2.69 Ayodhyakanda - Ekonasaptatitama Sargah

ॐ

2.69 अयोध्याकाण्ड - एकोनसप्ततितम सर्गः

Valmiki Devanagari

श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे अयोध्याकाण्डम् ।

अथ एकोनसप्ततितमस्सर्गः ।

यामेव रात्रिं ते दूताः प्रविशन्ति स्म तां पुरीम् ।

भरतेनापि तां रात्रिं स्वप्नो दृष्टोऽयमप्रियः ॥ 1 ॥

व्युष्टामेव तु तां रात्रिं दृष्ट्वा तं स्वप्नमप्रियम् ।

पुत्रो राजाधिराजस्य सुभृशं पर्यतप्यत ॥ 2 ॥

तप्यमानं समाज्ञाय वयस्याः प्रियवादिनः ।

आयासं हि विनेष्यन्त स्सभायां चक्रिरे कथाः ॥ 3 ॥

वादयन्ति तथा शान्तिं लास यन्त्यपि चापरे ।

नाटकान्यपरे प्राहुर्हास्यानि विविधानि च ॥ 4 ॥

स तैर्महात्मा भरतस्सखिभिः प्रियवादिभिः ।

गोष्ठीहास्यानि कुर्वद्भिर्न प्राहृष्यत राघवः ॥ 5 ॥

तमब्रवीत्प्रियसखो भरतं सखिभिर्वृतम् ।

सुहृद्भिः पर्युपासीनः किं सखे नानुमोदसे ॥ 6 ॥

एवं ब्रुवाणं सुहृदं भरतः प्रत्युवाच ह ।

श्रुणु त्वं यन्निमित्तं मे दैन्यमेतदुपागतम् ॥ 7 ॥

स्वप्ने पितरमद्राक्षं मलिनं मुक्त मूर्धजम् ।

पतन्तमद्रिशिखरात्कलुषे गोमयह्रदे ॥ 8 ॥

प्लवमानश्च मे दृष्टस्स तस्मिन्गोमयह्रदे ।

पिबन्नञ्जलिना तैलं हसन्नपि मुहुर्मुहुः ॥ 9 ॥

ततस्तिलौदनं भुक्त्वा पुनः पुनरधश्शिराः ।

तैलेनाभ्यक्तसर्वाङ्गः तैलमेवान्वगाहत ॥ 10 ॥

स्वप्नेऽपि सागरं शुष्कं चन्द्रं च पतितं भवि ।

उपरुद्धां च जगतीं तमसेव समावृताम् ॥ 11 ॥

औपवाह्यस्य नागस्य विषाणं शकलीकृतम् ।

सहसाचापि संशान्तं ज्वलितं जातवेदसम् ॥ 12 ॥

अवतीर्णां च पृथिवीं शुष्कां श्च विविधान् द्रुमान् ।

अहं पश्यामि विध्वस्तान् सधूमांश्चापि पर्वतान् ॥ 13 ॥

पीठे कार्ष्णायसे चैनं निषण्णं कृष्णवाससम् ।

प्रहसन्ति स्म राजानं प्रमदाः कृष्णपिङ्गलाः ॥ 14 ॥

त्वरमाणश्च धर्मात्मा रक्तमाल्यानुलेपनः ।

रथेन खरयुक्तेन प्रयातो दक्षिणामुखः ॥ 15 ॥

प्रहसन्तीव राजानं प्रमदा रक्तवासिनी ।

प्रकर्षन्ती मया दृष्टा राक्षसी विकृतानना ॥ 16 ॥

एवमेतन्मया दृष्टमिमां रात्रिं भयावहम् ।

अहं रामोऽथवा राजा लक्ष्मणो वा मरिष्यति ॥ 17 ॥

नरो यानेन य स्स्वप्ने स्वरयुक्तेन याति हि ।

अचिरात्तस्य धूमाग्रं चितायां सम्प्रदृश्यते ॥ 18 ॥

एतन्निमित्तं दीनोऽहं तन्नवः प्रतिपूजये ।

शुष्यतीव च मे कण्ठः न स्वस्थमिव मे मनः ॥ 19 ॥

न पश्यामि भयस्थानं भयं चैवोपधारये भ्रष्टश्च स्वरयोगो मे छाया चोपहता मम ।

जुगुप्सन्निव चाऽत्मानं न पश्यमि च कारणम् ॥ 20 ॥

इमां च दुस्स्वप्नगतिं निशाम्यतामनेकरूपामवितर्कितां पुरा ।

भयं महत्तद्धृदयान्नयाति मे विचिन्त्य राजानमचिन्तदर्शनम् ॥ 21 ॥

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये अयोध्याकाण्डे एकोनसप्ततितमस्सर्गः ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe ayodhyākāṇḍam |

