2.119 Ayodhyakanda - Ekonavimshatyadhikashatatama Sargah

ॐ

2.119 अयोध्याकाण्ड - एकोनविंशत्यधिकशततम सर्गः

Valmiki Devanagari

श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे अयोध्याकाण्डम् ।

अथ एकोनविंशत्यधिकशततमस्सर्गः ।

अनसूया तु धर्मज्ञा श्रुत्वा तां महतीं कथाम् ।

पर्यष्वजत बाहुभ्यां शिरस्याघ्राय मैथिलीम् ॥ 1 ॥

व्यक्ताक्षरपदं चित्रं भाषितं मधुरं त्वया ।

यथा स्वयंवरं वृत्तं तत्सर्वं हि श्रुतं मया ॥ 2 ॥

रमेऽहं कथया ते तु दृढं मधुरभाषिणि ।

रविरस्तङ्गतश्श्रीमानुपोह्य रजनीं शिवाम् ॥ 3 ॥

दिवसं प्रतिकीर्णानामाहारार्थं पतत्रिणाम् ।

सन्ध्याकाले निलीनानां निद्रार्थं श्रूयते ध्वनिः ॥ 4 ॥

एते चाप्यभिषेकार्द्रा मुनयः कलशोद्यताः ।

सहिता उपवर्तन्ते सलिलाप्लुतवल्कलाः ॥ 5 ॥

ऋषीणामग्निहोत्रेषु हुतेषु विधिपूर्वकम् ।

कपोताङ्गारुणो धूमो दृश्यते पवनोद्धतः ॥ 6 ॥

अल्पपर्णा हि तरवो घनीभूतास्समन्ततः ।

विप्रकृष्टेन्द्रिये देशेऽस्मिन्न प्रकाशन्ति वै दिशः ॥ 7 ॥

रजनीचरसत्त्वानि प्रचरन्ति समन्ततः ।

तपोवनमृगा ह्येते वेदितीर्थेषु शेरते ॥ 8 ॥

सम्प्रवृत्तानिशा सीते नक्षत्रसमलङ्कृता ।

ज्योत्स्नाप्रावरणश्चन्द्रो दृश्यतेऽभ्युदितोऽम्बरे ॥ 9 ॥

गम्यतामनुजानामि रामस्यानुचरी भव ।

कथायन्त्या हि मधुरं त्वयाऽहं परितोषिता ॥ 10 ॥

अलङ्कुरु च तावत्त्वं प्रत्यक्षं मम मैथिलि ।

प्रीतिं जनय मे वत्से दिव्यालङ्कारशोभिता ॥ 11 ॥

सा तथा समलङ्कृत्य सीता सुरसुतोपमा ।

प्रणम्य शिरसा तस्यै रामं त्वभिमुखी ययौ ॥ 12 ॥

तथा तु भूषितां सीतां ददर्श वदतां वरः ।

राघवः प्रीतिदानेन तपस्विन्या जहर्ष च ॥ 13 ॥

न्यवेदयत्ततस्सर्वं सीता रामाय मैथिली ।

प्रीतिदानं तपस्विन्या वसनाभरणस्रजम् ॥ 14 ॥

प्रहृष्टस्त्वभवद्रामो लक्ष्मणश्च महारथः ।

मैथिल्यास्सत्क्रियां दृष्ट्वा मानुषेषु सुदुर्लभाम् ॥ 15 ॥

ततस्तां शर्वरीं प्रीतः पुण्यां शशिनिभाननः ।

अर्चितस्तापसै स्सिद्धैरुवास रघुनन्दनः ॥ 16 ॥

तस्यां रात्र्यां व्यतीतायामभिषिच्य हुताग्निकान् ।

आपृच्छेतां नरव्याघ्रौ तापसान्वनगोचरान् ॥ 17 ॥

तावूचुस्ते वनचरास्तापसा धर्मचारिणः ।

वनस्य तस्य सञ्चारं राक्षसैस्समभिप्लुतम् ॥ 18 ॥

रक्षांसि पुरुषादानि नानारूपाणि राघव ।

वसन्त्यस्मिन्महारण्ये व्यालाश्च रुधिराशनाः ॥ 19 ॥

उच्छिष्टं वा प्रमत्तं वा तापसं धर्मचारिणम् ।

अदन्त्यस्मिन्महारण्ये तान्निवारय राघव ॥ 20 ॥

एष पन्था महर्षीणां फलान्याहरतां वने ।

अनेन तु वनं दुर्गं गन्तुं राघव ते क्षमम् ॥ 21 ॥

इतीव तैः प्राञ्जलिभिस्तपस्विभिर्द्विजैः कृतस्वस्त्ययनः परन्तपः ।

वनं सभार्यः प्रविवेश राघवस्सलक्ष्मणस्सूर्य इवाभ्रमण्डलम् ॥ 22 ॥

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये अयोध्याकाण्डे एकोनविंशत्यधिकशततमस्सर्गः ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe ayodhyākāṇḍam |

