विग्ना विषण्णा च निशाचर ।

शरणं त्वां पुनः प्राप्ता सर्वतोभयदर्शिनी ॥ 11 ॥

विषादनक्राध्युषिते परित्रासोर्मिमालिनि ।

किं मां न त्रायसे मग्नां विपुले शोकसागरे ॥ 12 ॥

एते च निहता भूमौ रामेण निशितैः शरैः ।

येऽपि मे पदवीं प्राप्ता राक्षसाः पिशिताशनाः ॥ 13 ॥

मयि ते यद्यनुक्रोशो यदि रक्षस्सु तेषु च ।

रामेण यदि ते शक्तिस्तेजो वास्ति निशाचर ॥ 14 ॥

दण्डकारण्यनिलयं जहि राक्षसकण्टकम् ।

यदि रामं ममामित्रं न त्वमद्यवधिष्यसि ॥ 15 ॥

तवैव चाग्रतः प्राणांस्त्यक्षामि निरपत्रप ।

बुद्ध्याहमनुपश्यामि न त्वं रामस्य संयुगे ॥ 16 ॥

स्थातुं प्रतिमुखे शक्तस्सबलश्च महात्मनः ।

शूरमानी न शूरस्त्वं मिथ्यारोपितविक्रमः ॥ 17 ॥

मानुषौ यो न शक्नोषि हन्तुं तौ रामलक्ष्मणौ ।

रामेण यदि ते शक्तिस्तेजो वास्ति निशाचर ॥ 18 ॥

दण्डकारण्यनिलयं जहि तं कुलपांसन ।

निस्सत्वस्याल्प वीर्यस्य वासस्ते कीदृशस्त्विह ॥ 19 ॥

अपयाहि जनस्थानातत्वरितस्सहबान्धवः ।

रामतेजोभिभूतो हि त्वं क्षिप्रं विनशिष्यसि ॥ 20 ॥

स हि तेजस्समायुक्तो रामो दशरथात्मजः ।

भ्राता चास्य महावीर्यो येन चास्मि विरूपिता ॥ 21 ॥

एवं विलप्य बहुशो राक्षसी विततोदरी ।

कराभ्यामुदरं हत्वा रुरोद भृशदुःखिता ॥ 22 ॥

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये अरण्यकाण्डे एकविंशस्सर्गः ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe araṇyakāṇḍam |

atha ekaviṃśassargaḥ |

sa punaḥ patitāṃ dṛṣṭvā krodhācchūrpaṇakhāṃ kharaḥ |

uvāca vyaktayā vācā tāmanarthārthamāgatām || 1 ||

mayā tvidānīṃ śūrāste rākṣasā rudhirāśanāḥ |

tvatpriyārthaṃ vinirdiṣṭāḥ kimarthaṃ rudyate punaḥ || 2 ||

bhaktāścaivānuraktāśca hitāśca mama nityaśaḥ |

hanyamānā na hanyante na na kuryurvaco mama || 3 ||

kimetacchrotumicchāmi kāraṇaṃ yatkṛte punaḥ |

hā nātheti vinardantī sarpavalluṭhasi kṣitau || 4 ||

anāthavadvilapasi nāthe tu mayi saṃsthite |

uttiṣṭhottiṣṭha mābhaiṣīrvaiklavyaṃ tyajyatāmiha || 5 ||

ityevamuktā durdharṣā khareṇa parisāntvitā |

vimṛjya nayane sāsre kharaṃ bhrātaramabravīt || 6 ||

asmīdānīmahaṃ prāptā hṛtaśravaṇanāsikā |

śoṇitaughapariklinnā tvayā ca parisāntvitā || 7 ||

preṣitāśca tvayā vīra rākṣasāste caturdaśa |

nihantuṃ rāghavaṃ krodhānmatpriyārthaṃ salakṣaṇam || 8 ||

te tu rāmeṇa sāmarṣāḥ śūlapaṭṭasapāṇayaḥ |

samare nihatāssarve sāyakairmarmabhedibhiḥ || 9 ||

tāndṛṣṭvā patitānbhūmau kṣaṇenaiva mahābalān |

rāmasya ca mahatkarma mahāṃstrāso'bhavanmama || 10 ||

ahamasmi samudvignā viṣaṇṇā ca niśācara |

śaraṇaṃ tvāṃ punaḥ prāptā sarvatobhayadarśinī || 11 ||

viṣādanakrādhyuṣite paritrāsormimālini |

kiṃ māṃ na trāyase magnāṃ vipule śokasāgare || 12 ||

ete ca nihatā bhūmau rāmeṇa niśitaiḥ śaraiḥ |

ye'pi me padavīṃ prāptā rākṣasāḥ piśitāśanāḥ || 13 ||

mayi te yadyanukrośo yadi rakṣassu teṣu ca |

rāmeṇa yadi te śaktistejo vāsti niśācara || 14 ||

daṇḍakāraṇyanilayaṃ jahi rākṣasakaṇṭakam |

yadi rāmaṃ mamāmitraṃ na tvamadyavadhiṣyasi || 15 ||

tavaiva cāgrataḥ prāṇāṃstyakṣāmi nirapatrapa |

buddhyāhamanupaśyāmi na tvaṃ rāmasya saṃyuge || 16 ||

sthātuṃ pratimukhe śaktassabalaśca mahātmanaḥ |

śūramānī na śūrastvaṃ mithyāropitavikramaḥ || 17 ||

mānuṣau yo na śaknoṣi hantuṃ tau rāmalakṣmaṇau |

rāmeṇa yadi te śaktistejo vāsti niśācara || 18 ||

daṇḍakāraṇyanilayaṃ jahi taṃ kulapāṃsana |

nissatvasyālpa vīryasya vāsaste kīdṛśastviha || 19 ||

apayāhi janasthānātatvaritassahabāndhavaḥ |

rāmatejobhibhūto hi tvaṃ kṣipraṃ vinaśiṣyasi || 20 ||

sa hi tejassamāyukto rāmo daśarathātmajaḥ |

bhrātā cāsya mahāvīryo yena cāsmi virūpitā || 21 ||

evaṃ vilapya bahuśo rākṣasī vitatodarī |

karābhyāmudaraṃ hatvā ruroda bhṛśaduḥkhitā || 22 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye araṇyakāṇḍe ekaviṃśassargaḥ ||