atha ekonasaptatitamassargaḥ |

yāmeva rātriṃ te dūtāḥ praviśanti sma tāṃ purīm |

bharatenāpi tāṃ rātriṃ svapno dṛṣṭo'yamapriyaḥ || 1 ||

vyuṣṭāmeva tu tāṃ rātriṃ dṛṣṭvā taṃ svapnamapriyam |

putro rājādhirājasya subhṛśaṃ paryatapyata || 2 ||

tapyamānaṃ samājñāya vayasyāḥ priyavādinaḥ |

āyāsaṃ hi vineṣyanta ssabhāyāṃ cakrire kathāḥ || 3 ||

vādayanti tathā śāntiṃ lāsa yantyapi cāpare |

nāṭakānyapare prāhurhāsyāni vividhāni ca || 4 ||

sa tairmahātmā bharatassakhibhiḥ priyavādibhiḥ |

goṣṭhīhāsyāni kurvadbhirna prāhṛṣyata rāghavaḥ || 5 ||

tamabravītpriyasakho bharataṃ sakhibhirvṛtam |

suhṛdbhiḥ paryupāsīnaḥ kiṃ sakhe nānumodase || 6 ||

evaṃ bruvāṇaṃ suhṛdaṃ bharataḥ pratyuvāca ha |

śruṇu tvaṃ yannimittaṃ me dainyametadupāgatam || 7 ||

svapne pitaramadrākṣaṃ malinaṃ mukta mūrdhajam |

patantamadriśikharātkaluṣe gomayahrade || 8 ||

plavamānaśca me dṛṣṭassa tasmingomayahrade |

pibannañjalinā tailaṃ hasannapi muhurmuhuḥ || 9 ||

tatastilaudanaṃ bhuktvā punaḥ punaradhaśśirāḥ |

tailenābhyaktasarvāṅgaḥ tailamevānvagāhata || 10 ||

svapne'pi sāgaraṃ śuṣkaṃ candraṃ ca patitaṃ bhavi |

uparuddhāṃ ca jagatīṃ tamaseva samāvṛtām || 11 ||

aupavāhyasya nāgasya viṣāṇaṃ śakalīkṛtam |

sahasācāpi saṃśāntaṃ jvalitaṃ jātavedasam || 12 ||

avatīrṇāṃ ca pṛthivīṃ śuṣkāṃ śca vividhān drumān |

ahaṃ paśyāmi vidhvastān sadhūmāṃścāpi parvatān || 13 ||

pīṭhe kārṣṇāyase cainaṃ niṣaṇṇaṃ kṛṣṇavāsasam |

prahasanti sma rājānaṃ pramadāḥ kṛṣṇapiṅgalāḥ || 14 ||

tvaramāṇaśca dharmātmā raktamālyānulepanaḥ |

rathena kharayuktena prayāto dakṣiṇāmukhaḥ || 15 ||

prahasantīva rājānaṃ pramadā raktavāsinī |

prakarṣantī mayā dṛṣṭā rākṣasī vikṛtānanā || 16 ||

evametanmayā dṛṣṭamimāṃ rātriṃ bhayāvaham |

ahaṃ rāmo'thavā rājā lakṣmaṇo vā mariṣyati || 17 ||

naro yānena ya ssvapne svarayuktena yāti hi |

acirāttasya dhūmāgraṃ citāyāṃ sampradṛśyate || 18 ||

etannimittaṃ dīno'haṃ tannavaḥ pratipūjaye |

śuṣyatīva ca me kaṇṭhaḥ na svasthamiva me manaḥ || 19 ||

na paśyāmi bhayasthānaṃ bhayaṃ caivopadhāraye bhraṣṭaśca svarayogo me chāyā copahatā mama |

jugupsanniva cā'tmānaṃ na paśyami ca kāraṇam || 20 ||

imāṃ ca dussvapnagatiṃ niśāmyatāmanekarūpāmavitarkitāṃ purā |

bhayaṃ mahattaddhṛdayānnayāti me vicintya rājānamacintadarśanam || 21 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye ayodhyākāṇḍe ekonasaptatitamassargaḥ ||