2.84 Ayodhyakanda - Chaturashititama Sargah

ॐ

2.84 अयोध्याकाण्ड - चतुरशीतितम सर्गः

Valmiki Devanagari

श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे अयोध्याकाण्डम् ।

अथ चतुरशीतितमस्सर्गः ।

ततो निविष्टां ध्वजिनीं गङ्गामन्वाश्रितां नदीम् ।

निषादराजो दृष्ट्वैव ज्ञातीन्सन्त्वरितोऽऽब्रवीत् ॥ 1 ॥

महतीयमितस्सेना सागराभा प्रदृश्यते ।

नास्यान्तमधिगच्छामि मनसापि विचिन्तयन् ॥ 2 ॥

यथा तु खलु दुर्बुद्धिर्भरत स्स्वयमागतः ।

स एष हि महाकायः कोविदारध्वजो रथे ॥ 3 ॥

बन्धयिष्यति वा दाशानथवाऽस्मान्वधिष्यति ।

अथ दाशरथिं रामं पित्रा राज्याद्विवासितम् ॥ 4 ॥

सम्पन्नां श्रियमन्विच्छन्स्तस्य राज्ञ स्सुदुर्लभाम् ।

भरतः कैकयीपुत्रो हन्तुं समधिगच्छति ॥ 5 ॥

भर्ताचैव सखाचैव रामो दाशरथिर्मम ।

तस्यार्थकामास्सन्नद्धा गङ्गाऽनूपे प्रतिष्ठत ॥ 6 ॥

तिष्ठन्तु सर्वे दाशाश्च गङ्गामन्वाश्रिता नदीम् ।

बलयुक्ता नदीरक्षा मांसमूलफलाशनाः ॥ 7 ॥

नावां शतानां पञ्चानां कैवर्तानां शतं शतम् ।

सन्नद्धानां तथा यूनां तिष्ठन्त्वित्यभ्यचोदयत् ॥ 8 ॥

यदाऽऽदुष्टस्तु भरतो रामस्येह भविष्यति ।

सेयं स्वस्तिमती सेना गङ्गामद्य तरिष्यति ॥ 9 ॥

इत्युक्त्वोपायनं गृह्य मत्स्यमांसमधूनि च ।

अभिचक्राम भरतं निषादाधिपतिर्गुहः ॥ 10 ॥

तमायान्तं तु सम्प्रेक्ष्य सूतपुत्रः प्रतापवान् ।

भरतायाऽचचक्षेऽथ विनयज्ञो विनीतवत् ॥ 11 ॥

एष ज्ञातिसहस्रेण स्थपतिः परिवारितः ।

कुशलो दण्डकारण्ये वृद्धो भ्रातुश्च ते सखा ॥ 12 ॥

तस्मात्पश्यतु काकुत्स्थ त्वां निषादाधिपो गुहः ।

असंशयं विजानीते यत्र तौ रामलक्ष्मणौ ॥ 13 ॥

एतत्तु वचनं श्रुत्वा सुमन्त्राद्भरत श्शुभम् ।

उवाच वचनं शीघ्रं गुहः पश्यतु मामिति ॥ 14 ॥

लब्ध्वाऽभ्यनुज्ञां संहृष्टो ज्ञातिभिः परिवारितः ।

आगम्य भरतं प्रह्वो गुहो वचनमब्रवीत् ॥ 15 ॥

निष्कुटश्चैव देशोऽयं वञ्चिताश्चापि ते वयम् ।

निवेदयामस्ते सर्वे स्वके दासकुले वस ॥ 16 ॥

अस्ति मूलं फलञ्चैव निषादैस्समुपाहृतम् ।

आर्द्रं च मांसं शुष्कं च वन्यं चोच्चावचं महत् ॥ 17 ॥

आशंसे स्वाशिता सेना वत्स्यतीमां विभावरीम् ।

अर्चितो विविधैः कामै श्श्व स्ससैन्यो गमिष्यसि ॥ 18 ॥

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये अयोध्याकाण्डे चतुरशीतितमस्सर्गः ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe ayodhyākāṇḍam |

atha caturaśītitamassargaḥ |

tato niviṣṭāṃ dhvajinīṃ gaṅgāmanvāśritāṃ nadīm |

niṣādarājo dṛṣṭvaiva jñātīnsantvarito''bravīt || 1 ||

mahatīyamitassenā sāgarābhā pradṛśyate |

nāsyāntamadhigacchāmi manasāpi vicintayan || 2 ||

yathā tu khalu durbuddhirbharata ssvayamāgataḥ |

sa eṣa hi mahākāyaḥ kovidāradhvajo rathe || 3 ||

bandhayiṣyati vā dāśānathavā'smānvadhiṣyati |

atha dāśarathiṃ rāmaṃ pitrā rājyādvivāsitam || 4 ||

sampannāṃ śriyamanvicchanstasya rājña ssudurlabhām |

bharataḥ kaikayīputro hantuṃ samadhigacchati || 5 ||

bhartācaiva sakhācaiva rāmo dāśarathirmama |

tasyārthakāmāssannaddhā gaṅgā'nūpe pratiṣṭhata || 6 ||

tiṣṭhantu sarve dāśāśca gaṅgāmanvāśritā nadīm |

balayuktā nadīrakṣā māṃsamūlaphalāśanāḥ || 7 ||

nāvāṃ śatānāṃ pañcānāṃ kaivartānāṃ śataṃ śatam |

sannaddhānāṃ tathā yūnāṃ tiṣṭhantvityabhyacodayat || 8 ||

yadā''duṣṭastu bharato rāmasyeha bhaviṣyati |

seyaṃ svastimatī senā gaṅgāmadya tariṣyati || 9 ||

ityuktvopāyanaṃ gṛhya matsyamāṃsamadhūni ca |

abhicakrāma bharataṃ niṣādādhipatirguhaḥ || 10 ||

tamāyāntaṃ tu samprekṣya sūtaputraḥ pratāpavān |

bharatāyā'cacakṣe'tha vinayajño vinītavat || 11 ||

eṣa jñātisahasreṇa sthapatiḥ parivāritaḥ |

kuśalo daṇḍakāraṇye vṛddho bhrātuśca te sakhā || 12 ||

tasmātpaśyatu kākutstha tvāṃ niṣādādhipo guhaḥ |

asaṃśayaṃ vijānīte yatra tau rāmalakṣmaṇau || 13 ||

etattu vacanaṃ śrutvā sumantrādbharata śśubham |

uvāca vacanaṃ śīghraṃ guhaḥ paśyatu māmiti || 14 ||

labdhvā'bhyanujñāṃ saṃhṛṣṭo jñātibhiḥ parivāritaḥ |

āgamya bharataṃ prahvo guho vacanamabravīt || 15 ||

niṣkuṭaścaiva deśo'yaṃ vañcitāścāpi te vayam |

nivedayāmaste sarve svake dāsakule vasa || 16 ||

asti mūlaṃ phalañcaiva niṣādaissamupāhṛtam |

ārdraṃ ca māṃsaṃ śuṣkaṃ ca vanyaṃ coccāvacaṃ mahat || 17 ||

āśaṃse svāśitā senā vatsyatīmāṃ vibhāvarīm |

arcito vividhaiḥ kāmai śśva ssasainyo gamiṣyasi || 18 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye ayodhyākāṇḍe caturaśītitamassargaḥ ||