atha ekonaviṃśatyadhikaśatatamassargaḥ |

anasūyā tu dharmajñā śrutvā tāṃ mahatīṃ kathām |

paryaṣvajata bāhubhyāṃ śirasyāghrāya maithilīm || 1 ||

vyaktākṣarapadaṃ citraṃ bhāṣitaṃ madhuraṃ tvayā |

yathā svayaṃvaraṃ vṛttaṃ tatsarvaṃ hi śrutaṃ mayā || 2 ||

rame'haṃ kathayā te tu dṛḍhaṃ madhurabhāṣiṇi |

ravirastaṅgataśśrīmānupohya rajanīṃ śivām || 3 ||

divasaṃ pratikīrṇānāmāhārārthaṃ patatriṇām |

sandhyākāle nilīnānāṃ nidrārthaṃ śrūyate dhvaniḥ || 4 ||

ete cāpyabhiṣekārdrā munayaḥ kalaśodyatāḥ |

sahitā upavartante salilāplutavalkalāḥ || 5 ||

ṛṣīṇāmagnihotreṣu huteṣu vidhipūrvakam |

kapotāṅgāruṇo dhūmo dṛśyate pavanoddhataḥ || 6 ||

alpaparṇā hi taravo ghanībhūtāssamantataḥ |

viprakṛṣṭendriye deśe'sminna prakāśanti vai diśaḥ || 7 ||

rajanīcarasattvāni pracaranti samantataḥ |

tapovanamṛgā hyete veditīrtheṣu śerate || 8 ||

sampravṛttāniśā sīte nakṣatrasamalaṅkṛtā |

jyotsnāprāvaraṇaścandro dṛśyate'bhyudito'mbare || 9 ||

gamyatāmanujānāmi rāmasyānucarī bhava |

kathāyantyā hi madhuraṃ tvayā'haṃ paritoṣitā || 10 ||

alaṅkuru ca tāvattvaṃ pratyakṣaṃ mama maithili |

prītiṃ janaya me vatse divyālaṅkāraśobhitā || 11 ||

sā tathā samalaṅkṛtya sītā surasutopamā |

praṇamya śirasā tasyai rāmaṃ tvabhimukhī yayau || 12 ||

tathā tu bhūṣitāṃ sītāṃ dadarśa vadatāṃ varaḥ |

rāghavaḥ prītidānena tapasvinyā jaharṣa ca || 13 ||

nyavedayattatassarvaṃ sītā rāmāya maithilī |

prītidānaṃ tapasvinyā vasanābharaṇasrajam || 14 ||

prahṛṣṭastvabhavadrāmo lakṣmaṇaśca mahārathaḥ |

maithilyāssatkriyāṃ dṛṣṭvā mānuṣeṣu sudurlabhām || 15 ||

tatastāṃ śarvarīṃ prītaḥ puṇyāṃ śaśinibhānanaḥ |

arcitastāpasai ssiddhairuvāsa raghunandanaḥ || 16 ||

tasyāṃ rātryāṃ vyatītāyāmabhiṣicya hutāgnikān |

āpṛcchetāṃ naravyāghrau tāpasānvanagocarān || 17 ||

tāvūcuste vanacarāstāpasā dharmacāriṇaḥ |

vanasya tasya sañcāraṃ rākṣasaissamabhiplutam || 18 ||

rakṣāṃsi puruṣādāni nānārūpāṇi rāghava |

vasantyasminmahāraṇye vyālāśca rudhirāśanāḥ || 19 ||

ucchiṣṭaṃ vā pramattaṃ vā tāpasaṃ dharmacāriṇam |

adantyasminmahāraṇye tānnivāraya rāghava || 20 ||

eṣa panthā maharṣīṇāṃ phalānyāharatāṃ vane |

anena tu vanaṃ durgaṃ gantuṃ rāghava te kṣamam || 21 ||

itīva taiḥ prāñjalibhistapasvibhirdvijaiḥ kṛtasvastyayanaḥ parantapaḥ |

vanaṃ sabhāryaḥ praviveśa rāghavassalakṣmaṇassūrya ivābhramaṇḍalam || 22 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye ayodhyākāṇḍe ekonaviṃśatyadhikaśatatamassargaḥ ||